Заключение: оригинал
Заключение. С. 864-866. Польский текст издания.
Zakończenie
Dokonawszy długiej i mozolnej pracy, winniśmy zdać czytelnikom naszym sprawę ze sposobu środków, jakiemi to dzieło prowadzone i ukończone zostało. Nazwiska dwóch pisarzy znajdują się na czele książki, wypada więc objaśnić, ile każdy z nich miał udziału w nagromadzeniu materyałów i obrobieniu ich ostatecznem. Pierwszym pomysłem autorów, było nowe wydanie znajomego wszystkim dzieła w tym rodzaju przed dwódziestu kilku laty napisanego przez Tomasza Święckiego. Gdy jednak początkowe zajęcie się niem, pokazało nadzwyczaj wielką różnicę między tem, co można i co wypada zrobić, a tem co zrobił Święcki torując pierwszą drogę: gdy po odrzuceniu rzeczy nienależących do głównego przedmiotu, zaledwoby połowa całego dzieła pozostała: autorowie odsunąwszy szacowną skądinąd pracę Święckiego do rzędu ksiąg pomocniczych, postanowili własne i nowe utworzyć dzieło. Za pierwszy jego fundament użyte były ważne materyały oddawna zebrane, mianowicie z Archiwum Głównego przez Tymoteusza Lipińskiego, który z nich miał zamiar ułożyć Dykcyonarz Geograficzny krajowy. To obrawszy za wątek dzieła, autorowie usiłowali korzystać ze wszelkich nietylko znanych dzieł historycznych, ale nawet z rzadkich i zapomnianych druków, z rękopisów, tudzież dopełniać wyżej wspomniane materyały nowemi poszukiwaniami w metryce Koronnej i Litewskiej, o ile ta ostatnia w kopii pierwszych ksiąg tylko, w archiwum znajdująca się, posługiwać mogła. Każdy z nich prócz tego starał się zasięgać miejscowych wiadomości od uproszonych, albo dobrowolnie zgłaszających się korespondentów; każdy zwiedzając wiele miast i zamków, w tem dziele wymienionych, osobiście wśród nich samych kreślił swe opisy. Tym sposobem autorowie zgromadziwszy obfity zasób materyałów, rozdzielili między sobą pracę nad ich redakcyą i utworem wszystkich trzech tomów dzieła. Michał Baliński opisał w pierwszym tomie województwa: Poznańskie, Kaliskie, Gnieźnieńskie, Sieradzkie, Pomorskie, Malborskie z Warmiją i miasto Warszawę; prócz tego zrobił przemowę i wstępy. Tymoteusz Lipiński zajął się opisem województw: Łęczyckiego, Brzesko-Kujawskiego, Inowłocławskiego z ziemią Dobrzyńską, Płockiego, Mazowieckiego, Rawskiego i Chełmińskiego w tymże samym tomie. Drugi tom, w dwóch wielkich częściach wystawujący Małopolskę, prawie cały jest pióra Lipińskiego, który oswojonym będąc mianowicie z miejscowością Wołynia i okolicznych województw, właściwiej tem się zajął; z wyjątkiem wszakże wstępu zawierającego rzut oka na dzieje Polski, opisu ziemi Chełmskiej i województwa Lubelskiego; które ułożył Baliński. Nawzajem opisanie W. Księstwa Litewskiego obejmujące tom trzeci, wykonane zostało przez jednego Balińskiego, jako bliżej swoję ziemię znającego. Jednak i tu korzystano z niektórych notat Lipińskiego, który też po oddaleniu się z Warszawy swojego spółpracownika, nie ubliżył swej pomocy, co do korrekty prowadzonej od Wtwa Nowogrodzkiego, przydał kilka ważnych poprawek i dodatków, oraz zajął się ułożeniem alfabetycznego spisu miejsc wzmiankowanych w całém dziele. Oto jest obraz wierny całego ciągu i podziału pracy obu pisarzy, o czém sądzili za rzecz przyzwoitą objaśnić czytelnika.
Pisałem w Wilnie 20 września 1849 r.
Michał Baliński.