VI. Новогрудское воеводство (часть 3 из 5): оригинал
VI. Новогрудское воеводство (часть 3 из 5). С. 664-679. Польский текст издания.
lane miasteczka w powiecie mowogrodzkim znajdujące się, są: T'urzec o milę od Swierżnia, w wybornych gruntach blisko Niemna, wielkie dobra Chodkiewi- -czów— Niekniewicże również w bardzo żyznej ziemi, dziedzictwo Radziwiłłów — Delatycze nad Niemnem, dobra należące do księstwa Kopylskiego— Rubieżewice miasteczko blisko rzekigSuły, do księstwa Słuckiego należące,
Księstwo Słuckie
Żyzna kraina na mil 30 rozciągająca się, której stolicą było miasto Słuck, łącząc rązem i księstwo Kopylskie, stanowiła osobne i niejako hołdownicze Litwie księstwo na początku 15 wieku. Granice jego opierały się na półaoc o Wdztwo i powiat miński, na wschód o powiat rzeczycki tegoż Wdztwa; od południa otaczało je Polesie litewskie, to jest powiat mozyrski Wdztwa mińskiego i powiat piński Wdztwaą brzeskiego; na zaehodzie łączyło się z powiatem nowogrodzkim. Pierwsza wzmianka w źródłach historycznych o tej ziemi, jako dzielnicy książęcej, jest pod 1395 r. Wtenczas bowiem Witowd urządzając na nowo państwo litewskie, po zrzuceniu z lennych rządów w Kijowie Włodzimierza syna Olgerda, a brata swego stryjecznego, dał mu w zamian zamek Kopyl 433, z wielkiemi włościami na około, do których i Słuck należał, i które ed źródeł Niemna, aż do ujścia rzeki Słuczy do Prypeci, rorzciągały się. Była to więc ks. Kopylsko-Słuckie, którego książęta z domu panującego Olgerda pochodzący, zasiadali w senacie litewskim przed uniją, nie piastując nawet z imienia godności senatorskiej. Słuck miasto jakkolwick, już we 12 wieku byt swój mające, nie było z razu głównym grodem tej dzielnicy. Zdaje się owszem, że w Kopylu był zamek stołcczny książęcy, i pierwsi właściciele nazywali się książętami Kopylskiemi i Słuckiemi. Dopićro w pierwszej połowie 15 wieku, rodzina tu panująca, tytuł książąt Słuckich przyjęła. Następcy Włodzimierza Ołgerdowicza, wielką posiadali wsiętość u Litwinów; syn jego Alexander ks. Kopylski i Słucki, był nawet podawany za kandydata do W. ks. lit. przy wyborze Kazimierza Jagielończyka. Gdy w roku 1443 wrócono mu Kijów na dożywocie, jednakże nie odbierano ks. Słuckiego, i on może być uwsżany, jako głowa domu tego imienia. Nazywali ge Rusini Olelko, skąd potém cały ród książąt tych Olelkami, albo Olelkowiczami nazywanym być zaczął. Po śmierci Olelki, gdy starszy syn jego Symon I pozostał przy lenném władania Kijowa z postanowienia Kazimierza IV, młodszy Michał sam jeden wydzielone miał sobie ks. Słuckie z Kopylskiém r. 1445, Niedługo jednak przeniósł się na kniazia do Nowogrodu W., skąd wyprawiony wprędce do swego dziedzictwa, za knowania przeciw Kazimierzowi IV, utracił w r. 1482 prawo do księstwa Słuckiego dla dzieci swoich, a podług niektórych podań śmiercią nawet miał być ukarany. Nastąpił więc po nim synowiec Bazyli, syn Symona I Olelkowieza ks. kijowskiego, z postanowienia królewskiego. Dopićro po zgonie jego, Symon Ilsyn Michała, osiadł na księstwie Słuckiem r. 1495. — Wnuk Symona Jerzy 1, umierając r. 1578, zostawił księstwa Słuckie i Kopyl. skie trzem synom zrodzonym z Katarzyny Tenczyńskiej: Jerzemu HI, Janowi Symonowi III i Alexandrowi, którzy r. 1582 podzielili się między sobą majętnościami ojcowskiemi. Jerzy z żony Kiszczanki, zostawił r. 1586 jedyną córkę Zofią Olelkównę, ostatnią z książąt Słuckich, która umierając r. 1617, zapisała część swoję mężowi Januszowi Radziwiłłowi. Ale i dwie in< ne dzielnice niebawnie przez bezdzietność stryjów Zo.. fii, Symona III i Alexandra II dostały się w dom Radzi. wiłłowski. — Taki jest rodowód panów dzielnicy Słuckiej, której ziemia słynna swoją żysnością, obfitująca w lInyi pszenicę, należy do tych miejsc w Litwie, które są najwyżej wzniesione. Stąd bowiem wypływają rozliczne strumienie wód, jedne torując sobie koryto wkie. - runku morza Baltyckiego, drugie skłaniając się na południe ku wielkiej rzece Prypeć zwanej i do Dniepru wpadającej. Tu czeki Słucz, Łania, Maza i Oresa biorąc początek, płyną ku Prypeci; tu na granicy księstwa z rozległych źródeł wychodzi Niemen w przeciwną stronę. Ale wyżyna ta niedługą ma przestrzeń, bo już zaraz za Słuckiem o mil kilka ku południowi, odkrywają się niezmierne płaszczyzny Polesia, zapełnione lasami i błotami. Nazwisko ks. Kopylskiege ustąpiło z czasem pierwszeństwa tytułowi księstwa Słuckiego, którego już i rodzina książęca nawet się pilnowała, tak, że Kopyl wszedł w obręb jego, stanowiąc część tego bogatego dziedzictwa. Z upadkiem dawnych lenności ' w Litwie, ks. Słuckie wraz z Kopylskiem, stały się dobrami allodyalnemi domu Radziwiłłowskiego, należąc zawsze do Wdztwa i powiatu Nowogrodzkiego. —Głównóm miastem tego księstwa jest: O
Słuck, Siucia, Słuckum 434 drewniane ale rozległe miasto po obu stronach rzeki Słuczy zbudowane, składa się istotnie z trzech części oddzielaych i osobne nazwanie noszących. Najprzód Sfary-Słuck, glówna posada miasta, wałem otoczony, z czterma w nim bramami: Wileńską, Kopylską, Ostrowską i Urzecką, w pośród którego wznosi się góra sypana, zowiąca się Kopeć, (kopiec). Na niej dawnemi czasy stał zamek wyższy, z drugim niższym u spodu, wałem czworokątnym otoezony. Druga część miasta później osadzona i Nowém miastem w 16 wieku zwana, leży na drugiej stroenie rzeki, i zowie się zwykle Trojczany, od tego, sże tu jeszcze w 17 wieku stała cerkiew św. Trójcy. W tej stronie stał w [6 wieku za obrębem miasta tak zwany nowy dwór, który był także zamkiem wałami otoczonym, jakich ślady dotąd pozostały. Trzecia nakoniec część miasta, zowie się Ostrów. Na kopcu w miejscu starożytnego zamku, którego już śladów nie ma, stała starożytaa cerhiew”, sobornej tytuł nosząca, gdzie był pogrzebiony r. 1586 Jerzy Jurjewicz ks. Słucki; i ta się w 18 wieku spaliła 435. W Trojczanach, w cerkwi św. Teójcy niemniej dawnego założenia 436, znajdują się w cynowej trumnie nabalsamowane zwłoki ostatniej z rodu swego Zofii Olelkówny, zmarłej r. 1617. Z kościałów rzymdko-katolidkiówo »vystnasia nujdawnitjemi jest fara, późniejsze Bernardynów '1 Jeiuitów. Oprócz tego znajduje się kościół heiweckiego wyznania. —Po. czątek Słucka łatopisarze ruscy odmoszą do da-. wnych czasów, bd jeż o tém miejscu w XII wieka wspominają. W dziejach jednak: Ntewskich; pićewssa o:mies wzmianka saajdeje się pod r. 1396. Kiedy go zabiceu w Trokach Zggntunta Kiejetutowicza, sym jego Michał, wdzięrając się do najwyższej: władzy w W. księstwie śrzymał r. 1439 Grodae i Troki; nimi Kuic mierz IV nie został wybrany do rządów: szły ód nitgó pres czas. niejaki nadania i przywileje. Dowodem tego jest. tekże.iów przywilej, którym pomiśniony: ks: Mi: thał w tysaże samym 1439 roku madał. farze słuckiej; jeadeże” w: r. 14Ł9' z modrzewia zbudowanej, ziemię s:pddllsnemi i dziesięciny. Fara ta sądziwej: postaci dótąd stojąca nowym funduszem r. 1452 prues ks; Olelkę-opatezoża, dała powód: w epoce późniejsnych waśdi religijnych, do'preysłowia zamnego do dzić deią::siarl oba:słucku: fara; niż kalwińska wiara. Poświędał ji w r. 1499 Maciej bis. wileński. Zdaje się, żć miasta jał od Olelki czyli:Alokeandrh, wielkiego znaczenia tm biało, bo diazimiora Jegiełończyk obdarzywszy teni gród w zl. bi]. ptawem: mkydeburskiem,. innym przywiłec jem ry Lek wydanym, policzył: Słauk do riędu najeek niejszych. nilast Litwy. Ale niepodobna zgóduić się se sdaniem Stryjkowskiego 5 Saraiekiegó, iktórsy ażłożenie jego do roku 1430 odnoszą, bo nie można przypuścić „żęby w ciągu 14 lat, w tak sągkomite gniasto urość był "zdolny. Napady tatarskie. na Litwę. za panewania króla Aleksandra dosięgły aż za Słuck, i wielkie w nkalicy jego spustoszenia srządsiły. W r. 1303 Byty-Gerej w. 6,000 bordy krymskiej obległ niespodzianie, znajdującego się wówczas na zamku ks. Symona Słgckiego 437, i srabowawszy włości jego odszedł spokojnie, a.w.mastępnym roku znowu. napad powtórzył.: Stra-, szniejssy był jednak najazd tej dziesy w r. 1505, alei obroma dzielniejsza, a co dziwna ręką kobiety: kierowana. Anastazya wdowa po ks. Symonie, z domu księśnictka mócisławska, ostrzeżona o grożącej Słuckowi nawale, tak szybko i mądrze przygotowała się do obroey, że kilkakrotne szturmy barbarsyńców do zamku, naejszcaęśliwiej odparła i w następnym 1506 r. również ugiłowania ich w niwecz obróciła. Taż sama rzadki cnół i odwagi niewiasta, odrzuciwszy staramie się o jej rękę Michala Glińskiego, kiedy tenże obległ Słuck w.r. 1508, po dwakroć spólnie z synem szecsnastoletnim Jerzym, oblężenie wytrzymawszy, dzielną ochroną sadsiwiła nieprzyjaciół. Niedosyć na tóm, podezas nowej t. r. napaści Tatarów perekopskieh, wystąpiwszy na ezele załogi śwojej, dopamogła wojsku królewskiemu do zwysięztwa aad nimi. Pe zgonie Jerzego Il Oledkowicza w r. 1578, który miał za sebą Katarzynę Tenczynską, trzej jego synawie taki się równo podzielili bogatą dsiedziaą ojca swego, że nawet miasto. Siuck na trzy. ezęści rezebrali między siebie. Jerzy dostał stare miar eto z zażskiem dolnym i niższym, Jah Symeon nowe miabie, to jeśt Trojczany s dworem sewiącym się 10 wy dwór, Aleksamder zaś część miasta zowiącą się Ostrów. W ważnym akcie tego działu, książęta podług woli ejca, zachowali sobie wspólną kollacyą monasteru ś. Trójcy przy starem mieście, monasteru ś. Eliasza; i jeszcze jednej cerkwi w sturem mieście, załeżącej od cerkwi sebornej na zamku znajdującej się, oraz kościoła rzymskho-katol. przy zamku położonego. Żofia ostatnia z Olelków, odziedziczywszy po ojcu swoim Jerzym IM i oku stryjach bezpotomnie zeszłych, całe ks. słuckić z kopyłskiém, wniosła w dom Radziwiłłowski. Pamięć tej ostatniej księżniczki słuckiej, o której rękę dwa najpotężniejsze domy w Litwie: Radziwiłłów i Ghodkiewiczów spór zacięty wiodły, pozostała w dobrodżiejstwach jej dla fary, której fundusz r. 1600 znacznie pomnożyła. Janusz Radziwiłł Podizaszy L. żaraz po śmierci żony swojej Zofii r. 1617 fundował zbór b sakołę dla wyznania reformowanego, w części Słucka zwańcj nowóm miastem, bHsko opuszczonej cerkwi ś. Jerzego. Hstotnie jednak za życia tego księcia stanął tylko sam zbór, szkołę zaś i seminaryum dla ubogich' uczniów, dopiero Krzysztof RadziwiłF H. P. L. r. 1625; fundewał, jako opiekun dóbr i potomstwa Januszowego. Tenże Krzysztef wypełnisjąc wolę testamentową fundatora, za zezwoleniem synodu prówińcyonalnego w Wilnie r. 1630 odbytego, nadał t.r. pomienionej szkole dobra-ziemskie, Był on zawsze gorliwym opiekynego tego zakłady znakomilego, a ustawę i porządek gimmazymm słuckiego, jeszcze w r. 1628 w Lubczu ka: zał wydrukować. Bogusław Radziwiłł 'syn Jamussa; wyszedłszy 4 ammałoleśności stał się praw dzierym dołbiro< qzy cą i wskrzegicielem swobód miasta; Za niego wła: śnię osiedli tu w dość wielkiej Heabie Szkoci, szukający opieki dla wysnania swego, kfórej' we własnym kraju zaalężć. nie, mogli; i ci przcawiśością. i przemysłeny przyszedłąszy do majątku, sosszerzyłi śwój hanilel: do najdnlszych miejsc w Polace, a nawet do Moskwy Ii Niemiec, On to wyjednał u Jąna Kszimierza odnowienie nraw miejskiek, na ce przywilej 27 sierpnia 1650 r, wyfąny, zapewnia saiastu na wiecząe czasy prawo magdelnyrskie, porządek obierania hurmistrzew, radnych i Jawpików pszepisnje, apellacyą w. sprawacj do dziedzięa + naznacza,: eęchy. kąpierkie;j rzemieślaścze, już istniejące, lub które za wolą dziedzica ustenowienelbyć mają, zjchystawąmi iartykułemi zatwierdza; berb dawny księstwa słuckiego: jeźdzeca w. pancerzu, aiedzącęgo ną białym konią w czerwonóm palu, pospolićić pogpiczykiem zwanego, $ mieczem dobyżym, miasto używać kąże; budować rafusz i kramy doswala, wagę i, miarę, powszechną ustanawia, a pakoniec targi w po» niędziałek i w,sqbotę, jarmarki zaś dwa do roku; ma dwie niedziele przed,zapustąmi i.na dzień ś. Bliosza nąsnącza. Przywileje te komątyt. sejmu. róku 1683 w nagrodę wierności miasta dla Rzeczypospolitej, w ca. łej rozciągłości zatwierdziła. Bogusław Radziwiłł koałuszy litewski utrzymując liczną j dobrze uzbrojoną załogę z czterech pułków złożoną, pod wodzą gubernatora księstwa Wi/hclma Petersana, postawił miastu w stanie bezpiecznej tłinony od nieprzyjaciół: Piesi żołnierze składający ją, swoali się wybrańcami. Powstali oni z różnego ludu wolnego, któremu Radzie wilłowić rozdawali gruata w okolicach miasta, s tym jedynie ebowiatkiem, żeby za to własnym koszta utrzymując się, wybrapa s pomiędsy nich młodzież zdolna do brani, garaizen słucki kladnia; Taka załcge haraością i porządkiem zalecom, a wsparta pomocą mieszczan, wytrzymała oblężenie v r, 1655: Drugiego. wrzesaąła t. r. kniaź 'Trulecki stazął pod miastem we 20,000. wojska. Dowódca.twierd:y słuckiej; dla Łłatwiejszej dbrony, część miasta zvaną Ostrów. spalić kazał; 'Truhecki zatem po,kilkodnirwem szturmewamu i spaleniu przedmieścia Trojęckiego od oblężenia od. stąpił. Lecz wkrótce, ba 27 września, powiększywazy. swoje siły pięcią tysiącami Kozaków, na nową je chciał rozpocząć: widząc jednąk: silną gotowość załogi i mie. szkańców do obrony, zupełnie wsgilkich wsijowań za« niechawszy, 30 wrześnią stanowiski swoje opuścił. — Pa tych giebezpieczeństwach mieszczanie zajęli się zam raz obwarowaniem powegu miastą, a Rpta wynagra, dzając pilność w obronie, uwolniła je przez ustawę sejmową 1655 r. pa lat 6.od'podatkiw. Odtąd fertecą słucka, podebnie jak laęhowicka, stala się przytułkiem szlachty, która z rodzinami i dogtakiem garnęła się tu, mianowicie w r. 1660:dlą othrom przed następuę jącym anowu nieprzyjącielem. Kup zaś tutejsi, tak znaczne zgromadzili zapasy prochu i saletry, że dostarczając ich dla Wilna srodze wówcas zniszczonego, pomogli do odebrania tamtejszego zanku. Po uspakojeniu kraju, Słuck szybko odbudowałswoje przedmieślia, i stał. się równie jak pierwej bardzo obszornem, ale zupełnie drewnianem i blotnistem miastem 438. król Michał r. 1673 nowym przywilejem: wyłączył mieszczan od wszełkiej juryzdykeyi, peddejąc ich tylko własnej magdeburgsliej, co stan miejski zaowu podniosło. Słuck wówczis był dziedsictwem Ludwiki Ka roliny Radziwiłłowny, jedynaczki Bogusława keniuszego L., która poszzdłszy za margrabię brandeburgskiego, oddała mu g» w zastaw z innemi dobrami. Ona to wspierając silnie kościół i szkoły wyznania hełweckiego w tem mieście oddała r. 1693 na użytek zborów litewskich drukarną, przywiezioną tu jak się udaje z Kiejdan po r. 16/2, która z czasem zniszczawszy, przeniesioną został: r. 1705 do Królewcs. Prócz fary, zboru refermowamgo i i kilku cerkwi, nie było innego kościoła w mieście, dopiero w r. 1671 Samuel Oskierka sędzia ziemski możyrski fundował Bernardynów. Nieco przedtem r. 1666 Kazimierz Kłokocki założył przy kościele farnym porządny szpital, poddany zarządowi arcybractwaś. Anny. Kalwini którzy tu pod osłoną potęgi Radzivilłowskiej używali 'większych niż gdzieindziej swobód, dostali niespodzianie niebezpiecznych przeciwników w Jezuitach. Około r. 1704 sostali oni wprowalzeni przez Hieronima 'Kłokockiego Sstę rzeczyckiego Zbudowano im klasztor z drzewa, z tytułem rezydercyi i kościół ś. Ducha, przy którym zaczęli utrzymywać komwikt dla ubogiej szlachty. Jedankże pomimo sileej opieli, jaką im dawał ks. pe), > barski "Karol Filip palatyn Renu, powtórny mąż dwiki Radziwiłłowny, a stąd właściciel Słucka, utrzymali się protestanci w tem mieście i gimnazyum swoje zachowali. August II kilka przywilejami zabezpieczył je od nadużyć wojskowych i obcych juryzdykcyj. Zą jego to pośrednictwem, uspokojone zostały długie kłótale między Radziwiłłanmi a Sapiehami wszczęte o księ< stwa słuckie i kopylskie, przez.mgodę w r. 1732 z przysądzeniem tych dóbr Radziwiłłom, którzy dwa milicmy złp. musieli Sapichom za ich pretensye wypłacić. D. 20 marca 1767 r. stanęła tu konfederacya dyssy-. dentów, celem odzyskania należnych im praw obywatelskich i religijnych, pod laską marszałkowską Jana Gzabowskiego gener. wojsk lit. — Hieronim Radziwiłł chorąży W. L. przyczynił się nader wiele do ożywienia praemysłu tutejszego, urządzając około 1750 r. fabry. kę pasów.perskich. Przybyły z "Turcyi niejaki Jan Madżarski, chrześciąnin, sprowadził z Carogrodu magiel do tych wyrobów potrzebny. W czem jednak nie< małej trudności doznawał, bo kilkakrotnie tam jeżdżąc, dla zazdrości tureckiej za każdym razem cząstkę tylko ewego magla mógł przewozić. Temu jedaak maglowi wiana była słacka. fabryka sławę swoję, bo żaden z krajewych wyrównać mu nie mógł. Z czasem na wsór tureckiego magla, zaczęto robić również dobre w Słucku, tak że w epoce świetności tej fabryki, liczba. magli.w tej fabryce dochodziła do 25, a fabrykanei ukształeili się z mieszkańców Słucka i Nieświeża. Z początku adminietracya książęca trudniła się sterem fabryki, ale w lat siedm po jej zaprowadzeniu, książę wypuścił ją Madłarskióma” za 10;000 złp. reszaej opłety. Pó śmierci Jana; syn jege Lican Madiżarslii, który
już w r. 1781 tytałował się prezesem fabryki perskiej
słnckiej, ' dzierżawił ją ciągle. Wyrabiano w niej sa
fs. Karola Wdy wileńs. po 200 pasów corocznie ałóieKtych lub jedwabnych, częstokroć szerokich ma łokieć;
prześliegnej roboty, cenionych od 5 do 50:częrw. zł;
Pusy te bogactwem i pięknością: wzerów nie ustępując
wcale perskim i tureckim, różniły. się od nich tylko. mapisem: Facfus est Słuciac. Miaste 'na samymi peczątim
panowania Stan. Augusta, wielkiej dozaało' klęski ad
pożaru, a wśród zamieszań wewnętrznych nie raź uló<
gło zniszczeniu: Przeż wzgląd na to, komst. sejmowa
197$ e. uwolniła je na lat 10 od wsgelkich podatków: Podnosić się z upadka corax więcej zaczęło, gdy scjał
ń. 1796 zrobił; je naczelnym grodem, nowb utworzenigó słuckorzeckiego powiatn.—Gtuek odsłony jest od ' Nieświeża o mil 9, od Nowogródka o mił 24. '.
Kopyl. Równąż ma z Słuckiem: historyą, 2 ta róż
Żnicą, że może mieć dawniejszy: początek; bo Oleika
zrazu książęciem kopylskim. się nacywał. Zaumiek był
ta z drzewa jeszcze przed Jagiełłą, pod' którego wałżi Anastazya ka słucka: podczas gruźnego zejazdu na Bitwę wr. 1606: Tatarów; zastąpiwszy im dłogę na czele własnych i'szłacheckich kufców;. przyczyniła się do świetnego nad' nimi zwycięstwa: Kościół tutejszy parafialny jest niemał jednoezeswej fundacyi z firę słweku, której jednak z początku był filią Bogusław Radziwiłł książę na Biczach, Dabinkach, Słucka i ków pylu, koniuszy W. L;' zwsiająć, ' że miesto nietylko z kuptów, ałe'i'z' rzemieślników mającyćh. ceehy swoje skląda się, wyjednał u Jana Kasiimierza przywilej roku 1652 sierpnia 27, nadający prawo magdeburgskie. Przeześ postanowiano: że obywatele miasta Kopyla maJa stawać w sprawach swoich przed: księciem, albo suianowanym od niego wójtem, który będzterosłtiedny z J0 kandydatów podanych od mieszczan. Dozwołono lu mięć.megistrat: z dwóch kurmistrzów i 4 rajców; wójta i 4 ławników, sbudować ratusz i kramy, utrsy> zmywać wspólną wagę; cechy we wszystlich prerogautyj węch perównene. z cechami. innych miast krajowych za pieczęć czyli herb otrzymało miasto trąbę myśle ską w żółtóm polu, i targi co piąśck, a jeżmark jeden w pierwszy piątek po popiełcu. Roku 2068 pośtano» wione zostały artykuły dla cechi krawieckiego, któ: ry obejmował i żydowskich krawców. Czapnicy nie mieli prawa kołpaków sukiennych robić, tylko czapki aksamitne białogłowskie; kary sa obelgę cechowi, so. dem i weskiem opłacali. Tkacze są tu liceni i umiejętai; cech ich otrzymał ustawę ułożoną 1706 r. Ważniejsze. jej artykuły wyrałeją: na schadzkach cechowychr bracia stardi, ami młodsi nie powinni nosił szabit daly karda, soża ani nawet żadnego do'boju wśrzędzia, któremby siebie obrazić mogli. Żaden ebey kupieć nie bę-! dący mieszczaninem 'kopylskim, ani Żadna niewiasta, która nie jest mieszczką, nie mogą oprócz jarmarku, płócien tkackich, surewych i biełonych na lokcie kraż jać i szynkować nosząc po ulicach i-dontach, pod winę! za każdy słusznie dowiedziony ' występek kopy grody litewskich na ursąd: samku słnekiego, a do skrzyni cechowej pół kopy groszy lit.; całą jednak sztuką płó:! tua, twolao. kandłować bez przeszkody. W Kopyłw zpajduje się zbór kalwiński; trwający od końca 16 wieku, i cerkiew wielka. Miasteczko na górze z drzewa zbudowane, o mil 5 Słueka, a 13 od Mińska, ma około siebie mnóstwo kurhanów, czyli mogił starożytnych. Oimikowicze licha mieścina o 4 mile od Nieświeże, niegdyś dziedzietwo sławnego Jana Karola Chodkiewicza betm. W. L., przeszło potem w dom Sapieżyński. Fundusz koś. parafialnego odnowieny r. 1647 przez Kaź. Lwa Sapiehę podkancl. lit., a pomnożony, przez Aleks. Hilarego Połubińskiego marszałka W. L. około 1672 r.. Inne miasteczka do księstwa słuckiego należące: Urzecze z hutą szkłanną, już w 17 wieku założoną — Romanów— Lubań nad rzeką Oresą — Pohost, i t. d.
Powiat Słonimski
Po obu stronach rzeki spławnej Szczary, wychodzącej z Kołdyczewskiego jeziora w powiecie nowogrodze kim, rosciąga się powiat elonimski, obfity w lasy i zarośle, które mało co mniejszą połowę jego powierzchni stanowią. Jednakże nie braknie w nim dobrych grantów i łąk wybornych, tak że pod względem rolniczym pewiat ten dv najżyzniejszych w kraju należy. Za cząsów Jagiellowych stanowił on dzielnicę Witowda, lub ignych książąt litewskich. Zygmunt August poprawiając statut Liżwie przez ojea ewego nadany, i w skutek tego sądy ziemskie i grodskie ustanowiwszy, roskazał dla pewnego oznaczenia jakie i gdzie majętności szlacheckie podlegać mają władzom sądowym, rozgramiczyć powiaty po województwach. Tym końcem wy-' dał qsobuy przywilej dla powiatu słonimskiego r. 1565, dnia 30 kwietnia w Piotrkowie datowany, opisujący w szczególności granice powiatu. Z niego widać, że się zaczynały na północ od ujścia rzeki Zelwy do Niemna, i szły nurtem jej w górę, a potem rzeką Rożanką, dalej drogą wiodącą do Berczy, skąd przez rzekę Jasiołdę do jeziora Sporowskiego dotykały. Stamtąd do początku rzeczki Połonki, i następnie korytem rzeki Mołczadzi, aż do jej ujścia w Niemen, którego łożem przyszły do pierwszego punktu, to jest do wpadnienia Zelwy do Niemna. Lud tutejszy mówi językiem ' słowiańskim, będącym mieszaniną polskiego z ruskim. Stolicą powiatu jest::
Сноски
433 U Narbutta V, 533, przez omyłkę położono Kopyś, zamiast Kopyl. o
434 Dziś miasto naczelne powiatu t. n. w gubernii Mińskiej.
435 Na miejscu jej zbudowana w 19 wieku nowa.
436 Po spaleniu się dawnej, wymurowano nową ozdobną przed 70 laty.
437 Mylnie Narbutt (vnI, 434) nazywa go Symonem Juriewi: 'czem. Był on synem Michała ks. słuckiego i kopyłskiego, iu Ob. akta trybunału lit. z r. 1715 września 19.— Widać stąd, że tu nie odbierano katolikom kościąła na założenie zboru hel-. weckiego, jak się mylnie domyśla Łukaszewicz, w dziele: Dzieje kościołów wyznania helweckiego. II, str. 70.
438 Starowolski ońsujący Polskę w połowie 17 wieku, policzając Słuck do najviększych miast w kraju, dodaje, że jest całe prawie drewniane, wyjąwszy kościół katolicki i pałac książęcy.