VI. Новогрудское воеводство (часть 5 из 5): оригинал
VI. Новогрудское воеводство (часть 5 из 5). С. 697-700. Польский текст издания.
Powiat Wołkowyski
Wołkowysk nad Wołkowyją, drewniane miasto, ale oddawna w historyi krajowej znajome. Na wzgórzu za miastem są ślady zamku, który początkiem swym sięgać musi przynajmniej owej epoki, kiedy książęta litewscy po zburzeniu tych okolic przez Mogołów 1241r., czynnie zajmowali się obwarowaniem tej krainy od dalszych najazdów, wznosząc nowe grody, lub dawne przywracając. W wojnie Mendoga z Danielem królem halickim, Wołkowysk zdobytym został r. 1252 przez Wasila ks. wołyńskiego, i na przemian to w ruskim» to w litewskim ręku. zostawał, aż do zawartego w roku 1258 między stronami wojującemi przymierza: W Wołkowysku to, powtórne poselstwo polskie mając na czele swojem Włodka Sstę lubelskiego, wyprawione dla dokończenia układów o tron polski z Jagiełłą, zastało go r. 1386, i tam na zamku w piątek między oktawą "Trzech Króli, zawarło z nim umowę, mocą której uznany został za opiekuna królestwa pols., z przeznaeseniem mastępnić na króle i nięża Jedwigi.—W. mistrz krzyżecki Ulryk Jungingen wpadł 16 marca 1410 r. w kwietnią miedzielę de Wołkowyska, miaste spalili ladn mnóstwo do nieweli zagarnął. Miaste Wołko+ wysk obdarzone prawem magdeburskiem, zawsze trzymało niepoślednie miejsce między powiatowemi miasteczkami, bo już w r. 1513 podług rosklada poborów na wojnę z miast W. ks. lit. obowiązane było płacić 20 kop groszy, zarówno z Nowogródkiem, i Słonimem 454. Jest tu jeden tylko koś. farny katolicki ś. Mikołaja, fundowany. przez Witowda i dziesięciną opatrzony, któremu Zygmunt August nadał r. 1565 września 11, dziesięć włók ziemi. Starostwo wołkowyskie płaciło kwarty złp. 2,039, prócz wójtostwa. Konstyt. sejmowa r. 1678, zastawiła jedno i drugie w summie złp. 80,000 Połubińskiemu marszał. W. L.— Jezuici mieli tu swoję rezydencyą.
Msścibów mała mieścina żydami osiadła, gdzie był dawniej obronny zamek drewniany, naczelne starostwa niegrodowegu, płacącego kwarty 2,727 zł. Starożytny to gród słowiański podobnie jak Grodno i Nowogródek, równeż z niemi losy dzielił w 12 i 13 wieku, stawszy się nakoniec niezmienną własnością litewską. Po zgonie Zygmunta Augusta panowie Rada W. Ks. L. zjechali się tu w r. 1572 dla naradzenia się o utrzymanie porządku w kraju podczas bezkrólewia i zabezpieczenie granic. Przybyli też do nich i z korony posłowie: Piotr Zborowski Wda krakowski i Jan Tomiki kasztelan gnieźn., wzywając Litwę o przystąpienie do konwokacyi i współnej elekcyi przyszłego króla. Senatorowie litewscy edpowiedzieli: że muszą wprzód zasięgnąć zdania szlachty w tej rzeczy, dodali jednak, że w przywileju uniowym nie masz wzmianki o konwokacyi, tylko o samej elekcyi. Żądali wreszcie zwrotu Podłasia i Wołynia, oraz postanowienia: Żeby moncta litewska miała bieg tenże sam w Polsce, jaki ma w Litwie.— Drugie jeszcze walniejsze narady odbyły się 'w Mścibowie w r. 1576, kiedy po ujechaniu Henryka Walezyusza, senatorowie litewscy ze szlachtą razem zgromadzeni tu, rozmyślali kogo przyznać za króla i W. księcia, Batorego czyli też Maksymiliana? Zgodzili się nakoniec wszyscy na Stefana Batorego, a Jan Koch- 'cicki Czech, przybyły tu od Maksymiliana, nic nie. sprawiwszy, wyjechać musiał z miasta.
Zelwa nad rzeką t. n., dość ludne i handlowne miasto. Przy koś. paraf. jest dawno założony szpital, którego pierwiastkowe fundusze zatwierdził 1719 r. dziedzic miejsca Kaź. Sapieha. — Stan miasta w 1786 r. był następujący: oprócz tygodniowych targów, istnieje śro niedzielny jarmark, zaczynający się 4 sierpnia. Rramy w liczbie więcej 200 w kwadrat'murowane, nie są wystarczające na pomieszczenie towarów, gdyż przybywają tu kupcy z różnych odległych krajów. Według ich świadectwa: jarmark ten, drugim jest po lipskim. Koni do kilku tysięcy bywa, przodkuje zaś między niemi stadnina dziedzica ks. Aleks. Sapiehy kancl. W. L., z angielskich, tureckich, duńskich, neapolitańskich ogierów składająca się, przeszło tysiąc sztuk wynosząca 455. CE ————— —— zc"
Wołpa, s wielkie. starostwem przyhossąsem rocznej kwarty złp. 6,016, gdzie jeden ze znakomiłych biskupów wileńs. Paweł Algimunt książę Holszański, labił często przebywać i tu przy kościele fornym mau syonarzy ekoło r. 1550 fundował. „Aleks. ks. Holszański kasztełań wileński. darował Wołpę królowej Beonie, a tak. z dóbr dziedzicznych, obróciła się Wołpa w Sstwo, które Lew Sapicha kanel. W. L. na imię syaa swego Kaś. Leona nabył 456. Tenże Kaź. Sapieha mersx. N. L. przyjmował tu 1643 r. Władysława IV i erólowę Ceeylią Renatę jadących do Wilna 457. Starostwo w sumunie ałp. 100,000 na mocy kenst. sejmu roku 1661 Pawłowi Sapiesie Wdzie wileńs. zawiedzione zostało. Miejsce to zajmuje nader bolesnego wspomnienia kartę w dziejach naszych; tu bowiem w r. 1662 porwany s Wilaa i przywieziony przez zbuntowane wejsko, Wincenty Gosiewski hetman polny lit, zbrodniczemi rękami niecnych towarzyszów broni, bez sąda i i prawą, rozstrzelany zestał.
Izabelin dziedsietwo domu Czartoryskich, nazwane od imienia Izabelli Czartoryskiej jenerałowej ziem podolskich— Łysków (obecnie zaszczycony grobem pecty Fran. Karpińskiego) — Porozów, i t. d.
Сноски
454 Metryka Lit. 194..
455 Dosłownie z Dzien. handl. 1786 r.
456 Kognowicki: życia Sapiehów III, 97. Podłag Niesieckiego: Aleks. ks. Holszański kaszt. wilen. zmarł 1507 r. kiedy jeszcze Bona nie była w Polsce.
457 Kognowicki III, 97.