Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

II. Трокское воеводство (часть 9 из 9): оригинал

II. Трокское воеводство (часть 9 из 9). С. 467-473. Польский текст издания.

Zamki i miasta w województwie trockiém starożytne, których nazwiska tyłko pozostały w kronikach, a położenie jest albo zupełnie nieznane, albo wątpliwe, są: Goiicewerder to jest Boża-wyspa, inaczej Nowe-' Kewno. Po zdobyciu i zniszczeniu przez Krzyżaków w r. 1362 kowieńskiego zamku, książe Kejstut zbudował r. 1364 inny zamek na kępie zwanej po litewsku Wyrgalie, znajdującej się na Niemnie przeciw ujścia Niewiaży, i nazwał go Nowém Kownem 293. Zdaje się z wyrazów kronikarza pruskiego Wiganda, że już w r. 1368 probował on wsnieść w tm samém miejscu wa” rownią, lecz ją mistrz Winryk natychmiast zniszczył 294. Prócz twierdzy umocnionej basztami, Litwini usypal;. dwa szańce przed mostem, który ją łączył z drugim brzegiem Niemna. Ale i to wszystko Krzyżacy r. 1364 w jesieni pod dowództwem komtura Ragnety, zdebyli 1 epałili. Kejstut niezrażony temi przeciwnościami, jeszcze raz w r. 1369 postanowił zamek ów odbudować, lecz kiedy właśnie zajmowano się robotą, Wielki mistrz Wiarych. Kniprode z wielką wyprawą wyszedłszy na postawienie twierdzy w ziemi litewskiej, natrafił na Litwinów budujących. Krzyżacy rozpędzili ich z przeważną siłą, a sami na tém miejscu gdzie było Nowe Kowno, to jest przy ujściu Niewiaży, w przeciągu pię-.ciu miesięcy, mając z sobą wszelkie materyały, potężną warownię wznieśli 295, W. mistrz nazwał j ją Goliswerder czyli Bożą wyspą, i mocną załogą pod komtnrem Kuao Hattenstein osadził. Kcjstut dwa tylko miestące zostawiwszy Krzyżaków w posiadaniu zamku, przyszedł z wojskiem i zmusił załogę po pięciu tygodniach do poddania się, a na jej miejscu 300 wyborowych żołnierzy litewskich osadził. Lecz marszałek.zakonu Schiadekopf ciągnący na odsiecz, szturm przypuścił, i twierdzę zdobył na powrót. Odnowili ją i wzmocnili Krzyżacy w r. 1399, lecz Witowd r. 1402, - znowu ją opanował i zburzył do szczętu, Odtąd podebno, że już Nowe Kowno nigdy nie powstało. Wszakże zdaje się, Że kępa taż sama na której zrazu było wzniesione, nie straciła znaczenia historycznego, i w litewskiej mowie nazywana prosto wyspą, Sału, przez Krzyżaków od tegoż wyrazu wyspą Salin mianowaną była, Narbutt utrzymuje, że wieś Szyłany nad brzegiem Niemna i Niewiaży teraz położona, przypomina wyspę Salin.

Na niej to Witowd zawarł traktat pokoju z zakonem dążącym oderwać go od króla Władysława Jagiełły i unią Litwy z Polską zniszczyć. Traktat ów z Konradem Jungingen W. mistrzem uczyniony 12 październi ka r. 1398 oznaczał między innemi sprawami, granicę Litwy i posiadłości zakonnych, od Inflant korytem Niewiaży, a potóm aż do Mazowsza, przez co Żmudź cała w dzierżawie krzyżackiej pozostawała. Posur, Poseur. Tyle już razy wspominany Gilbert de Lannoy przejeżdżając Litwę w r. 1413 i 1414, powiada w opisie swojej podróży: „Także, z Trok przybyłem do jednego zamku i wsi nazywającej się Posur, położonej nad rzeką Niemnem, który jest bardzo wiel. ką rzeką; a rzeczony zamek bardzo jest wielki, cały z drzewa i ziemi, i mocno osadzony jednym bokiem na górze nad wspomnioną rzeką położonej, lecz drugim bokiem na płaszczyznie, I tam w owym zamku, znala-. złem książęcia Witolta, W. księcia Litwy, jego żonę, jego eórkę żenę wielkiego króla Moskwy, i córkę jego córki. Przybył zaś wspomniony książe do tego miejsca, jak ma zwyczaj czynić dla polowania raz w roku w rzeczonych lasach zimą; i bawi tu trzy tygodnie albo miesiąc polując, bez wstępowania do żadnego'ze swych dworów ani miast. A jest z Trok do rzeczonego miasta Poseur, pięć leuków.'—Wnosząc z tego opisu, nie podpada wątpliwości, że ów zamek Posur od Lannoy nazwany, leżał nad Niemnem, bo Flamandczyk udając się z 'Trok dla widzenia się z Witowdem, a potem do Kowna, nie mógł mieć żadnej innej wielkiej rzeki przed sobą jak Niemen. Które to jednak miejsce dzisiaj jest tym zamkiem Posur? trudno jest rozwiązać, raz dla przekręcenia nazwieka, dcugi razdla mylnego zapewne ozaaczenia odległości. Co de nazwiska jedne tylko Pożajście i Żyżmory zbliżają się do wyrazu Posur, ale piérwsze jakkolwiek położenie mają bardzo podobne do opisu przez Lannoy zrobionego, gdy jednak o miłę tylko odległe są od Kowna nie mogą być zamkiem Posur, aż o 12 leuków oddalonym od tego miasta. Żyśmory zaś chociaż w odległości swej od Trok i od Kowna mogą być zgodae z opisem Launoy, lecz nie są aad Niemnem położone. Trzeba więc przypuścić, że jedno z tych trzech miejsc nad Niemnem położonych, to jest: Bir-- sztany, Punie lub Merecz, jako do skarbu WW. książąt litewskich należące i w dwory ich lub zamki opatrzone, a znane skądinąd w dziejach litewskich, jako miejsca myśliwskie, będzie owym zamkiem Posur 296. Nie można bowiem myśleć, żeby już w tym czasie; to jest w reku 1414, kiedy Litwa uwolnioną została od najazdów zakonu krzyżackiego, upadającego już na silach przes wzrost potęgi państwa Jagiellowego, zamek ów s myślistwem książęcym snany wszystkie, znikł do ostatka z ziemi litewskiej, tak żeby o nim pamięci nie zostało.

Nauenps/le, to jest nowy gród, zamek obrenny, leżał gdsieś w trakcie Zapuszczańskim z lewej etrony Niezana, może nawet nad Niemnem. Voigt (r. 1358) mniema, że to jest wieś dgisicjeza Nowopancy między Dorsaniszkami a Wajgowem (Wajgowisskami) połeżona.

Narbutt (VH, 83 w dodatki.) usadowia: go w dzisiej. ssym powiecie sejneńskie, od Łyskowa (Liszkowa) o mil sześć na zachód. Domysły te nie dadzą się dziś je: szese sprawdzić, póki miejscowość przez dokładne monegrafie statystyczne nie zestanie wyjaśnioną. Z kroniki Wiganda okazuje się, że wyprawa krzyżacka r. I3SF, pod dowództwem W. męrszałka zakonu Kuno' Hattenstein i W. komtura przebywszy krainę litewską Wejgow. (na południowy wschód Kowna w trakcie Zaniemeńskim leżącą). przybyła do: powiatu Łaukiskiego (może Liszków) 297 i uderzyła na zamek Nawenpil, do którego bomłbardami zaczęła szturmować. Litwini w liczbie 3,000, przerażeni ognistemi strzałami z tych bombard,; to jest dział, które Krzyżacy piérwszy raz w te strony z sobą przyprowadzili, poddali się na łaskę z łonami: i dziećmi. Krzyżacy zamek ten spalili 298. Poczém wojsko ich przyszło pod Dorsuniszki. Może wreszcie Nanengille będzie samym Liszkowem.

Sunenpille, Sunepil, takie zamek obronny, do- któ: rego po zdobyciu twierdzy Nauenpil; Krzyżacy r. 138 Ł uszedłszy 5 mil przybyli i spaliwszf go, z łapami powrócili. Kronikarze pruscy nie piszą żeby leżał nad Niemnem. Jezeli więc z prawej jego strony się znajdował, może znaczyć toż samo ce Sumiliszki, jeżeli zaś z lewej, nazwisko tej warowni zbliżsłuby się do Seia. Narbutt utrzymuje, że jakaś wieś Szajtyleńce między Jeznem a Puniami, jest dziś. ma miejscu Senenpille. Jednakże nic pewnego o położeniu tej twierdzy pewiedzieć nie można. Sireben, zamck, dzić Strawieniki, o których już wspomnieliśmy, zdobyte w r. 1368 od Krzyżaków. Neugartkhen t. j. Nowe-Grodno, inaczej zwany Neukaus, zameczek wzniesiony r. 1392 około Zielonych Świątek na wniesienie Witowda przebywającego wówczas u Krzyżaków, z rozkazu W. mistrza Konrada Wallenroda, na lewym brzega Niemna, naprzeciw dolnego zamku grodzieńskiego, z którym był połączony mostem. Budował się on pod dozorem Wernera Teltingen, komtara Christburgskiego, pomagał zaś do budowy komtur z Balgi hrabia Kyburg. Celem wzniesienia tej warowni było oszańcowanie mostu na Niemnic i obrona przeprawy na tej rzece. Lecz zaledwo skończono roboty około tego zameczku drewnianego, Witowd porzuca: jąc sprawę zakonu, potajemnie pogodzony z Władysławem Jagiełłą, stanął niespodzianie pod Grodnem i wezwał załogę w Neugarthen do poddania się. Krzyżacy widząc niepodobieństwo oparcia się książęciu litewskiemu, po zajęciu przez niego Grodna, oddali zamek, który zaraz Witowd kazał spalić 299. yoyo Methenburg, inny zamek drewniany jednocześnie z piérwszym, z polecenia Konrada Wallenroda zbudowany, przez Jana Schonenfeld komiura brandeburgskiego. Nazwanie jego stąd może pochodzi, że był pograniczny z Prusami i leżał nad rzeką Netą (Methe) koło Augustowa. Wszakże niepewne jest jego pułożenie, i może być że był wzniesiony gdzieś nad Niemnem między Grodnem a Olitą. Witowd kazał go spalić razem z Nowém-Grodnem.

Marienburg, twierdza drewniana zbudowana przez Krzyżaków r. 1367 na lewym brzegu Niemna, bardzo blisko Kowna. Później r. 1391 zbudowali oni, wdzierając się coraz więcej do Litwy, trzy inne zameczki nad tąż rzeką, z których dwa o pół mili tylko leżały od Kowna, Założono je na cześć Fryderyka margrabi Miśnii i chorągwią jego ozdobiono. Jeden z nich stał podobno tam. gdzie jest dzisiejszy Poniemuń.

Сноски

293 Wigand wyś. Raczyńs. p. 146. »Post dioła intervalla temporum Kynstat edifieavit eastrum in insala valgariter Wyrgalie, in opposito Newesen vulgariter, quod Lithuani appełlererunt Norum Cawen, pentemque trans Mimolam, quem diligenter eustodiebant.«

294 Idem. p. 132—5. »Anno 1363 Wynricus Magister........., bii et eeteri peregriti pergunt ad iasulam vulgaciter Gotis, in qua Kynsłud fortalicium censtruxerat, quod funditos igno demoliuhtur, similiter et pontem.

295 Wigand p. 176. »......lateres quidem ete. Śepozkanć fratres et in Mimila in quodum angulo erigunt domum.—..... Et magister ibidem. commeadatarem. statuit....... appelantes eam Gotiswerder in vulgari.«— Narbutt T. V. str. 175, nazywa twierdzę, którą budując Litwini zostali zaskoczeni od Krzyżsków, Wilkiią. To miasteczko daleko niżej Niemna leży.

296 Porównać mniemanie o miejscowości zamka Posur, w dziele: Rozbiory Dzieł i t. d. Pozn. 1844. str. 386 — i w Bibliotece, Warsz. r. 1844, T. TV. str. 169, art. Atex. Przezdzieckiego.

297 Liszków nad Niemnem z lewego brzegu, miasteczko niegdyś z zamkiem litewskim, którego ślady do dziś dnia pozostały w zwaliskach wieży z kamieni polnych wymurowanej pod górą zamkową Pilekalms, jak zwykle zwaną..

298 Ob. Wigand str. 247 i 251, gdżie po dwairzzy zdobycie tej warowni opowiada. — Cfr. Lindenbiaut, Jabrbiicher p. 47, i Voigt V. 358. — Narbult nazywa ten Nauenpille Nowogródkiem, i mieni: go być stolicą Erdziwiłła nie przypuszczając żeby ten książe litówe ski, mógł posunąć zabory swoje aż „do Nowogródka właściwego, które potóm stolicą województwa się stało. Nie widziemy jednak żadnego słusznego powodu, któreby zdanie tego historyka popierać mogło. Ob. Dżieje Słaroś. Bitews. IHi 24t.

299 Porów. Wigand, 343 i Yośgt, V. 612—13.