Введение. История Литвы. Период 3 (часть 3 из 4): оригинал
Введение. История Литвы. Период 3 (часть 3 из 4). С. 73-98. Польский текст издания.
Panowanie Jagiełły. Bój s Krzyżakami. Czyny Kejstuta. Poróźnienie się jego x Jagiellą. Kejstuł opuszczony — odbiera mu W. Księstwo. Krzyżacy bądź mieodstępując głównej zasady swojej nieustannego napastowania i gnębienia pogan, bądź czując że po objęciu W. Księztwa Litewskiego przez Jagielłę, nie mając cego takiej dzielności w charakterze jak ojciec, nie znajdą silnego oporu dla oręża swego: zaczęli znowu dawnym obyczajem coraz częstszemi rozbojami niszczyć państwo litewskie. Potrójna ich wyprawa roku 1378 z Albertem Książęciem Lotaryngii, L.eopoldem Austryackim iinnemi panami niemieckiemi odbyta, rozniosła spustoszenia nietylko na Żmudzi, w Trockiém i Kowieńskiém, ale posunęła się aż do Kamieńca Litewskiego, ku Bugowi. Następnego zaś roku siedm aż wypraw na Litwę zakon uczyniwszy, tak srodze w różnych kierunkach do Narwi i Bugu cały kraj splądrował, że ledwo ślad ludności w niektórych okolicąch pozostał. Nie wiadomo z dziejów czemu przypisać należy nieczynność owczesną Jagiełły, który już władał Litwą, chociaż Olgerd podobno aż w r. 1381 w późnej starości życia dokonał 32. Czy roztargnieniom młodości, czy innym jakim sprawom na Rusi, czy nakoniec chęci unikania wszelkiej spólności ze stryjem Kejstutem, którego przewaga moralna musiała być wielką w całym. kraju? Słowem że jeden tylko stary Kejstut, niezwalczony bohater poganizmu litewskiego, wystąpił z młodzieńczym zapałem do boju, i obrony znękanego ciąglemi najazdami Krzyżaków narodu. Najsruższym ze wszystkich napastników zakonnych był niejaki Jan Sarbach dowódca zamku Eckersburg, który najwięcej dał się we znaki Litwinom. Kejstut miał oko na niego; puściwszy więc r. 1379 pogłoskę że jest słabym, nagle po Zielonych Swiątkach wypadł z hufcem 500 jezdnych manowcami do Prus, i zdobył pomienioną warowaią, spalił ją, a samego Surbacha wziął w niewolę. Gdy go przyprowadzono w kajdanach do Trok, lud wolał żeby go żywcem na stosie, w ofiarze bogom spali. Niezezwolił na to Kejstut, i Surbacha w więzieniu strzedz kazał. Tymczasem Żmudzini usiłując ze swojej strony zemśtić się nad Krzyżakami za dwuletnie spustoszemia wich ziemi, napadli na Memel i część miasta z zamkiem ogniem zniszczyli. 'Ta jednak zbójecka wojna musiała się obu stronom naprzykrzyć, gdyż w jesieni r. 1379 przyszło do rzeczy niezwyczajnych dotąd między obu stronami, wzajemnie siebie napastującemi z taką zaciętością: to jest do tego, że książęta Litewscy żądali ugody, a Krzyżacy na nią przystali. Kiedy bowiem nowo obrany marszałek zakonu Kuno von Hatten. stein najechawszy okolice Jaswojń (Gesow) 33, Pastowa, Łabunowa i Berzd, posuwał się w kierunku Kowna na spotkanie wojsk litewskich pod wodzą Kejstuta: ten zamiast bitwy, sam pierwszy żądał wstrzymania kroków nieprzyjacielskich i czasu do rozmowy. Jakoż przyszło natychmiast do niej gdzieś nad brzegiem Wilii, między Kejstutem a Komturem z Balgi, sa pośrednictwem tłumacza Tomasza Surwiłły, który będąc Litwinem z urodzenia, ochrzcił się i służył zakonowi34. Zgodzono się na zawieszenie broni i naznaczenie zjazdu do traktowania o pokój; —i wnet Krzyżacy spokojnie powrócili do Prus, a Wielki Mistrz Winrykz W. Komturem i Marszałkiem Zakonu, oraz wielu innemi dostojnikami, niezadługo zjechali się nad brzegami Narwi, z W. Książęciem Jagiełłą, Książętami: Kejstutem, Witowdem i Langwcnim (Langwenis). Tam stanęły punkta przedugodne do traktatu urzędowego, który, w dzień 6. Michała tegoż roku w Trokach ostatecznie zawarty został. Osobliwszy ten pokój ściągał się ce do Litwy, tylko do księztwa Grodzieńskiego i Brzeskiego, najsrożej ostatniemi czasy napastowanych przez zakon, dla tego zapewne że te sziemie były chrześciańskiemi: Krzyżacy więc nie mogli dla zachowania pewnej przyzwoitości odmówić z tej strony ugody. Traktat ten na lat 10 zawarty, upewniał bezpieczeństwo granic od najazdów wzajemnych, możność budowania wsii zamków na pograniczu, oraz swobodę w myślistwie dla mieszkańców. Nie było tu mowy o handlu, a poddani obu stron nie byli wyjęci od obowiązku służenia swoim panom, podczas wojny w innych stronach Litwy i Prus nie objętych traktatem 35. — Jeżeli ten pokój przyniósł niejaką ulgę w zabezpieczeniu zewnętrznych stosunków litewskiego państwa, powstające już w tym czasie niesnaski między lennikami jego a zwierzchnia monarchą, groziły wewnątrz rozerwaniem jedności i osłabieniem potęgi feudalnej, utrzymującej dotąd w sile i czerstwości trom Gedemina i Olgerda, oraz władzę panującą w plemieniu ltewskiém. Młody Jagiełło podejrzliwy z przyrodzenia, a do tego uniesiony wielmoeżnością swojego trenu, zaczął się mianować królem litewskim, a zarazem corąz więcej troszczyć się o zachowanie swojej władzy między wielką liczbą zazdrośnych, chociaż pokrewnych sobie książąt. Najprzykrzejszą mu była powaga stryja Kejstuta, który mu nieraz ze wszełką otwartością przypominał obowiązki monarsze. Jagiełło rad madstawiał ucha doniesieniom i namowom otacza» jących go dworaków, a wreście zupełnie dał się opanować polubieńcowi swemu Wojdylić. Człowiek ten niskiego stanu, zręcznością w posługach przypodobany Olgerdowi i uczyniony Łłozniczym na dworze jego, przyszedł nakoniec do znaczenia i dostojeństw; Jagielle zaś tak się stał miłym, że mu siostrę Maryą wdowę po jakimś książęciu Ruskim Dawidzie oddał za żonę. Obrażony takiém spowinowaceniem się Kejstut, nie szczędząc ostrych wymówek Jagielle i matce jego, a tóm bardziej samej Maryi, ściągnął nieubłagany jej gniew na siebie. Wojdyłło zaczął wmawiać Wielkiemu Książęcia i przekonywać go, że stryj Kejstut nie zwykłą wziętością i obszerném dziedzictwem równoważy jego potęgę, i z łatwością będzie mógł z czasem tron litewski przywłaszczyć. Snadnie uwierzył podstępnym namoewom podejrzliwy Jagiełło i ułożywszy sprzymierzyć się naprzód z zakonem, z wyłączeniem Kejstuta, a potem dopiero osłabić lub odjąć mu władzę: zaczął od zawarcia zawieszcnia broni i wzajemnej pomocy z Mistrzem Inflantskim, w Rydze r. 1380, które zajmowało księztwo Połockie trzymane wówczas od Skirgajiły brata Jagielłowego, ale wyraźnie oddalało od tych stosunków Kejstuta i ziemię Żmudzką. Postępując dalej w ułożonych zamiarach Jagiełło wysłał skrycie Wojdyłłę do Malborga, dla odkrycia W. Mistrzowi zamiarów swych wejścia w związki tajemne z zakonem bez udziału w nich Kejstuta. Wielki Mistrz który śledząc wszystkie kroki książąt litewskich, wiedział doskonale o powstającej niezgodzie między stryjem a synowcem, skwapliwie przyjąwszy wezwanie Jagiełły, wysłał opatrzonych pełnomocnictwem, Wielkiego Komtura Rydygiera Elner i dwóch innych dostojników zakonu do zawarcia umowy. Pod pozorem spólnych łowów zjechał się z niemi W. Książe Litewski zdworem swym pod Dawidyszkami, przy wielkiej puszczy od Trok ku Grodnowi rozciągającej się. Ażeby zaś wszelkie podejrzenie usunąć, zaproszeni zostali Witowd syn Kejstuta, i wnuk jego a syn Patryka Iwan, młodzi książęta i niedomyślający się żadnego podejścia. Tymczasem pod hasłem zabawy myśliwskiej, potrafiono mimo ich obecności ułożyć tajemne przymierze r. 1380 w oktawę Bożego Ciała, między samym tylko Jagiełłą a W. Mistrzem Wiarykiem Kniperode, którzy wzajemnie zaręczając sobie pokój i bezpieczeństwo dla ziem swoich i mieszkańców, wyłączali od tego ziemie Kejstutowi i dzieciem jego podległe. Cała treść tej krótkiej umowy zawierała się w tém, że kiedy zakon wyśle swoicb na pustoszenie krajów Kejstuta albo jego dzieci, Wielki Książe chociaż dla pozoru każe swoim wojskom wyjść w pole, nie będzie jednak walczył z Krzyżakami, ani przez to pokój z zakonem będzie zerwanym. Jeżeliby zaś przez niewiadomość Krzyżacy z ziemi Kejstuta weszli do krajów Jagiełły i krzywdę jaką zrządzili, albo jeńców zabrali, pokój jednak będzie zachowany i jeńcy bez ekupu zaraz wydani zostaną wzajemnie: z tą wszakże ostrożnością, Żeby rozumiano iż okup został wzięty, dla ukrycia tajemnicy 36.—'T'ym sposobem ebie strony mniemały że najskuteczniej dogodzą swoim widokom. Zakon widział w tym układzie łatwość opanowania całej Litwy, przez poróżnienie jej władców i pojedyńcze ich pokonywanie; Jagiełło poduszczony od nieprzyjaciół stryja, dogadzał postanowieniu swemu zniszczenia jego potęgi, a razem miał nadzieję że dokazawszy tego, łatwiej potrafi się oprzeć napaściom krzyżackim. Zdaje się wszakże, iż widoki polityczne Wielkiego Książęcia głębiej jeszcze sięgały na przyszłość. Podobno Jagiełło zapatrując się na rozerwanie Rusi wschodniej i usiłowania W. Książęcia Moskiewskiego Symona do zniesienia niepodległości udziałowych księztw osłabiających potęgę całego narodu, chciał zapobiedz tym samym niedogodnościom w państwie Litewskiém, którego rządy dzielić istotnie był przymuszony z Kejstutem. Oprócz tego Jagiełło przewidywał bliski upadek poganizmu litewskiego i konieczną potrzebę przyjęcia wiary chrześciańskiej;a Kejstut stojącyna czele stronnictwa pogańskiej narodowości, stawiał do przyszłego przekształcenia Litwy niezłomną zaporę. Oko]iczności te przy wrodzonej podejrzliwości W. Książęcia, podsycanej namowami Wojdyłły, nadały odtąd wcale różny kieruaek polityce litewskiej, od tej jaką była za Olgerda.— Tymczasem Jagiełło korzystające z tych potrójnych traktatów z Prusami i Inflantami, chciał odwetować W. Książęciu Moskiewskiemu Dymitrowi (nazwanemau później Dońskim), za przyjęcie pod zwierzchnią jego opiekę Andrzeja. Książęcia Trubczewskiego i Dymitra Korybuta Książęcia Starodubowskiego Olgerdowiczów (r. 1379) braci swoich, od Litwy odrywających się 37. Właśnie w tej chwili szło o rozwiązanie przyszłego losu Rusi wschodniej. W. Książe Dymitr oburzony uciążliwćóm wdawaniem się do rządów Rusi hana tatarskiego Mamaja, wyzwał go do walki postanawiając oswobodzić naród swój z pod jarzma Mongołów. Dumny Mamaj miał sprzymierzeńca w Olegu Książęciu Razańskim spółzawodniku Dymitra, i temu postanowił oddać połowę ziem ruskich, których zawojowania był pewien: lecz dla większej pewności powodzenia wyprawił posłów do Jagiełły zapraszając go do uczestnictwa w tej wojnie, a w nagrodę przyrzekając mu ustąpić drugą połowę tejże Rusi. Usłuchał W. Książe Litewski wezwania bana i Olega, i wyszedł z wojskiem, bo chciał poniżyć niebezpieczną dla Litwy potęge Dymitra. Ale przezorny w działaniu, nie życząc bynajmniej ożywiać szkodliwej wszystkim przewagi Tatarów, zwolna pestępował oczekując na czyją stronę los rozstrzygnie w zbliżającóm się spotkaniu Dymitra z Mamajem. Zaszła nakoniec pamiętna bitwa na polu Kulikowem dnia 8 września r. 1380, między Dymitrem i Mamajem która zwycięztwo przechylając na stronę Rusi, stała się hasłem i początkiem oswobodzenia jej od Mongołów. Jagiełło wrócił spokojnie do kraju ubezpieczony bądź wodą z Dymitrem, której warunki nas niedoszły, bądź ulrudnieniem jego we własaém państwie. — Krzyżacy wtrwawszy do końca roku w przygotowaniach do wyprawy na ziemie Kejstuta, zaraz na początku następnego 1381 r. wtargnęli do Żmudzi, z jednej strony Komtar Ragaety, z drugiej Mistrz Inflantski, a niszcząc kraj i sprowadzając mnogiego niewolnika wielką klęskę mieszkańcom zadali. Zaledwo ci opuścili nieszezęśliwą tę krainę, natychmiast drudzy w większej liczbie wejska zakonnego izagranicznych rycerzy pod dowództwem Marszałka zakonu i W. Komtura wkroczyli do księztwa Trockiego i przeprawiwszy się przez Niemen w okolitach Rumszyszek, wpadli po przebyciu Strawy na zamek Dorsuniszki: ale ten zastali opuszczony od mieszkańców, którzy spaliwszy podzamcze. wgłąb kraju pouchodzili. Posunąwszy się potém w górę Niemna obleskJó lutego jakąś twierdzę którą WVeuenpille sami nazywali; tam silnie z bombard czyli dział strzelając, tak przezązili mieszkańców, którzy po raz pierwszy skutek ich widzieli, że wszyscy się poddali, a było ich 3,000, zabowiągkiem "przyjęcia chrztu i przeniesienia się do Prus. Pogzém Niemcy zrównawszy z ziemią twierdzę, podzielili się na dwa oddziały, z których jeden ogniem imieczem pustosząc wszystko po drodze, obległ miasto warowne 'Surenpille 38 0-5 mil od pierwszego zamku odległe, i spalił je. Tu margrabia badeński passowany był rycerzem, a Krzyżacy nadzwyczajnie uradowani takiém powodzeniem, chociaż nikt się im nie opierał, zwrócili się od tego miejsca do Prus unosząc łupy i niewolników bez żadnej przeszkody. Po takiej wypra: wie za którą W. Mistrz po wszystkich kościołach zako> nu dziękesynne modły odprawić kazał, nastąpiła zaraz druga w okolice Niewiaży i ujścia Wilii, podobnemiż tryumfami oznaczona. Zmordowany powtarzaniem takich najazdów Kejstut, ułożył potajemnie pomścić się za nie, i tegoż roku niespodzianie napadł okolice Weławy; a chociaż go wójt sambijski i rządca z Tapiów zmusili do cofania się, książe jednak 500 jeńców do Litwy zdołał uprowadzić. Wkrótce potém przeprawił się za rzekę Inster i wtargnął do Nadrawii, lecz i ztamtąd odparty został przez marszałka zakonu; kiedy zaś wracał do Litwy, już w kraju zapuszczańskim zabiegal mu drogę Romtur Ragnety.— Tak niezwyczajna ' ostrożność ze streny krzyżackiej obudziła uwagę prze-. zernego Kejstuta i naprowadziła ha domysł, że zakon masi z samej Litwy odbierać jakieś wiadomości o zamiarach jego. Wkrótce domysły książęcia zamieniły się w pewność, gdyż nadszedł list od Komtura Osterody, ojca chrzestaego księżnej Mazowieckiej córki Kejstuta, estrzegający go o knowaniach Wojdyłły i żony jego Maryi na zgabę jege, i o tajemnóem przymierzu Ja. gielły z W. Mistrzem. Uwiadamiony o wszystkiém Witowd od ojca, nie chciał dawać wiary takiej powieści, twierdząc Że ścisłą przyjaźnią złączony z Jagiełłą i najczęściej na dworze jego przebywając, świadkiem był każdej jego czynności. Ale ostrożny Kejstut postanowił dostateczniej przekonać się o dobrej wierze W. książęcia. Dowiedziawszy się że twierdza krzyżacka Bajerburg nad Niemnem źle jest opatrzona w załogę, umyślił ją epanować i w tym celu wezwał zaraz do spółdziałania Jagielłę. Wielki Książe nie wyszedł sam w pole, lecz tyk kobrata swego Korybuta z nielicznym oddziąłen wysłał sa pomoc. Kejstat pozbawiony większych posiłków, zamiast nagłego podchwycenia warowni pięć dni mu: siał ją zdobywać, a tymczasem zgromadzone wojska krzyżackie zniewoliły go do odstąpienia ed asiejąca, które już prawie miał w ręku. Złe chęci Jagielły wydały się wkrótce jeszcze wyraźniej, w sprawie o rządy Połocka. kiedy bowiem Andrzej Wingolt zbuntowany przeciw W. Książęciu Litewskiemu, postradał tę dzielnicę: posadzony był na księztwie Połockiém inny Andrzej zwany Garbatym syn Kejstuta. Jagiełło zawierając układy z Mistrzem Ioflantskim warował ich pomue, dla wprowadzenia tam Skirgajiły brata rodzonego na miejsce Andrzeja. Sprzeciwili się tej zmianie mieszkańcy Polocka, przyszło więc do tego, że Jagiełło wyprawił dla wsparcia Skirgajiły wojsko, a spółcześnie stanęły pod murami jego znaczne posiłki Inflantskich rycerzy. Tak widoczna nieprzyjaźń oburzyła Kejstuta, który peznając wtenczas wyraźne zamachy na zgubę swoją, posta: nowił uprzedzić synowca. "Tym końcem zcbrawssy spiesznie wojsko ze udzi, i tajemnie zniósłszy się ze strenaikami swemi w Wilnie, wpadł niespodzianie do tej stolicy i nagle ją zająwszy, nieostrożnegu Jagiełłę z matką Julianną, całym dworem i skarbami zabrał. Po przybyciu Witowda zaszły nowe układy między stryjem a synowcem. Jagiełło ustąpiwszyswojejwiadzy zwierzchniej i stolicy Kejstutowi, otrzymał w dzierżawę dawną dzielnicę rodzicielską na Krewie i Witebsku, dokąd też zaraz z matką się udał, a Kejstut obwełany został najwyższym Książęciem Litewskiego państwa.
Krótkie panowanie Kejstuła, i śmierć jego. Qcalenie Witowda. Lecz nie długie było panowanie tego ostatniego obrońcy Litwy pogańskiej, bo prócz groźnych nieprzyjaciół którzy go zewsząd otaczali, sam ' poganizm ów tak był już ścieśniony krwawą i upartą walką z zakonem, i tak podkopany przewagą żywiołu chrześciańskiego w tćmże samém państwie, Że długo w takim stanie rzeczy litewskie zostać nic mogły. Kej: stat jednak zaczął swe rządy, dzielnie występując przeciw Krzyżakom. Jeszcze tegoż samego roku w grudniu, wojska jego zdobyły i spaliły miasto Osterode, w początku następnego 1382 r., spustoszyły Warmią, a sam W. Książe oblegał Jurborg i po raz pierwszy dział używał do tłuczenia tamtejszych murów. Krzyżacy też oddawali jak zwykle wet za wet, grasując po Żmudzi i Litwie aż pod Wilno i Troki. Ale nie był to jedyny środek, którym chcieli szkodzić rycerze zakonni nowemn zwierzchnikowi książąt litewskich. Chociaż na odgłos zmian zaszłych w Wilnie Skirgajłło zaniechał wdzierać się do Połocka, i natychmiast z Inflantskiemi Krzyżakami uszedł do Rygi: wszakże pobyt jego za granicami Litwy zgubniejszy był dla Kejstuta, aniżeli nieprzyjaźń w kraju. Zakon obrał go za narzędzie nowych knowań i układów z Jagiełłą dla przywrócenia go do stolicy Wielkiego księztwa, i zapewnienia sobie nadal coraz większego wpływu do spraw litewskich. Czekano tylko sposobnej chwili do wykonania zamiarów. "Tymczasem wschodnie granice państwa zagrożone zostały buntem Dymitra, Korybuta rządzącego Nowogrodem Siewierskim, i poddaniem się jego pod władzę W. książęcia Mo. skiego. Kejstut postanowiwszy go przywieźć do posłuszeństwa, wyszedł z połową wojsk swoich na tę wy» prawę, lecz dla zabezpieczenia spokojności: w kraju który opuszezał, kazał powiesić bojara Wojdyłłę jako sprawcę niezgody domowej, Witowda. syna ze znacznemi siłami zostawił w obozie pod Wilnem, a Jagiełłę wezwał jako lennika żeby mu ze swoim pesiłkiemtowarzyszył na wojnie. Lecz Jagiełło zupełnie wpływowi matki Julianny i siostry Maryi rozżalonej śmiercią męża, uległy, a przytém mający już porozńmienie ź przełożonym. w Wilnie Hanulonem, tajemny zaś układ z Krzyżakami, gdy stanął na czele wojska udając że idzie: połączyć się ze stryjem: nagłe zwrócił się ku Wilnowi, i napadł na obóz Witowda bynajmniej nie myślącego o zdradzie. Zabiwszy mu tysiąc ludzi zmusił do zamknięcia się w zamku 'Trockim, a sam opanował miasto i zamki wileńskie. Wkrótce nawet Witfowd dowiedziawszy się o zbliżaniu Krzyżaków, opuścił Troki uwożąc matkę i skarby swoje do Grodna. Uwiadomiony. Kejstut o tych wypadkach, powracał spiesznie z Rusi, a Zmudzinom rozkazywał stawać zbrojno nad Wilią; usunąwszy za przybyciem swem żonę do Brześcia, wezwał zięcia Janusza książęcia Mazowieckiego żeby mu na pomoc przychodził. Okoliczności jednak stawały się coraz groźńiejszemi dle Kejstuta; Jagiełło połączony z Krzyżakami zdobył zamki Trockie i Skirgajłłowi bratu swemu oddał, Janusz zaś książe zamiast pomagania teściowi, zajął dla siebie na Podlasiu, Drehiczyn, Suraż, Mielnik i Kamieniec. Mimo tych przeciwności wystąpił wszakże do walki dzielny Kejstut połączywszy siły swe z hufcami Witowda, i obległszy Troki posunął się ka Wilnowi. Wkrótce stanęły przeciw niemu niemniej potężne wojska które prowadzili Jagiełło, Mar. szałek zakonu z Albrechtem Książęciem Saskim i Skirgajiło. Już miało przyjść do bitwy, w tém Skirgajłło ' przybywa do obozu Kejetnta wzywając go imieniem: Jagiełły do zgody, i zaprasza do W. Książęcia dla osobistej rozmowy, zaręczając zupełne bezpieczeństwo osoby jego i syna. Zaufani w przysiędze Kejstut z Witowdem z małym pocztem udają się do stanowiska Jagiełły; ale wnet otoczeni hufcem zbrojnych usłyszeli z ust Jagiełły, że do Wilna mają się udać dla zrobienia układów. Zdrada będąca owocem domowych poróżnień i chytrości krzyżackiej dokonaną została; Kejstut z Witowdem za przybyciem do stolicy natychmiast byli uwięzieni, a wojska ich na hasło mniemanej zgody z Jagielią rozpuszczone do domów. Kejstuta wywieziono zaraz do zamku Krewa o 10 mil od Wilaa odległego, gdzie osadzeny w głębokiém więzieniu pod wieżą, piątej nocy od kilku oprawców między któremi Krzyżak jeden się miał znajdować, został uduszony. Może być że sam Jagiełło nie miął udziału w tćóm morderstwie Kejstuta, plama wszakże pozostała na życiu monarchy litewskiego, którą dopićro chrześciański jego zawód wielkiemi czynami oznaczony zatarł w oczach potomności. Zwłoki estatniego bohatyra pogańskiej Litwy, pogańskim też pogrzebem uczczone z rozkazu Jagiełły zostały. Na świętém miejscu zwaném SŚwintoroha, wśród ogromnego zamku Gedemina w Wilnie znajdującém się, wzaiesiono stos suchych drew. Na nim złożono zwłoki księcia Kejstuta, w zbroję i płaszcz książęcy przybrane. Tuż przy nich stał koń co go nosił w bojach, leżały powiązane psy i sokoły myśliwskie. Kiedy już to wszystko przygotowane zostało, ofiarnicy rzucając rysie i niedźwiedzie szpony zapalili stosy śpiewając pochwały zmarłego. Lecz skoro gwałtowne płomienie ogarnęły i strawiły wszystko, powiadają 39 że nagle otwarła się głębsza nad wzrost człowieka przepaść, i popioły bohatyra Litwy pochłonęła na zawsze. Lecz i Witowd uległby może podobnemu losowi, gdyż go natychmiast po śmierci ojca do tegoż samego więzienia w Krewie wtrącono, gdyż co większa! dzielność i młodość jego mebezpieczniejszą była stronnietwu, które ojca zgubiło. Ale go miłość i poświęcenie się żony Anny, ratowały od zguby. Otrzymawszy pozwolenie zostawania przy mężu, udała wkrótce Że zmienia zamiar i prosi o wolny wyjazd do Mazowsza. Tymczasem w wilią podróży wszedłszy do więzienia pożegnać męża, przebranego w suknie swojej służącej, zdołała uprowadzić go z wieży, i tak zręcznie uwieźć z sobą, że ledwo aż na trzeci dzień ucieczka Witowda postrzeżoną została. Inni dziejopisowie utrzymują że Anna odziawszy Ww swoje szaty męża, sama na jego miejscu została w więzieniu. Cóżkolwiek bądź, czyn tej cnotliwej i wielkomyślnej niewiasty uświetnił mało znane światu dzieje Litwy, a narodowi i północnej Europie ocalił jeszcze jednego bohatyra,''któży jej losom przez trzydzieści lat tak światu przewedźiczył.
' Upadek stronnictwa bałwochwałczo-narodowego w Litwie. Związki Witowda % zakonem, Przymierze s Krzyżakami Jagielły. Zerwanie jego, ś wojna. Odstąpienie Witowda od zakonu i klęski krzyżackie. Ucieczka Witowda, który się zaraz udał pod opiekę Krzyżaków była wypadkiem nader pomyślnym dla nich: dla Jagiełły zaś źródłem Kłopotów i bojów, które wóęlowącpollowe jego panowania w Litwie i Polsce zatrudniły. Musiał on wzmocnić swój powrót na tron litewski i ubezpieczyć się wewnątrz, zupełnóm zajszożeniem: stronnictwa Kejstuta, politykę zaś zewnętrzną zastosować do położenia, w jakiém go nieprzyjeźń i spółzawgodnictwo Witowda postawić. miało. Skutkiem tego znakomici panowie żmudzcy Widymand i Butrym, bliscy krewni księżnej Biruty żony Kejstuta, i.iani wierni mu bojarowie, ponieśli. karę śmierni. Zakon tylko pruski, który się najwięcej przyczynił do tych. nięzgód w rodzinie Olgerda, sam jeden potrafił korzystąć z udręczonej przez niego od tylu czasów Litwy. Jagiełło chcąc uprzedzić zabiegi Witowda, oświadczył nowo obranemu W. Mistrzowi Konradowi Zelnerzamiąr wejścia w stalsze z zakonem przymierze. Ułożone więc na jesień w roku 1382 zjazd obustronny na wyspie przy ujściu Dubissy do Niemna, na który Mistrz Wielki nie. mogą sam przybyć dla ważnych spraw z Zygmuntem Margrabią Brandeburskim, wysłał W. Komtara Rydygerą Elner, Marszałka zakonu Konrada Wallenrod i Mistrza Inflantskiego Wilhelma Frimersheim. Tam w wigilią Wszystkich Świętych Jagiełło W. książe, i Skirgajiło książe Trocki, z bracią swemi obecnemi: Korybutem,. Lapgwenem,: Korygajiłą, Wigantem i Swidrygajlłą, za zezwoleniem matki. W. księżaej Jylianny, i. zgodą rad swoich zaręczyli naprzód pokój z zakonem na lat cztery, z wąrunkami zaczepnego i obronnego przymierza, i obietnicą przyjęcia w tym przeciągu czasu wiary chrześciańskiej; a przez oddziełną tranzakcyą w tymże samym dniu sporządzoną, ustąpili zakonowi całą zachodnią część Żmudzi, ograniczającą się od morza korytem Niemna aż do ujścia Dubissy, a.z tego miejsca prawym brzegiem, tej rzeki do granic Karonii 40. — Uspokojeni tym sposobem Krzyżacy, i tym bardziej zaufani że powiększyli wpływ swój na losy Litwy, zostawili swobodny czas Jagielle do odzyskania zagarniętych niedawno przez Janusza Książęcia Mazowieckiego zamków na Podlasiu. Sam W. książe udał się na tę wyprawę, zdobył szturmem Drohiczyn, opanował Suraż, Mielnik i Kamieniec, słowem całe Po. dlasie do Litwy odzyskał na początku r. 1383. Oburzyli się książęta Mazowiecey tak niespodzianym napadem, i odebraniem tego, co nie uważali za własność Jagiełły; ale synów Kejstuta. Janusz więc żeby się zemścić ne Jagielle, a razem poratować krewnego, zaJą! się natychmiast pośrednictwem w układach między zakonem a Witowdem, które w Insterburgu z marszałkiem Konradem Wallenrodem przyszły do skutku. Witowd i Towciwiłł bracia rodzeni oddali się pod opiekę zakonu, przyrzekając za odzyskaniem swojego dziedzietwa, zostać jego hołdownikami, a zakon obowiązał się wyjednać u W. książęcia Litewskiego powrócenie ich do kraju i oddanie księztw po ojcu zabranycb. Tym sposobem Hrzyżacy bez względu na ledwo co porobione układy z Jagiełłą, do nowych niezgód otwierali pole, i nowej drogi szukali do zawichrzenia i przywłaszczenia Litwy. Witowd gościnnie przyjęty w Mal. borgu, czekał na skutek przedsięwziętych kroków od W. Mistrza względem niego. Jakoż niebawnie Jagielło odebrał od Krzyżaków przełożenie, o wolność powrotu do kraju dla obu synów Kejstuta i oddanie im księztw dziedzicznych. Lecz do tego przydano zapytanie: dla czego W. książe pomimo warunków traktatu z zakonem; prowadził wojnę z' Mazowszem, bez Żadnego w tém odniesienia się do W. Mistrza? który goobecnie wzywał do wstrzymania kroków nieprzyjacielskich i przyjęcia pośrednictwa krzyżackiego. Widział zaraz Jagiełło do czego to wszystko zmierza, zwłaszcza Że niedługo po zawarciu przymierza nad Dubissą, W. Mistrz pożyczył Ziemowitowi książęciu Mazowieckiemu siedm tysięcy czerwonych złotych węgierskich na zastaw zamku Wizny, na granicach Litwy położonego, a książe użył tych pieniędzy na wspieranie Witowda, którego w sto< sunki z zakonem wprowadził. Nie dosyć na tém, posłańcy tego księcia zaczęli przebiegać państwo litewskie,. usiłując wznowić i ożywić stłumione stronnictwo Kejstuta; sam nawet Witowd skrycie odwiedził Żmudź, która pomimo odstępstwa jej zakonowi nie chciała mu ułlegać dobrowolnie, W. Mistrz zaś rozsyłał podarunki szlachcie zamieszkałej w dawnóm państwie Kejstuta. Pomimo jednak widocznego łamania ugody ze strony Krzyżaków, Jagiełło unikając wojny dla różnych okoliczności które panowaniu jego wewnątrz i zewnątrz zagrażały, odpowiedział W. Mistrzowi w przychyłnych wyrazach, ale z pewną godnością i stanowczo odmawia jąc głównym żądaniom jego, zarzaty zaś odpierzjąc zarzutami. »Radzibyśmy, pisał w liście datowanym z Wilha w dzień trzech Króli (6 stycznia) r. 1383, zadosyć uczynić żądaniom waszym co do zwrócenia Witowdowi i Towciłłowi książętom niegdyś litewskim dziedzictwa ich, dla przyjaźni jaką mamy dla was; ale nie możemy w nich żadnego mieć zaufania, w czém porady wassej żądamy. Zwracamy przytóm uwagę waszą na to, csy powinniście przyjmować i utrzyniywać u siebie zbiegów nuszych. W każdym razie nie zdaję się nam być przywoitą rzeczą, chować węża w zanadrzu! Co sie tycze uwieszenia broni z książętami Mazowsza, gotowi jesteśmay dla przyjaźni waszej, uczynić je do Wiełkiejsecy, a nawet jeżeli się wam podoba, potóm na rok jeszeze przedłużyć: z tym jednakie waruakiem żeby wspomnieni książęta powrócili wszystkie towary kupcega Wileńskim zabrane, i uwolnili ludzi niektórych z tego miasta zatrzymanych. Wcale nas nie obchodzi żeście zamek Wiznę wzięli w zastaw, lecz to się nam zdaje rzeczą niewłaściwą, że naszym nieprzyjaciołom i przeciwnikom otuchę dajecie i wspieracie ich na krzywdę i szkodę naszą. Wszakże, wiadomo jęgst dobrze Łaskawości Waszej, jakeśmy się z sębą ostatecznie ułożyłi, że nikt z nas jeden drugiemu szkodzić nie ma, ani jeden drugiemu przeciwnikiem być nie może; lecz owszem obowiązaliśmy się. wzajemnie dopomagać sobie przeciw wszelkim naszym nieprzyjaciołom! Wre< ście co do Żmudzi 41, którą chcecie zniewaląć ku sabie, żądamy od przyjaźni Łaaskawości Waszej, żebyście jej nie pociągali do siebie, przez wzgląd że węzyscy ci Żmudzini poddali się nam i bratu naszemu miłemu Skirgajle, i że bez tego wszystkiego wiele doświadczamy przeciwności od łudzi naszych i od Litwinów, 9 czem. na ten raz nie możemy wam pisać 42.» — Od tej chwili zaczęły się rozwijać nowe zabiegi i podstępy krzyżackie, dążące do zupełnego złamania uroczyście zawartego przymierza nad Dubissą. Jagiełło cierpliwie znosił to wszystko, i na zarzuty marszałka zakonu Wallenroda, uczynione Skirgajle, jakoby odwodził Żmudź ustąpioną zakonowi od posłuszeństwa, odpowiedział upomnieniem tego księcia żeby unikał wszelkiego wpływu na mieszkańców jej, a Żmudzinom objawił że skutkiem traktatu powinni być uległemi Krzyżakom: Odebrawszy więc z tej strony zadosycuczynienie W. Mistrz udał się do innych środków zerwania z Jagiełłą układów, które ocalały dotąd kraje litewskie od napaści zakonu. W maju tegoż roku wezwał on W. książęcia do nowego zjazdu na wyspę Dubissy, celem dokonania wszystkich zebowiązań się w przeszłym układzie zawartych, a mianowicie dia przyjęcia chrztu przez Jagiełłę i braci jego. Po dwukrotnem naleganiu, przybył nakoniec książe najwyższy litewski ze swoją rodziną ' na umówione miejsce, lecz nie przyszło do żadnej umowy, bo wzajemna nieufność: oddalała obie strony od siebie. Jagiełło nie chciał przybyć do stanowiska W. Mistrza, bo się bał przymuszonego chrztu i uwikłania w coraz większą uległość zakonowi; Mistrz W. lękał się o bezpieczeństwo osoby swojej, be mu doniesiono o jakimś spisku na uwięzienie jego uczynionym przez W. księżnę Juliannę wdowę po Olgerdzie. Tym sposobem obie strony: nic nie zdziaławszy, rozjechały się 'w wyraźném nieporozumieniu. Na dokonanie powziętej niechęci, Jagiełło łatwo przewidujący do czego fałszywość krzyżacka wkrótce dojdzie, nie chciał przyjąć ani widzieć wysłanego do Wilna Komtura Ragnety dla zamiany jakichściś jeńców. Przyszło więc wkrótce do jawnego wypowiedzenia wojny, które Mistrz W. w lipcu r. 1383 przysłał na pismie W. książęciu w najdumniejszych wyrazach czyniąc mu zarzuty, a jednocześnie w osobném oświadczeniu przed Europą wywiódł obszernie powody do tej wojny.— W jesieni znaczne woj- 'sko krzyżackie, nim jeszcze Litwa mogła zebrać swoje hufce i do obrony należycie się przygotować, wtargnęło do księztwa Trockiego, pod dowództwem samego Mistrza Zolnera, przy którym znajdował się Witowd. ze etronnikami swemi, i dnia 11 września obległo same Troki. Po długich szturmach działa zburzyły jedną ścianę zamku, a załoga dzielnie się broniąc zmuszoną została nakoniec do zdania się z warunkiem wolnego wyjścia ze swoją własnością. Wielki Mistrz zajął się naprawą twierdzy i osadzeniem tam mocnej załogi, a tymczasem wysłał czterech komturów na zniszczenie Wilna. Ci jednak po uporczywej bitwie z Litwinami u bram miasta stoczonej, odparci zostali zdoławszy tyl ko część miasta zapalić. Poczóm W. Mistrz powierzywszy dwóm swoim rycerzom zamki Trockie, a Witowdowi oddawszy dziedzinę ojcowską, do Prus powrócił. Został więc syn Witowda swojemu własnemu losowi oddany, i chociaż codzień pomnażał liczbę przychylnych dla ojca Kejstuta Źmaudzinów, nie mógł się jednak długo utrzymać. Nadszedł wkrótce z przewaźnemi siłami z księstw Ruskich zebranemi Skirgajłło, i na początku października oba zamki Trockie Krzyżakom. odebrał; z czego wypadło że znowu Witowd musiał szukać schronienia i opieki u zakonu. lecz na ten raz opieka jego drogo mu kosztowała. Nieinaczej W. Mistrz przychylił się do żądania jego, aż póki nie przyjął ehrztu w Tapiau 21 października (r. 1383) pod imieniem Wiganda. Był to wstęp do dalszej uległości i obowiąz ków, jakie wziął na siebie względem zakonu upokorzony książe. Niedługo bowiem w pierwszych dniach lutego następnego 1384 roku, uczynił Witowd na samku Królewieckim spólnje z Jerzym książęciem Nowogrodz-. kim synowcem swoim, [iwem księciem I)ruckim szwagrem i kilku wiernemi sobie bojarami litewskiemi, fatalny dla siebie i dla Litwy zapis, którego warunki odkrywały już najoczewiściej do czego widoki Krzyżaków na Litwę zmierzały. Wyznawał w nim Witowd że po wyzuciu jego z dziedziny ojcowskiej, mając otrzymać zwrót jej z łaski zakonu, uważa ją za lenność dla siebie daną, a zatóm przyrzeka mu służyć odtąd jako lennik ze wszystkiemi ludźmi swemi, w każdej potrzebie. Nadto ustępuje zakonowi cały kraj zapuszczański między Niemnem, Prusami i Mazowszem rozciągający się, i całą prawie Żmudź aż do połączenia się rzeki Niewiaży z Niemnem, oraz jedną milę okolicy Kowna z wolnością zbudowania w tém mieście zamku. —T'akim sposobem Mistrz W. nabywszy prawa niejakiego do calej już niemal bałwochwalczej Litwy, nie ośmielił się jednak nic stanowczego przedsięwziąść na poparcie sprawy Witowda. Zdaje się że zebranie wielkich wojsk przez Jagiełłę i zupełne jego zabezpieczenie się od Rusi, najwięcej się do tego przyczyniało, a prócz tego trzeba było zakonowi mieć jakąś większą warownią od tych, jakie posiadał dotąd nad brzegiem Niemna, żeby skutecznie dokonywać podbicia Litwy. Pierwsza podjazdowa wyprawa na Żmudź pod Wędziagołę, gdzie udało się Krzyżakom i Witowdowi rozbić lud zgromadzony na obchód jakiegoś święta pogańskiego, po długiej wszakże abronie z jego struny: żądnych większych skutków nie miała. Dopićró w maju r. 1384 W. Mistrz stosownie de warunków zapisu Witowda, udał się na czele bardzo znacznych wojsk, rycerstwa zakonnego i gości z różnych krajów przybyłych, z Ragnety do Kowna, prowadząc na statkach z sobą żywność i wszelkie materyały de odbudowania zamku w tém miejscu przed dwudziestu laty zburzonego. Stanąwszy 24 maja w Kownie, hrzyżacy tak śpiesznie zaczęli się krzątać około przywrócenia do dawnego stanu zamku Kowieńskiego, Że w ciągu sześciu niedziel twierdza na nowo wzniesioną została i w mocną załogę opatrzona, Podczas tak ważnego dzieła któróm się sam W. Mistrz czynnie zajmował, wojsko zakomne podzielone na kilka znacznych hufców, zwiedzało okolice Kowna szukając żywności i strzegąc główne stanowisko, od niespodzianego napadu nieprzyjaciół, Lecz jeden z takich oddziałów pod dowództwem Wiganda Komtura Ragnety, płądrując po lewym brzegu Wilii w górę, znęcony korzystnym rabunkiem wsi; zapuścił się niebacznie aż pod Kernow, i nagrabiwszy łupów wyprawił z ciężarem wozy nhaprzód, a sam postępował za niemi w odwodzie dla ochrony w rasie napaści Litwinów. Jakoż wkrótce wojsko Jagiełły i Skirgajiły doścignęło komtura (pod Wilkembergiem, co ma bydź Wilkisakami) wtenczas właśnie kiedy rozumiał się być zupełnie bezpiecznym: i po krwawej bitwie, zupełnie cały ten oddział krzyżacki zmiosłu. Polegi sam komtur i 28 zakonnych, a ośmia gościnnych rycerzy z nim rwzem prócz żołnierzy i niższych dowódców. Litwini wzięli wiele niewolnika i łupy zrabowane odebrali. Klęska ta obeszła mocno W. Mistrza, nie przeszkadzając mu wszakże dokończyć warowni Kowieńskich. Nowo zbudowany zamek w zbiegu dwóch rzek Niemna i Wilii, i przekopem od lądu łączącym je zewsząd oblany wodą, nazwany odtąd został przez Niemeów: Ritterswerder, to jest wyspa Rycerzy.—Tymcząsem Wielki Mistrz powracając do Prus, chciał jeszcze bardziej uległego sobie Witowda w coraz głębsze uwikłać stosunki z zakonem..W tymże samym więc zamku zniewolił młodego książęcia do nowego opisu, którym potwierdzając siebie za lennika zakonu, przyznawał mu dziedzictwo państw, swoich, w razie gdyby on sam lub jego właściwi następey, prawego. potomstwa nie zostawili. Jeżeliby córkę miał tylko Witowd, ta ma być naprzód wychowaną pod okiem przełożonych zakonu, który jej sam męża wybierze, lecz ów mąż w przypadku bezdzietności.nie będzie miał prawa do spadku po żonie, ale zakon. Brat zaś Witowda Sigitas, wtenczas tylko będzie mógł zostać spadkobiercą jego, w braku potomstwa, kiedy wiarę chrześciańską przyjmie. — Witowd wydawszy tak uciążliwe opisy, bez wątpienia z ostatniej niedoli i potrzeby, oddał się cały jednania sobie coraz potężniejszego stronnictwa. na Żmudzi, którą posłańcy jego nieustannię przebiegając, burzyli lud i szłachtę 43. Widząc Jagiełło kraj cały na takie zawichrzenie, a władzę swą na ciągłe niebezpieczeństwo narażone, przez zupełne oddanie się zakonowi Witowda, postanowił powrócić ojczyznie dzielnego obrońcę jej w osobie książęcia, a Krzyżaków pozbawić potężnego środka niepokojenia jej ustawicznego. "Tym końcem wysłane do Prus zaufane osoby, w największej tajemnicy. ofiarowały Witowdowi powrót do łaski r przyjaźni dawnej Wielkiego. Książęcia, oraz dzierżawę księżtwa Grodzieńskiego, Podlaskiego i części Wołynia, zamiast Trok i Żmudzi oddanych Skirgajle, z warunkiem wyrzeczenia się raz na zawsze wszelkich związków z zakonem. Nie odrzucił syn Kejsteta przełożeń braterskich, bo mu nieznośną była opieka przewrotnych Teutonów, bo mu co wieksza! tęskno było za rodzinnym krajem i boleśno żebrać chleba u zawziętych jego nieprzyjaciół, których walczeniu sławny ojciec Kejstut cały swój żywot poświęcił. Zahezpieczywszy się zatem o pewności dotrzymania umówiorej zgody z Jagiełłą, udał przed Mistrzem zamiar wyprawienia się na wojowanie Litwy, i 12 lipca roku 1384 we czterysta koni wiernych sobie Litwinów, opuścił Prusy. Potrzeba koniecznego odebrania zagarnionych i nowo zbudowanych przez Krzyżaków twierdz nadniemweńskich, które ułatwiały im powtarzanie rezbojów po Litwie, a przytólię zapewne tajemny o to trkład z Jagiełłą, zniewoliły Witowda że w tym swoim powrecie stanąwszy pod Jurborgiem, podstępnie go opamował, równie jak Bajerberg. Nie udały się podobne zamiary jego na inne zamki, a mianowicie na Kowieński; i dla tego ten ostatni jako klucz do całej Litwy, Jagiełło połączywszysię z Witowdem postanowili zdobyć wstępnym bojem. Pamiętne to oblężenie Kowna, trwające miesiąc cały, pomimo walecznej obrony Krzyżaków, pomimo edsieczy przyprowadzonej przez Marszałka zakonu Konrada Wallenroda, skończyło się w dniu 25 paźdzsiernika r. 1384, po gwałtownym szturmie Litwinów, zdaniem się załogi na łaskę W. Książęciu. Dotkliwa to była klęska dla zakonu to zdobycie Kowna, a bardziej jeszcze podstępne rozerwanie związku z nim przez Witowda. Stracił on przez te dwa wypadki w poległych sto pięćdziesiąt zakonnych i obcych najdostojniejstych rycerzy, i wielką liczbę prostego żołnierstwa; pięćdziesięciu zaś pięciu Krzyżaków, dwieście pięćdziesiąt świeckich rycerzy, i więcej niż tysiąc pięćset niższych wojowników dostało się w niewolą Litwinom. Wszystkie powodzenia dotychczasowe przez stratęobronnych zamków na granicach Litwy, i przez wyzwolenie się niespodziane Witowda z pod wpływu zakonu, w kilku miesiącach spełzły na niczém. "Władca starej Litwy bałwochwalczej irozległej Rusi zupełnie mu oddanej, już zachwia-. ny polityką i orężem zakonu na swoim tronie, stał się znowu potężnym władcą na północy, i mógł się mierzyć z nim w każdej potrzebie. Wypadki te i wewnętrzne niespokojności w Prusiech, skłoniły W. Mistrza Konrada Zolner do zawieszenia broni z Jagiełłą i Witowdem.
Сноски
32 »Wigand z Marburga» p. 257 wyd. Raczyńs.
33 Znając położenie tych okolic na Żmudzi, możemy z największém podobieństwem do prawdy twierdzić, że powiat Gesow, Jesow, tak często w wyprawach krzyżackich wspominany, jest nieco innego, jak Ciwuństwo Jaswojńskie (Jaswojnie).
34 Stąd się pokazuje, że Kejstut nie umiał po niemiecku, jak to niektórzy dziejopisowie chcą utrzymywać; są wprawdzie od niego listy po niemiecku do Krzyżaków pisane, ale to jeszcze nie dewowodzi że umiał język, bo korespondencya zależała od pisarza który po łacinie lub po niemiecku ją załatwiał.
35 Traktat ten obejmujący ziemie i grody litewskie Wołkowysk, Suraż, Drohiczyn, Mielnik, Bielsk, Brześć. Kamienice i krainę Grodzieńską (Landt Garten), ważny nawet pod względem owczesnej jeografii Litwy, po niemiecku pisany, znajduje się umieszczony w »Kodexie Dyplom. Litwy» Raczyńs- str 53.
36 Krótką tę umowę po niemiecku spisaną a pieczęciami tylko Jagiełły i W. Mistrza stwierdzoną pod Dawidyszkami, ob. w »Kodexie Dypl. Lit.» str. 55.
37 Karamain. T. V, str. 45—6.
38 Czy to nie będą dzisiejsze Sumiliszki, starostwo niedaleko Trok położone i właśnie w takiej prawie odległości od Niemna.
39 Ob. Kronikę Wiganda z Marburga wyd. Raczyńs. str. 289.
40 Ob. traktaty te w. Kodexie Dyplom, Litw., wyd. Raczyńs. wjęzyku niemieckim, str. 50—9.
41 Ma się rozumieć że tu jest mowa o Żmudzi pozostałej przy Litwie, a podburzanej od W. Mistrza i WitoWda.
42 Ob. ciekawy ten list po łacinie pisany, umieszczony w Transumpcie w »Kodexie Dyplom. Lit.» Raczyńs. str. 60. Jagiełło podpisał się na nim tym sposobem: Jagał magnus Rex Lyttawye emicus vester sincerus. Pieczęć zawieszona wyobrażała na czer- wonym wosku konia w biegu, a na nim zbrojnego rycerza z miecem wzniesionym do cięcia, to jest, Pogoń. W otoku napis: Jgal dei gratia Rex Lytiawyc.
43 , "VW tymczasie Narbutt (T. V, str. 347) kładzie podr. 1384 powtórzenie napadu jakiegoś Litwy pod wodzą samego Jagielły, na Polskę, rabunek Łysej góry, spalenie Opatowa i Zawichostu. Wiemy o takiém najściu Litwy pod Olgerdem w r. 1370, ale żeby to się powtórnie stało za Jagiełły, kiedy on właśnie w rok potóm oświadczył się Polakom o Jadwigę i tron polski, przypuścić niepodobna, zwłaszcza że na to żadnych wiarogodnych dowodów autor nie przy: tacza.