Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Статьи на букву K (1): Kałkuny - Kretyngi: оригинал

Статьи на букву K (1) в справочнике Н. Роубы: от Kałkuny до Kretyngi; издание, с. 84-85 и далее. Польский текст издания.

Скан: разворот 44, с. 84-85

Królestwa Polskiego, niedaleko granicy pruskiej, o w. 131 od Kowna i 42 ód Taurogów. Prastare miasto źmudzkie. Przez miasto płynie rz. Imstra, a ża niem rz. Mitwa, obie wpadają do Niemna. Miasto jest z większych niepowiatowych i porządniej zabudowane, kilkadziesiąt domów murowanych i takież świątynie wszystkich wyznań. Stac. poczt. telegr., przystań i stacja obserwacyjna na Niemnie, komora celna, apteka. Nowy wspaniały kościół. niedawno wzniesiony, „cerkiew. Dobra należą obecnie - do majoratu ks. Wasilezykośw. Trójcy, murowany, tudzież wych, dwór leży nieco za miastem. Dobra w wysokiej kulturze rolniczo-przemysłowej. Prastary zamek obronny wznosił się za miastem, na górze, Wiszpilis, nazywają Szlosberg. miasta przenosi 4 tys. osób, nie licząc wojsk tu konsystujących. W r. 1908 rząd powziął projekt utworzenia stałego portu na Niemnie w Jurborgu, celem scentralizowania tu handlu spławianych zagranicą materjałów leśnych. Wpłynęłoby to bardzo na wzrost miasta. :

Jurborg niegdyś należał do dóbr stołowych królewskich; w e. 1611 miał sobie nadane prawo magdeburskie. Puszcza leśna jurborska odznaczała się rozktórą niemcy; Ludność Ko awarja pod Wilnem, wieś kościelna o milę od Wilna, o 1'/: Kalwarja Żmudzka, m-ko rządo-.

wiorsty od Werek położona, na prawym brzegu Wilji. Kościół Sw. Trójcy z byłym klasztorem Dominikanów, założony w roku 1675 przez Stefana Paca. W pobliżu kościoła, wśród pięknego lasu sosnowego jest wzniesionych 33 murow. kapliczek i stacji Męki Pańskiej. Corocznie, począwszy od d. 3 maja, aż do jesieni, przybywają tu liczne pielgrzymki pobożnych, z uroczystą procesją, feretronami, chorągwiami i t. p. W dni świąt uroczysmiarami i bogactwem. Po upadku Rzeczpospolitej Jurborg z dobrami został darowany Plat. Zubowowi, w r. 1840 stał się własnością rządową i w sześć lat później przez Mikołaja I został darowany ojcu dzisiejszych właścicieli, ks. Wasilczykowowi.

Jurewicze, m-ko i dobra w pow.

rzeczyckim, gub. mińskiej, w pobliżu lewego brzegu rz. Prypeci, przy drodze, wiodącej z Łojowa, Brahina, Chojnik do Mozyrza, w pięknej miejscowości położone. Jezuici litewscy wznieśli tu wspaniały kościół w r. 1726, po Jezuitach Bernardyni, wreszcie Kapucyni. Parałja przetrwałą do r. 1866, kiedy kościół zo» stał zabrany na cerkiew. Miasteczko liczy około 200 mieszkańców. Urząd policyjny, szkółka elementarna i zarząd gminny. Dobra, obszaru 1500 dzies., były niegdyś własnością Oskierków, dziś należą do p. Bukunienki.

tych tłumy sięgają kilkunastu, a nąwet i kilkudziesięciu tysięcy.

we w pow. telszewskim, gub. kow., nad rz. Wardawą, o 20 w. od Telsz. Parafjalny kościół N. M. B. murowany, fundowany w r. 1642 przez bisk. Jerzego Tyszkiewicza; niegdyś był tu klasztor Dominikanów. W lipcu 8—12 znane na Źmudzi jarmarki, na które przybywają nawet ze stron: bardzo odległych. Fest jednocześnie kościelny i pielgrzymki pobożne.

Kalwarja pod Mińskiem, odwieczny wspaniały cmentarz pod miastem gubernjalnem, z kościołem murowanym, gdzie jest obraz znanego malarza Jana Damela. Tu spoczywają zwłoki wielu osób zasłużonych w Mińszczyźnie i całem społeczeństwie Litwy i Białorusi.

Скан: разворот 45, с. 86-87

Kałkuny, st. kol. żel. Warszawskopetersburskiej, w pow. dyneburskim, gub. witebskiej, o wiorst 6 od. Dyneburga. Od Kałkun idzie kolej żelazna do Radziwiliszek na Poniemunek, 186 w. drogi. Dobra Kałkuny należą do Oettingenów, lecz już leżą w pow. iłuksztańskim, gub. kurlandzkiej.

Kamieniec Litewski, m-ko w pow. brzeskim, gub. grodzieńskiej, na skraju Puszczy Białowieskiej, nad rz. Leśną, o 37 w. od Brześcia, 165 od Grodna i 25 od Wysokiego-Litewskiego. Mieszkańców przeszło 7500 dusz. Zarząd policyjny. Parafjalny kościół murowany pod wezw. św. św. Piotra i Pawła, zbud. w r. 1723 przez Grzegorza Giżyckiego. Jest również i cerkiew parafjalna. Starożytny ten gród leży przy drodze, po której niegdyś królowie jeździli z Wilna do Krakowa. Od w. XIV Kamieniec dostał się.pod panowanie litewskie i przez czas dłuższy zostawał w rękach Kiejstuta, a następnie Witolda. W miasteczku zachowały się ruiny niegdyś wieży obronnej (stołpa po rusku), wzniesionej tu przez ks. ruskiego Włodzimierza Wołyńskiego. W ostatnich latach Rzeczypospolitej starostwo Kamienieckie z dobrami posiadał słynny kuchmistrz w. litewski i polityk Wielhorski,

Kamień, dobra i licha, lecz starożytna mieścina w pow. i gub.

mińskiej, przy granicy pow. oszmiańskiego, nad rzeczką Kamionką, przy gościńcu, wiodącym z Iwieńca do Nalibok. Kościół parafjalny św. św. Piotra i Pawła, drewniany, wzniesiony przez Zabrzezińskich w 1522 r., następnie wznowiony w r. 1679 przez Elżbietę z Isajkowskich Białłozorową. Następnie dobra przeszły do Judyckich.

Kamień, m-ko i dobra w pow. lepelskim, gub. witebskiej, przy drodze z Lepla do Witebska o 17 i pół w. od Lepla, nad jez. Kamień: Ludność m-ka wynosi około tysiąca głów. Dobra stanowiły niegdyś własność Druckich-Sokolińskich, następnie zaś przeszły w ręce Pakoszów, zaczem zostały sprzedane w ręce obce, W m-ku kaplica filjalna parafji Hubin, cerkiew parafjalna murowana, stacja pocztowa, zarząd gminny i szkoła ludowa. Obszar dóbr wynosi 1088 dz.

Kamień, dobra Tyszkiewiczów (z Łohojska) w powiecie borysowskim, gub. mińskiej, nad rz. Kamionką położone. Obszar dóbr wynosi 3800 dziesięcin w miejscowości lesisto-górzystej.

Karlsberg, dobra i wieś, pow. wijejski, gmina Radoszkowicze, o 3 wiorsty. W dawnych aktach znane pod nazwą „Huja”, które należały 'do hrabstwą zasławskiego, potem przeszły do Wołodkowiczów. W 1796 r. Józef Wołodkowicz, marsz. gub. mińskiej, nazwał je od imienia żony Karoliny z Brzostowskich —Karlsbergiem. Po eksdywizji 1822 r. przeszły do Snitków.

Kiejdany, kow. gub, st. kolei. L. R. i miasteczko o 2 w. odległe. Do miasteczka szosa, poczta i telegraf. W miasteczku: monopole, młyn parowy, dużo sklepów, 3 doktorów, apteka, oddział artylerji, który zajmuje mury byłego gimnazjum męsk., cerkiew, kircha, 2 kościoły, zbór kalwiński. Była tu w XVII w.rezydencja Radziwiłłów, po których mało pamiątek zostało. Z pała cu Radziwiłłowskiego pozostało tylko parę łuków od mostu przez Datnówkę i kawałek muru przy pałacu nowym. Majątek ten skonfiskowany został Czapskiemu i oddany za zasługi w wojnie tureckiej hr. Totlebenowi, który na pamiątkę tej wojny zbudował wysoki meczecik w parku. Ze starożytnych czasów został tylko farny kościół, ogromny, w romańskim stylu, podobno jeden z pierwszych kościołów ną Litwie, parę domów starożytnych małych, z facjatami wąskiemi na rynku, w kościele kalwińskim” biblja „Mikołaja Radziwiłła”, gotyckiemi literami wydrukowana, jedna z pierwszych w Polsce, parę komż białych małej wartości i groby samych ks. Radziwiłłów. Nabożeństwo raz na rok się odbywa, pastor przyjeżdża z Birż, kalwinów mało. W sklepie pod kościołem jest dużo trumien, z których tylko 3 odkrywają. W jednej z nich leży ogromnej postaci Janusz Radziwiłł (a może też i Krzysztof) z roztrzaskaną czaszką. Podobno lokaj jego przeciął go mieczem. Na twarzy widać jeszcze wąsy płowe bez zarostu, leży w jednej szacie amarantowej bez wszelkich kosztowności. Trumnę srebrną, w której był pochowany kosztowności podobno zabrali francuzi 1812 roku, zawieźli do Moskwy, gdzie po ich wypędzeniu, z trumny, która 30 pudów ważyła, zrobili wrota w cerkwi przed ołtarzem gdzieś koło Moskwy. Obok trumny Janusza leży jak mówią, trumna Krzysztofa R., ale jej już nie otwierają, gdyż przez ciągłe pokazywanie i dostęp powietrza on już zupełnie stlał. Ciało Janusza z każdym rokiem też coraz więcej się rozkłada. Z drugiej strony ”trumny leży ciało jakiegoś garbusa, mówią, że to był ksiądz nadworny, (może to był ks. Kazimierz Siciński, brat zdrajcy? —z powieści Veto: Krechowieckiego). Jest tam dużo trumien dziecinnych. Po potężnych niegdyś Radziwiłłach Kiejdańskich zostały tylko smutne szczątki, dziwna rzecz, że teraźniejsi ich potomkowie nie Zajmą się prochami swych potężnych przodków. Ludność miasteczka polska, połowę żydów, w okolicy szlachta zagrodowa. Raz w rok, w. przewodni poniedziałek, ogromny targ koński. Rzeki: Niewiaża, do której wpadają Datnówka i Smitya. Grunt dobry, falisty. W 12-tu wiorstach gościńcem od Kiejdan majątek Stotypina „Kałnoberz”.

Kielmy, m-ko, gub. kowieńska, powiat rosieński. Leżą przy szosie, idącej z Mitawy do Taurogów i granicy pruskiej. Ludność od 6 do 7 tysięcy, przeważnie żydowska. Leżą nad dwoma rzekami: Krożentą i Wielbianą. Mają dwa kościoły: katolicki parafjalny i reformowany. Kościół katolicki murowany, Świeżo postawiony, w roku 1908 otwarty, a.Teformowany zbór fundowany w, 1596 roku przez Jana Grużewskiego, obsługujący i dziś całą Żmudź: Urząd gminny, szkółka ludowa dwuklasowa, poczta, telegraf, zarząd policyjny. Dwóch doktorów i felczer żyd, dwie a4pteki, magazyn spółki spożywczej, skład narzędzi rolniczych, straż ogniowa ochotnicza, młyn parowy, młyny wodne, gorzelnie. Qdległość od najbliższej stacji kolejowej Szawle 40 wiorst, od granicy pruskiej 9 mil. Komunikacja z Szawlami samochodem, dyliżansami i karetami, gdchodzącemi od stacji konnej. Odległość od miasta powiatowego Rosień 35 wiorst, odległość od Kroż 21 wiorsta. Handel miejscowy znaczny, około miljona rubli obrotu rocznego. Targi co czwartek, padane przywilejem Zygmunta Starego. ówczesnemu właścicielowi Kielm, Stanisławowi Bartosze wiczowi.

Скан: разворот 46, с. 88-89

Kiernów, m-ko w pow. i gub. wijeńskiej,na prawym brzegu Wilji, na wyniosłym brzegu położone.

Ludność uboga, przeważnie rolnicza, około 150 głów. Parafjalny kościół św. Mikołaja, wzniesiony z drzewa w r. 1739 przez ks. Rogalskiego. Piękną kaplicę grobową z muru wzniósł w r. 1851 Stanisław Roemer. Odwieczna osada i prastary gród Litwy pogańskiej, trzecie z kolei miejsce naczelnego arcykapłana Krewe-Krewejte. Niegdyś dzielnica książęca synów Mendoga, Kiernów był własnością Kiersnowskich, którzy stąd ród swój wywodzą (Kiernas nowas pó litewsku znaczy „nowy krzew”. Od rzeki, mniej więcej o pół wiorsty wznoszą się trzy góry: Zamkowa, Ofiarnicza i Więzienna, tu i owdzie są ślady. lochów lub fundamentów, Z gór tych roztacza się prześliczny widok na płaski kraj po za Wilią i na wstęgę samej rzeki.

Kiernówek, niewielki folwark w malowniczem położeniu, w pobliżu Wilji, o w. cztery od Kiernowa, własność znanego artystymalarza Bolesława Rusieckiego z Wilna. Jeszcze przed kilkunastu laty można tu było oglądać mocno już uszkodzony lecz odwieczny dąb—baublis, jako zabytek przedwiecznych puszcz litewskich, a może i jako jedno z tych drzew, niegdyś czczonych przez Litwę pogańską.

Kiszczyna-Słoboda, dobra i wieś z zarządem gminnym, w puwiecie borysowskim, gubernji mińskiej, nad rzeką Nacz, niegdyś możnej rodziny Kiszków, od początku w. XTX Ciundziewickich.

Żyła tu, pracowała i zmarła w roku 1830, 18 kwietnia znakomita obywatelka i autorka dzieła „Gospodyni Litewska” Anna z Prószyńskich marszałkowa borysowska Ciundziewicka.

Klasice, wieś i dobra w pow. drysieńskim, gub. witebskiej, ze stacją pocztową, od Dryssy w. 50, nad rz. Niszczą. Obszar dóbr sięga L5 tys. dziesięcin, w ogromnej większości lasu; niegdyś własność rodziny Zabielskich-Szczyttów, dziś Oubrilów. Jest tu pomnik olbrzymi, na cześć zwycięstwa, odniesionego przez gen. Wittgensteina w r. 1812 nad dwoma korpusami francuskiemi.

Kleck, m-ko powiatu słuckiego. Mieszkańców 7000, przeważnie żydzi, maiej liczni białorusini polacy i tatarzy. Kleck należy do nieświesko-kleckiej ordynacji ks. Radziwiłłów; posiadą pocztę, telegraf, aptekę, dwóch lekarzy, kancelarję włościańską i przerobioną z byłego dominikańskiego kościoła cerkiew i z unickiej cerkwi św. Jaryny cerkiew na cmentarzu, zwanym Oryna,—-Kkościół katolicki, w którym z pamiątek historycznych widzimy 2 kule armatnie, wprawione do ściany, pochodzenia szwedzkiego. Posiada pożyczkowo-oszczędnościową kasę, egzystującą przeszło 25 lat—czyniącą obrotu z góry 600,000 rubli i należącą do wyjątkowych w Rosji, gdyż przez cały czas swej egzystencji nie korzystała z subsydjum rządowego, operując własnemi funduszami, które przy ząłożeniu wynosiły 700 rubli wkładów, a które obecnie przechodzą 60,000 rb., normalnie kasa płaci 4”/ pobiera 6%/o. Kółko rolnicze swieżo powstałe i przy nim biuro komisowe dla obsługiwania człon: ków. Z instytucji przemysłowych znajdują się w Klecku: młyn parowy walcowy, młyn wodny i kilka wiatraków, fabryka grzebieni rogowych o obrocie około 80,000 rb. Tatarzy zajmują się wyprawą skór i warzywnictwem.

Kleck produkuje sporo warzywa, którego znaczną część plantuje się na wałach byłego zamku, masowo soli się ogórki na eksport. Okolice Klecka zasiane są kurhanami, pochodzącemi Z czasów pogromu Tatarów przez Glińskiego pod Krasnym Stawem przy.Klecku, z czasów najścia Chowańskiego, kozackich i szwedzkich wojen. W Klecku koncentruje się znaczny handel zbożem, siemieniem lnianem it. zw. „pakułą” produkcji najbliższeej.

Kleszczele, m-ko i dobra w pow. bielskim, gub. grodzieńskiej, nad rzeką Nurcem położone, przy drodze pocztowej z Bielska do Wysokiego-Litewskiego, 0 23 w. od Bielska i 139 w. od Grajewa. Ludność m-ka przeszło 2 tys. osób. Niegdyś kościół parafjalny, fundowany przez królowę Bonę w r. 1544—dziś cerkiew. Mieszkańcy Kleszczel słyną z uprawy nasion ogrodniczych, a głównie ogórków i chmielu. Za Rzeczypospolitej było tu niegrodowe starostwo, którego ostat: nim posiądaczem emfitentycznym' był Czarnecki, łowczy drohicki.

Kliczew, obszerna wieś nad rzeką Olsą w pow. ihumeńskim, gub. inińskiej, gm. Dołhe. Cerkiew parafjalna, szkoła elementarna i młyn.

Klimowicze, m. powiat. w gub. mohylowskiej. Powiat klimowicki zajmuje wschodnią część gubernji, graniczy na północy z pow. mścisławskim, na wschód z rosławskim gub. smoleńskiej, na południe z suraskim gub. czernihowskiej, na zachód z czerykowskim i ma 8711 wiorst kw. obszaru. Grunta w pow. na przemian błotniste i żwirowate. Powiat ten jest najbiedniejszy i najmniej zaludniony. Główna rzeka—$Soż z dopływami: Ipuć, Biesiedź i Oster. Pod względem administracyjnym powiat dzieli się na 4 okręgi policyjne (stany), których kancelarje mieszczą się: I-go—w szumiaczach, II-go —w Klimowiczach, II-go —w Kosciukowiczach i IV-go—w (hotimsku, oraz 13 gmin, podzielonych na 5 rewirów ziemskich. Prócz Klimowicz, położonych nad rzeczką Kalinicą, w odległości 141 w. od Mohylowa, w powiecie są miasteczka: Białynicze, Kościukowicze, Chotimsk, Szumiacze inne.

Скан: разворот 47, с. 90-91

Ludność miasta wynosi zaledwie 3300 osób płci obojej. Dwie cerkwie. Za czasów Rzeczypospolitej był tu już kościół w r. 1626 wraz z klasztorem Dominikanów. Jako starostwo niegrodowe przez czas długi pozostawało w rodzinie Bielackich, następnie Hołyńskich. W powiecie całym jedna parafja katolicka w Łozowicy.

Kluszczany, m-ko i dobra w pow. święciańskim, gub. wileńskiej, 70 w. od Wilna i 30 w. od Swięsian. Ludność m-ka 360 osób. Parafialny kościół drewniany (w r. 1903 z gruntu odnowiony), pod wezw, św. Joachima, ma filję w Szajkunach. Do st. kol. żel. podjązd, w Łyntupach w. 18. Dobra stanowią własność rodziny Szyrynów i liczą obszaru 875 dziesięcin. Miej scowość falista, lecz grunta dobre, gliniaste.

Kławany, m-ko i dobra w pow. poniewieskim, gub. kowieńskiej, nad rz. Dawgiweną, o w. 39 od Poniewieża. Zarząd policyjny. Parafjalny kościół św. Trójcy, wzniesiony w r. 1624 z drzewa przez starostę żmudzkiego Wołłowicza. Kaplica w Łąszmanpomuszu.

Kniaż, wieś i jezioro tejże nazwy w powiecie mozyrskim, gub. mińskiej, położone o 22 w.- od st. kol. Poleskiej Żytkowicze. Jezioro to słynie nie tylko ze swcj przestrzeni bardzo znacznej, lecz i z tego, iż jest nadzwyczaj rybne. Okoliczność tę należy przypisać temu, iż dotąd, mimo kanalizacji gen. Żylińskiego, jezioro Kniaź ma brzegi przez dziesięć miesięcy w ciągu roku absolutnie niedostępne, i tylko w zimie rozpoczyna się połów olbrzymiemi niewodami. Jezioro mierzy obszaru przeszło 80 w. kwadr. i należy do trzech właścicieli: bar. Heyden, dawniej ks. Wittgensteina, a obecnie nowonabywcy rosjanina, ] monaszek z klasztoru w Słucku. Dochód z jeziora wynosi piekiedy kilkanaście tys. rubli, bywa Jednak bardzo nierówny. Słynne tu poławiane są karasie. Cała ludność kilku wiosek najbliższych w zimie trudni się przemysłem rybnym.

Knyszyn, m-ko w pow. białostockim, gub. grodzieńskiej, nad rz.

Jaskrzanką położone, o 99 w. od Grodna i 29 w. od Białegostoku odległe. Jest tu stagja kol. żel. Brzesko-Grajewskiej. Ludność wynosi około 3 tys. dusz płci obojej. Parafjalny kościół murowany pod wezw. św, Jana Ewangielisty, wzniesiony przez Mikołaja ks. Radziwiłła w r. 1520, filja w Krypnie. Miasto należało niegdyś do Radziwiłłów, następnie zostało darowane Zygmuntowi I. Król Zygmunt August z upodobaniem tu polował na grubego zwierza i utrzymywał piękną stadninę z 3000 sztuk koni. Tu zamieszkiwał rad i łu zmarł d. 7 lipca 1572 r. w dostatnim, lecz drewnianym dworcu królewskim. Następnie Knyszyn wraz z ziemiami i lasem stał się starostwem grodowem. Ostatnio dzierżyłje Tomasz Czapski. Dziś niema nawet śladów dworca, obszernego ogrodu, sadzawek i zwierzyńca.

Kobryń, m-ko pow. w gub. grodzieńskiej. Pow. kobryński zajmuje poł. wschodnią część gubernji. Przestrzeń wynosi 4645,3 w. kw. czyli 483.885 dzies. Położenie powiatu na ogół niskie i płaskie. Przez większą część powiatu przepływa Muchawiec, który dalej przechodzi w kanał Dnieprowsko-Buski i idzie wzdłuż, dopóki nie połączy się Z Prypecią, w pow. pińskim. Gleba, szczególniej W poł.-wschodniej części powiatu—urodzajna. Łąki zajmują prawie połowę całej przestrzeni. Lasy wycięte. Ludność powiatu (prócz Kobrynia) w r. 1907 wynosiła 194.709 osób płci obojej. Kobryń nad rzeką Muchawcem i Kobrynką, przy kolei Brześć-Briańsk odległy jest 0 995 w. od Grodna. Dawna to jest osada słowiańska i dawny zamek, który wznieśli kniazjowie wołyńscy. Później panowali tu książęta z rodu Olgierda. Zygmunt I zjednoczył księstwo kobryńskie z państwem swem, wcieliwszy tę dzielnicę, jako powiat, do województwa podlaskiego. Dopiero od r. 1569 Kobryń przy: łączony został do województwa brzeskiego. R. 1626 pamiętny jest w dziejach Kobrynia, gdyż wówczas odbywał się tu synod duchowieństwa unickiego. Po śmierci St. Batorego starostwo Kobryńskie zostało przyznane jako oprawa królewny Anny Jagiellonki. Był tu zamek drew niany królewski. W dobie późniejszej klucz kobryński został zaliczony do dóbr stołowych królewskich, . ekonomji brzeskiej. Podskarbi Ant. Tyzenhauz pod samem miastem założył folwark zw. Gubernją, który następnie stał się główną rezydencją klucza. Klucz kobryński darowany został przez Katarzynę IL w 1795 Suworowowi, z wyjątkiem miasta, które na przedstawienie ks. Repnina obrócone zostało na miasto powiatowe gub. grodzieńskiej. Atoli olbrzymie dobra te nie pozostały długo w tym Todzie, gdyż już syn marszałka rozprzedał je w zupełności, drobniejszemi częściami, wielu prywatnym nabywcom. Miasto posiada 4 cerkwie i 1 kościół pod wezw. N. M. P., wzniesiony Z muru w r. 1845. Ludność w r. 1907 wynosiła 8754 osoby.

Kobylnik, m-ko i dwór W pow. święciańskim, gub, wileńskiej, leży przy trakcie połockim, 0 w. 25 od st. kolei wązkotorowej kolei żel. Hoduciszki. Kościół parafjalny i cerkiew; ludność przeważnie katolicka, wielu b. unitów, następnie prawosławnych, którzy wracają do katolicyzmu. Zarząd gminny i mieszczański, poczta, szkółka elementarna rzą: dowa.

Kochanów, m-ko i dobra nad rz. Sokolanką w pow. orszańskim, gub. mohylowskiej, położone przy kolei żel. Mosk.-Brzeskiej, 29 w. od Orszy. Ludności około 600 głów. Cerkiew parafjalna, zarząd policyjny i gminny, stacja pocztowa i kolejowa, szpital i szkoła ludowa. Dobra stanowią dziedzictwo rodziny Goniprowskich, młyn, folusz.

Kojdanów, starożytne m-ko w mińskim pow. i gub., przy trakcie bitym pocztowym Z Mińska do Nowogródka, o 8 pół w. od st. Niehorełe Moskiew. Brzeskiej kol. ż., i o sześć mil od Mińska, położone nad rz. Niecieczką, Parafjalna cerkiew murowana W stylu bizantyjskim; starożytny kościół katolicki drewniany, rów nież parafjalny, Z filją w Wiazyniu i kaplicami: w Stańkowie, Harbuzowie, Norejkach, Rubełkach i Skorodnem. Starożytny zbór helwecki murowany na wzgórzu. Zarząd gminny i policyjny. Kojdanów został przez Zyg. Augusta wraz z przyległemi dobrami darowany ks. Radziwiłłom i stanowił bogate „hrabstwo”, należące zrazu do ordynacji birżańskiej, a następnie, aż do r. 1831, do ordynacji nieświeskiej, poczem został puszczony na eksdywizję i podzielo- Ry między licznych posiadaczy (między innemi duża część dóbr dostała się w ręce Czapskich- Stańków). Dokoła Kojdanowa zamieszkuje w zaściankach i okolicach mnóstwo drobnej szlachty, która w przeszłości była podatnem narzędziem do warcholstwa takie- 8o np. Radziwiłła Panie-Kochanku. Kojdanów odegrywał ważną rolę w dziejach, jako przytulisko protestantów litewskich, zbór tutejszy zostawał pod kierunkiem zasłużonych i znanych w nauce duchownych protestanckich. Była tu jeszcze do. połowy wieku XIX. szkółka dwuklasowa, fundowana przez Bogusława Radziwiłła w r. 1641. Dokoła prastarych murów zboru dotąd w części zachowąły się mury wałów je opasujących. Znane są w Mińszczyznie dwa jarmarki doroczne w Kojdanowie: 23 kwietnia (na św. Jerzego), i 1 października na „Pokrowy””.

Скан: разворот 48, с. 92-93

KKojrany, dobra leśne w pow. i gub. wileńskiej, o 5 wiorst od Wilna, za przedmieściem Antokole. Rozległość dóbr wynosi około 3 tys. dziesięcin. Dobra te zostały na-, byte od- marsz. Ign. Łopacińskiego przez Józ, hr. Tyszkiewicza, zaś przez syna jego Antoniego, pn zupełnem wytrzebieniu lasów, zostały sprzedane w r. 1908 p. Buturlinowi. Są tu młyny na rz. Weczówce, a niegdyś istniała bodaj najdawniejsza na Litwie papiernia o względnie znacznej produkcji. W gramnicach dóbr są niewielkie jeziora: Szeszkucie, Szczupacznik, Jodzie i Topielsk.

Komaje, m-ko niewielkie w pow. święciańskim, gub. wileńskiej, odległe o wiorst 9 od st. Hoduciszki kolei wąskoterowej. Starożytny kościół murowany ze śladami kul armatnich, uwięzłych w ścianach z epoki wojen szwedzkich. Ludność polsko-białoruska i żydzi. Zarząd gminny i mieszczański, szkółka elementarna.

Kołoża, prastare przedmieście Grodna. Jest tu stara cerkiew bizantyjska, niegdyś ozdobiona mnóstwem krzyżów w ścjanach, zrobionych z kafli polewanych i różnokolorowych. Oprócz tego było tu w ścianach około 100 garnków wmurowanych dla względów akustycznych. Garnki te znane były u ludu pod nazwą „hołośniaków””.

Kołup, gub. witebska, pow. dyneburski. Kościół pod wezw. Bożego Ciała, założony w 1785 r. przez Józefa hr. Zyberga.

Kołdyczew, wieś przy trakcie z Baranowicz do Nowogródka, w pow. nowogródz., gub. mińskiej, o 2 mile od Baranowicz. W pobliżu znajduje się jezioro Kołdyczewskie, z błotnistemi i topielistemi brzegami; stąd bierze początek rzeka Szczara.

Kołtyniany, m-ko i dobra w pow. święc., gub. wileńskiej, o, 102 w. od Wilna i o 18 w. od Swięcian. Przez Łopacińskich zostały sprzedane żandarm. gen. Mawrosowi, a następnie przeszły wianem na jego córkę v. Ekse. Parafjalny kościół N. M. P., drewniany, został wzniesiony w r. 1683 przez Jana Narbutta. Do r. 1832 był przy kościele klasztor Franciszkanów. Zarząd policyjny i gminny, browar, gurzelnia, młyn.

Kołtyniany, m-ko małe w pow. rossieńskiem, gub. kowieńskiej, o 48 w. od Rossień. Parafjalny kościół św. Jana Chrzciciela, wzgiesiony na górze w pięknem położeniu; u stóp góry w pobliżu wije się rzeczka Okmiana. Jest tu. st. poczt. pomiędzy Niemoksztami i Worniami, 0 w. 22 i. pół od Worń.

Kopatkiewicze, miasteczko i dobra w pow. mozyrskim, gub. mińskiej, o 63 w. od Mozyrza, nad rz. Ptyczem położone. Stare dziedzictwo rodziny Jeleńskich. Kościół parafjalny drewniany, fundacji Jeleńskich w r. 1796; liczy około 1,200 parafjan. Przy kościele był niegdyś mały klasztor Bazyljanów. Cerkiew parafjalna, zarząd gminny. Ludności liczy m-ko około 1800 osób. Dobra te zostały skonfiskowane w r. 1863 i darowane gen. Cyłowowi, autorowi broszury o Zygmuncie Sierakowskim.

Kopyl, m-ko starożytne i dobra w pow. słuckim, gub. mińskiej, nad rz. Kamionką położone; niegdyś stolica księstwa Kopylskiego, miasto starsze od Słucka, a nawet i Mińska. Jako wiano ks.

Zofji Olelkowiczówny, dobra kopylskie przeszły w dom ks. Radziwiłłów, a następnie ks. Wittgensteina, przez sukcesorkę którego, ks. Hohenlohe, zostały rozparcelowane i wyprzedane Tosjanom. W dobie swej świet- , ności Kopyl miął wspaniały zamek i bogatą ludność, zwłaszcza doskonałych rzemieślników (tkaczy, białoskórników i kuśnierzy). W r. 1632 miał sobie nadane prawo magdeburskie przez Jana Kazimierza. Od 6: --marGa do 5 czerwca odbywa się: tu corocznie znany jarmark na konie i bydło. Parafjalny kościół murowany z r. 1859, wzniesiony ze składek, obok tego cerkiew, urząd policyjny. Mieszkańców około 2,400. Dokoła Kopyla jest mnóstwo materjału. dla badacza-archeologa.

Kopyś, m-ko w pow. horeckim, miasto powiatowe do niedawna w gub. mohylowskiej, nad Dnieprem, o 65 w. od Mohylowa i 28 w. od Orszy. Ludności około 3500 osób. Niegdyś posiadłość Radziwiłłów, którzy wznieśli tu zamek i zbór kalwiński. Dokoła Kopysia grunta nieurodzajne, piasczyste i zwirowate.

Korajewicze, wieś i dobra, oraz szereg zaścianków szlacheckich. Jest to jedna z nielicznych w pow. lepel., g. wit., osad szlachty zagonowej, biednej i ciemnej. Gmina Niesin odległa o 8 w., od Lepla 31 wiorsta. Parafja rz.- katol. Hubińska.

Korciany, m-ko i dwór w pow. telszewskim, gub. kowieńskiej, o w. 50 od Telsz. Parafjalny kościół drewniany pod wezwaniem Zwiastowania N. M. P., pierwotnie wzniesiony przez Mik. Bapiehę w r. 1634, spalił się w r. 1870. Dobra stanowią własność: rodziny hr. Platerów.

Korelicze, m-ko i dobra w pow. nowogródzkim, gub. mińskiej, położone nad rz. Rutą, o 3 mile od Nowogródka, przy trakcie pocztowym przez Turzec i Mir do Słucka. O wiorst 3 przepływa rz. Serwecz. Okolica nader piękna, a gleba niezwykle urodzajna. To też Korelicze zdawna już były świetnie zagospodarowane. Z kolei stanowiły własność Czartoryskich, Radziwiłłów, Wittgensteina, «a po jego śmierci zostały nabyte przez Wł. Putkamera: W miasteczku cerkiew parafjalna po-unicka, stacja pocztowa, zarząd gminny i szkoła elementarną. Obszar dóbr wynosi przeszło 2 tys. dz., jest tam gorzelnia, młyny, a niegdyś była wielka cukrownia. (Korkorzyszki, m-ko w pow. święciańskim, gub. wileńskiej, o 47 w. od Wilna i 30 w. od Swięcian, nad rz. Skirdyczną położone. Ludności około 300 osób. Parafjalny kościół drewniany pod wezw. śśw. Piotra i Pawła, odbudowany w r. 1838 po pożarze; filja w Balingródku.

Скан: разворот 49, с. 94-95

Korma, m-ko i dobra w pow. rohaczewskim, gub. mohylowskiej, w pobliżu rz. Soża położone. Cerkiew parał. drew., szkoła ludowa, zarząd gminny. Ludność m-ka około 1,400 osób; dość ożywiony handel zbożowy i leśny. Dobra stanowią własność rodziny Bykowskich. ”Kormiałów, wieś i folwark na lewym brzegu Wilji, w pow. i gub. kowieńskiej, o 14 w. od Kowna i 18 od Janowa. Kościół parafjalny drewniany, z filją w Łopiach, w r. 1529 przez Zygmunta I -fundowany. Dobra należą do monasteru w Pożajściu. W ostatniej chwili Rzeczplitej Kormiałów był nadany.w 50-letnie posiadanie emiiteutyczne skarbnikowi kowieńskiemu, Józ. Kończy.

Koroliszczewicze, dobra i wieś w powiecie ihumeńskim, o 15 wiorst od Mińska Litewskiego, od wieku XVIII dziedzictwo starej rodziny Prószyńskich. Kościół katolicki z roku 1785 drewniany, fundacji generała Stanisława Prószyńskiego, do dziś dnia w dobrym stanie. Parafjan około 4,000, dekanat berezyński. Z siostrą obecnego dziedzica Michała P. żonatym był znakomity malarz Henryk Siemiradzki.

Korsówka, gub. witebska, pow. lucyński. Miasteczko. Kościół pod wezw. M. P. Marji Różańcowej, założony w 1763 r. przez Fr. Szadurskiego.

Korycin, m-ko nadetatowe w pow. sokólskim, gub. grodzieńskiej, nad rz. Kumiałką położone, o 31 w. od Sokółki. Ludności około 720 osób płci obojej. Parafjalny kościół drewniany, pod wezw. św. Krzyża, w. r. 1661 wzniesiony przez Zygmunta III.

Kościeniewicze, m-ko w pow. wilejskim, gub. wileńskiej położone, w odległości 3 w. od Serwecza), od st. k, Mikołajewskiej Krzywicze 12 w. Kość. lożą przy dużym trakcie t. zw. „Jekatierinieńskim” (wysadzony brzozami i przeprowadzony za Katarzyny II), który idzie z m. poki Wilejki przez Kurczeniec, Rzeczki, "Kościeniewicze, Dołhinów do Dokszyc, Miasteczko posiada kościół, pocztę i monopol. Ludność białorusini katolicy. W promieniu kilku wiorst od Kościeniewicz znajdują się następujące własności ziemskie mniejsze i większe: Orpa, Zabłocczyzna, Kowieniów, Kostyki, Tzerwony-Dwór, Żary, Serwecz Mały, Serwecz Wielki. Te dwa ostatnie nad spławną rzeką tej że nazwy, która bierze początek w Dłotach za Motykami, przepływa przez majątek Krzywicze, miasteczko Krzywicze, następnie między Serweczem Małym i Wielkim i wpada do Wilji w Kostykach. Obydwa brzegi rz. Serwecza na całej prawie przestrzeni usiane są kurhanami, prawdopodobnie mogiłami pogańskiemi, w miejscowym Jjęzyku zwane „Hury”. Dotychczas nikt kurhanów tych nie rozkopywał, ci zaś co próbowali, znaj: dywali tylko zczerniałe kości ludzkie i węgle..

Kościukowicze, m-ko powiatu klimowickiego, gub. mohylowskiej. Mieszkańców posiada około 8 tysięcy, ludność składa się przeważnie z żydów i białorusinów. W Kościukowiczach był kościół piękny w stylu romańskim, w 1864 roku został zapieczętowany, a paralję przeniesiono do Łnzowicy, odległej o 30 wiorst, a w 1903 został spalony przez mieszkańców, Kościukowicz, na miejscu, gdzie stał kościół, nawet nie postawiono krzyża, nie zważając na to, że okolice Kościukowicz są zamieszkałe przez polaków-katolików obywateli. W 1908 r. została tu otwarta 2 klasowa szkoła, jest tu urząd gminny, poczta, telegraf. W 1904 r. został tu założony szpital ziemski na 24 łóżka. Samo miasteczko jest położone w bardzo malowniczej miejscowości. 0 wiorsty od Kościukowicz jest piękna i malownicza wieś Prusin Antoniego Rossetera, wzorowego gospodarza w okolicach Kościukowicz. Kościukowicze są odległe od stacji kolejowej Klinice drogi Poleskiej o 81 wiorst. Rozpowszechniony tu jest przemysł garbarski.

Kossów, m-ko i dobra w pow. słonimskim, gub. grodzieńskiej, nad rz. Hrywdą i Busiaszką położone, o 42 wiorsty od Słonima, 140 od Grodna i 81 w. od Wołkowyska, przy linji kolei żel. Moskiew. Brzeskiej. Ludność miasteczka wynosi około 2,700 osób płci obojej. Parafjalny kościół murowany pod wezw. św. Trójcy należy do b. starożytnych. W aktach tego kościoła jest dotąd metryka chrztu Tadeusza Kościuszki, który tu, w Mereczowszczyźnie, atynencji dóbr Kossowskich, spędzał pierwsze lata dziecinne i chłopięce. Dobra kolejno były własuością Chreptowiczów, Sanguszków, Czartoryskich i Pusłowskich, z których ostatni Leon sprzedał je spekulantowi Aleksandrowowi; obecnie stanowią własność w. ks. Oldenburskiego.

Kotowszczyzna, majętność nad Dubissą w pow. rosieńskim, gub. kow., za przewozem przez TrZekę, własność rodziny Korewów. Młyn wodny na rzece. Okolice płaskie, nizinne.

Kowale, m-ko nad jeziorem tegoż imienia w pow. trookim, gub. wileńskiej położone, o 74 w. od Wilna i 53 w. od Trok, około 160 mieszkańców. Parafjalny kościół św. Antoniego, murowany, fund. w r. 1800 przez Wawrzeckiego. Dobra stanowiły do końca w. XVIII własność zasłużonej rodziny Wawrzeckich, potem zostały sprzedane i podzielone.

Скан: разворот 50, с. 96-97

Kowarsk, m-ko o 3 mile na północ od Wiłkomierza, gub. kow., w malowniczej miejscowości nad rz. Swiętą. Kościół par., poczta, telegraf. W kościele śliczne rzeźby miejscowego snycerza samouka.

Kownata, gub. witebska, pow. rzeżycki. Miasteczko, gmina, szpital, poczta, nad jeziorem Raźno. Dawniej należało do Stabrowskich. Kościół paraf. pod wezw. Najśw. Imienia Marji, erygowany w 1715 r. przez Sołtanów. Obecnie należy do Diubina, który w roku 1908 zbidował cerkiew.

Kowno, m. gubernialne. Gubernja kowieńska została utworzoną w r. 1823 z następujących powiatów gub. wileńskiej: telszewskiego, szawelskiego, rosieńskiego. upickiego (dziś poniewieskiego), brasławskiego, wiłkomierskiego i części kowieńskiego. Dziś skła. da się z wymienionych siedmiu powiątów, przyczem powiat bra-+ sławski przemianowany został na nowo aleksandrowski (jezioroski). Zajmuje przestrzeń 35.711,0 wiorst kw. Największa długość gubernji 350 wiorst, największa szerokość 170 w. Na północ graniczy gub. ko- Wwieńską z siedmiu powiatami Kurlandji, jako to: hazenpockim, gołdyńskim, tukumskim, dobleńskim, bauskim oraz częścią frydrychsztackiego; na wschód z dwoma tejże gubernji powiatami: frydrychsztackim i iłukszciańskim; na południe z dzisieńskim, święciańskim i wileńskim gub. wileńskiej oraz marjampolskim—suwalskiej; na zachód z Cesarstwem Niemieckiem oraz częścią grobińskiego powiatu w Kurlandji.

Powierzchnia gruntu gub. kowieńskiej wogóle jest równa, płaska; tylko północno-zachodnia, i wschodnia jej części są wzgórzyste, ale wzgórza to niewielkie, rozdzielają jedynie kotliny różnych rzek. Najwięcej takich wzgórz piasczysto wydmowych ciągnie się między rz. Minią i Wentą w pow. telszew. Najwyższy punkt w gubernji góra Pilkąnas (koło Taurogów) 117,6 sążni. W wodę gub. kowieńska obfituje. W powiecie jezioroskim jest 400 jezior. Tylko w powiecie szawelskim, na północ od Szawel, okolica bezwodna. Prąwie wszystkie rzeki tej gubernji wpadają do Baltyku albo wprost, albo w haf Kuroński i do zatoki Ryskiej. Główne rzeki: Niemen z Wilją, Niewiażą, Dubissą, Mitwa, Jurą i Minią; Wenta, Bartawa, Mussa i Niemunek. Największe jeziora: Dryświackie, Rekijowo, Płotele i Łukszta. Klimat gub. umiarkowany. Srednia temperatura roku--79 R. Ludność gub. kowieńskiej. w d. 1 stycznia r. 1907 wynosiła 1,707,558 osób, w tem 836.693 mężczyzn i 870,865 kobiet. We< dług wyznań ludność ta się dzieli: katolików 1,247,660 osób płci obojej, prawosławnych 47,990, staroobrzędowców 81,121, luteranów 49,538, kalwinów 13,240, żydów —814,583, karaimów 174, mahometan 1910, innych wyznań —1,347. Według stanów ludność ta się dzieli: szlachty 80,181 osoba, włościan 1,167,134, mieszczan i kupców 397,228, duchowieństwa 940, wojskowych 57,265 i cudzoziemców 4805. Kolei gub. kowieńska posiada bardzo niewiele. Kolej Libaworomeńska przecina guberniję, na przestrzeni 895,5 wiorst, Północno-Zachodnia kolej w obrębie gub. kowieńskiej liczy 449,5 wiorst. Oprócz tego kolejka podjazdowa Swięciańska przecina gubernję na przestrzeni 100 wiorst. Dwie szosy, ryska i kowieńska, liczą 32% wiorsty. Kowno (lit. Kaunas) jedno z najdawniejszych miast Litwy, niegdyś powiatowe województwa trockiego, dziś gubernialne, leży u zbiegu Wilji z Niemnem, przy kolei z Wilna do Wierzbołowa, o 97 wiorst od Wilna, o 854 w. od Petersburga, przy dawnej szosie petersbursko-warszawskiej. Ma przystań na Niemnie. Pod względem administracyjnym dzieli się na trzy części: stare miasto, nowy plac i Zieloną Górę: prócz tego policyjnie należy doń osada W iljampolska, własność prywatna na prawym brzegu Wilji. Początek miasta ginie w pomroce dziejów. Dopiero za Olgierda i Kiejstuta Kowno występuje na widownię dziejową. Przez cały czas panowania wielkich książąt litewskich Kowno było stałym terenem walk pomiędzy litwinami i krzyżakami Nieustanne walki i oblężenia warowni kowieńskiej nie sprzyjały wzrostowi miasta, dopiero Witold zaczął się troskliwie niem opiekować, nadając mu pewne przywileje, osadzając tatarów i karaimów. Do jego czasów odnieść wypada pierwsze murowane domy w mieście, a pomiędzy niemi i ową budowę gotycką przy ulicy, do Niemna wiodącej, wymurowaną z czerwonej cegły, do dziś dnia stojącą, którą błędnie świątynią Perkunasa nazywają. Nawet zamek, tyle razy burzony i odbudowywany, Witold ostatecznie naprawił i uczynił go obronnym, a zarazem mieszkalnym. Najwięcej uczynił dla miasta. król Zygmunt Stary, który otoczył miasto wielką pieczołowitością i poczynił mu znaczne nadania. Klęski rozmaite, jako to: napady wojsk nieprzyjacielskich, morowe powietrze, pożary często nawiedzające miasto (najstraszniejszy w r. 1731) zadawały cios po ciosie i doprowadziły w końcu Kowno do upadku, Była chwila, kiedy można było zwątpić całkiem o jego przyszłości. Z 27,000 mieszkańców (za Stanisława Augusta), ludność miasta spada kolejno na 22,000, dalej na 18,000, 16,000, w r. 1796 już ną 8,500 i t. d., aż w latach 1813—1815 ludność Kowna waha się między 2,000 a 3,000głów. Zaczyna się podnosić dopiero od r. 1820 i dziś liczy 74,125 mieszkańców. Kościołów katolickich Kowno posiada siedem. Katedra pod wezwaniem ŚŚ. Piotra i. Pawła, wzniesiona w XV wieku niewiadomo przez kogo, prastary i piękny zabytek budownictwa w stylu gotyku baltyckiego, kościół seminaryjny Sw. Jerzego, kościół Św. Gertrudy, murowany i wzniesiony również niewiadomo przez kogo i kościół parafjalny Sw. Trójcy, wzniesiony w roku 1634 z muru przez Aleksandra Massalskiego; kościół pod wezw. św. Krzyża i inne. Parafja prawosławna ma 4cerkwię. Kościół ewangielicki-—jeden, synagog Po za tem godne są uwagi w Kownie ruiny, nader licho zachowane, a dziś już niemal wchłonięte przez brudne i zacieśnione domy, prastarego zamku obronnego murowanego, który dąwniej stał nad brzegiem Wilji, dziś zaś, skutkiem znacznego obniżenia poziomu wody w Wilji, leży o sążni kilkądziesiąt. Z budowli zaś prawdziwie pieknym jest lekki i wdzięczny w stylu odrodzenia ratusz kowieński, wzniesiony już za panowania St. Augusta. I Kowno, tak jak Wilno, ma nader piękne okolice i widoki. A więc Dolina Mickiewicza.

Скан: разворот 51, с. 98-99

Ładne było to niegdyś miejsce, a pełne czarownego piękna natury i kojącej ciszy. Dziś zaledwie je odgadnąć można. Z kolei czasu linja kolejowa i budowle stacyjne, a wślad zatem forty okoliczne tak ścisnęły, poóbcinały i przekształciły tę ustroń, że i urok pierzchnął już cały. Zielona Góra również daje widok ładny ną miasto, a osobliwie widok na Niemen i zaniemeńskie już m-ko, Aleksotę, w gub. suwalskiej. W Kownie są dwa mosty na Niemnie: jeden stały żelazny dla ruchu kolejowego i pieszego i drugi pływający, a w pewnych godzinach nocy rozwodzony utrzymywany tylko od wiosny do jesieni. Na Wilji także jest odwieczny most drewniany, który bywa rozbierany na zimę. Oprócz komunikacji kolejowej z Wilnem z jednej, a pogranicznym Wierzbołowem z drugiej strony, Kowno ma przez cały okres pawigacyjny komunikację z Jurborgiem pogranicznym Birsztanami po Niemnie, oraz z Bobtami, po Niemnie i Niewiaży. Parowce kursują dość wygodne i częste. Wycieczka statkiem po Niemnie w stronę Jurborga należy do najpiękniej szych wycieczek tego rodzaju, ze względu na przepiękne wybrzeża tej rzeki.

Kożangródek, stara mieścina i obszerne dobra poleskie, położone nad rz. Cną w pow. pińskim (na granicy z mozyrskim) w gub. mińskiej, o 14 mil od Pińska i 9 w. od st. Łuniniec Poleskiej kol. ż. Cerkiew parafjalna, kościół filjalny do parafji w Dawidgródku fundacji Szczyttów. Dobra stanowią własność rodziny Szczyttów i liczą przeszło 10 tys. dziesięcin. Ludność miasteczka trudni się Misactwem i rybołóstwem.

Krajsk, m-ko w pow. wilejskim, g. wil., a mianowicie: na południe od Dołhinowa idzie droga 14 wiorst do małego miasteczka Krajska z cerkwią, szkółką, pocztą i monopolem; droga ta przecina Wilję koło HU TE Karolina i wsi Kamień. We wsi tej znajduje się olbrzymich rozmiarów kamień z jakiemiś hieroglifami i od tego właśnie kamienia wieś nazwę przybrała. Na 10-ej w. od Dołhinowa, a 4-ej od Krajska znajduje się majątek Krajszczanka nad rzeczką tejże nazwy, wpadającą do Wilji. Krajszczanka wraz z Rahozinem stanowiła przed laty własność rodziny Kamieńskich, dziś Józ. hr. Tyszkiewicza. Dotąd przechowały się tu mury niegdyś znanej fabryki sukna, zamkaiętej już przed kilkudziesięciu laty. Z Krajska droga idzie na południo-zachód przez Olkowicze, Ilię, Rajówkę do Uszy, st. kol. Lib. Rom.

Krakinów, m-ko pow. poniewieskiego, położone na prawym brzegu rz Niewiaży, w odległości od powiat. miasta 28 wiorst, na trakcie, prowadzącym do miasteczka Kiejdan i stacji kolejowej tejże nazwy, również 28 w. sdległej. Krakinów ma około 1,500 mieszkańców, z których połowę stanowią żydzi. Założony został przez Wielkiego Księcia Litewskiego w 1416 r. Witolda i był w końcu XV w. własnością Wyzygirdowiczów, którzy wraz z Małgorzatą Banderową w 1484 r. wznieśli kościół katolicki. Obecny kościół murowany. o dwuch wieżach, wzniesiony został w 1901 r. i stoi na wysokim brzegu Niewiaży, dominując nad całą okolicą w szerokim promieniu. Kościół ten wystawiony w stylu najuboższego gotyku, ale w proporcjach i nieżle się przedstawia. W wielkim ołtarzu obraz stary Cudowaej Najśw. Panny z Dzieciątkiem Jezus, o wyrazie twarzy i wejrzeniu milszem niż na obrazie w Ostrej Bramie, skąd i kiedy przywieziony bodaj wia- «domości niema, wnosić tylko można, że z dawnej krakowskiej szkoły wyszedł. Wykończenia wewnętrznego dokonano w roku 1908 podług rysunku znakomitego artysty rzeźbiarza Jana Heuricha, z Warszawy; w takm też charakterze gotyckim postawiona ambona i chrzcielnica. Na wyniosłości dachu od fronu ustawiona figura Najśw. Panny w koronie Jagiellońskiej, kuta w piaskowcu przez nieżyjącego już art. rzeźbiarza Hipolita Marczewskiego, także warszawianina, i w niszach, po obu stronach drzwi frontowych, dwóch apostołów dłuta tegoż artysty. Wizerunek Najśw. Panny po mszy bywa zasuwany obrazem Pana Jezusa wśród dzieci, pendzla R. Szwojnickiego. W kościele słynie cudami i łaskami starożytny obraz Matki Boskiej, do którego przybywają pątnicy z dalekich okolic. Obraz ten, wedle podania, został przywieziony przez rycerza Szyllinga i darowany misjonarzowi Albertowi, który opowiadał ewangelję nad brzegami Niewiaży w pierwszych latach chrześcijaństwa na Litwie. Miasteczko ma urząd gminny, urząd mieszczański, kancelarję policyjną, stację pocztowo-telegraficzną, szkołę ludową, Spółka spożywcza „Varpa”, licząca 120 członków i robiąca rocznego obrotu na sumę 15 tysięcy rubli.

Krasław, m-ko i dobra w pow. dyneburskim, guber. witebskiej (w Inflantach polskich). położone nad rz. Dźwiną, przy ujściu rz.

Krasławki, o 42 w. od Dyneburga Prześliczne położenie od natury. Pałac z pięknym parkiem—to rezydencja dziedziców hr. Zyberk Platerów. Stacja kolei żel. Dynebursko Witebskiej—Krasławka, o ćwierć mili od m-ka. Duży ruch handlowy w miasteczku. Niegdyś był tu jeden z zamków krzyżackich.

Kościół, Założyciel rezydencji Platerów Jan Ludwik nabył tę posiadłość od Czapskich w r. 1729. Kronikarz znany Inflant Jan August Hylzen, spokrewniony z tą linją Platerów. Obecnie kwitnie w Krasławiu garbarstwo, zajmując dużo, rąk mieszczan miejscowych. Sliczny kośeiółt parafjalny w stylu odrodzemia. Był plan ustalenia w Krasławie stolicy biskupiej i założono seminarjum krasławskie (inflanckie), które następnie zostało przeniesione do Mińska. Był tu również klasztor oo. Misjonarzy. W głównym ołtarzu jest mistrzowski obraz J. Matejki, wykonany pod dozorem tego mistrza. Był czas, gdy Krasław mógł z powodzeniem konkurować miastem powiatowem, atoli dziś szanse przechyliły się na stronę Dyneburga. Ludność miasta obecnie wynosi około pięciu tysięcy głów płci obojej, z liczby której żydzi i starowiercy zajmują się wyłącznie handlem i robią dość poważne roczne obroty.

Скан: разворот 52, с. 100-101

Kraśne, miasteczko powiatu wilejskiego, gub. wileńskiej, nad rzeką Uszą, przy stacji kolei L.-R. Usza, posiada 2 cerkwie parafjalne, z których jedna za miasteczkiem położona w osadzie, plebanja zaś przerobiona została z kościoła katolickiego. Posiada czasową kaplicę katolicką, poświęconą w dniu '15 kwietnia r. 1908 i budujący się kościół parafjalny pod wezw. Wniebowzięcia N. P. M., założony 15 sierp. 1908 r. i wznoszony ze składek.

Krasnopole, m-ko i dobra w pow. czerykowskim, gub. mohylowskiej, nad rz. Turją położone, o w. 30 od Czerykowa. Parafjalna cerkiew murowana, zarząd policyjny i gminny, ,sąd pokoju i sędzia śledczy, szpital gminny, lekarz, kilkanaście drobniejszych zakładów przemysłowych. Ludność m-ka około 2,800 osób.

Dobra, liczące przeszło 3,400 dziesięcin, należą do rodziny von Benkendorfów; są tu 3 młyny i folusz. Kretynga. Na skraju g. kow. od wschodu leży w pow. telszewskim, w odległości dwóch wiorst od granicy pruskiej, starożytne m-ko Kretynga i dwór wspaniały z rezydencją, jakich niewiele znaleźć by możną na Litwie i Białejrusi. Miasteczko, malow niczo się rozłożyło śród falistych wzgórz i wąwozów nad rz. Okmianą (Dauga), a zaś dwór z pałacem właściciela leży nieco opodal, nad pięknym stawem i w otoczeniu prastarych drzew parkowych i alei; aleja też, wysadzona z obu stron staremi topolami piramidalnemi, łączy dwór --Z miasteczkiem. Miasteczko to, wyznać trzeba, jest jednem z niewielu i bardzo niewielu na Litwie, co wygląda schludnie, zabudowane jest porządnie i ma wszelkie znamiona zamożności i dobrobytu. Nie ulega wątpliwości, że jego położenie geograficzne w znacznym stopniu przyczyniło się do tego. Kretynga ma komorę celną, a leży o 3 mile od pruskiej Kłajpedy (Memla), wiorst 21 od miasteczka Gorżd, w. 11 od Połągi (gub. kurlandzka) i wiorst 66 od Telsz. Jest tu porządny hotel, dwie restauracje i resursa, gdzie się odbywają teatry, koncerty, bale i t. p. Kościół parafjalny Zwiastowania N. M. P., fundowany w r. 1610 przez J. K. Chodkiewicza, ówczesnego właściciela

Kretyngi, klasztor Bernardynów z nowicjatem i kaplicą, szpital, dwie szkoły, dwie gorzelnie, browar i t. d, A wszystkie budynki murowane. W końcu w. XVIII miasteczko wraz z dobrami dostało się w posiadanie jednego z Zubowych i dopiero przed dwudziestu kilku ląty zostało nabyte przez Józefa hr. Tyszkiewicza, którego syn najstarszy Aleksander, członek Rady Państwa z wyborów gub. kowieńskiej, jest obecnie dóbr właścicielem i stale tu ząmieszkuje. Obecny pałac posiada nader kosztowną przybudówkę ze szkła i żelaza, w której jest prześlicznie urządzony ogród zimowy.