X. Минское воеводство (часть 2 из 2): оригинал
X. Минское воеводство (часть 2 из 2). С. 834-850. Польский текст издания.
Powiat Mozyrski
O Polesiu. — Chociaż daleko więcej krajów wchodzi do składu tej przestrzeni, którą nazywamy Pole. siem, jak jeden powiat mozyrski: tu jednak, jako przy opisie ostatniej okolicy Polesia, powiemy o niem cokolwiek, ażeby dać chociażby ogólne tylko wyobraźnie jego naszym czytelnikom. Nazwanie Polesia pochodzi od tego: że kraj imieniem tem objęty, rozciąga się pomiędzy lasami; że osady były pozakładane i mieszkania rozsiane po lesie, tak jak Podlasie zwane jest od położenia swego pod lasem. Granice Polesia nie mogą być z dokładnością oznaczone, bo to nie jest prowincya oddzielaa od drugich. Od północy idąc, kraina poleska Tractus Polesiensis. zaczyna się zaraz prawie za Słonimem, Słackiem i Bobrujskiem, i ciągnie się ku południowi niemal aż do Kowla, Klewania i Radomyśla; od zachodu zaś na wschód, zajmuje przestrzeń między Brześciem, albo raczej Kobryniem i Łojowem, czyli od Bugu do Daiepru. W obręb zatem Polesia wchodzą nietylko powiaty piński i mozyrski, ale części brzeskiego, słonimskiego, księs. słuckiego, rzeczyckiego w Litwie, północna strona powiatów łuckiego i włodzimierskiego na Wołyniu, a żytomierskiego i owruckiego w kijowskiem Wtwie. Stąd wypada podział Polesia, w użyciu między mieszkańcami powszechnom: na litewskie i wołyńskie; z których pierwsze z lewego brzegu Prypeci rozciąga się, s drugie z prawego. — Od najdawniejszych czasów historycznych, za epoki Herodota jeszcze, w całej tej krainie mieszkali Słowianie, Wudynami zwani od ziemiopisarzy starożytaych. Herodot umieszcza w ich leśnym kraju wielkie jezioro, do którego miały wpadać cztery wielkie rzeki; Oar, Siurgis, Lik i Tanais. Dzisiejszy Horyń przypomina Oar, Styr będzie Siurgisem, a Słucz Likiem; tak się domyślają dzie siejsi pisarze 555. Tanais, czwartą rzekę Herodota, trudno dziś do czegoś przystosować, bo Tanais poczytują za Don, a Don tu nie płynie. Nam się zdaje, że Siurgis Herodota, jest raczej teraźniejsza rzeka Strumień. Co do jesiora zaś wspomnianego przez Herodota, bardzo jest podobnem do prawdy, że na Polesia przed wieki wszystkie te bagniste niziny około wyższej Prypeci mogły być zalane i stanowić jednę massę wód. Sam widok ekolicy i wreszcie snujące się między ludem podania o morza Pińskiem, o wydobywanych kotwicach i zabytkach statków, wspierają to domniemanie. Oprócz tego, o 10 mil na poładnie od Słucka, znajduje się rosległe bagno Hryczyn zwane, które mieszkańcy dotąd uważają za wyschłą odnogę jakiegoś morza, twierdząc mawet: że ma podsiemne połączenie s morzem Czarnem 556. Słowianie tedy byli od niepamiętnych czasów zaieszkańcami pierwotnymi, jak są do dziś dnia, tej kraimy. Zdaje się jednak, że w epoce poruszenia się naro-. dów w Europie i Azyi, przechodzili tędy Gotowie, dążąc z północe-zachoda ku południowi. Nakoniec w 8 i 9 wiekach zjawili się tu i Normandowie, Waregami zwami, plądrując po Słowiańszczyznie, i pierwsze grody esyli zamki pobudowali.— Systemat wodny Polesia jest nader rozległy i ważny; rzeki jego, błota i jeziora, tworzą gęstą sieć wód, zalewając wielką część powierschai lądowej. Główną żyłę stanowi rzeka Prypeć, prawie tak szeroka jak Wisła; wyliczyliśmy wyżej jej przypływy. Jeziora i błota zaczynają się na zachodzie południowym Polesia, około Ratna nad Prypecią, i ciągną się na północ i wschód do Pińska z pewnemi przerwami.
Ze strony Litwy, sa Kobryniem ku Dywinowi, zaczyna. się właściwe Polesie. Tam i ubior wieśniaka i mowa jego, stanowią cechę wybitną, różniącą go od mieszkańców wsi ku Litwie posunionych, których polescy chłopi nazywają zwykle Polaki; ci zaś tamtych zowią Poleszuki. Kobiety ich odznaczają się swą szpetnością, a męszczyzmi przeciwnie dosyć są przystojni. Nie dalej jak o mil dwie od Kobrynia, niektóre ze wsi pogranieznych Polesiowi, noszą mazwanie Wercholesie, na samem wyje ściu z lasów, u czoła poleskiej krainy stojące. Wsi tam są rzadkie, od miast dalekie, stoją samotne po nad obe szarem błot niezmiernych; nic zatem dziwnego, że odosobniony od ludzi chłopek poleski, pośród błot karmiących go swemi wiunami (piskorzami) żyjący, jeszcze i dzisiaj w swej pierwiastkowej zostaje ciemnocie, Ciekawy stawią widok tak zwane ostrowy poleskie; jestto niezliczone mnóstwo różnej więlkości wysp dość żyznych, na ogromnej przestrzeni szeroko i niezmiernie daleko, bo aż ku pińskim błotom zachodzącej, rozsiane. Tam trawa w pas, a na niektórych niwy różnem zbożem zasiane, obfity plon wydają. Dąb, brzoza, wierzbołóz, i nizkie, kolczaste krzewy żorściel zwane, są to właściwe tutejszej wegetacyi rośliny; jodła saś i sosna rzadko gdzie rosną. Cheąc się dostać do tych ostrowów, z jednego na drugi, nie ma innej drogi jak przez zarosłe zielskiem błota; do niektórych nawet zaledwo w suche lato możną mieć przystęp, używając miejscowych, dobrze już do tego wezwyczajonych wołów; bes obeznanego z miejscowością przewodnika, nikt się nie odważy puścić na ów step ziemnowodny. Ale też poleski wieśniak, który na tych ostrowach prawie całe lato . s rodziną swą i dobytkiem przepędza pod dpłecionym z chróstu szałasem, dla sasiewa reli, sianokosu i żniwa, zna je tak deskomale, jak swą własną zagrodę, i haśdy ostrów właściwem umie nazwać imieniem. Co dziwniejsza! że naswania te od wieków się nie zmieniają; przeglądając bowiem rewisyą ekonomii kobryńskiej z r. 1563, w której mnóstwo ostrowów jest wyrmiento mych, łatwo się przekonać, że niemal wszystkie do dziś dnia zachowały też same nazwiska. Na tej besbrzeżnej przestrzeni, rzadko kiedy głes ludzki da się słyszeć, ale za to miliony dzikiego ptastwa nieustannym śpiewem napełniają powietrze, bujając swobodnie na wszystkie strony. "To co się teraz powiedziało, można prawie w zupełności przystosować do dalszych okolic Polesia, a mianowicie do Pińska, ze znaczniejszą jednak różnicą eo do Mozyra, gdzie już piekne lasy odmienniejszą postać krajowi nadają. Dalej od Pińska ku Daieprowi, Prypeć najniżezem miejscem płynąc, sabiera z obu stron wody kilkunastu rzek tak z Litwy, jak z Wołynia przybywających 557. Najwięcej ich jest w pińskim powiecie ma Zarzeczu, bo Pińszczyzna dzieli się na dwie części zespoy wybitąe: Zarzósze i Zahoradzie. Zarspozem nazywają się strony s prawego koku Prypeci leżące, niższe i rzekami od Wołynia plłynącemi przerznięte; Zahorodzie zaś jest kraj wyższy, na lewym brzegu tej rzeki rez- ' ciągający się. — Jesior, kilka jest bardzo znassnych: Bobrowickie sa "Telechannei na pobrzeżu Pelesia; Swięcickie między Lipskiem a Łahiszynem na półace od Pińska, do którego wchodzi kanał zwany Ogińskiego, łączący je z Jasiołdą; Słowieńskie w rzeczyckiem. Ale największe jest jezioro Kniaź alba Żyd zewiąco się, na północ Petrykowa położone ku Słuckawi; długości ma około mil 8, szerokości półtory mili, oteczone blotami na 6 mil rozciągającemi się, bardzo rybne, a szczególniej jazgarzami napełnione. W jednej tylko Prypeci poławią się słynąca wybornym smakiem ryba wiegczub, która rasem z innemi stanowi znakomity arty-. kuł handlu, Smola i drzewo jednak są głównemi płodami tych okolic; lasy mosyreskie dostarczają tego najwięcej; sosna, dęby i olsza wyrabiają się na spław do handlu, który odbywa się wodą na Dniepr da Małorossyi. Na Prypeci statki używane są: bajdaki, deskami kryte i opatrzone kajutą; łyżwy, czyli małe bajdaki w dół i w górę idące 558. Na tych łodziach Ładują sie» mię, drzewo, węgle i wódkę; smoła. zaś spławia się tratwami do Kremeńczuga 559. — Piaski mozyrskie napełnione są bogatą rudą żelazną górną, ale i łącznej ezyli błotaej jest bardzo wiele. Znajdują się nawet ślady węgla ziemnego, który pewno w wielkiej obfitości musi się ukrywać w głębi siemi. Żelazo jednak wyrabiają tu do pierwszych tylko potrzeb rolniczych, a radnie proste znajdują się najliczniej nad rzeką Sławeczną, wpadającą do Prypeci.
Mozyr (Mozśria) nad Prypecią. Miasto drewniane, leży pod stromą górą i pięknie się wydaje, jedna głó. wna ulica idzie ponad rzeką, a druga wchodzi w parów rozdsierając górę na dwie części; na jej szczycie zaś wznoszą się mury klasz. Bernardynów i kościół far. ny. Mozyr należy do starych grodów słowiańskich, dzieje bowiem ruskie wspominają: że r. 1158 ks. kijowski Izasław Dawidowicz, oddał go z kilku innemi miastami Światosławowi Olgowiczowi księciu czernichowskiemu. W rozdrobnieniu ziem ruskich, Mozyr z okoliczną zie. mią przechodził od jednych kniaziów do drugich, istotnie zaś należeć musiał do księstwa turowskiego nmajdłużej. W pobliżu tego miejsca Tatarzy porazili 1227 r. Litwinów nad rzeką Okuniówką 560, a r. 1241 plądrując po Rusi, pod wodzą Batego, zniszczyli miasto supełnie. Hordy ich ponawiając najazdy swoje, zapędziły się r. 1497 z Wołynia aż tutaj. Michał Gliński podniósłszy bunt, opanował r. 1508 Mozyr, i tajemną tu zawarł umowę z Mengli-Gerejem hanem tatarskim. Mozyr r. 1521 znowa został zrabowasy i spalony od Tatarów perekopskich; powtórzyła się taż klęska, po odbudowaniu miasta podczas wojny 1534 r. Po zgorzeniu zamku, sejm r. 1609 naznaczył komisyą do wyśledzenia przyczyny pożaru, który razem strawił niemało potrzeb wojennych, oraz złożonych tu drogocennych deposytów szlacheckich i miejskich, nakazał przytem rychłe odbudowanie warowni. Następnie zaś r. 1611, stanęła uchwała sejmowa, ażeby nietylko miessczanie, ale i wszyscy dzierżawcy królewszczyza w powiecie. mmr0= zyrskim, powołani zostali do odbudowania zamku i naprawy okopów pod karą 40 grzywien. Wszakże, zaledwo istotnie po r. 1613 zamek przywrócony został do dawnego stanu i obwarowania. W chwili powstania fozaków r. 1648, Michneńko osadziwszy swojemi miasto, mieszkańców na swoję stronę przeciągnął, i tak uporczywie się bronić zaczął, że oblegające wojska litewskie nic mu srobić nie mogły. Ale nakoniec Janusz Radziwił4 H. P. L. przystąpił do zdobywania miasta, i pomimo dzielnej obrony,,wsiął je sstarmem, a wyciąwesy Kozaków, wodzowi ich Michneńce głowę ściąć roshazel i na wieży zamkowej zawiesić 561. Gdy 1659 r. cała Litwa zburzoną została, Mozyr ulegi temuż samemu losowi. Musiało być miasto do ostatniego zniszezenia przyprewadzone, kiedy ustawa sejmowa r. 1076 w następnych wyrazach jego upadek wystawia: „Miasto nasze sądowe Mosyr, funditus wojnami srujnowane, ad ulimum już przyszło reinam, tak, że ledwo kilkanaście. zostało mieszkańców, które chcąc, aby do prędenęj przyjść moglo repańacyi, od'stanowisk, przecho. dzegia chorągwi i wszelakich exakcyj żelalerskich Bbertujemy.. Pod następnymi jednak królami, Mesyr na usteoniu połeżony, zaczął powali przychodzić de siebie, a razem z urządzeniem się Ukrainy, handel się w nim odywił. Kościół farny fuedowany 1616 r. przez Żygusta III, staraniem Baltazara Strawińskiego Sety senyrskiepe; zgromadzenie zakonu Bernardynów sprewadzone zostało r. 1645 przez Stefana Łoszkę, ale po zniszczenia miasia fundacya ta sostała odnowioną przes ursędników ziemskich i obywateli, a kościół i klaczter Wówegas na wzgórza wymurowano. R. 1752 sprowadsono z Wilna Maryawitki, do których fandacyi przyczynił. się Gedeen Jeleński Kask. nowegrodzii. Mozyr ma Sstwo gradowe, przynoszące rocznie kwarty al. 3021, a hyberny 88b sł., oraz szkołę akademicką podwydzsielewą 3 klasaach.
Kimbarówika, czyli Ciemna Dolina /Welk: Umbrosa) o /, mili ed Mozyra, aad Prypecią, zwane także Sambor. Tu wóśrśd piękacgo lasu, wsnossą się mury klaszt. Cystersów eteczone także murem, z bramą posągami ozdobioną, gdzie w obrębie ich wielki znejduje się ogród. Kilku ebywateli powiatu, a na ich czele Zygmunt Seuhszta Podezaszy kijowski i niejeka Komorewska, zrobili tę fundacyą r. 1711; Aagust Il begaciej ją uposażył r. 1713, a Aegust III r. 1742 nowemi doehadanmi fuaduss ten pomnożył.
Bolina Anieleka (Wallis Angolice), tuż. przy pierwszej położona, między dwiema górami, prześli cune miejsce, gduia wóród świeścj zieloności bielą się mury kościoła ś. Michała z klasztorem Gystersek, otoesone dość wysokim mitsenit. Benedykt Rożański, opat Cystersów Kimbarówki, upodobawszy 1744 r. półńć aroku położenie tej doliny, fandował zgromadzenie tych zakonnic jedyne w całej Litwie. Od wjazdu z Owruesa na Dolinę Anielską, po lewej stronie drogi opodal klasztoru, wznosi się samotna góra na 60 sążni wysoka, a tak okrągła, że zdaje się być podobną do sypanej mos giły czyli kurhanu. Niebotyczne, wysmukłe sosny, wień< esą jej wzniosły wierzchołek, co jej nadaje postać tak wdzięczną, że wszystkich przejeźdżających ciekawe h£ słebie ściąga oko. Lud miejscowy tajemnicze jej przy< snając przeznaczenić, nazywa Górą Csarowniczą, dos wodząc: że tam czarowbice przesiadują. Dziwna sprzeczność wyobrażeń o przeznaczeniu jednego i prawie tegoż samego miejsca!
Petryków, Peirykowicze na wysokim brzegti Prypeci, miasto dziedziczne Chodkiewiczów, z kościołom farnym fundewanym 1638 r. przes Hrzyeztośc ś Zofią z książąt. Horskich Chodkiewiesów Kasztel. wiłeń skich. Miasto jest drewiiane, ale handlowe i słynne jarmarkami snaecznemi na bydło. Był tu zamek, który s okolicznemi. włościeśni należał do Jerzego Olelkowicza ko. Słuchiego; z podziału księstwa po nim między syny jego 7 sierpnia 1572 r. srebioncgo, Petryków de etał się najmłodedone z trzech braci, Alexandrowi Olelz kowiczewi.
Skryhalów, male miasteczko do Oskierków należąc ce, dawno wspominane od latopisców słowiańskich. Nie< daleko stąd, o 217, mile od Mozyra, przy trakcie. do Dawidgródka prowadzącym, znajduje się starożytne horodyszcze, pod folwarkiem i wsią Słobodą Skryhałow= ską; lud wiejski sowie je Horodok. Jest to rozległy plac, blisko włoki obszerności mający, otoczogy bardzo wysokiemi ziemnemi okępami, z głębokim rowem w ckoło; odwieczne drzewa dębowe porosły na nim, okrywając ogromnemi konarami swemi rumowiska cegieł i kamieni, które zaległy całą tę przestrzeń dla obecnych pokoleń tajemniczą... Widać gdzieniegdzie ślady marmaurów, raz nawet ułamek płyty marmurowej znalesiono, a niektórzy dowodzą: że w tym grodzie były nawet schody marmurowe; tuż płynie mała rzeczka, z której jak widać wprowadsano wodę do przekopów. Kto mieszkał w tym ogromnym samku, albo w tym obronnym grodzie, kto go założył? nikt o tem nie wie, żadne pedanie ludu pamięci nawet o jego nazwisku nie sachowało; mogiły tylko zaległy las okoliczny, mnóstwo kurhanów większych i mniejszych, ze wszech stron widzieć się daje.
. Jarowicze nad Prypecią, wielki klasztor Jezuitów wymurowany na bardzo wysokiej górze. Naprzeciw Jarewicz, wsnosi się między Prypecią, a pięknem jezierem, w malowniczem położeniu, górami otoczony wielki zamek murowany, zwany Barbarów. Dawnego stylu baszty, wysokie wały, fessy, podziemia i nsost zwodzeBY, nadają postać feudalaą budowie tej, skądinąd późniejszej. Jest to dziedzictwo domu Oskierków. -' Łachwa, mała mieścina niedaleko od Dawidgróśdka, własność Radziwiłłów, z których Michał Wda wi. łeński H, W. L. kościół farny fundował 1746 r. Mie. szczanie wyrabiają tu ładne naczynia drewniane i plecione sprzęty.
Kopatkiowicze, dziedzicene miśsterśko Jeleń-. skich, s kościołem farnym.
Powiat Rzeczycki
Miasta po prawej stronie Dniepru: Rzeczyca nad Dnieprem przy ujściu doń rzeki Wiedrzycy. Alexander Słuszka Wda miński, faundu. wał tu r. 1634 Dominikanów, którym parafią oddał; w drewnianym kościele widać wizerunki fundatora i Władysława IV. Rzeczyca w r. 1648 równie z imieni miastami poleskiemi, uległa wpływowi buntujących się Kozaków, dłużej nawet broniła się wojsku Janusea Radziwiłła H. P. L. Starostwo grodowe płaciło do r. 1788 kwarty 4018 zł. Jest tu dawny zamek, miesśczanie używają praw magdeburskieb, handel mało snaczący. Bobrajsk nad Berezyną, przy ujściu do niej rzeki Bobrui. Tatarowier. 1602 okolice tutejsze plądrowali; w ezasie buntu Glińskiego wzięty szturmem Bobrujsk r. 1508, powrócony waet został Litwie. Piotr Tryzna Wda parpawski, wymurował kościdł farny i założył rezydencyą Jezuitów około 1620 r. Dotąd znajdują się w presbiteryum wizerunki fundatora i Zygmunta III. Miesto liczące za Władysława IV domów 1880, wkrótce putem przysało do ostatniego upadku. Ghmielaicki osa= dził je swoimi Kozakami, którzy pod dowódśtweś Pod. dubickiego, czy Podubicza, spólnie z mieszczanami bronili się uporczywie r. 1648 przeciw oblegającym wojskos litewskim pod wodzą Wołłowicza, Gąsiewskiego i Macieja Frąckiewicza. Dopiero Januss Radeiwiłł prsybywszy z resztą wojska po upolieńzoniu Mosyrż, sło: mił ich do zdania się na laskę. Przebaczono miastu z warunkiem wydania przywódców buntu, którzy jednak przewidując los, jaki ich czekał, zamhnąwszy się w drewnianej wieży zamku, żywcem się spalili; Poddubicki zaś rzuciwszy się w nurty Berezyny chciał ujść kary, ale wyciągnięty z wody, na pal wbity został 562. Odtąd stan miasta ciągle był nędzny; jedni tylko Jezuiei osadzeni przy farze, ożywiali cokolwiek miasto utrzymując szkoły; po ich zniesieniu, kommissya edukacyjaa ustanowiła szkołę akademicką podwydziałową. W r. 1791 liczono w Bobrujsku 150 nikczemnych chałup. Starostwo przynosiło du 1788 r. kwarty 6,342 zł. Swisłocz, małe miasteczko przy ujściu Swisłoczy do Berezyny. Barbara z Zawiszów Niezabitowska fundowała w niem r. 1786 kościół farny. Hłusk, zwany także Hiusko Dąbrowickie, nad rzeką Ptycz do Prypeci wpadającą, dawne dziedzictwo książąt Dąbrowickich. Zygmunt I. następnym przywilejem nadał miastu jarmark: „Bił nam czołom kniaż Jurii Iwanowicz Dubrowicki, i prosił nas, abychmo dali jemu jarmark w imeni jeho pri zamku w Hłusku na deń ś. Mikołaja osenneho. Król na to sczwala. Pisan w Krakowie pod leta 1525, misiaca juła 29 deń,, indykt 13,. Po wygaśnieniu pierwszych dziedziców, własność Hłusha przeszła do książąt Holszańskich, z których Paweł biskup wileński, testamentem swoim w Wilnie w dzień ś. Jana Ewangelisty r: 1551 sporządzonym, zapisał Hlusk razem z innemi dobrami Żyg. Augustowi 563. Jan Chodkiewicz Ssta żmudzki i gubernator Inflant, mąż wielce zasłużony, stawszy się właścicielem tych dóbr, otrzymał od króla r. 1568 tytuł hrabiego na Hłusku. Następnie dziedzictwo tych dóbr przeszło do Połubińskich, możnej i znanej w sprawach publicznych rodziny; z tych Alex. Hilary Pisarz P. L. osadził 1667 r. Bernardynów, wymurowawszy im kościół i klasztor w obrębie murów zamkowych. Później -Albrycht ks. Radziwiłł jenersł wojsk pols. fundował tu zgromadzenie Maryawitek.
Łojów, Łojowgród, miasteczko ubogie, ale tak szczęśliwe pod względem handlowym i tak pięknie położonć nad Dnieprem, przy ujściu wpadającej naprzeciw miasta Soży: że najpierwsze lądowe grody Europy mogłyby mu tak wspaniałego miejsca pozazdrościć. Na pograniczu Ukrainy i Rusi litewskiej zbudowane u zbiegu dwóch ślicznych rzek, w klimacie umiarkowanym, w ziemi żyznej, mogłoby być pertem i składem na płody krain, przez które Berezyna, Dniepr i Soż przepływają. Historja polityczna tej małej mieściny jest krótka, ale dosyć pamiętna. 'Tatarowie perekopscy uczyniwszy najazd na Litwę, gdy tu 1505 r. przybyli: Machmud-Gierej naczelny dowódca wyprawy na dwie części hordy swe rozdzżielił; sam poszedł na Mińsk, a braci swych Biti-Giereja i Burnae-Sułtana wysłał do Słucka. Ważniejsza tu jeszcze sprawa zaszła r. 1649, podczae nieszczęśliwej wejny s Chmielnicki. W po przedzającym jeszcze reku, Stefan Podohajle dowódzca Kozaków opanowawszy ŁŁojów, zamek tameczny, żeby się Litwinom nie zdał do obwarowania, spalił 564. Chciał go edepraeć Gąsiewski, ale za nadejściem 80,000 Kozaków pod wodzą Krzeczawskiego, cofaąć słę musiał; wkrótce potem t. j. 31 lipca zaszła pod Łuojowem słanowcaa hitwa. Po długiej i zaciętej walce, przechyliło się wreszcie zwycięstwo na stronę Janusza Radziwiłła H. P. L. Nazajutrz powtórzono bitwę, Kozacy stracili 17 dział, apęunicyą i tabory, Krzeczowski saś ranny śmiertelnie, dostał się w nięwalę. Łojów 4 wielbiemi dobrami dą niego mależącegi, astakcznie siał się własnością Judyekich.
Horwal nad Berezyną, blizko jej ujścia de Doiepre. — Cheęłmecz nad Dnieprem. — Brahin nad rzęką Brahinką.
Miąsta no lewej stronie Dniepru:
IRohaczew nad Dnieprem, przy ujściu rzeki Druć, w samych widłach położony. Miąsto drewniane na wzgórku zabudowane, i uwąża się za główne ziemi rohaczewskiej, wchodzącej w obręb powiatu rzeczyckie. go, którego północną stronę stanowi. Ruohaczew jest już w XJIF wieku w kronikach wspominanym; nazwisko jego ma analogją s wyrazem litewskim ragas, zna» czącym ołtarz, świętynię. Może to jest dawna litewsko-pogaska osada. Na około miasta, znajduje się mnóstwo kurhanów, z których wykopywane nieraz bogate nawęt narzędzia sbrei i ubiorów starożytnych. Rohaczew należał do księstwa pińskiego; dowodem tes go jest akt zpzęczenia się przez Biedora Jarosławowi cza ks. pińskiego i śonę jego Helenę na rzecz króla Ży-. gmuynta IF miast i dóbr: Pińska, Klecka, IDawidgródka, Rohaczewa i Wiado, w przypadku bezpotomnego sejścia pomienionych ksiażąt. Akt ten zawarły sostał w Wilnie r. 1509, i na mocy jego Rohaczew wkrótce potem stał się własnością korony 565. Na początku pano. wania Stan, Augusta, odbywały się tu przez czas niejakiś sądy i sejmiki powiatu rzeczyckiego. Starostwo niegrodowe płaciło do 1772 r. kwarty 5,696, byberny 1,120 zł. Jest tu kościół farny, prócz kilku cerkwi unickich i grechich; w XVII wieku zaś miał się snajdować zbór ewanielicko-reformowany. Propojsikk nad Sożą, miasto drewniane na granicy Wtwa mścisławskiego. Znaczne do niego należało starostwo, czyniące do 1772 r. kwarty 9,902 zł. Ozeozersik nad Sożą, w dawnych wojnach nieraz od dziejopisów wspominane miasteczko. Starostwo tutejsze przynosiło do 1772 r. kwarty 7,620, a hyberny przeszło 5,000 zł.
Homel nad Sożą, w pięknem położeniu. Miasto obronne zamkiem, doświadczyło 1508 r. napaści Mich. Glińskiego, w ciągu zaś wojny 1534 r. opanowane zostało przez wojsko rojssyjskie; w następnym jednak roku, Niemira Wde kijowski odebrał Homel 566. Za wojen kosackich, Chmielnieki przez namiestaików swoich: Antoniego Niebabę, Chwietka i Napalicza, wywołał ta r. 1648 bunt między mieszczanami przeciw królowi Jan. Kazimierzowi, Zwycięstwa Janusza Radziwilła H. P. L. rychło powróciły Rpltej to miasto. Sstwo należało do największych i najbogatszych, albowiem do 1772 r. samej kwarty przynosiło 20,752 sł.
Сноски
555 Dla zasiągnienia bliższych wiadomości o starożytnych mieszkańcach Polesia, obacz uczone pismo prof. Eichwalda: O starożytnych siedzibach plemion słowiańskich, fńiskich ś mongolskich, w ieraźniejszej południowej Rossyś wedle Herodota, umieszczone w tłumaczeniu polskiem' Sylwestra Grozy, w Aihenewm r. 1847, od. I, zesz. 2, str. 5. — Zeszyty Ill i IV zawierają ciekawe nad iem uwagi prof. Sąkowskiego.
556 Powody do mniemanie: że kiedyś w odleglej atarożytneści, szorze zalewało dolinę poleską, jak dzić Kaspijskie zajmuje niziny od ajścia Wołgi do stepów azyatyckich ciągnące się, debrse są. wyłuszocone, choć pokrótce w piśmie: Podróż Koniry» ma po Polesiu, wyd. Edw. Raczyńskiego. Posnań 1830.
557 Polesie i dawniej zaczynało ściągać na siebie uwagę powszechną; dowodzi tego karta geograficzna tych okolic wydana r. 1650 pod tytułem: Nova el naunc primem edśa paładum Polesiae labula, etc. auiore Daniele Zwickero Med. D. curatore Gulielmo Hondżo S. R. M. Polon. Chaleographo. Gedani MDCL. — Rzadka i pierwotna mapa ta Polesia, znajduje się w drugiem wydaniu, przy rozprawie: Wiadomość historyczną 0 czerwcu araral- " gkim 4 polskim, czytana na posiedzeniu S. Petersb. akademii nauk 4 mają 1833 r. przez Hamela, tłumaczona z niemiec. przez S. B. G. (Stan. Batysa Górskiego). Wilno 1837 r.
558 Teraz zaniechane i zastąpione berlinkami.
559 Inne statki zwane barki, zupełnie otwarte, ale większe od innych, do 30,000 padów ładunku utrzymujące, idą tylko Dnieprem w dół aż za porogi. Od lat kilkunastu na Dnieprze zaprowadzono parową żeglugę; parochody zwane Dziepr i Prypeo, chodzą z Kijowa aż do Turowa w górę Prypeci, dostawiając sól i łój, którego za dwa miliony przywozi się do Warszawy.
560 Kojałowicz I, 80.
561 Grądzki: hist. belli Cosacoo-Polonici. Pestini 1789, p. 116. i Hator. Jana Kazim. wyd. Raczyńskiego I, 91.
562 Grądzki s. 116, Autor panow. Jana Kazimierza wyd. 1840 r. w Poznaniu, pisze: Że Podubicz wyskoczywszy z ognia, był pojmany i powieszony. ". «) Metryka Lit. ks. 197, str. 456.
563 /) Metr. Lit. ks. 191, str. 11. e) Siryjkowaki, str. 326.
564 Grądzki str. 117.
565 Ob. pod Pińskiem str. 783.
566 Karamzin T. VIIL
* Kochowski Climacter. = Hist. Jeną Kazis» wyc. Raczyńskiego r. 1840, str. 95. (с. 848; знак сноски в тексте не распознан)