Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

I. Виленское воеводство (часть 8 из 8): оригинал

I. Виленское воеводство (часть 8 из 8). С. 276-292. Польский текст издания.

Usiana, po litewsku Uźena, małe miasteczko drewniape, o 9'4 mili od Wiłkomićrza, a o 15 od Wilna, w pięknej i wsgórkowatej okolicy położone, nad trzema strumieniami, Ucianką, Wieszą i Kraszoną, w pobliżu kilku jezior i mnóstwa sdrojów. Odległej starożytności miejsce to sięga w dziejach litewskich. Lecz dopićre o pół mili stąd leży owo miejsce, które znaczenie historyczne Ucjanie nadaje. Zowie się Piłekalnis, i składa się z dwóch gór mad brzegiem rzeki Ucianki wsnoszących się, na których właśnie Utcnes 155 książe Litwy Zawilejskiej na początku wieku 12, ciągłe tocząc boje s sakonem inflantskim, dla obrony przeciwko niemu, zamek drewsiąany zbudował i od swego imienia Uteną go nazwał 156. Góry te wielkie mają podobieństwo do tych, którc są nad Wilią w Kiernowic. Jedna z nieh ma na szczycie potężny kwadratowy kopiec usypany ręką ludaką, i ten zapewne musiał służyć do ofiar bałwochwalezych, ale (óż jest mogiłą Utenesa, jak podanie miejscowe utrzymuje. Draga góra właściwie samkowa, bardzo pedobna do wileńskiej, leży nad samą rzeką, otoczona dwoma rzędami głębokich przeko-+ pów. Nagrzbiecie prócz wałów ziemnych lasem już porosłych, nie ma żadnego śladu murów, prócz powierzchni ziemi czarnej, a w niej gliny przepalonej, wśród której wykopują czasami ułamki żelaza i miedzi. Wszy. stka dowodzi, że zamek Utenesa był drewniany. Panował w nim r. 1281 Doumund_albe Dowmunt książe, brat W. książęcia Litwy Narymantia i razem szwagier jego, ponieważ oba pojęli, może zdobywszy ma wojnie, dwie siostry rodzone a córki jakiegoś Inflantczyka Flandry. Kiedy żona Dowmunta umarła, Narymunt wysłał na jej pogrzeb swoję żonę do Uciany. Ale Dowmunt tak się w niej rozmiłował, że bez względu na brata zatrzymał ją przy sobie. INarymunt żeby się pomścić ' wyrządzonej sobie obelgi, obległ z potężnóm wojskiem zamek Ucianę. Ścieśniony cięśkiém oblężeniem Dowmunt, widząc że uledz musi, spuścił się w nocy z wałów pe drabinie i uszedł do Pskowa; po czem Narymunt za mek miał opanować i żomę adzyskać. Prócz tego pedania zachowanego w kronikach litewskich, pozostała jeszcze między ludem wsi pobliskiej Narkus 157 iana powieść. Podług niej książe Utenes mieszkając w zamku na górze Piłekalnis, miał we wnętrzu pieczarę żelaznemi drzwiami zawartą, gdzie chował przecudnej urody brankę. Sam wysokiej postawy mąż, przechadzał się często w pobliżu ze swojskim niedźwiedziem. Z czasem kiedy wojny i klęski różne upadek Uciany zrządzi. ły, a miejsca te po wyludnieniu się lasem zarosły: długo widywano w pewnych dniach wyjeżdżający z pod. tej góry bogaty powóz od sześciu koni ciągniony. Siedziała w nim śliczna kobićta, wóz kierował się na przyległe łąki, jeździł czas niejakiś po zielonych smugach i nakoniec w mgle z nich podnoszącej się, znikał powoli z oczu ciekawych i zadziwionych mieszkańców. —Dobra uciańskie z razu królewskie, na mocy konstytucyi sejmowej r. 1671 stycznia 7 rozdano pomiędzy Exulantów Smoleńskich, którym w późniejszym czasie dziedzictwo przyznano, i dla tego długo zostawały w ręku kilkunastu właścicieli, potóm przeszły do Strutyńskich 158. — Kościół parafialny ma być fundacyi Witowda, uposażony dwiema wioskami. Miasto rządziło się prawem magdeburskiém, a położenie jego nader korzystne pod względem handlowém, bo przy drogach krzyżujących się z Oszmiany i Świencjan, oraz Wiłkomićrza do Dymóburga, utrzymywało mieszkańców w dobrym bycie, którzy Inem najwięcej handlowali. Dopićro wojna szwedzka wyludniła te miejsca. Lud okoliczny przystojny, prawdziwie litewski światłych włosów, łagodnego temperamentu, mówi esyściej ad wielu innych ziomków swych po litewsku; kobiśty po większej części ładne. Wszyscy noszą siwe sukmany, a nigdy szarych, zamężne niewiasty okrywają głowę cienkim płótnem lub perkalem i takie ubranie namiotkami zowią. Weseli są ilubią śpiewać przy robotach polnych; ulubiona piosnka dziewcząt jest Saulela foli (słoneczko daleko). Uprawa lnu obficie tu rodzącego, główne bogactwo rolników stanowi. - O półtory mili prawie od miasteczka Uciany na starym gościńcu do Wiłkomićrza, jest wieś Pokolsie nad jeziorem, gdzie także widać górę Pilekalniu, to jest grodzisko dawne, o której Stryjkowski, mówiąc o Ucianie wspomina. Oprócz tej mnóstwo takich grodzisk widać po wsiach i dobrach okolicznych, jak w Wiikusnach, Kałwelach, Sungaliszkach, Szyksz: niach, Kurklach i t. d. Nie mało też jest po różnych stronach rozsianych kurhanów czyli mogił, w których znajdują ułamki zbroi i różpych ozdób rycerskich i kobićcych z czasów bałwochwalczych. "Tak w jesieni roku 1844, przy drodze z Uciany na Uszpole do Komaj wiodącej, znaleziono w rozkopanym kurhanie: pięć berdyszów żelaznych osobliwszej formy, dwa piękne brązowe naszyjniki, cztery bransolety, miedziane szpilki i strzały 159.

Uszpole, nad Swiętą-rzeką miasteczko o 2 mile ud Uciany, na trakcie z Wiłkomićrza do Dyneburga, ze. starostwem płacącóm kwarty słp. 12,019, najczęściej - bywało w posiadaniu Sapiehów. Jednakże w 16 wieku i Radziwiłłowie je trzymali. Roku 1522 był jakiś kontrakt na dobra Uszpole i Pieniany, między krolem Zyg. muntem Starym, a Janem i Stanisławem Radziwiłłami synami Mikołaja Wojewody wileńskiego, jak świadczy Metryka Lit. (ks. I. Litera N.) Stefan Batory uposażył tutejszy kościół parafialny w r. 1574, Był ta czas niejakiś na początku 17 wieku zbór kalwiński, ale nie długo trwał. To, jak niektórzy z dziejopisów domyślają się zaszła w r. 1233 krwawa bitwa między Ryngoltem W. książęciem litewskim, a Volk winem mistrzem Krzyżaków inflantskich. Litwini chociaż z wielką stratą utrzymałi plac bitwy, a Niemcy zaniechali dalszego napada 160.

Wiżuny nad jeziorem blisko Uszpola, małe miasteczko z kościołem murowanym gotyckim, dawne dziedzictwo Radziwiłłów linii Birżańskiej. W drugiej połowie 16 wieku kościół tutejszy oddany zastał kalwinom, skąd w następnym powstały zatargi ze zwierzchnością duchowną katolicką, aż nakoniec r. 1664 przywrócono go proboszczewi katolickiemu; kalwini zaś w osobnym zborze jeszcze około r. 1720 odbywali nabożeństwo, który nie długo potem upadł. W kościele wiżuńskim kiedy go trzymali protestanci, pogrzebiony został w r..1603 Krzysztof Mikołaj Radziwiłł hetman W. litewski. Przed kilku laty odkryto w kurhanach przy wsi Surdegach pod Wiżunami groby pogańskie ze spalonemi kościami, (Obecnie majętność ta należy do Pusłowskich).

Swiadość, miasteczko do Birżańskich Radziwiłłów Bależące, które z czasem przeszło do Morykonich, na północ od Onikszt, z kościołem parafialnym fundacyi kardynała Radziwiłła. Poprzednicy jego założyli tu zbór kalwiński; ten w r. 1734 przyłączony został do Sołomiejskiego.

Bolniki, nad j jeziorem między Owantą a Wiłkomićrzem, mała mieścina z kościołem parafialnym fundacyi Zygmunta I. "Teraźniejszy drewniany zbudował Jan Zyberg Ssta bolnicki w r. 1773. Starostwo bolnickie płaciło w r. 1782 kwarty złp. 1,475. Żmujdki, wieś kościelna pod Wiłkomićrzem, do Jezuitów wileńskich niegdyś należąca. Fundowali oni tu kościół parafialny d. 30 maja r. 1591. Akt fundacyi podpisał ksiądz Garcia Alabiani, za konsensem jeneraIa zakonu Klaudyusza Aquaviva, i prowincyała litews. Ludwika Masella.

Traszkuny, zwane także dawniej Władysławów o 51/, mil na północ od Wiłkomićrza dobra w r. 1775 od sejmu przyznane Pietkiewiczom, gdzie poprzedzający ich dziedzic Władysław Sokołowski w r. 1700 klasztor z kościołem dla Bernardynów fundował. Za-: konnicy ci utrzymują tu szkołę powiatową.

Ełogów, nad Niewiażą rzeką oddzielającą niegdyś Żmudź od wyższej Litwy, małe miasteczko na trakcie z Wiłkomićrza do Poniewieża, bierze nazwanie swoje od wyrazu litewskiego Bogas albo Ragas, ołtarz. Była tu zapewne za czasów bałwochwalstwa znakomitsza od innych świątynia. Kościół parafialny ufundował w tém miejscu r. 1680 Alexander Ogiński Wojewoda trocki, z żoną Marcybellą Anną z Hlebowiczów; jakową fandacyą syn ich Marcyan roku 1699 utwierdził. Starodawna posiadłość Ogińskich, stała się z czasem dziedzictwem Straszewiczów. — Pod Rogowem nad brzegiem Niewiaży, leżał dawniej znacznej wielkości kamień granitowy zwany po litewsku Żaltis, wąż, dla tego, że na nim były wyryte postaci trzech wężów. Kamień ten był w tóm miejscu czczony, jako symbol bóstwa u pogan litewskich, co właśnie potwierdza mniemanie o świętości miejsca w Rogowie, i o pochodzeniu jego nazwiska. Kamień ten przeniesiony potóm został do Kiejdan.

IKupiszki, miasteczko starościńskie na pograniczu mudzi, o 4 mile od Dusiat, nad rzeką Ławeną między lasami położone. Zygmunt III fundował w niém kościół parafialny pod wezwaniem gAniołów Stróżów r. 1616, i uposażył lepiej probostwo r. 1631, Władysław IV fundusz jego w r. 1636 pomnożył. Wielkie te starostwo, które w 18 wieku w ręku Tyzenhanzów i Czartoryskich kolejno zostawało, przynusi rocznej kwarty złp. 7,090. — Pod Kupiszkami są znaczne szań-, ce,. niewiadomo przez kogo usypane.

Rakiszki, wielka majętność i miasteczko nad granicą kurlandzką, z kościołem parafialnym ś. Mateusza Apostoła, który funduszem opatrzył Alexander Jagiellończyk, a pomnożył go Zygmuat I r. 1516. Dzisiejszy kościół zbudowany jest r. 1713 przez Helenę Tyzen-» hauzową wojewodzinę inflanfską. Dobra te dawniej lenne, stały się dziedzictwem Tyzenhauzów; słyną zaś najlepszym może na całym świecie Inem, który tu w okolicach wszędzie najpiękniejszy rośnie, i do Rygi sprzedawany jako czoło wszystkich Inów litewskich, esyli jak zowią ferminem kupieckim korona, idzie do Anglii i Hollandyi.

IDusiaty, miasteczko nad wielkiém jeziorem tegoż nazwiska, dawniej dobra Radziwiłłowskie, gdzie Jan Radziwiłł marszałek litewski fundował r. 1520 kościół parafialny. Przeszedłszy potóm na własność Platerów, już się r. 1686 w tem imieniu znajdowały.

Abele, wieś kościelna, miasteczkiem nazywana, e 14 mil od Wiłkomićrza przy granicy kurlandzkiej, nad jeziorem tegoż imienia. Majętność ta znaczna była dawniej własnością Giedrojciów, później Tyszkiewiczów, nakoniec Pietkiewiczów. Kościół parafialny drewniany fundowany r. 1629 za potwierdzeniem Zygmunta III. Położenic Abel jest rzadkiej piękności; dwór stoi na górze, której cała pochyłość okryta rozległym ogrodem aż do brzegów jeziora. Za jego przezroczystóm zwierciadłem na przeciwnej stronie, widać spadzistą górę, a na niej wśród cienistego lasu wznosi się kościół. Rosrzucone tu i owdzie domy po brzegach jeziora dopełniają krajobrazu. Nad jeziorem Abelskim pod Kuranami, znajduje się massa popiołu z niedopalonemi kościami ludzkiemi, a wśród tego kawałki przepalonych mieczów, strzał, ostróg, pancerzy, igieł i ubrania na konie. Musiały to być zgliska i grobowce pogańskie, slbo też pole bitwy jakiejś.

Inne miasteczka i osady znaczniejsze w powiecie wiłkomićrskim są: Wseprze zamek dawny w roku 1384 wspomniany w kronikach pruskich pod nazwą Wegperen (Wigand p. 296), nad Świętą rzeką i małém jeziorem: ślady tej warowni dotąd pozostały; Upniki wieś kościelna na lewym brzegu tej samej rzeki (należąca po większej części do wileńskiego powiatu) gdzie był zbór kalwiński za dziedzictwa Grużewskich protestantów, od któ. rych fundusz kościelny r. 1650 odzyskał dziekan Mejszagolski; Wejtkuszki albo Wojtkuszki o milę od Wiłkomićrza, także wieś kościelna w ślicznóm położeniu na górze, jest tu kopiec na którym weaług miejscowego podania miał być dworzec W. książęcia Swidrygajłły, (obecnie dziedzictwo Rossakowskich). Tu na schyłku 18 wieku wykopano sztaby srebrne naznaczone herbem litewskim pogonią, lub nazwiskami różnych rodzin, próby 1514, które były monetą litewską zwaną rublami161; Towiany wieś z pięknym pałacem, gdzie pod koniec 18 wieku pisarz lit. Morykoni, założył piérwszy w Litwie ogród angielski; Subocz miasteczko ze starostwem płacącóm kwarty złp. 1,782; Poławeń wieś z klasztorem Dominikanów fundacyi Michała Odlanickiego Poczobuta podsędka wileńskiego potwierdzonej przez sejm r. 1676; Sołomieść miasteczko Radziwiłłów, którzy tu zbór wyznania helweckiego utrzymywali; Popiel majętność także Radziwiłłowska ze zborem kalwińskim; Radzświliszki dobra tychże Radziwiłłów gdzie był podobnież kościół kalwiński; Wenusow nad jesiorem gdzie także zbór istniał aż do peczątku 18 wieku; Łyngmiany nad rozległóm jeziorem miasteczko i starostwo z kościołem parafialnym fundacyi Zygmunta I w r. 1517; tu się Iny wyborne rodzą; Łabonary majętność w r. 1387 nadana przy wprowadzeniu wiary chrześciańskiej biskupowi i kapitule wileńskiej, z kościołem erekcyi biskupiej; Kurkle dawniej ze zborem kalwińskira; Oknisty na granicy kurlandzkiej Łotyszami osiadłe; Jużynfy także; i t. d.it. d.

Powiat wiłkomićrski w ogólności żyzny, korzystnie i malowniczo położony, w lasy i piękne rzeki obfitu-" jący, a we wschodniej części licznemi jeziorami zajęty, jest już właściwą Litwą, gdzie język litewski jedynie między ludem jakeśmy już wyżej namienili, panuje, i w którym za każdym krokiem pełno pamiątek histo- ' rycznych się napotyka. Uprawa Inu jest powszechną i ta najważniejsze bogactwo mieszkańców stanowi, Między rzekami skrapiającemi ziemię wiłkomićrską jest jedna zwana Niemenek, która złączywszy się pod Bauskiem w Kurlandyi z rzeką Muszą, tworzy potém rzekę Aa (Leela Upe po lotewsku) pod Mitawą płynącą. Przy Niemenku są wsi Poniemunie i Poniemunek, tak jak nad Niemnem. Między jeziorami znajduje się także jedne nazwane Spera, historyczne i od Stryjkowskiego wspomniane.

Powiat Brasławski

Powiat ten w części litewski, a w części ziemie Ruskie od Słowian naddźwińskich obejmujący, zapełniony wielkiemi jeziorami i lasami, ma na północ Semigalią do Kurlandyi należącą, na wschód dotyka województwa połockiego, na południe powiatu oszmiańskiego, na zachód wiłkomićrskiego. Lny dobre, i mnóstwe ryb wybornych obficie ta okolica do handlu dostarcza. Najpiérwszym urzędnikiem w powiecie jest marszałek, naczelnóm zaś miejscem:

Miasto Brasław

Bratysław inaczej zwane (Braslatvia, Bratislavia) małe i drewniane, ale z zamkiem warownym, niegdyś ma wysokiej górze tu wznoszącym się, nad jeziorem bardzo wielkiém okrągłej formy, Brasławskie inaczej Drywiata nazywaném, którego powierzchnia 270 włók wynosi. Leży o mil 20 na północ Wilaa, 7 od Drui, a o 5 na wschód od Widz; ma swojego starostę grodowego, jest miejscem sądów i sejmików swojego powiatu. Starożytna ta osada słowiańska na pograniczu Litwy, jeszcze około r. 1063 zdobytą została na książętach połockich przez Kernusa książęcia litewskiego, połączonego z bratem swym Gimbutem książęciem żmudzkim. — Konstytucya sejmowa r. 1661, miasto Brasław z powodu klęsk krajowych, uwolniła na lat cztćry od stanowisk, stacyi, wydawania chleba, noclegów i przechodów żołnierskich, także od wszelkich podatków, wyjąwszy: ela, myto i czopowe 162. — Na początku wieku XV Moniwid wojewoda wileński, założył tu kościół parafialny katolicki, z rozkazu Witowda; fundusz zaś na plebanią uczynił Alexander Jagiellończyk r. 1500 października 20 indykt. 4, po odbudowaniu pogorzaTego kościoła. Zygmunt I fundacyą r. 1514 lutego 3 ednawiając fundusze powiększył. Tenże sam wyżej wspomniany Moniwid, cerkiew wschodniego obrządku zbudował tu, przy której ustanowione zostało opactwe. Starostwo brasławskie płaciło w r. 1782 kwarty złp.

O psa mil 3 ed Brasławia, mil 2 od Dryświat, szczupła mieścina a raczej wieś, nad niewielkióm jesiorem. Starostwo opeskie w r. 1782 znajdując się w posessyi emfiteutycznej hr. Manuszzi, płaciło kwarty złp. 4,409. Kościół parafialny drewniany... Dryświaąty, miasteczko małe o 6 mil od Brasławia przy dawnej drodze z Dyneburga do Wilna, nad bardzo rozległóm jeziorem tegoż nazwania, i większóm jeszcze od brasławskiego, ale podłażném. Był tu w 16i 17 wiekach warowny zamek, który potóm zniszczał. Zdaje się, że Dryświaty będą owym Dworem Królewskim, o którym Gilbert de Lannoy, wędrownik franeuzkiz 15 wieka, w takich słowach wspomina 163. „Tak. że, opuściwszy Dyneburg w Inflantach, wjechałem (w grudniu roku 1413) do Królestwa Litewskiego przez wielkie puszcze, i tak podróżowałem ciągłe dwa dni i dwie nocy, nie znajdując żadnego mieszkania, po siedmiu lub ośmiu wielkich jeziorach zamarzłych, aż nakoniec przybyłem do jednego z dworów rzeczonego Witowda, zwanego Dwór Królewski (La Court le roy). A jest z Dyneburga dotąd, piętnaście mil (Keues).' Dalej powiada że jadąc z tego Dworu do Wilna, przebywał wiele wsi, wielkie jeziora i lasy. Odległość Dryświat od Dyneburga na piętnaście leuków (Bieues) przez Lannoy oznaczona, właśnie się zgadza z rachunkiem na mile późniejsze. Co się zaś tycze puszcz i jezior: piérwsze w tamtych czasach zwłasztza, istotnie zalegały całą przestrzeń między temi miejscami, a jeziorami napełnione są całkowicie tamte okolice, i rzeczywiście jadąc z Dyneburga do Dryświat, ośm większych i. mniejszych rachując w to i same dryświackie, napotyka się koło samej drogi; zimą więc Lannoy śladem utorowanym saniami po lodach je przebywał. — Zygmunt I dał roku 1514 fundusz na tutejszy kościół parafialny, który już przed nim istniał. Dzisiejszy wybudowany z drzewar. 1725. Dryświaty stały się z czasem własnością Łopacińskich.

Druja, inaczej zwane Sapietyn, starodawne dziedzictwo imienia Sapichów, którzy się stąd hrabiami pisali. Rozległe to jest miasto, nad brzegiem Dźwiny przy ujściu do niej rzeczki Drujki zbudowane prawie całe z drzewa, prócz kościelnych gmachów; dla znacznej zaś liczby ich, wzięte razem z tą częścią która leży na przeciwnym brzegu Dźwiny i nazywa się Przydrujsk (ob. województwo połockie), wydaje się z daleka przejeźdżającemu, jakby było wielkiém miastem. Jest zaś istotnie dosyć handlowém i stanowi przystań dla statków płynących z produktami Białej Rusi do Rygi, odległe od Dzisny mil 7%, od Brasławia mil 6. Nad samym brzegiem Dźwiny wznosił się ta zamek w 18 jeszcze wieku, wymurowany przez Sapiehów, ale pod koniec tej epoki już same fundamenta jego pozostały, i nazwanie zamku. W Druoi liczą w ogóle do siedmuastu kościołów tak murowanych jako i drewnianych po obu stronach Dźwiny. Po lewej stronie to jest we właściwej Drui są naprzód Bernardyni z kościołem i klasztorem murowanym, fundacyi Lwa Kazimierza Sapiehy Podkanclerzego W. Ks. Lit. w r. 1646 dnia 21 listopada, którą konstytucya sejmowa w r. 1653 utwierdziła; i Dominikanie sprowadzeni przez Piotra Kaczanowskiego Podczaszego brasławskiego w r. 1706, który im klasztor i kościół wymurował, gdzie jest razem parafiia. Prócz tego Bernardyni posiadają inny jeszcze kościół drewniany ś. Antoniego; Unici dwa kościoły także drewniane, ś. Ducha i ś. Spasa; a nad samą Dżwiną jest cerkiew grecka murowana. Przydać do tego należy jeszcze, że żydzi mają tu szkołę swoję tak wielką i tak okazałą, jakich mało w Litwie. Dźwina pod tóm miastem jest tak płaska, że ją latem w bród przebyć można.

Jeziorosy, (dziś przezwane Nowoalezandrowsk i powiatowem uczynione) nad jeziorem tegoż nazwiska, przy granicy semigalskiej czyli kurlandzkiej, małe miasteczko o mil 10 od Brasławia 164, razem ze wsiami na około połużonemi jest starostwem. Jan z książąt litewskich biskup wileński odnowił i pomnożył r. 1530 fundusz kościoła parafialnego, który tu już oddawna był zbudowany pod tytułem Wniebowzięcia Panny Maryi. Altarya ś. Anny fundowana r. 1522.

Ikaźń, nad niewielkiém jeziorem niedaleko Brasławia a o 9 mil od Dzisay, dobra w których był dawniej zamek dziedziczne w 16 wieku książąt Prońskich, z ko- ' ściołem parafialnym katolickim fundowanym od Iwana Siemienowicza Wdy podlaskiego. Jeden z tych Proń. skich czyli też następny pe nich właściciel Strabowski, eddał go Kalwinom. Kiedy się ta majętność nie długo potóém dostała do rąk Liwa Sapiehy, ten porzneiwszy zasady reformy jakich zrazu się chwycił, oddał na powrót kościdł ów r. 1593 katolikom, plebanią uposażył, ' szpital i sakółkę założył. Sam król Zygmunt III dopomógł mu do pomnożenia funduszu kościelnego. Ikaźń należała w pewnej epoce do województwa połockiego. - Dukszty, wieś kościelna, dawne dziedzictwo imienia Rudominów. Jeden z nich Józef Rudomina Dusiacki Doktor teologii i Rektor kollegium Jezuickiego w Mińsko, fundował tu dom dla Jezuitów, czyli mniejszy klasztor, zwany podług ich zwyczaju Missyą. W Duksstach mieszkał znany ze swoich wierszy komicznych ksiądz Baka Jesujta! (Qbeanie Dukszty są dziedzictwem Biegeańskich) 165.

Tauroginy, majętność nądana r. 1387 przy wprewadzeniu wiary chrześciańskiej do Litwy przez Władysława Jagiełłę biskupowi i kapitule wileńskiej. Fundacya też kościoła parafialnego tutejszego sięga tejże samej epoki, a tytuł pod którym konsekrowany jest ś. Jerzego.

Widze. W r. 1524 dobra te sprzedane zostały, jak świadczy Metryka Litewska, Olbrachtowi Marcinowiczaowi Gasztołtowi (Gastoldowi) i małżonce jego, wiekuiście z kościelném zabudowaniem, za 400 kop groszy liczby i monety litewskiej, po 10 białych pieniędzy w każdy grosz licząc, ale nie wyraża przez kego. Kościół parafialny fundowany był w r. 1481 przez Cwietkę i Hanusza Dowgirdowiczów, braci rodzonych, poprzedzających zapewne dziedziców. Później w r. 1498 uposażenie jego powiększone zostało hojnością Alberta "Tabora biskupa: wileńskiego. Stanisław Naruszewicz prokurator wileński dzierżąc tę majętność w 17 wieku, utrzymywał tu dom modlitwy wyznania helweckiego, przy którym był katechista. W pewnej epoce, dobra te należały do biskupów wileńskich. Widze sąmiastem drewnianém, dosyć rozlegle budowaném. (W naszych czasach słynęły czas niejakiś wodami mineralnemi, siarczanemi, których znaczenie prędko upadło. Własność Wawrzeckich.)

Inne miejsca znaczniejsze w tym powiecie są: Belmonf, majętność z wielkim pałacem na górze wysokiej nad jeziorem, w nader śliczném położeniu. Wymurował go przy końcu przeszłego wieku hrabia Manuzzi Włoch; który zostając na dworze Stanisława Augusta osiadł w Litwie; Zawierz, debra z pałacem także nad'jeziorem dziedziczne Światopełków Mirskich; Sołoki małe miasteczko skarbowe, z kościołem parafialnym dawnej fundacyi. Między Sołokami a Jeziorosami są liczne mogiły (kurhany), które lud za szwedzkie okopy uważa. Na jednym z takich kurhanów jest wiel. ki kamień z wyrytą na nim monstrancyą i polskim napisem gockiemi Lterami, ale nieczytelnym. i t. d. Język litewski w tym powiecie kończy się o 2 mile przed Brasławiem jadąc od Wilna; mówią uim także ekoło Dryświat, Widz i Jezivros. Dawne województwo wileńskie zajmowało przestrzeni 1,350 mil kwadratowych.

Сноски

155 Nazwisko Utenes wywodzą niektórzy od dwóch wyrazów litewskich: Bt oto, anas on.

156 Stryjkowski w kronice swojej str. 248, mylnie o półtory mili od miasteczka zamek tes umieszcza nad jesiorem. Zspewae przez to rozumie inne miejsce Pakalnie zwsne.

157 Narkuny, od wyrazów litewskich: Nar choć, Kunas ciało, ma być nazwane od tego, że kiedy Witenes udawszy się do Nowo grodu, w powrocie swoim pojminy od Inflantezyków i więziony, umarł w niewoli: sdradliwi nieprzyjaciele, ehoć ciało jego powrócili Litwinom.

158 Z Uciańskiego starostwa dla Exulantów Smoleńskieh i Starodubowskich dano wynagrodzenie wieczyście, przez konstytucyą sejmową r. 1699. Vol. Leg. VI. fol. 321. tit. Securitas.

159 Wszystkie te zabytki starożytności złożone zostały panu Franciszkowi Wilczyńskiemu dziedzicowi majętności Jasan w okolicy uciańskiej leżącej, który będąc. gorliwym miłośnikiem takich pomników, wiele już ich od zatracenia ochronił. Winniśmy temu znawcy języka i archeologii litewskiej, wiele wiadomości o Ucianie tu umieszczonych.

160 klapek Kim. (Aronik. 8. 31, który Uospole, wsią Alsen nazwa. Narbuii. Iv. 11.

161 Taka sztabka sróbra karbami naznaczona nazywała się Rubl groszy, w innych zaś razach kopa groszy stosownie do ilości karbów. Znawcy języka litewskiego nazwę kopa u Litwinów, wywody. od wyrazu kapat, rąbać,

162 Vel. Leg. IV, fol. 821. Tit. miasta Mińsk, Pińsk i Brasław,

163 Voyages et ambassades de Messiro Guilbert de Lannoy. Ob» wyżej, str. 145.

164 Powiat brasławski za naszych czasów, został wolą Rządu nazwany Nowoalexandrowskim.

165 Inne Dukszty do Pijarów należące, są o 3 mike od Wilna.