VIII. Брест-Литовское воеводство (часть 2 из 3): оригинал
VIII. Брест-Литовское воеводство (часть 2 из 3). С. 747-773. Польский текст издания.
Zasadzając się na takim przywileju; wydał inny od siebie Sapieha 1513 r. stanowiąc burmistrza i 3 rajców, w połowie wyznania rzymskiego i greckiego, z oznaczeniem sposobu ich wybierania. Mieszczanie przytem uwolnieni zostali na lat 12 od podatków, poczem obowiąsani do płacenia po 16 groszy pols. z włoki rocznie, i po korcu owsa miary brzeskiej, od domów zaś w rynku po 12 gr., a na przedmieściu po 6 gr. Otrzymali jatki rzeźnicze, z których po roku mieli pobierać po kamieniu łoju; dozwolony także połów ryb wędą, kłomią, krychą, byle nie tryhubicą lub niewodem; dozwolony też wolny wręb do lasu na budawę, lecz nie na sprzedaż. Sapieha nakoniec nadał miastu sa herb anioła z mieczem stojącego; następnie sajął się wymurowaniem zamku, który wzniósł na małem wzgórzu między Bugiem a jeziorem oddzielającem go od miasta, i połączył z niem przez mośt zwodzony, a wałami zewsząd otoczył. W tym zamku właśnie przyjmował Zygmunta I wspaniale, a puhar ów którym go częstował (ob. Różanę) miał być wtenczas nazwany kwoanem. Sapicha ten uwa żany za głowę linii Kodeńskiej imienia swojego, umarł Wdą podlaskim 1519 lub 1520 r. Syn jego Paweł Wda nowogrodzki, dla długiego wieku Nestorem zwany, wymurował w obrębie zamku cerkiew” w stylu gotyckim, i i wniej zwłoki rodzica swego z Boćków przeniesione słożył 490. Mikołaj Sapieha (syn Pawła) Marsza: lek L. sprawując od Zyg. Augusta poselstwo do cesarza. Maxymiljana l, nietylko order Złotego Rnna, ale razem godność hrabiego na Kodniu dlą siebie i następeów wyjedmał, co też król 1572 r. osobnym przywilejem zatwierdził 491. Kościół farny fundowany zastał pierwiastkowie r. 1520 pod wezwaniem ś. Ducha. Mi. kołaj Sapicha Chorąży L. osobliwszem zdarzeniem uświetnił ten przybytek. Zapadłszy w ciężką chorobę, uczynił ślub odbyć pobożną pielgrzymkę do Rzymu, celem uproszenia Boga o powrót do sdrowia. Przepędzając tam czas niejaki na nabożeństwie, odsyskał zdrowie zupełnie; na wyjezdzie otrzymawszy błogosławieństwo i komusią od Urbana VIII, gdy sąm został w kaplicy, postrzegł na oltargu obraz cudowny N. Panny de Guadaluppe zowiący się, który min się nadzwycżaj podobał. W tej chwili taką w sobie aczuł żądzę osiągnienia go, śe bez żadnego wsględu postanowił go sobie przywłąszczyć, nię mając nadziei żeby mu w darze dobrowolnie odstąpiono. Niedługo myśląc odkrył swój zamiar obecaemu zakrystyanowi, i tyle dokazał 'namowami i znacznej pieniędzmi, śe ten następnej nocy i abraz pomieniony i relikwie przy nim snajdujące się wykradł i przyniósł mu do mieszkania. Sapieha u-. wiózł żę sdobycz i w zamku koderiskim umieścił, Tyme czasega w Rzymie obejrzano się, że nie ma obraza, wyśledzono sprawcę świętokradstwa,i Sapieha sapozwany został przed sąd nuncyusza w Warszawie. Stanął przed nim obwiniony i przyznał prawdę otwarcie. Sąd skazał Sapiehę na rok więzienia, powrócenie obrazu i relikwii pod klątwą, i naodbycie podróży pieszo do Rzymu fla przeproszenia papieża, a przyfem sobowiązał się dokończyć zaczęte murowanie kościoła farnego w Kodoiu. Sapieha obarczony takim wyrokiem wysłał w r. 1633, synowca swego do Rzymu, prosząc o przebaczenie wie BY, a rasem przepraszając za swój postępek, przytem jeszcze polecił staranie się o sostawienie przy nim uwie» zionych świętości. Bądz to poselstwo, bądź okoliczności sejmowe r. 1634, gdzie traktowano o niektórych ważnych sprawach religijnych i gdzie Sapieha wielce był pożytecznym mumcyuszowi, winowajca uwolniony został przez Ojca ś. od klątwy i kary, a wyrok nuncyatury skasowany. Co większa, Sapieha pojechawszy r. 1635 sam do Rzymu, otrzymał w darze od papieża tenże obraz, który był uwiózł, a w dodatku niektóre in-' ne relikwije, z upoważnieniem danem bis. łuckiemu do złożenia obrazu i relikwij w mającym się skończyć kościele 492. Wszakże tymczasem obraz cudowny z wielką uroczystością słożono wdrewnianym kościele r.. 1636 w styczniu, gdzie też i zwłoki dawnych Sapiehów z samku pzewieziono. Murowany konsekrowano 1656r. z nowym tytułem ś. Anny, jako probostwo, które za staraniem Jana Fryderyka Sapichy Referendarsa L. w r. 1710 do stopnia infałacyi wyniesione zostało. Szwedzi t Siednriogrodzanie złupiwssy - 1657 r. kościół i po: psuwszy osdoby, udarli z niego dach ołowiawy i dzwony zabrali. Jan Kasimierz po uspokojeniu kraju swiedzając Kodeń, złożył na ofiarę do cudownego obrazu nader piękny Hkosstowny rubin. Wyżej wspomniony Jan. Fryd. Sapieha, po otrzymanej bulli od Inocentego XHI, doprowadził do skutku 1723 r, koronacyą cudownego tutejszego obrazu odbytą przez Stefana Rupniewskiego bis. łuckiego, i przytem miesyą jezticką zaprowadził. WY pięknym tym kościele o 3 kopałaćh i wieży, znajduje się znaczna liczba nagrobików Sapieżyńskich, po lewej zaś stronie kościoła, w kaplicy, widać na ścianie zbiór portretów rodstay Sapiehów od ich. początku, sk do końca I8 wieku nieźle malowanych, z podpi- ' sani imion, ich dostojności, daty urodzenia i śmierci. Oprócz tej świątyni, ma jeszcze Kodeń inny kościół katolicki i nicki ś. Michała; za miastem zaś kaplicę ś. Wewrzyńca. Paweł Sapieha bis. źniudzki, założył około I7R5 r. na przedmieścia dom wiejski, czyli jak zwał Hampanią, której dał imię Piacencyi, oteczywssy ogrodenr włoskim, gdzie się znajdowały domki na wsór kamaldułsich i kartnzkich..Missya jexuicka zostałe uposażona 5 wlokami ziemi przes Józefa Kosthowskiego podczaszego latyczewskiego 1744 r. Na kodeńskich dobrzcłi oparta został eumuw st. 127,388, którą 774 r. Klźbietu z Branickich Sapieżyna wojewodzina mści sławska, z synem Kazimierzem Nestorem Jerńer. art. lit:. na fandusz edukacyj narodowej ofiarowała, eo Stani: sław August r. 1791 potwierdził. „Włodawa przy ujściu Włodawki do Bugu, miasto niewielkie i drewniane. Dobra te w. r. 1507 były wie snością Kryńskich, miasto zaś osadzone byłu nieco pó śniej przez kniazia Ongulsakowicza, który mu dał od siebie następujący przywilej: Kniaź Fedor Andrzejewicz Oagulszkowics Marszałek Wołyńskiej siemi, Ssta włodzimirski, daję znać tym moim listem, iż jeszcze nieboszezyk ojciee mój P. Andzej Alexandrowicz Ongulszkowicz, posadził miasto Włodawę, i dał był mieszczanom swój list, według którego mieli się sprawować i rządzić; a iż oni powiedzieli przedemną, iz ten list ojea mego u nich zginął podczas nasłania Bożego ognia, na to więc dałem im drugi mój list. Co ja na ich czołobitnią uczyniłem; według którego mają się oni rządzić i sprawować w tem mieście naszem Włodawie prawem magdeburskiem, tak jako i po innych miastach książęcych i pańskich. I na to dałem ten list z moją pieczęcią. Pisan w Włodawie r. P. 1540, 18 marca. 493 Jednakże nigdy to miejsce nie otrzymało przywileju królewskie. go na prawa miejskie, dziedzice tylko utrzymywali raz nadane swobody. Z tych książęta Sanguszkowie posiadali ją około r. 1596, potem zaś Włodawa dostała się Leszczyńskim, którzy tu zbór helweckiego wyznania założyli, razem ze szkołą. Za dziedzictwa Rafała Leszczyńskiego Wdy bełzkiego, znakomitych zasług męża, odprawili tu kalwini koronni i litewscy 21 września r. 1634 zjazd, celem zaprowadzenia jednostajności.w liturgii swojej. Podczas buntów ukraińskich za Chmielnickiego, Kozacy r. 1648 wycięli tu kilkatysięcy Żydów zgromadzonych z całej okolicy dla bezpieczeństwa,, W napadzie tym, spaliło się prawie całe miasto, a wniem i kościół reformowany. Był wówczas pastorem jego, Andrzej Węgierski, słynny autor bistoryi kościołów reformowanych słowiańskich, dziedzicem zaś dóbr Refał Buesacki; oba ujść zdołali, lecz Węgierski w tej klęsce stracił piękny swój księgozbiór. 494 R. 1694 Ludwik Pociej, później Hetman W. L. i Wda wileński, nabył Włodawę i najwięcej się do jej pomyślności przyezynił. Onto sprowadsiwszy Paulinów z Częstochowy, klasztor im wymurował, probostwe doń przyłączył i potwierdzenie fundussu tego na sejmie r. 1717 wyjednał. Kościół gdzie i zwłoki fundatora zmarłego 1730r. spoczywają, i gdzie piękny obraz ś. Ludwika z Rzymu podobno sprowadzony snajduje się, sami zakonnicy 1780 r. skończyli murować. Tenże Peciej, na mocy przywileju Augasta II, 7 sierpnia r. 1726 danego, saprowadził jarmark na konie, bydła i owce. Ale był tu już w użyciu daleko większy jarmark na ś. Michał, upoważniony przywilejem Jana III; August III zaś przye wilejem 21 listop. 1746 r. ustanowił trzeci jarmark dwutygodniowy, poczynający się wdzień ś. Bartłomieja. W ogólności Włodawa ma 4 jarmarki na konie i wdły, z których słynie na całą Polskę; samych wołów na świętomichalskim, czyli pokrowskim jarmarku bywa do 20,000; idą one do Krakowa, Wiednia, Berlina i dalej w głąb Niemiec, s Wołynia i Ukrainy. Antoni Pociej synowiee Ludwika, przedał dobra włodawskie r. 1745. Jerzemu Flemaing Podskarbiemu W. L., po którym odziedziczyła je Isabella Czartoryska Jeneralowa Ziem Podolskich.
Hożańkąaą wieś o milę od Włodawy oddałona, słyńna wielkim pałacem. Gmach ten należący do najwspanialszych wiejskich domów w Polsce, wzniesiony został 1715 r. przes Ludwika Pocieja Hetm. W. L. jednego z najbogatszych panów litewskich. Wszakże jest obok tego inne podanie o początku pałacu, mówią bowiem: że Piote W, przebywając w tych okolicach podezas wojny z Karolem XII, bawił esas niejakiś u Poeieja z Auć gustem II, we wsi Szawki, o świerć mili stąd odległej. Hetman przyjął Cesarza w domu porządnym, ale drewnianym, leżącym w miłem położeniu. Pietr dziwił się, że Pociej będąc tak możnym, nie ma piękniejszego i murowanego domu; ale mu Hetman powiedział, że przestaje na tem tylko, co jest wygodnem. Piotr lubiąc Hetmana wezwał go do Petersburga, i cały prawie rok zatrzymał u siebie, a tymczasem miał kazać właśnym nakładem wymurować ów pałac do dziś dnia stojący w Rośżance, Po skończeniu gmachu, wziął Cesarz zsohą Pocieja do Polski, i skierowawszy drogę w te strony, zawiózł go do gmachu. Niespodzianka zupełnie się udała, a zadziwienie Pocieja było nadzwyczajne. Następujący napis nad drzwiami pałacu, na marmurowej tablicy przes Piotra W. położony, ma jakoby służyć ma poparcie tego podania:,
„Hostica faz delet, quae tu clemeniior hosle,
Fundamenta domus magne Gradive jacis.
Sor8s Domini ingenium sequita civisque, ducisque
Mars caepit, quam paz perficit alma domum. A.D. 1115.
Martis el artis opus Rozei, ut bene nominis omen Impleal, Auguslae regia pacis eril.
Pałac w stylu włoskim wznosi się na wysokim brzegu rzeki Bug; ma piętro jedno, a na wystawie są jeszcze wyżąze oksa; dach kryty dźwiga miedzianą, polaną baaię z herbem Pocieja. Dolne piętro zawiera 24 sklepionych pokoi, pod któremi znajdują się piwnicę rzadkiej piękności dwupiętrowe; apartament górny mą po: środky. wielką i wspaniałą salę wyższą od pokojów, bo przes podwójne okna górne i dolne oświetloną. Wszędzie odrzwia i komiaki marmęrowe, ganek od rzeki na 40 kilka łokci długi i 5 łok. szeroki, ną mar. murowych arkadach oparty. 495 Ogród ze starażytnemi sspalerami lipowemi otacza pałac, z którego aż do Bugu przez dwa tarasy prowadzą podwójne schody. Sławatycze, mała mieścina w pięknem położeniu nad Bugiem, do hrabstwa Bialskiego należąca, którą rązęm z okolicznemi dobrami nabyli Radsiwilłowie od Leszczyńskich. Hieronim Radziwiłł Chorąży L. polując w marcu 1754 r. w przyległych lasach przęs dni pięć, ubił 87 łosiów, 38 dzików, 10 sarn, 40 zajęcy i26 lisów. 496 Stndzianka wieś, o '/, mili od Łomag, osadzone od dawnych wieków kilkunastu rodzinami "Tatarów, którzy tu mają swój meczet.
b.) Z prawej strony Bugu leżą: HlLobryń (Cobrinia) nad Muchawcem, środkiem zaś miasta bieży rzeczka Kobrynka, z błot Dywińskich biorąca początek. Dswna to jest osada sławiwiska? dawny zamek, który wznieśli może kniaziowie od kiążąt wołyńskich pochodzący. Włodzimierz Wasiłkowicz ks. Włodzimirsko- wołyński, zapisał w r. 1286 dwoma testamentami żonie swojej Otdze Romanównie Kobryń i Horodel z mytem. 497 Później kniaziowie zależnie od zwierzchnictwa W. książąt Łitwy tu panujący, byli już ś ródu Ofgerdowego, co od syna jego Włodzimierza ks. kijowskiego pochodzili. Z początku Kobryń razeń 2 Pińskiem w jednym ręku zostawały; zdaje się, że i za Jagiełły trwał jeszcze ród książąt Kobryńskich,? nie prędzej wygasł, jak pod Zygmuntem I. Iwan Siemionowicz ks. Kobryński, dzierżawca całej ziemi Żmudz: kiej i żona jego Teodora, wydali przywilej w Kobry< nid pisany dla cerkwi prużańskiej. Około r. 1497 fune dowali oni dla mnichów wschodniego obrządku w Kobryniu moiiastyr ś. Spasa, z nadaniem dziesiątej miarki_ z młyna na Kobrynce, a dziesiątej kopy ze wszelkiego źboża z zamku, i 16 miednic miodu, oraz dwóch kar. czem w mieście. Na początku wieku 16 sgaśli oboje księstwo, nie zostawując jak się zdaje potómistwa, i w cerkwi pomienionego klasztoru zostali pogrzebańi, a Zygmunt I, jak wiele innych dzielnic książęcych w Li. twie; zjednoczył księstwo Kobryńskie z państwem swojeim, wcieliwszy fen kraik pod nazwaniem powiatu do Wtwa podlaskiego; dopiero zaś 1569 r. przy utwurzemiu nowego Wtwa, zaczął Kobryń należeć do Brześcia. Zygmunt I nadał jednak to miasto w dożywocie Wacła. Kostewiczowi Marszałkowi, a 1519 r. zastrzegł:
że pojego zgonie samek z ekonomią obejmiekrólowa Bo. na. Już wtedy znajdował się tu kościół rzymskokatolicki
pod wezwaniem ś. Hieronima ze szpitalem, ponieważ ów
donataryusz Kostewicz, czyli raczej Kościewicz, fandował przy nia altaryą ś. Anny. Około 1549 r. objęła
Bona bogate starostwo kobryńskie, i używała dochodów jegoaż do wyjazdu swego do Włoch 1556 r. W aktach
miejskich znajduje się list jej dany w Grodnie 20 grudnia 1552 r. do Ssty kobryńskiego Stan. Chwalcsew.
skiego, z rozkazaniem: aby zasłużonemu przy dworze jej złotnikowi Piotrowi Neapolitańczykowi, wyznaczył
plac dostatni na budowanie domu i zagrodzenie ogrodu, gdzieby mógł swobodnie zajmować się swojem rzemiosłem. Włoch ten i następcy jego, uwolnieni zostali od
wszełkieh podatków micjskich i zamkowych; Starosta wyznaczył mu plse nad Kobrynką, na rozkaz zaś królowej, dom dla niego przez włościan ekonomii został '. zbudowany. Zapewne po wyjeździe Bony, zaczął Kokryń z całą majętnością należeć do stołu królewskiego. ' R. 1563 Dymitr Sapieha zesłany od Zyg. Augusta, dopełnił lustracyi ekonomii. Z niej widać, że miasto posiadało 130 włok ziemi, z których 78 były podległe opłacie czynszu, z każdej po gr. 30, a za tłoki po gr.12;
włok zaś 22 było zupełnie wolnych od wszelkich opłat i powinności, t. j. na urząd zamkowy włok 3, ihumena. 2, dyakonów cerkwi Spaskiej 2, na trzy cerkwie: Przeczystej, Piotrowską i ś. Mikołaja włok6, na wójtostwo l, na puszkarstwo I, na mularstwo 1, kowalstwo I, rybołóstwo 2, i t. d. Ostatnie zaś włok 30 policzone są misstu, jako naddatek, dla błot i nieużytków, bez żadanej opłaty, Ulice miasta były następne: Czarnawczycka, Rateńska, Pińska, przy której 28 placów, jako należące do plebanii wolne od wszelkiej opłaty; Błucka nad Kobrynką, Ostromęcka i Brzeska, obie za Mu<hawcem. Oprócz czterech cerkwi ruskich, wzmieniony w lustracyi kościół parafialny katolicki przy ulicy Pińskiej. Zamek był drewniany i mocno nadrujnowany. lawentarz 1597 r. taki jego podaje opis: składał się z dwóch zamków: górnego i dolnego, każdy z nich otoczony był wałami i wieżami, do których prowadziły bramy z mastami zwodzonemi. Uzbrojenie całej warowni liche, zaledwo około 20 dział i muździerzów było i tyleż rusznic, a kul żelaznych i kamiennych po 3 kopy; dozorcą tego rynsztunku wojenncgo był puszkarz, mający także obowiązek robienia corocznie po kilka rusznic, Po zgonie Stefana Batorego, ekonomija oddana została przez stany królestwa w oprawie królowej Annie Jagielonce, pozostałej po nim wdowie. Ona to, troskliwa o pomyślność tego wszystkiego co ją otaczało, przybywszy 1589 r. do Kobrynia, wyzwoliła miasto z pud praw ziemskich i obdarzyła je przywilejem 5 stycznia, zapewniającym swobody municypalne prawa magdeburskiego; zyskał oraz Kobryń wolny wręb do puszczy na opał i budowę, mianowicie ratusza, jarmarki na Narodzenie P, Maryi i na Trzy króle, targi ce poniedziałek, a w dodatku za herb: wizerunek ś. Anny; szlachta posiadająca domy, prawu miejskiemu miała odtąd ulegać, Zydzi zaś co do korzyści handlowych rów ny udział z chrześciańskiemi mieszczany otrzymali. O nich jednak Zygmunt IM potwierdzając przywilej t. r., zu: pełnie zamilczał. Śmierć Anny Jagielonki, przeniosła posiadanie ekonomii w oprawie do królowej Konstancyi żony Zygmunta III. Rewisya tych dóbr r. 1618 dokonana, okazuje: że przywilej od poprzedniczki nadany, niewiele jeszcze na dobry byt i porządek wpłynął, wszakże dochód z samego miasta był znaczny, bo 788 kop lit. przenosił. Rok 1626 pamiętny jest dla Kobrynia odprawieniem synodu 6 września przez duchowieństwo unickie pod przewodnictwem metropolity Józefa Welamina Rudzkiego. Składali to sgromadzenie biskupi: Joachim włodzimierski i brzeski, Jeremijasz ostrogski i łucki, Grzegorz piński i turowski, Leon smoleński i czernichowski, Atanazy przemyślski i samborski; oraz Antoni arcybiskup połocki. Na tym synodzie, którego ustawy potwierdził r. 1629 papież Urban VII, postanowiono ze składek duchowieństwa założyć seminaryum dla księży wyznania greckiego w metropolii kijowskiej. — Zatrzymał się tu Jan Kzzimierz 1653 r. czas niejakiś przy końcu lutego, jadąc z Grodna, a we dwa lata potem Szwedzi zrabowalii spalili miasto. R. 1662 usadowiło się pod Kobryniem wojsko litewskie, które się pod marszałkiem Żeromskim skonfederowało, z powodu niewypłaconego mu żołdu, i pomimo wysłanych do siebie komissyj, dopóty w związku trwało, aż póki król nie uczynił z niem pewnego układu. Upadek miasta tak był wielki, że oprócz Jana Kazimierza, następnie po nim Jan III r. 1659 u: wolnił mieszczan od poczty W. Ks. Lit., ratusz zaś jake zupełnie srujnowany, od wszelkich podatków i exakcyj. August II potwierdzając dawne przywileje 170lr. też same swobody mieszkańcom jego na dłuższy czas zapewnił. Pomimo tego, tak dalece upadł Kobryń i zupełnie przyszedł do ubóstwa, że nie można było znaleźć między mieszczanami zdolnych osób do piastowania urzędów podług pcaw magdecburskich. W aktach magistrata znajduje się pod 25 czerwca 1710 r. zapisane postanowienie: „iż kiedy będą zasiadali na sądy każdej srzody. i piątku, według zwyczaju i praw pustanowionych, powinni trzezwo zasiadać wszyscy, wódki nie pijąc pod winą kop dwóch na JP. wójta i w tur- - mie siedzeniem dni trzy.,.R' 1706 pojmawszy Szwedzi 3 burmistrzów, zagrozili: że nietylko ich na gardło skażą, ale miasto z kościołami i cefkwiami ogniem zniszczą, jeżeli nałożonej kontrybucyi nie wypłacą; zebrana 13 czerwcą cała gromada miejska, postanowiła wybrać po tynfie od każdej głowy obojej płci z mieszczan, a po 2 tynfy od postronnych. Do uzupełnienia klęsk spadłych na Kobryń, powietrze morowe 1711 r. znaczną część ladności wygubiło, a pożar t.r. przypadły, większą połowę domów w popiół obrócił. Takim sposobem do ostatniego upadku przyprowadzone miasto, postradało wreście r. 1766 w skutek ustawy sejmowej prawo magdeburskie, raz nazawsze będąc przyłączonem do dóbr stołowych ekonomii brzeskiej. — Z rozporządzenia Podskarbiego N. L. Antoniego Tyzenhauza, założono r. 1768 pod samym Kubryniem fulwark, zwany gubernią, dokąd się przeniósł zarząd klucza kobryńskiego; i od tego czasu nastąpiło zupełne zamku dawnego opuszczenie, powstała zaś nowa ulica Guberniańska do gubernii wiodąca. 498 Udając się Stan.
August na sejm grodsieński 1784 r., przybył tu 3 wrze» śnia. „Przed miastem spotykali króla Imci mieszczanie, dalej Żydzi, których rabin dziwacką mową swoją mocho N. Pana zabawił. Ofiarowali oni głowę cukru, niebieską neteryą otoczoną, bitemi ze srebra i posłacanemi literami, słowa jakieś hebrajskie wyrążasjącemi„. 499 Handel miasta mógłby się znacznie podnieść, przez wykopanie zamierzonego jeszcze przed r. 1772 kanału, mającego złączyć Muchawiec z Prypecią, jakiego kierunek można widzieć na mapie pod N. Iś wa. tlasie Zanoniego; od Kobrynia bowiem Muchawiec saczyna być już spławnym? Miasto w ogóle posiada pięć kościołów, z których jeden murowany, i klasztor Ber- 'nardynów.
Krupczyce, wieś o mil 2 od Kobrynia przy 4rodze do Brześcia, niedaleko rzeki Trościanicy, z kościełem parafialnym drewnianym, a klasztorem murowsnym Karmelitów. Miejsce to pamiętne jest stoczeniem bitwy 18 września 1794 r. przez jenerala Karola Sie. rakowskiego z korpusem jener. Suwarowa. Po wytrzymaniu wałki przez dzień cały, Sierakowski mniejsze mając siły, uskuteczeił pomyślny odwrót do Brześcia.
Wołczyn, miasteczko o 41/, mili od Brześcia. Dziedzic Jarosław Sultan Ssta ostryński fundował 1586r. cerkiew” ś. Mikolaja i Jerzego. Następni saś Właściciele ks. Czartoryscy, wznieśli kościół farny, oraz piękay pałac ogrodami gustownemi etoczony, w którym się urodził Stan. August Poniatowski 17 stycznia 1782 r. Związkowi barscy, uprowadzili stąd w czerwcu 1769r. dział 7, znaczną ilość kul i prochu.
Wysokio Litewskie, starodawne siedlisko Sapiehów i handlowe miasteczko o 5 mil od Brześcia znane z wielkiego jarmarku na konie i bydło ukraińskie, który zacząwszy się na ś. Jakób 25 lipca, trwa przez dwie niedziele. Alexander ks. Sapicha kanclerz W. L. wprowadzając tu zgromadzenie Bonifratrów, oddał im pod dozór fundowany pgzez siehie szpital na 20 chorych. Ciekawy akt tej fundacyi, 1985 r. brami: „Los poddanych w każdym czasie dosyć jest smutny, lecz smutaiejszym staje się wtedy; gdy przez pracę lub przypadek pozbawieni zdrowia, nie są w stanie ani onego pozyskać, ani ostatki nieszczęśliwego utrzymać życia, Jako chrześciania i jako człowiek, nie mogąc patrzeć ' obojętnie na nędzę tych, którzy mię karmią i odziewają, umyśliłem w hrabstwie mejem.dziedzicznem Wysokie Litewskie, w Wtwie brzeskiem położonem ufumdoweć szpitał ku wygodzie poddanych moich, i emy na wieczne czasy pod rząd i administracyą OO. Bonifratelów (jako preez powołanie zakonne na posługę chorych poświęcających się) oddać. Jakoż wtym zamiarze wymurowawssgy znacznym kosztem dom, takowy w wieczystą i nigdy nieodzowną poses- syą OO. Bonifratelów wypuszczam., Poe wyliczeniu warunków obowiązujących zakonników, jakoteż funduszu na szpital uczynionego, który oprócz 30,000 zł. na dobrach Wysokie Lit. lokowanycb, składa się jesscze z każdorocznej sowitej w różnem zbożu ordynaryi, tak się dalej wyraża: „A jako niniejszy fundusz czynię nie na rzecz i pożytek stanu duchownego, lecz końcem uczynienia folgi nieszczęściu bliżnich moich, tak gdyby kiedykolwiek zakon OO. Bonifeatelów zniszczony zost.ł, w takim przypadku zachowuję wolność sukcessorom moim oddania wyż wzmiankowanego szpitalu, pod rząd i dozór takich osób, któreby najzdatniejszemi do pełnienia obowiązków niniejszym funduszem przepisujących się były. Myśleć nie mogę, żeby w teraźniejszym, lub przyszłym wieku mógł się ktokolwiek: wynaleść ustronny, lub z sukcessorów moich, coby niniejszy fandusz (do czynienia którego łydzkość i miłość bliźniego była mi powodem) naruszyć lub zniszczyć usiłował, a tym sposobem tę szczupłą porcyą, którą na wsparcie nieszczęśliwych determinewałem, wydrzeć im z rąk ra: zem z życiem pragnął. Jeśliby jednak Bóg w gniewie swoim, miał kiedy zesłać na ziemię takiego wyzutego z darów natury i przyrodzenia człowieka, wzywam przeciw enemu na obronę: juryzdykcye krajowe i te prawa narodu, które mi czynić niniejszą dyspozycyą dozwoliły., Pośrodku szpitala jest kościołek murowa: ny, mający na wystawie napis: „Ku ratunkowi bliźnich, tę chrześciańską dopełnił powinność: Alexander Xiążę Sapieha Kanclerz Wielki Wo X« Litewskiego roku MDCCLXXXV.,
Kamienice Litowski. Starożytny ten gród, zwany także od dawnych naszych siemiopisów Camierniec Ruthenicale, leży nad rzeką Lsną 0 31/, mile od Brześcia, przy wielkiej drodze, którą niegdyś królowie z Krakowa do Wilna jeździli.. Założycielem jego miał być podług Latopisu wołyńskiego ks. Włodzimierz zwany Filozofem, panujący na Włodzimierzu Wołyńskim. On to odbudowawszy zniszczony przez Taterów Brześć, postanowił inne jeszcze grody w opustoszałym kraju powznosić. "Tym końcem wyprawił 1276 r. jednego z wodzów swoich imieniem Olesko, rozkazując mu udać się w górę rzeki Lsny, dla wyszukania dogodnego miejsca na budowanie zamku. Gdy zaś Olesko miejsce to wybrał, przybył Włodzimierz z Brześcia z licznym orszakiem bojarów, a potwierdziwszy wybór miejsca, kazał las wyciąwszy, gród nowy budować, który dla kamienistej okolicy, Kamieńcem nazwał. Dla obrony. zaś jego wymurował tak zwany sfołp, czyli wieżę 17 sążni wysokości, a 16 obwodu mającą. Kamieniec przeszedłszy na początku wieku LE pod panowanie litewskie, stał się naczelnym grodem powiatu tegoż nazwania. Z, podziału państw Gedemina, wszedł w obręb dzielnicy Kejstuta i zaczął doświadczać napadów krzyżaekich. Najpierwszy snich przypadł 1375 r. pod dowództwem Teodoryka von Elaer komtura z Balgi, który wiele z tych okolic jeńców, koni i bydła zagarnął. Dalsze nastąpiły w latach 1378 i 1379, niemniej sroga klęskę zadawszy krajowi. Podczas wojny domowej Jagielły z Kejstutem r. 1382, Janusz ks. Mazowiecki zięć Kejstuta, korzystejąc z zamieszek w Litwie, zajął prócz Drohiczyna, Mielnika, Suraża i Kamieniec, pod tytułem należnego sobie jakoby wiana żony swej Danuty. Lecz niedługo cieszył się posiadaniem tej zdobyczy, gdyś Jagiełło 1383 r. po tygodniowem oblężeniu twierdzę kamieniecką odebrał; jednakże skutkiem zaszłej 1384 r. ugody, ustąpiony został Kamieniec wraz z całem ks. brzeskiem Witowdowi, który gdy znowu przeszedł do Krzyżaków i Litwę z nimi najeżdżać zaczął: Jagiełło podjąwszy 1389 r. wyprawę na Witowda, opanował Kamienice i poruczył straż Zyndramowi Maszkowskiemu Miecznikowi K, 500 Po ustaleniu władzy Witowda w Litwie, został jeszcze Kamienice na długe ważnem miejscem obronnem, gdzie nieraz Jagiełło i Witowd zjeżdzali się dla narady i dla łowów. Ta r. 1409 stawił się w początku grudnia przed królem, z którym był i Witowd, posłannik Alexandra V z bul. lą, w której donosząc o swoim prawnym wyburze ną stolicę Apestolską, i o zjawieniu się dwóch anty-papieżów, wzywał króle, aby się nie wahał uznać ge za głewę kościoła. Kazimierz IV w przejeździe do Litwy, zatrzymywał się tu, zabawiając się polowaniem. R. 1520 powiat kamieniecki wcielony był do nowe utworzonego Wtwa podlaskiego, w 1569 zaś oderwany stamtąd, wszedł wskład Wtwa i powiatu brzeskiego. Uchwała sejmowa 1661 r. starała się ulżyć nędzy mieszkańców, w takiem postanowieniu: „miasta naszego Kamieńca Lit. desolafionem mając w respekcie naszym, od podatku na lat 4, tak mieszczan jako i żydów uwalaiamy, excepto płacenia myt, cel, takoż i czopewego., Kamieniec najlichszą jest teraz mieściną, sam tylko ów stołp niespożyty przeszło pięciowiecznym czasem, sterczy ruinami swemi nad gromadą poziomych chałap. Wewnątrz tego sędziwego pomnika, zachowały się nawet ostatki schodów dębowych, Bóg wie jak dawnych; od połowy zaś wieży, idą w górę słepnie w murze wyrobione; sklepienia, chociaż jak sieć podziurawione, jeszcze się jednak trzymają, pod wieżą zaś obszerne znajdują się lochy. Sstwo kamienieckie płaciło 1776 r. kwarty 7719, a hyberny 6,600 zł. Czarnawczyce, dość obszerne miasteczko o mil 3 od Brześcia, wielkim pałacem i pięknym ogrodem ozdobne. W 16 wieku było siedliskiem rodziny Illiniczów, a potem przeszło do Radziwiłłów. It Szeroszów, miasto u źródeł rzeki Lsny położone, ze starostwem płacącem r. 1776 kwarty zł. 7602, a hyberny 4,000 zł. Długo było w dzierżeniu Flemmingów.
ana nazywała się pierwotnie Dobuczyn. Był to zrazu dwór do ks. Kobryńskiego należący, około którego usiłował on miasto założyć. Tym końcem fundował razem z żoną swoją Teodorą 1473 r. cerkiew pod tytułem Bożego Narodzenia. Ciekawy ten akt znajdujący się w metryce Lit. odkryty został także w książce cerkiewnej zawierającej ewanielje, w odpisie spółczesnym autentykowi; jest on następujący: „Na pomnożenije chwały Bożoj wo Trojci Swietoj Bohu jedynomu. Iwan Siemionowicz kniaż Kobrynski, derżawca całej zemli Źmojdzkiej, umyśliłem z swejeju żonoju knishiueju Theodoruju, w założonom misty nazwanom Dobuczyni zbudowati cerkow pod tytułom Narośdenija Syna Bożoho, do kotorei cerkwy nadaimu desiatynu naszu Pansku z naszoho dwora Dobuczynskoho od wsiuho szczosia znajduje z usiewow ozimnych i jarynnych zboż. Kotoraja desiatyna majet kożdoho roku dochodity naszoho swiaszczennika W asila Łukaszewicza, y po nem nastupejuszczym y zostajuszczym pri cerkwi naszej nowo zbudowannoj Narożdenija Syna Bożoho, do toho nadajemo zemli naszoi dla budowania swieszczennika y dla jeho sasadnikow, aby mił hde osadity onych dla swojej posłuhi, kotoraja ta zemla pry tojze eerkwi położenie majet, Placamś nazwanaja, zaczyna- - Jetsia od ulicy szyrokoi traktu Seleckoho, a druhim kencem opirajuczajusia o ryku Muciu (Muchawiec) jak se w sobi majet zkonca w konec, odnoju storenuju od ulicy zadwornoi, ot psiarni iduczoi, a druheju ot bożnicy żydowskoj, kotoroj zemli czyrokosty majetsia saajdowati prutow... z ohorodom. A s Postołowa od każdoho towarysza majet dana hyty po hroszej sorok y piat każdoho roku na cerkow naszu, y wedro medu. Pola „nadajemo dla zasiwow wołok try u seli Słonimcow we try politki zo wsimi prynależytostiami, z sinożatiami, naddatkami jak w sobi majet ohraniczenije, a ktomu nadajemo ieszcze ostrow nazwany Dubowe, nad rykoju Muchoju, nedaleko tohoż seła Słonimcow, aby mił dla kilka poddanych osadyti. Na tomże ostrowi na kilka stohow sinożati znajdowatisia majet, to wse toje na wicznost do cerkwy naszoi nadajemo, zapisujemo, w majetnosti swojej własnoj leżaczyje grunta. A te jej zemli prutowoj y wołocznoj, y prydanoj ostrowa, żadnoj powinnosty, ani żadnoho poboru nemajet dati sam pop, y jeho lude. Pry tomipozwolenie nasze wyraznoje, aby swiaszczenik nasz Wasiliy Łukaszewicz y nastupcom jeho mili winnien dla robenia truakow rożnych naswoju potrebu y szynku karcemnoho. A w mlisach Dohbuczeńskich wolno budet zmłoty na rok całyj boczek piatnadeiat bez żadnohe odmiru..Na toje nasze nadanije, nichto nemajet nastupowałti, ani przeszkody czynity, w ty wolnostiach ot nas nadanych ninisznemu swiaszczeniku y nastapcom jeho. A chtobysia ważył nasz list fanduszowy wieczne nadany do cerkwy naszoi Dobuczenskoi Narożdenia Syna Bożoho nastupowati, kotorym teper nadali dla zbawenia naszoho dusznoho y pomnożenia chwały Bożoy, nechsy dbudeś na nśch klafwa ofcew Swiatych trysta osimnadciat, kotoryi byli na konsylium NMcenskim. A my sami budem na strasznyi sud pozywaty. Na szczo dla lipszej wiry, rokuju własnoju pode pisujem toj list dany roku tisiacza cztyrystą simdesiat tretiaho, dnia dewiataho oktobra w Kobryni. Iwan Semenowicz kniaż Kobrynski, derżawca całoj zemli Źmojdz» koi. Theodora kniahinija„.501 Po wygaśnieniu rodu książąt Kobryńskich, Prużana znajdująca się w obrębie Sstwa.kobryńskiego, dzierżona była od Wacława Kostewicza Marszałka, na mocy przywileju Zygmunta I. Kostewicz ten fandował w niej kościół rzymskiego wyznania ś. Zygmunta i Wacława r. 1522, który królowa Boua trzymająca po nim dobra kobryńskie odnowiła r. 1534 i nowym funduszem wzbogaciła. Zdaje się, że już wtenczas IDobuczyn nazwany był Prużaną,. od tego: jakoby podług tradycyi miejscowej, piastunka dziecię panów dzierżących.to miejsce, wypuścić miała. z mesłu do rzeki; stąd ponieważ je rzeka pożarła, Dobuczyn nazwany był Pośarłą ezyli Prużaną. Rzecz zapewne naciągana, ztemwszystkiem królowa Anna Jagielonka dostawszy w oprawie wdowiej te dobra, gdy r. 1588 wyzwalała miasto z pod prawa ziemskiego, obdarzając je megdeburskiem, nadała przytem pieczęć czyli herb błękitnego węża, wijącego się i trzymającego w pysku dziecię do połowy widzialne, w srebraem polu. Królowa Anna, która Kobryniowi wiserunek swojej patronki na pieczęć dała: tu dla Prużany starała się painięć herbu.macierzystego Sforzów odnowić. Zyge munt III potwierdzając 6 maja 1589 r. przywilej ten swojej ciotki, dozwolił miastu mieć własne kramy inaczej kletkami zwane, woskobojnią i wagę, tudzież miarę zboża i miodu przaśnego; oddał na dochód miasta pobór pod nazwaniem: poduszne, pomierne, stołpowe i łopatkowe; za wolne szynkowanie miodu i piwa, naznaczył kapszczyzny z każdego szynku po 60 gr. rocznie, od wina zaś i gorzałki arędy z całego miasta sł. 100, któreto pieniądze wójt winien był na ś. Marcin odda» wać do rąk Starosty albo ekonoma kobryńskiego. Oprócz targów w piątek, naznaczone zostały jarmarki: na drugi dzień po ś. Trójcy, i na dzień Przemienienia Pańskiego, lub na podwyższenie ś. Krzyża. O wiorstę od miasta, stoi na pagórku przedmieście zwane Górka, zamieszkane od słynnych na cały powiat i dobrych garncarzy. Jest tu cerkiew unicka, założona r. 15701 uposażona placami przez Zyg. Augusta, odnowiona zaś przez Bułharyna 1689 r.
Horodeo, czyli Horodsiec miasto należące do ekonomii kobryńskiej, nad kanałem Królewskim, łączącym Piaę z Muchawcem. 502 W przywileju Anny Jagielonki 5 stycznia r. 1589 danym Kobryniowi, pozwolono i Ho- ' rodcowi rządzić się prawem magdeburskiem, nie mając, jednak osobnego urzędu. Wójt kobryński, burmistrze i rajce, mają być obu miastom wspólni; przy udzieleniu zaś tych samych swobód, jakich Kobryń używa, postanowiony został jarmark na ś. Eljasz. Podług rewizyi r. 1618 'uczynionej, miasto posiadało 68 włok ziemi, z których 2 cerkiewne i 1 wójtowska wolne, inne wnosiły czynszu kop lit. 65; ulice były następne: Kobryńska, Przyszychocka, Pińska, Hruszowska, Ilińska i rynek, gdzie jeden plac wolny przeznaczono, jak się wyraża rewizya, na giełdę. W ogóle z 222 placów, szło do skarbu placowego kop lit. 22; karczem chrześciańskich piwnych 3, z każdej po kopie: karczem żydowskich piwnych 8, miodowych 4, kotłów gorzałczanych 19, ' z nich w ogóle kop lit. 188, gr. 12; podwodnych pieniędzy kop 2; od rzezników zamiast łopatek i łojów kop 7, z przesądów wójtowskich kop 4, targowego kop 6; w ogóle z miasta Horodca kop 298, gr. 13. Z mytnej arędy, powiada rewizya, że dochodzi mieszczan kop 10, sa ce nic więcej nie sprawiono od lat 30, tylko jedno koryto do mierzenia zboża. — Oprócz cerkwi ruskiej, jest drewniany kościół parafialny katolicki. Stanisław August przejeżdzając r. 1784 na sejm do Grodna, satrzymał się tu 4 września. „Po śniadaniu szedł król oglądać kanał kosztem Rplitej bity, Piaę'i Muchawiec łączący, na 8 mil wzdłuż przez bagna rznięty, na 20 łokci lit. szeroki, i dość do noszenia wielkich statków głęboki, dający obywatelom pińskim i brzeskim sposobność sprowadzenia swych produktów do Gdańska, oraz grunta okoliczne bagniste znacznie osuszający i podyteczne czyniący. 'Tyna kanałem dawniej nieco przyosły statki z Pińska do Warszawy, a teraz bat królewski tymie kanałem z Pińska do Horodca jest sprowadzony. Statek ten z jednego grubego dębu wyrobiony, do noszenia 30 ludzi zdolny, mający nad sobą baldachin i miejsce pośrodku dla króla Imci do siedzenia wygodne, naokoło zaś ławy błękitnem suknem wybite, chorągiewkami ozdobiony; styrnik zaś i 4 majtkowie przybrani byli po holendersku w białe suknie, x pasami zróżowejkitajki. Wszedł do niego N. Pan zswą poczęści assystencyą, i płynął blisko ćwierć mili, aż do drugiej śluzy; tymczasem zaś oba kanału brzegi niezmiernym ludem były okryte., 503 My dodajemy: że kopanie tego kanału doradzane jeszcze było przez Jerzego Ossolińskiego na sejmie r. 1635, którego był Marszałkiem i razem Podskarbim nadwornym.
Siechnowioze majętność między Kobryniem a Prużaną, niegdyś posiadłość Kościuszków Siechnowieekich. Kazimierz Jagiellończyk, jak twierdzi Niesiecki, jednemu z nich sa wierne usługi puścił wiecznem prawem te dobra z dwiema wioskami w Wtwie brzeskiem, od których i po dziś dzień jeszcze się piszą Siechnowicki-Kościuszko; król Alexander do ojcowskiej łaski przydał iane dwie wsi: Leniewicze i Stupiczów. Z czasem majętność ta przeszła do Estków, rodziny blisko z Kościuszkami spokrewnionej. W aktach Kobrynia znajduje się wzmianka: że potomkowie Piotra Neapolitańczyka złotnika nadwornego królowej Bony, plac darowany mu od tejże królowej, sprzedali r. 1669 Chryzostomowi Kościuszkowi Siechnowieckiemu i małżonce jego Konstancyi Denisowiezównie. Potomkiem tego Chryzostoma jest Tadeusz Kościuszko, który checiaź się nie urodził w Siehnowiczach (ob. Merecowszczyzna) jak długo mylnie rozumiano, ale znaczny czas swoich młodych lat tu przepędził. Są tu drzewa jego ręką sadzone.
Bereza Kartuzka, wielki i wspaniały klasztor i kościół Kartuzów pod tytułem ś. Krzyża, nad rzeką Jasiołdą. Jedyne tego zakonu zgromadzenie w całej Litwie, fandowane zostało przez Kaź. Leona Sapiehę Podkanclerzego L. r. 1648, w którym położył kamień węgiel. ny Jan de Torres nuncyusz papieski w Polsce. Budowniczy z Włoch sprowadzony, kierował fabryką tych wspaniałych murów, gdzie Kartusi z Trewiru przybyli osie- " dli; cały zaś klasztor z kościołem etoczył fundator sześciokątnym wałem, jakby twierdzę jaką, zgromadzenie. zaś nader wielkiem uposażeniem opatrzył, chociaż jego ślubem było ubóstwo i samotność. Wszystkie dobra które na mil kilka otaczają Berezę: miasteczka, wsi, grunta, rzeki i lasy, wszystko to oddane zostało na dziedziczną własność Kartuzom. 504 Sejm r. 1653 zatwierdził fundusz kartuzyi; dopiero jednak w lat kiłka - po śmierci fundatora, skończono murować kościół, który uroczyście poświęcił 6 czerwca 1666 r. Alexander "Sapicha bis. wileński, w dzień pogrzebu Kazimiersa Leona. Zwłoki jego speczywają obok ośmiu późniejszych członków rodziny Sapiehów. Rok 1706, rok fatalny dla Polski [pasowaniem się trzech mocarstw, nie był też pomyślnym dla Berezy. Piotr W. najprzód z Augustem II klasztor z wojskiem odwiedzili, potem zaś przyszedł i Karel XII król szwedski, na czele dwóch batalionów gwardyi pieszej, z kilku działami. Było to 28 kwietnia; 1500 dragonów rossyjskich broniło klasztoru i przeprawy przez groblę. Karol widząc trudność opanowania przejścia tego, rzacił się do wudy na pierw» szej przerwie, za nim poszli grenadyerowie. Widząc to dragoni, opuścili Berezę.505 Powróciwszy Karol do wsi „Alby, przepędził potem cały dzień 30 kwietnia w klasztorze. Szwedzi trzech stąd alumnów zabrali, i nie wprzód ich uwolnili, aż im 300 czerw, sł. nie zapłacono. 'Twardziej jeszcze postąpiono w r. 1708 z Kartuzami; Szwedzi wzięli trzech kapłanów, do których wykupienia w niedostatku pieniędzy, użyto sreber kościelnych; reszta. zakonników bojąc się niewoli, lub srogiego obejścia się, ratowała się ucieczką w lasy; zostało tylko czterech dla straży domu. W ogólności, bogaty teni wielkiemi gmachami zamurowany klasztor, ma pozór miasta i do najwspanialszych fundacyj zakonnych w Pol sce liczy się.
Wistyoze s bogatym klasz. Cystersów fandacyi 0. stafiana Tyszkiewicza podkomorzego brzeskiego dóbr tych dziedzica, co wkrótce potem zatwierdził sejm 1678 roku.
Raśna, gdzie jest klasztor Maryanów. ' Olizarowy-Staw, z klaszt. i koś. drewnianym Cystersów, fundacyi Olizara.
Antopol, dość porządne miasteczko przy wielkiej drodse z Kobrynia do Pińska, dawniej własność By. strych, potem Gedrojciów, z klasz. Bazylianów. Blisko stąd znajdują się dwie wsi: Torokanie z klasz Basyljanów, i Braszewicze z koś. parafialnym katolickim, które Waleryan Protasewicz biskup łucki (potem wileński) nabywszy z majętnością Borodzicze od Stan. Kieżgajlły Podczaszego L. 1554 r. nadał ją kapitule wileńs. 1559 r. z pewnemi obowiązkami co do utrzymania oftarza ś. Krzyża w kościele katedr. w Wilnie.
Drohiczyn, o 3 mile od Antopola na gościńcu do Pińska, z murowanym klasz, Franciszkanów i drewnia. mym kościołem.
Dywin, ma kościół paraf. rzymsko-katolicki i parę cerkwi.
Niepokojozyce, nad Muchawcem, majętność Rajskich, z koś. wyznania reformowanego.
Сноски
490 Widok tego pięknego zabytku budownictwa gotyckiego w naszym kraju, znajduje się w dziele Kraszewskiego: Obrazy z życia ś podróży T. I.
491 Ob. Kognowicki I, 8.
492 Historya tego obrazu opisaną została przez Jana Fryderyka Sapiehę kasz, trockiego. po łacinie, a po polsku przełoż: na przez ks. Albrychta Stawskiego, pod tytułem: Monumenta, albo zebranie starożytnych ozdób Przenajś. Bogarodzicy P. Maryi w dawnym wielce obrazie kodeńskim de Gwadeluppe rzeczonym, z rozkazu ś. Grzegorza W. Papieża, ręką B. Augustyna rzymskiego odmalowanym, oryginalną zacnością i pobożną wiernych rewerency4 wsławionym eto. 1729. 95
493 Akta miasta Włodawy.
494 Slavoniae Reformatae libri quatuor. Amatel. 1679, pag. 420.
495 Pałac ten zniszczony prawie został pożarem przed 10 laty, wszystkie marmury popękały, tylko jedne odrzwia zostały niensruszone, jako świadki dawnej wspaniałości. Hr. August Zamojski teraźniejszy właściciel dóbr włodawskich, usilnie i z wielkim gu: stem zajmuje się odnowieniem tego gmachu.
496 Kuryer Polski 1754 r.
497 _) Ob. Sobraniie hosudarstwennych hramot i dohoworow. Moskwa 1819, część HL N. 4i 5.;) Akta Megdeburyi kobrynskiej.
498 Klucz kobryński zawierający dusz męzkich 6,922, darowany został przez Ces. Katarzynę 1195 r. Feldmarsz. Suwarow, z wyjątkiem miasta, które na przedstawienie Jenerałguber. Litwy ks. Repnina, obrócone zostało na miasto powiatowe gubernii grodzieńskiej. Jednakże 1796 r. zamek z obszernem podzamczem, oddano na włsność ks. Suwarow, który kazał go zupełnie rozebrać, sam zaś mieszkał w gubernii, dopóki nie został wezwany od Ce-.sarza Pawła do Petersburga. Syn Feldmarszałka Arkadyusz, rozprzedał częściami różnym osobom ogromne dobra kobryńskie.
499 Zbiór wiadom. tygod. 1784 r. kwartał 4-ty.
500 Bielski, Stryjkowski.
501 Dokument ten zdaje się być podrobionym, o czem same podpisy książąt nigdy nieużywane w 15 wieku, w, miejscu opuszczonych świadków, przekonywają. Wszakże widocznie osnowa jego wzięta jest z autentyku, który protopop przedstawiając królowej Annie do potwierdzenia, mógł tokolwiek na swoję stronę zmienić.
502 Od grudnia 1846 r. kanał ten zowie się: Dnieprsko-Bażańskim.
503 Zbiór wiadom. tygod. na rok 1784, i Gaż. Warsz. Ł. r.
504 Kognowicki: Życia Sapiehów III, 223.
505 Adlerfeld II, 579, nazywa Berezę klasztorem bogatym, do- - brze zabudowanym, w pięknej i żyznej okolicy położonym.