Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Статьи на букву D (1): Dagda - Duszków: оригинал

Статьи на букву D (1) в справочнике Н. Роубы: от Dagda до Duszków; издание, с. 38-39 и далее. Польский текст издания.

Скан: разворот 21, с. 38-39

Dagda, gub. witebska, pow. dyneburski. Miasteczko. Poczta. Szpital. Kościół pod wezwaniem Przenajśw. Trójcy, zbudowany w 1743 r. przez księdza M. Rotha, zwanego apostołem Łotwy. W kościele tablica pamiątkowa na grobie wojewody Jana Augusta Hylzena.

Скан: разворот 22, с. 40-41

Daniuszew, majątek, niegdyś należący do Jezuitów, później oddany przez St. Agusta Klimańskim, droga sukcesji przeszedł do obecnych właścicieli Kiersnowskich. Daniuszew znajduje się nad Wilją w pow. święc., g. wileń. o 7 wiorst od stac. kolej. Smorgonie i 7 wiorst od Zodziszek. W majątku jest parowa fabryka gontów. W pobliżu dworu jest parafjalny kościół, przy kościele herbaciarnia i kramik.

Darew, wieś kośsielna w powiecie nowogródzkim, mińskiej gub., kościół drewniany Wniebowz. N. M. P., zbudowany w połowie XIX wieku. Parafjan liczy zgórą 11 tysięcy. W Darewskiej parafii w przeciągu dwóch ostalnich lat otwarto 4 filje kościelne i pobudowano nowe kościoły: w Lachowiczach, Lipsku, Swojatyczach i Snowie. Oprócz tego wszyscy katolicy w Baranowiczach należą do Darewskiej parafji. Z Darewa do kolei, poczty i telegrafu 8 wiorst do Baranowicz. W Darewie—gmina (wołost').

Daszkówka, (pow. bychowski gub. mohyl. wspomniane w spisie miasteczek gub. mohyl. w r. 178+. W vr. 1812 główny ambulans w czasiebitwy pod Sołtanówką (pow. mohyl.) 11 lipca między korpusem marszałka Daąvoust'a a przednią strażą generała Rajewskiego. Daszkówka jest stacją kolejową dr. ż. Rys.-Ort., na brzegu Dniepru. Ładna rezydencja p. Wik. Zukowskiego, nader czynnego dziąłacza publicznego oraz grób ojca jego Edwarda, pracownika z czasów zniesienia poddaństwa i autora paru dzioł wolnomyślnych. Szkoła elem. minister. Odległość od Mohylowa 20 wiorst, od Bychowa 25 wiorst. Datnów, kow. gub. i pow. stacja i poczta kolei L. R., o 4 wiorsty od stacji miasteczko Datnów z kościołem i murami po bernardyńskiemi; kościół odrestaurowany został w 1907 r. z funduszów parafjan, robotami kierował energiczny i dzielny ks. prob. Zoris. Mury klasztorne też tego roku zupełnie przerobione zostały.

Skarpy zewnętrzne zwalono, poprzeczne mury też. Z frontu zrobiono plebanię, a z drugiej połowy urządzono przytułek dla starców i biednych, fundusz na to zapisał ś. p. biskup Zdanowicz. Kościół murowany wybudowany został podobno pod koniec XVIII st. W miasteczku jest monopol, herbaciarnia i szkoły rosyjskie dla dziewcząt i chłopców, ludowe. Ludność przeważnie polacy, litwinów mało, w okolicy dużo szlachty zagrodowej. Nabożeństwo odprawia się po polsku, ewangelja i po polsku i po litewsku, kazanie raz na miesiąc po litewsku. Starć litw. z polakami nie było tu żadnych i niema wrogiego nastroju. W parafji jest prywatny koś- «ciołek pp. Kwintów w Szłapoberży, gdzie raz na miesiąc bywa nabożeństwo. Sam majątek Datnów leży o 1 w. od stacji, przed powstaniem należał do Chrapowickich, potem przechodził parę razy w różne ręce, aż nakoniec. przy teraźniejszej właścicielce więcej niż połowa jego odprzedana została bankowi Włościańskiemu, który ma się rozumieć, parceluje nie tutejszym, a sprowadza przeważnie z -Małorosji. Około 1,000 dz. pozostało jednak przy samym majątku, na obszarach którego ma wkrótce powstać szkoła średnia agronomiczna. W pobliżu stacji jest parę wsi z mieszaną ludnością białoruską, kilkanaście bowiem rodzin przed 60-ciu laty sprowadził tu p. Chwapow. Zachowali oni tylko swój język i to przeważnie tylko starsze pokolenie, młodzi mówią po polsku. Nazywają ich tu „gudami”. Przez dwór i miasteczko przepływa rzeczka Datnówka, niezdatna do żeglugi. Miejscowość nizka, błotnista trochę, gleba dobra-czarnoziem z gliną.

Daugi, m-ko rządowe w pow. trockim, gub. wileńskiej, nad jeziorem tejże nazwy, w odległ. 56 wior. od Trok, 22 w. od stacji kol. Olkieniki, SO od Wilna i o 12 w. od stacji pocztowej w Hanuszyszkach. Parafjalny kościół murowany w końcu XIV w. przez Witolda pod wezw. Opieki N. M. P., odbudowany na nowo w 1862 r. Starodawna osada litewska z dworem myśliwskim wielkoksiążęcym. Po unji Daugi stały się starostwem. W końcu w. XVIII były we władaniu Brzostowskich. Ludności około 1,000 głów. Jezioro Daagi ma przeszło 8 w. długości i 2 szerokości i zajmuje około 10 w. kwadr. przestrzeni, przy ogromnej głębok. do 30 sążni. Jest to jedno z najgłębszych jezior w Europie.

Daugiele, m-ko w pow. jezioroskim gub. kowieńskiej, 0 w. 30 od Jezioros. Około 300 mieszkańców. Kościoł filjalny św. Ducha drewniany, wzniesiony przez ks. Radziwiłła w r. 1766; do parafji w Dusiatach. Stacja pocztowa przy szosie z Kowna do Jezioros.

Daugieliszki, m-ko w pow. święciańskim, gub. wileńskiej, nad jeziorem Wirksztys, o 24 w.od Swięcian. Ludności około 450 osób; zarząd gminny, szkółka wiejska. Drewniany kościół parafljalny, fundowany w r. 1526 przez Gasztolda, odnow. w F. 18292 przez Izabellę hr. Platerową, ma trzy filje w Przyjaźni, Sieniszkach i Cejkiniach i jedną kaplicę w Kaczergiszkach. Miasteczko wraz z dobrami należało niegdyś do Gasztoldów, lecz następnie jako wiano weszło w dom królewski i stało się starostwem. Ostatnim starostą był hr. Plater, kanclerz litew., potem zaś starostwo przeszło na własność rządu.

Dawidgródek, starożytna osada na wyspach rz. Horynia (prawego dopływu Prypeci), przy trakcie z Mozyrzą do Pińska, m-ko i dobra w pow mozyrskim, gub. mińskiej. Jest to już od r. 1586 dziedzictwo ks. Radziwiłłów i należy dziś do ordynaeji w Nieświeżu. Kościół parafjalny pod wezw.

Bożego (Ciała, wzniesiony w r. 1624 przez Jana ks. Radziwiłła; filja w Turowie i kaplice w Kożangródku i Łachwie. Mieszkańcy miasteczka słyną z vgrodnictwa i produkują na sprzedaż ogromną ilość nasion, oraz z sadów swych zbierają moc owoców, a przeważnie śliwek, , które suszą na sprzedaż. Oprócz tego sląwne tu wyrabiają buty juchtowe. Kobiety tutejsze noszą wyjątkowo oryginalne ubranie głowy, do czego używają SsZzerokich obręczy drewnianych, i sztucznych kwiatów. Ludności ogółem jest około 4,500 głów płci obojej, dość zamożnej. Dobra zawierają obszaru do 7,000 dziesięcin i są dobrze zagospodarowane, a zaś lasy obfitują w grubego zwierza, jako to: dziki, łosie i sarny. Ziemia tu wyjątkowo żyzna sród olbrzymich a jałowych przestrzeni Polesia.

Скан: разворот 23, с. 42-43

Dąbrowa, m-ko w sokólskim powiecie, grodzieńskiej gub. Mieszkańców żydów i katolików 2,500. Poczta i telegraf. Do stacji kolejowej Nowa Kamienna 7 w. (Zaniemeńskiej kolei); do przystanku platforma Krasnostocka 3 wiorsty. Kościół nowy murowany przez ks. Fordona 1902 r., na miejsce drewnianego, starego. fundowanego przez króla Zygmunta III w XVII wieku; kościół obecny wielkością i pięknością przewyższa wszytkie w powiecie sokólskim. W wielkim ołtarzu umieszczony krzyż z rozpiętym na nim Zbawicielem. Krzyż ten jest zabytkiem z dawnego klasztoru O. O. Dominikanów w Rożanymstoku, obecnie przerobionym na monaster prawosławny żeński. Krzyż przykuwa ku sobie wszystkich widzów. Figura Zbawiciela ukrzyżowanego jest tak przecudnie, tak artystycznie, misternie wykonana i przedstawia konającego Boga (Człowieka, że kursuje legenda, iż artysta niejakiś, magnat rzeźbiarz w średnich wiekach, ukrzyżował młodzieńca żywego i kopię wykonał konającego na krzyżu. W każdym razie, niema w całym kraju drugiego takiego krucyfiksu. Jest on niezrównany. Parafja dabrowska liczy z górą 13,000 dusz. Z tej parafji czysto-katolickiej i zupełnie włościańskiej w ostatnie dwudziestolecie dużo pochodzi z biednych chłopców ludzi wykształconych, księży, oficerów, inżynierów, urzędników, aptekarzy. Kleryków jest obecnie kilkunastu w seminarjach wileńskiem i petersburskiem. Do oświaty garną się wszyscy.

Dekszniany, powiat wilejski, gub. wileńska, o 3 wiorsty od Radoszkowicz, o 7 wiorst od Olechnowicz (kolei Libawo-Romeńskiej). Grunta silnie faliste, piękna miejscowość. Dawne dziedzictwo Wołodkowiczów.

Delatycze, licha mieścina, wieś i dobra nad Niemnem, nieco powyżej ujścia doń Berezyny, przy drodze z Lubczy do Mikołajewa.

Niegdyś własność Radziwiłłów, następnie Wittgensteinów i Hohenlohe. Obszar dóbr około 5,700 dziesięcin gleby wyborowej pow. nowogródzkiego, gub. mińskiej: Sprzedane pod przymusem w r. 1891 nabywcom jedynie rosjanom.

Dereczyn, m-ko i pocztowa stacja. grodzieńskiej gub., słonimskiego pow. Ludność: żydów. wraz z chrześcijanami 2 tysiące. Od stacji kolejowej dr. ż. Poleskiej, Zelwa wiorst 11—do m. Słonima 32. wiorsty, do m. Wołkowyska 39 wiorst, do m. Mosty 5 mil, do Zdzięcioła 5 mil, do Rożany 5 mil szosy niema żadnej. W miasteczku poczta wraz Zz telegrałem, przeprowadzonym: z Zelwy, apteka, doktór i Jecznica gminna, Jedna, garbarnia. Przemysł przeważnie produkta domowe. Lud biedny, zarobków blisko niema, podzieleni na drobne kawałki. I tylko murarstwo (murarzy w miasteczku 88) i kamieniarstwo chronią od zupełnej nędzy. Parafja katolicka dereczyńska utworzona zaledwie przed 2 laty, "co do obszaru dosyć duża, w promieniu sięga od 18 wiorst do 24, O 18 wiorst od Dereczyna, w stronę Zdzięcioła, przepływa rzeka Szczara czyli Szara, wpadająca do Niemna, z drugiej zaś stropy o 8 wiorst rzeka Zelwianka. Ludność: białorusini, prawosławni, z małemi wyjątkami zamieszkują 32 dużych wsi, a tylko w Dereczynie i we, wsi „Starawieś'” zamieszkują katolicy pojedyńczo, zmieszani często, rozsypani po całej parafji. Ogółem dziś katolików liczą 1,205 dusz. Sądząc z nazwisk ludności, zamieszkującej Dereczyn i wsie, są to emigranci w znacznej części, za czasów Sapieżyńskich z rozmaitych stron, przeważnie z.Polski, Szkółek 11, za wyjątkiem jednej cerkiewnej. Dereczyn to dawne dziedzictwo książąt Sapiehów. Z powodu pięknego parku, pysznego pałacu, kościoła o dwóch wieżach, z zegarem i klasztoru Dominikańskiego, imponującego swoim ogromem, a najwięcej może z pówodu życia książąt na szeroką skalę —nazywano Dereczyn Małym Wersalem. Ostatnim żył w Dereczynie książę Franciszek, którego pamiątkową tablicę dodziś posiadają, wraz z herbami rodzinnemi, wyrytemi na karraryjskim marmurze. W roku 1831 klucz Dereczyński wraz z ziemiami klasztornemi przeszedł ną własność rządu. W roku 1867 nieszczęśliwym trafem spaliła się wieża i chór kościelny, ta napozór drobnostka posłużyła powodem kasaty parafji dereczyńskiej i kościoła (Dominikanów rozpędzono jeszcze w roku 1831). W parę lat po kasacie kościół został zburzony doszczętnie, a cegła rozprzedana żydom. Klasztor i pałac przerobiono na koszary, w których wojsko mieściło się aż do roku 1906. Dziś okna klasztorne zabite deskami i tylko w dalszym pałacu, czyli praw. w oficynie, bo, jak powiadają, pałac zburzono dawniej, mieści się „ochrona” z 20 żołnierzy. Dziś z parku, Który obejmował przestrzeń 18 dziesięcinową, pozostało niespełna 3 tylko i tylko tarasy, szerokie aleje kasztanowe i topolowe i stawy zarośnięte świadczą o jego piękności. Do Sapieżyńskich pamiątek, oprócz, parku pałacu i klasztoru, należą prochownia, jak nazywają, a może piwnica, ogromna, budowana z cegieł, starożytna, pokryta ziemią, na której wznoszą się ogromne lipy. W centrum miasteczka na rynku stoi duży, wysmukły i kształtny słup pamiątkowy; taki sam słup pamiątkowy tylko znacznie wyższy i więcej zachowany, z krzyżem u góry, znajduje się o '/, wiorsty od Dereczyna w drodze ku wiosce Aleksiczy. W miasteczku pozostało jeszcze sporo domów, należących do Sapieżyńskiej administracji, dziś zamieszkałych przeważnie przez Żydów i sporo piwnie tak zwanych Sapieżyńskich, potężnych a wielkich. W parafji dereczyńskiej są przerobione na cerkwie 2 kościoły: w Kotczynie o 2 wiorsty od Dereczyna i w. Szczarze. Cerkwi samych jest ze 20 kilka. Dziś parafjanie dereczyńscy posiadają skleconą z desek szopę-kaplicę a z wiosną r. b. już przystąpią do budowy nowego kościoła; materjał najbardziej potrzebny już zebrany. Dawnego miejsca pókościelnego, niebacząc na starania, parafjanom nie oddano.

Скан: разворот 24, с. 44-45

Dereszewicze, dobra i wieś w pow. mozyrskim, gub. mińskiej, na lewym brzegu Prypeci, przy drodze z Leskowicz do Petrykowa. Gleba tu urodzajna i typowo obfita we wszystkie dary Polesia Litewskiego. Dobra te niegdyś stanowiły własność O. O. Jezuitów, od końca zaś w. XVIII są własnością rodziny Kieniewiezów. Naogół mają obszaru około 7 tysięcy dziesięcin.

Derewna, jest to obecnie liche miasteczko, przed wiekami zaś stanowiło jedną całość z Nalibokami, należąc do rodziny książąt Radziwiłłów. W roku 1594 Mikołaj Krzysztof Radziwiłł „Sierotka” nabył Derewnę w części od Mikołaja Rusieckie< go, a w części otrzymał w darze od żony HMalszki z Wiśniowieckich. Majętność ta; sięgająca granicami swemi w powiat miński, miała w obrębie swoim: miasteczko Derewna, folwarki: Derewna, Bryniczów, Balewicze, Ostrów, oraz wsie: Ogrodniki, Zarzecze, Dzierażna, Zabrodzie, Brzuchacze, Starzyna, Słoboda, Siemiakowo, Słoboda Nadniemeńska, Białomosze, Humienowszczyzna, Zykowszczyzna, Zuborowiec, Bielica, Skrudczyzna, Wówczas, Dorewna, mająca 39 domów, nosiła szumną nazwę „Miasta”. Dziś dawnych porządków ani śladu. Folwarki dawniej książęce, potem obywatelskie, zatraciły zupełnie swój charakter osad kulturalnych, z chwilą rozparcelowania ich między drobnych właścicieli. Dobra Derewna przed kilku laty kupił były ober-poliemajster m. Warszawy Klejgels. Lasy padły pod siekierą kupców, a grunta zostały rozparcelowane pomiędzy miejscową ludność. 1 dzisiaj z przykrością się patrzy na zabagnione i porosłe krzakami łąki, na których jeszcze widnieją ślady dawnej kultury. Lud tu biedny. Przysłowiowa ciemnota szlachty zaściankowej i chłopów nie należy jedynie do przeszłości. Grunta są przeważnie piasczyste. Urodzaje, z po vodu lichej uprawy, marne; zaledwie wystarczają na własne potrzeby. Przemysiu żadnego, oprócz drobnych wyrobów z drzewa, jak beczułki, wiadra, niecki i t. p. Jedyny zarobek daje las, gdzie gospodarują kupcy leśni, ale to źródło dochodu wyschnie za lat kilka. Rozumieją to dobrze miejscowi włościanie i już, acz bardzo niedowierzająco, wprowadzają drobne zmiany i ulepszenia w swem gospodarstwie. Główną ozdobą calej Derewieńszczyzny jest kościół, fundowany w roku 1590, jak świadczą akta kościelne, przez księcia Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła. Styl kościoła, o jednej wieży z krużgankiem, całkiem odrębny, mający coś wspólnego z gotykiem ze względu na łukowe sklepienie; to też akta kościelne dają mu nazwę starego gotyku. Cały kościół murowany z cegły, w stanie dobrym, otoczony wiaakiem wyniosłych jaworów. Plebanja przy kościele nie duża, lecz pomimo, że. zbudowana w r. 1785, trzyma się dobrze. Hojność fundatorów uposażyła dobra kościelne wspaniałomyślnie. Dawniej należało do kościoła kilka wsi i 80 włók ziemi. Rachunki plebanjalne świadczą o skrzętnem gospodarstwie rolnem proboszczów. Jeszcze w r. 1840 ekonomja plebanji Derewieńskiej sprzedała 9,400- garncy gorzałki, a w r. 1830 płaciła podatku monarszego 1,000 złotych, a cały dochód z krestencji folwarcznej wynosił 2,500 złotych. Dziś plebanja' korzysta tylko z 30 dziesięcin obszaru, rozrzuconego działkami między gruntami włościan. Wszystkie zaś dobra rząd przyjął pod swoją opiekę. Młyny i gorzelnie z braku ziarna straciły swoją rację bytu i znikły z widowni. Cała parałja Derewieńską liczy około 7,000 dusz. Lud wyłącznie katolicki, pobożny; modli się z książki polskiej i po polsku odmawia pacierze. W domowem życiu używa języka białoruskiego; tą samą gwarą posługuje się także szlachta zaściankowa, która zresztą niczem się od włościan nie różni, gdyż tak jedni, jak i drudzy, pełni fałszywych ambicji, jakichś dawnych wspomoień, nie licujących z obecnem ich położeniem, stronią od ciężkiej pracy, i od służby na folwarkach, gdzieby się mogli nauczyć lepszego gospodarowania na roli. Następstwem tego jest bardzo nizka kultura rolna i ogólna bieda. 'Typów prawdziwie ludowych, włościańskich nie spotyka się tu wcale, gdyż wszyscy ubrani modnie, a choć się spotka samodział, to będzie skrojony na "marynarkę. W najbliższej przyszłości ma się zawiązać kółko rolnicze.

Dniepr rz., starożytny Boristhenes, z wielkości jest trzecią rzeką w Europie (po Wołdze i Dunaju), przebiega część gub. mohylowskiej i odgranicza na wschód gub. mińską. Przy samej gra nicy gub. mińskiej z kijowska, łączy się z dopływem swym prawym. Prypecią. Od Dorohobuża Dniepr staje się żeglownym, pod Orszą w łożysku spotykamy skały. Dopływy Dniepru z prawej strony, a więc Druć, Prypeć i Borezyna, stanowią jego największe Źródła, zasilające z nizin Litwy i Białejrusi. Dniepr jest przez geografów zwany „Sarmackim Renem”. Dniepro-Buski kan., służy za połączenie Morza Czarnego z Baltykiem. Jest to cały system wodny, który obejmuje: Dniepr, Prypeć, Pinę, kanał Dnieprobuski, Muchawiec i Zachodni Bug.

Dobejki, m-ko w pow. wiłkomierskim, gub. kowieńskiej, nad rz. Oknistą, o 60 w. od Wiłkomierza, przy trakcie z Wiżun i Uszpola do Wiłkomierza. Parafjalny kościół św. Jana, w r. 1660 wzniesiony z drzewa przez Józ. Kuszelewskiego. W roku 1771 obyw. Huszcza fundował iu cerkiew. Ludność m-ka wynosi około 320 osób. Zarząd gminny i szkółka elementarna.

Dobikinie (Wielkie), dobra w pow. szawelskim, gub. kow. o parę wior. od Oszmiany położone, przy _wielkim trakcie z Rygi. Obszar "przeszło 100 włók. Niegdyś. własność Grużewskich, następnie Przecisłewski marsz. sprzedał je Heratymowi Sawinowi w r. 1865.

Скан: разворот 25, с. 46-47

Wyborna gleba, wspaniałe budowle murowane.

Dobośnia, duże dobra. Mińska gub., pow. bobrujski, od dość dawna dziedzictwo rodziny Bułhaków. Jest tu pałac murowany o stu pokojach, zawierający liczne dzieła stuki i pamiątki. Dojeżdża się do stacji Rynia Libawo-Rom. dr. żel.

Dobrowlany, majątek, święc. pow. g. wileń., o wiorst 6 od Wilji i 45 w. od st. Łyntup kolei wąskotorowej i st. Smorgonie kol. ż. ITib.-Rom. Niegdyś Dobrowlany należały do hr. Gintherów, znanych z troskliwości o dobrobyt ludu. To też do dziś pamiętają jeszcze ludzie, iż za czasów pańszczyzny uczono we dworze: felczerstwa, snycerstwa, stolarstwa, rymarstwa i in. rzemiosł użytecznych, obok nauki elementarnej. Więc też ludność miejscowa zachowała aż do dziś ślady jednako większej od sąsiądów kultury, jak również i większej zamożności. Dobra, skonfiskowane pn r. 63, dostały się następnie ówczesnemu guberna: torowi w Wołogdzie, Chomińskiemu, i aż do dziś pozostają w rękach jego następców.

Dobrusz, wieś i osada Tabryczna powiatu homelskiego, gub. mohylowskiej, położona nad spławną i rybną rzeką Iput', wpadającą pod Homlem do Soża, dopływu Dniepru, oddalona od Homla 23 wiorsty koleją. Mieszkańców liczy do 6,000, przeważnie rodzin robotników, zatrudnionych w dobruskiej papierni księżny Ireny Paskiewi- -czowej, wdowy po synie znanego feldmarszałka za czasów Mikołaja I-go. Ludność, za wyjątkiem kilkunastu rodzin polskich oflejalistów papierni i kilkunastu robotników polaków małoruska, z nieznacznym procentem biąłorusinów prawosławna (są i starowiercy). We wsi jest rządowa szkółka ludowa oraz dwuklasowa (3 nauczycieli i 2 nauczycielki) szkoła bezpłatna dla dzieci robotników fabrycznych. Uczęszcza 300 dzieci, Cerkiew prawosławna, sklep spożywczy udziałowy z jatką, młyn motorowy, kilkanaście sklepów inie- Stety... sklep monopolowy (świetnie prosperujący). Dobruska papiernia, oddzielona od wsi groblą, zatrudnia 1,250 robotników (630 mężczyzn i 420 kobiet), pracujących w 3 zmiany po 8 godzin na dobę. Przy 6-ciu maszynach parowych o łącznej sile 1,190-ciu koni parowych, jednej tarbo-dynamo maszynie o sile 680 koni p. (832 motorach), irzech turbinach wodnych o sile 150 koni p. każda papiernia na 5-ciu wielkich maszynach papierniczych, wytwarza rocznie zgórą 500,000 pudów papieru kancelaryjnego, listowego, książkowego, gazetowego i t. p. powyżej średniego gatunku. Przy fabryce wzorowo urządzony szpital z apteką, doktorem, dwoma felczerami i akuszerką, łaźnia parowa z wannami, straż ogniowa ochotnicza, dom zebrań towarzyskich (klub) z czytelnią, salą Dbilardową, fortepianem i kręgielnią-—dla robotników kasa wkładowo-oszczędnościowa z kapitałem rb. 45,000 i dla urzędników kasa wkładowo emerytalna z kapitałem rb. 31,500, poczta i telegraf, połączenie telefoniczne Homlem, Fabryka i osada fabryczna oświetlone są elektrycznością. Do odległej o 2 wiorsty stacji Poleskich dróg żelaznych Dobrusz; prowadzi fabryczna kolejka podjazdowa dla ruchu towarowego i osobowego.

Okolica przeważnie lesista, na ogół malownicza. W otaczających pięknych lasach trafia się dużo, dotąd niezbadanych kurhanów. Dobrusz, jako część składowa byłego księstwa Homelskiego, należał niegdyś doksiążąt Rumiancewych. Do roku 1870 istniały tu nieznaczne hamernie i młyny kaszane (krupiarnie). Rozwój papierni i osady datuje się od roku 1878, t.j. od czasu objęcia zarządu papierni przez fachowo wykształconego i dzielnego dyrektora, inżyniera technologa p. A. Stulgińskiego, polaka, który w stosunkowo niedługim czasie postawił fabrykę papieru pod względem technicznym i administracyjnym w rzędzie wzorowych tego rodzaju zakładów. W najbliższem sąsiedztwie jest tartak parowy i obok niego na.folwarku Choroput' fabryka krochmalu z dość znaczną produkcją. Zamieszkali tu polacy, przeważnie z Litwy i Królestwa. Kościół i, parafja—w Homlu.

Dojlidy, wieś i dobra w pow. białostockim, gub. grodz., o 3 w. od Białegostoku. Fabryka kortów E. Hazbacha, browar parowy i fabryka wyrobów lnianych. Skutkiem powyższego ludność wiejska nosi się z miejska i jest zamożna.

Dokszyce, miasto w pow. borysowskim, gub. mińskiej, niedaleko od źródeł rz. Berezyny; o 115 w. od Borysowa i 162 w. od Mińska. Parafjalny kościół fundowany w r. 1608 przez biskupa Stan. Kiszkę. . Cerkwi 2, z których jedna pounicka, druga zaś zbudowana po r. 1863.

Zarząd gminny, ożywiony handel wyłącznie w rękach żydowskich. Ludność miasta przeszło 6 tys. osób płei obojej.

Dokudowo, m. i dobra w p. lidzkim gub. wileńskiej, na północ od prawego brzegu Niemna, niedaleko ujścia doń Dzitwy, 0 28 w. od Lidy i 116 w. od Wilna, położone na wyniosłem wzgórzu śród błotnistych przestrzeni. Cerkiew parafjalna, zarząd gminny i szkółka elementarna. Ludności około 400 osób. Długowieczne dziedzictwo Radziwiłłów, następnie Wittgensteinów, sprzedane pod przymusem przez ks. Hohenlohe w r. 1892.

Dolce (Wielkie), dobra i wieś W pow. borysowskim (przy granicy z gub. witebską pow. lepelskim), gub. mińskiej, stare dziedzictwo Wańkowiczów, obszaru przeszło --4800 dziesięcin. Tartak, szkoła elementarna i cerkiew parafjalna.

Dolsk-stary, dobra w pow. pińskim, gub. mińskiej, o 18 w. od Lubieszowa położone za rzeką Prypecią, o w. 56 od Pińska. Starożytna osada niegdyś kKkniazłów Dolskich. Od r. 1848 własność Paleologów. Dobra mierzą obszaru około 4100 dziesięcin.

Dołhe, dobra i wieś w pow. prużańskim, gub. grodzieńskiej, o milę od Prużany, z dawien dawna dziedzictwo Kraszewskich, gdzie Józef Ignacy i Kajetan > przy rodzicach zamieszkiwali. Obolica jest obszernem płaskowzgórzem, gdzie jakby rozdział wód się zaznacza ku Muchawcowi z jednej, a więc do Bałtyku, i ku Jasiołdzie z drugiej -strony—do morza Czarnego. Kaplica z cudownym obrazem M. B.

Скан: разворот 26, с. 48-49

do parafji w Prużanie. Obecnie Dołhe jest własnością Bogusława Kraszewskiego (ociemniałego), synowca wielkiego powieściopisarza, który z wielką czcią i staraniem gromadzi i przechowuje pamiątki po stryju.

Dołhinów, m-ko nieco większe, o 18 wiorst na wschód od Krzywiecz, w pow. wilejskim, gub. wileńskiej. Posiada kościół, cerkiew, pocztę, telegraf i aptekę. Główną przyczyną rozwoju miasteczka w przyszłości będzie szosa, wykończona w r.b., a wiodąca do st. Budsław, odległej o wiorst 4. Stacja ta leży tuż przy miasteczku tejże nazwy. Na wschód od Dołhinowa idzić droga do Dokszyc (gub. mińska pow. borys.) i do Szklańców przez Milcz, ze Szklańców zaś do Witunicz; wszystko to są małe miasteczka z cerkwią, monopolem i szkółką, których ludność rolniczą stanowią białorusini prawosławni. Dołhinów niegdyś był własnością ks, Druckich-Sokolińskich. W pobliżu leżą źródła rz. Wilii.

Dorsuniszki, m-ko w pow. trockim, gub, wileńskiej, położone na prawym brzegu Niemna nad rz.

Strawą, o 21 w. od Żyżmor i o 28 w. od st. k. ż. Koszedary. Murowany kościół Wniebowzięcia N. M. P. parafjalny, wzniesiony w r. 1848; do r. 1864 była jeszcze kaplica w Kroniach. Niegdyś była tu warownia obronna. Za Rzeczypospolitej było tu starostwo, opłacające kwarty 1719 złp., dziś zaś dobra są własnością skarbu.

Dowgierdziszki, wieś i dobra w pow. trockim, gub. wileńskiej, o 13 w. od Trok i 5 w. od m-ka Sumieliszek położone. Wieś leleży nad jeziorem t. n., zaś dwór ze wszystkiemi zabudowaniami na wyspie śród jeziora, połączony z lądem za pomocą grobli murowanej z mostem (niegdyś zapewne zwodzonym). Dobra te od r. 1733 pozostawały w ręku Roemerów, zaś w r, 1867, dzięki przywilejowi wyjątkowemu, zostały nabyte przez Józefa hr, Tyszkiewicza i dotąd pozostają w ręku jego sukcesorów. Lasy zostały doszczętnie wycięte, a wszędzie znać opuszczenie i zaniedbanie. W dużem jeziorze poławia się doskonałą sielawa,

Dowiattowo, majątek i miasteczko z kościołem, gub. kowieńska, pow, szawelski, poczta, telegraf, telefon i stacja kolejowa: Radziwiliszki—14 wiorst (zimą 9) od majątku odległa, do półstanku Szylany 13 wior. do pow. miasta Szawel 21 wiorst. Dowiattowo, przed dwoma wiekami „Paleczkami” zwane. jeszcze do dziś pod tą nazwą gdzie niegdzie: między ludem jest znanem. Od wieków pozostaje w rękach tej samej rodziny. Obszar 2,005 dziesięcin—własność pana Włodzimierza Dowiatta, Miasteczko Dowiattowo nadaje się na ożywione centrum, gdyż schodzi się tu kilka większych dróg i jest otoczone licznemi wioskami i wieloma zaściankami, oddalonemi od większych miasteczek, dla tego też buduje się obecnie szkoła i robią_ się starania, aby utworzyć spółkę spożywczą. .

Drohiczyn, nad Bugiem, miasteczko dzisiaj niewielkie, (gub. grodz., pow. bielski), liczące parę tysięcy mieszkańców. Posiada Drohiczyn kościół, cerkiew, aptekę, pocztę, 2 cerkiewne szkółki i rynek z kilkunasiu żydowskiemi sklepikami. Przez Drohiczyn przechodzi też szosa, łącząca Sokołów (powiatow. miast. siedl. gub.) Wysok. Litewskiem. Najbliższa stacja kolejowa Sokołów 28 wiorst. Oto i wszystko, co można powiedzieć o dzisiejszym Drohiczynie, bo więcej chyba niczem nie może się poszczycić; no chyba świetną kąpielą w Bugu i malowniczą dość okolicą. Dawniej, jak świadczy o tem historja, Drohiczyn był jednem z głównych miast Podlasia, a w odległej przeszłości służył stolicą Jadźwingom. Posiadał aż 4 klasztory: Pijarów, Franciszkanów, panien Benedyktynek, Bazylianów, Pijarski klasztor miał ongi ogromną bibliotekę i utrzymywał szkoły, do których uczęszczała podówczas młodzież z dalekiej nawet okolicy. I dzisiaj jeszcze stoi tuż przy kościele pijarskim opuszczopy dwupiętrowy gmach, niegdyś szkoła polska. Przed kilku laty był projekt, aby jakoś zużytkować ten stary gmach murowany i odkryć ministerjalną szkołę realną, lecz projekt ten do dziś dnia pozostał tylko projektem. Gmach tymczasem coraz więcej się psuje, a ruinę jego przyspieszają niegodziwi ludzie, wypiłowując belki, wydzierając z murów cegłę i kafle z pieców. Innym znów zabytkiem dawnych czasów jest góra Zamkowa, tuż nad Bugiem położona. Jak mówią ludzie, jest to góra krółowej Bony, od niej idzie podziemny loch do takiej samej góry zamkowej w Mielniku (miasteczko nad.Bugiem również, 14 wiorst od D.). Opowiadają, że „w lochu Zamkowej góry zachowane były ogromne bogactwa i złożone w wielkiej skrzyni, na niej siedziała zaklęta jakaś niewiasta i pilnowała skarbów. Otóż jednej nocy zjawia się ona we śnie pewnemu człowiekowi i rzecze: Cierpię za moje. grzechy tu na ziemi, a za karę. muszę pilnować skarbów. Jeżeli chcesz wybawić moją duszę z męki, przywołaj księdza, niechaj przyjdzie tu do mnie i odprawi nabożeństwo, pamiętaj tylko, żeby były wszystkie przedmioty, potrzebne dla odprawienia modłów, jeżeli choć jedna rzecz będzie zapomniana przyprawisz_mię o większe stokroć męki. Człowiek ów opowiedział księdzu, co i jak mu się śniło, Niewiele myśląc, wybrał się ksiądz do lochu, ale będąc już na miejscu, zauważył, że nie ma kropidła, więc musiał wrócić. Drugim razem też czegoś zapomniał. Za trzecim razem już nie znaleziono ani skrzyni ani pokutującej niewiasty zapadła się w Ziemię”. Bug podmywa każdego roku górę i obrywa coraz to jej brzegi. O autentyczności historycznej góry świadczą niektóre przedmioty, jakie się ciągle znajduje u jej podnoża, lizanego nieustannie falą. Są lo paciorki, dawne monety, cegiełki polerowane o formie kwadratowej (znaleziono ich przed paru laty kilkaset sztuk). starożytne medaliki, bransolety i t. p. rzeczy. Jest nawet osoba (p. K-i), która prawie że wyłącznie utrzymuje się z tego, odsyłając znalezione przedmioty do Kijowa, Warszawy i innych miast. Powracamy jeszcze do kościołów. Z 4-ch pozostał tylko jeden (jak się zdaje po-Pijarski), w który po dziś dzień odprawia się nabożeństwo. Kościół Benedyktynek został skasowany podczas zawieruchy 63 r. Oddano go dzisiaj ruskim „monaszkom” z Wirowa; obszernym przyległym ogrodem od lat Kilkunastu włada miejscowy paroch. Kościół Franciszkanów też stoi pustką, klasztor przy nim przerobiony został na dwuklasową cerkiewną szkołę. Bazyljanie zobaczyliby dzisiaj (gdyby mogli powstać z grobu), że kościół ich przerobiony został na cerkiew prawosławną, a klasztor na mieszkanie dla służby cerkiewnej.

Скан: разворот 27, с. 50-51

Druć rz., prawy dopływ Dniepru, na dużej przestrzeni przecina Biąłoruś i uchodzi do Dniepru pod Rohaczewem. Nad jej brzegami są miasteczka: Kruhłe, Białynicze i Stary Bychów, gdzie są mosty, Corocznie spławia się Drucią mnóstwo budulcu i drzewa opałowego oraz nieco towarowych sosen. Rzeka jest spławną od Białynicz; długość cała jej wynosi 21'/, mili.

Druja (Sapieżyn), m. nadetatowe w pow. dzisieńskim, gub. wileńśkiej, na lewym brzegu Zachod.

Dźwiny, przy ujściu rz. Drujki, o 56 w. od Dzisny i 13 w. od Balbinowa, st. kol. ż. Dynebursko-Witebskiej. Magistrat miejski, sąd opiekuńczy, sąd pokoju, zarząd gm., szkółka elementarna, urząd policyjny i śledczy. Niegdyś parafjalny kościół św.

Trójcy, fundowany przez Lwa Kaz. Sapichę w 1646 r., po T. 1863 zamieniony na cerkiew, jak również i trzy inne cerkwie, katolickie zaś trzy kaplice. Mieszkańców około 5,500, z liczby których żydzi stanowią 75”/..

Na przeciwko za Dźwiną, w g. witebskiej, leży m. Przydrujsk; ruchliwa przystań w Drui na Dźwinie. Były tu niegdyś klasztory Bernardynów, Dominikanów. Druja za Rzeczpospolitej była własnością Sapiehów, potem Massalskich, dziś zaś rodziny Miłoszów.

Drujka rz., lewy dopływ Dźwiny Zachodniej, wypływa z jeziora Niedrowo przy in-ku Słobódka, poniżej m. Brasławia.

Druskieniki, zakład kąpielowozdrojowy, którego „początek datuje się od czasów Stanisława Augusta. Jąko osada ludzka jest prastarą, co być może należy przypisać jej szczęśliwemu położeniu na prawym brzegu Niemna, śród niegdyś olbrzymich lasów, w cichym a malowniczym zakątku, kędy wdzięczna Rotniczanka spływa w jego objęcia. Druskieniki leżą właściwie w gub. grodzieńskiej, lecz na jej skraju, tak iż przejście do gub. wileńskiej jest tylko spacerem, jak niemniej i wycieczka za Niemen, czyli do gub. suwalskie. Od lat trzech, dzięki doskonałej szosie na przestrzeni 18 w. do st. Porzecze, kolei Warsz.-Petersburskiej, stały się nader licznie i chętnie odwiedzanem miejscem kaąpielowem i uzdrowiskiem nietylko na Litwie i Białejrusi, lecz i śród innych ziem polskich. Wody druskienickie (bromojodowa solanka) są nader pomocne w wielu cierpieniach wewnętrznych, zaś doskonały i łagodny klimat, obok balsamicznych tchnień lasów najbliższych, zapewniają tu główne warunki tak pożądanego miejsca wytchnienia dla wielu ludzi, szukających jedynie wypoczynku po usilnej pracy umysłowej. Zakład zdrojowy obecnie już jest postawiony na stopie urządzeń w podobnych zakładach ęuropejskich i cieszy się frekwencją około 20 tysięcy gości w sezonie od 15 maja do 15-go wsześnia. Po za tem jest sanatorjum prywatne, otwarte przez rok cały i zostające pod pieczą lekarzy-specjalistów. Druskieniki zdawna cieszyły się sympatją śród literatów artystów, którzy tu szukali ci- «chego odosobnienia i uroczej natury na miejsce zgiełkliwego denerwującego życia w większych środowiskach życia miejskiego. To też przechowały się tu tradycyjne wspomnienia o tak popularnych postaciach jak WŁ Syrokomla, Teodor Narbut, znany dziejopis Litwy i Białejrusi, J. I. Kraszewski, Stanisław Moniuszko, sławny prof. chirurgji Girsztowt i innych wielu. Obeenie w Druskienikach już od lat szeregu spędza letnie miesiące Eliza Orzeszkowa, oraz chętnie i również niemal stale bawi literatka Emma Jelsńska- Dmochowska. Przepiękne wybrzeża Niemna i HRotniczanki, w poszumie swych prastarych drzew, kryją zazdrośnie od lat już tylu toczone tu ciche rozhowory, porywy, natchnienia i artystyczne, porywające wybuchy. Leczą się tedy w Druskienikach zarówno dusze, jak i zbolałe ciała. Miasteczko ma piękny kościół, kolonje letnie dla biednych dzieci oraz ochronkę parafjalną, gdzie się dzieci uczą nader dobrze zastosowanych drobnych robót, które znajdują Zawsze chętnych nabywców śród przyjezdnych kuracjuszów. Godnem jest zanotowania, iż Z jednej strony popularność Druskienik, jako stacji leczniczej, Z drugiej ta sympatja wybitnych Jednostek z inteligencji, zdziałały to, iż in gratiam Druskienik wychodziło specjalne polskie pismo balneologiczne pod nagłówkiem „Ondyna”, w czasie 1844 1846 r. w Grodnie pod redakcją K. Wolfganga i przy udziale sił takich, jak: Narbut, Wacław Maciejowski, Ossorja, Zenon Fisch, Kaz. Bujnicki, Jan Czeczott i in. wielu.

Drybin, m-ko w pow. czauskim, gub. mohyl., nad Pronią i Hołyszą, o 30 w. od Uzausów. Zarząd gminny. Wraz z dobrami stanowi zdawien dawna własność rodziny Ciechanowieckich. M-ko Jiczy około 1,200 głów ludności płci obojej.

Drycany, pow. rzeżycki, gub. witebska, osada, gmina, kościół parafjalny pod wezwaniem Szymona i Judy App. Zbudowany W 1779 r. przez barona Manteuffila. Obecnie należą do księcia Lieona.

Dryssa, m-ko pow. w g. witobskiej. Powiat drysieński leży w zachodniej części gub. witebskiej i zajmuje przestrzeń 2649, wiorst kw. Z rzek ważniejsze: Dźwina Zach. i Dryssa; z jezior, których na ogół jest 95, znaczmiejsze są: Oswiejskie, Lisno, Długie i Białe. W powiecie Jest 7 miasteczek: Wołyńce, Kochanowicze, Mikołajów, Oswiej, Przydrujsk, Rosice i Juchowicze. Dryssa leży przy ujściu rzeki Dryssy do Dźwiny, przy kolei Ryga Smoleńsk, w odległości 176 wiorst od Witebska. Kiedy i przez kogo Dryssa została Założona—nie wiadomo, W XV wieku stanowiła osobną gminę, należącą do Połocka. Kościół parafjalny pod wezwaniem Opatrzności Boskiej, jest świeżej daty. Handlu w Dryssie niema prawie żadnego; jest to jedno z najmniejszych miast powiatowych w gub. witebskiej. Ludności liczy Dryssa około 4,200 osób płci obojej. Browar, parę cegielni i trzy garbarnie wyczerpują główniejsze gałęzie przemysłu w mieście. Jest tu sta cja k, ż. Dynebursko-W itebskiej. Całkiem świeżej daty jest Dryssieńskie Tow. Rolnicze.

Скан: разворот 28, с. 52-53

Dryssa rz., prawy dopływ Dźwiny, wypływa z jez. Dryssa w gub. witebskiej. Długość biegu wynosi 128 w., szerokość od 8—12 sążni; łączy się z wielu jeziorami i cztery z nich przepływa. Spławia się nią dość licznie drzewo opałowe i budulec, a obok tego do sioła Dorniewicz kursują po niej t. zw. łajby, naładowane zbożem, siemieniem Inianem i olejem. Między Borkowiczami a Swołną rzucony jest przez Dryssę Żelazny most kolejowy.

Dryświaty (Trzy światy), m-ko i dobra w pow. jezioroskim, 0 w. 36 od Jezioros, nad jeziorem t. n. położone. Parfjalny kościół katolicki św. Piotra i Pawła, wzniesiony przez króla Zygmunta w r. 1514, następnie przebudowany przez ks. Rudominę. Na cmentarzu kaplica murowana św. Jana Chrzciciela. Ludności około 250 osób. Niegdyś starostwo, należące do ekonomji wileńskiej. Dobra kolejno należały do Ogińskich i Łopacińskich, W r. 1863 ostatniej właścicielee Annie Łopacińskiej rozkazano sprzedać dobra te w 24 godziny. Sprzedała August. Bttingerowi, gubernatorowi Fryskiemu.

Dryświaty jez., położone w pow. nowoaleks., gub. kow., mierzy 9 w. długości i około 10 i pół szerokości, a przestrzeni 41,2 wiorst kwadratowych, dość rybne. Z południowej strony jeziora wypływa rz. Dryświetyca, która uchodzi do Dzisny. Na wyspie, leżącej śród jeziora, był niegdyś zamek, jak wiele innych zamków, także jakoby zbudowany przez królowę Bonę.

Dubinki, miasteczko w malowniczej okolicy nad jeziorem. Na pobliskiej górze są ślady okopów, gdzie niegdyś znajdował się zamek Radziwiłłów, Do niedawna były również malownicze ruiny na wyspie śród pięknego jeziora, lecz, jak fama niesie, rozebrali i rozkupili te resztki żydzi z miasteczka na piece. Obecnie wł. Ben. hr. Tyszkiewicza.

Dubissa rz., dopływ Niemna, niegdyś była granicą Litwy właściwej od Źmudzi; poniekąd przedłużeniu Dubissy, lecz w kieruoku wprost przeciwnym, płynie Wenta, uchodząc do Baltyku. W r. 1824 zostały wszczęte roboty około przekopania kanału, łączącego obie te rzeki i trwały, przy olbrzymim nakładzie, sześć z górą, a potem nagle przerwane. Odtąd kanał Windawski porzucony nigdy już nie miał zostać skończonym, czego przyczyną, jak się zdaje, były tyle rozruchy w kraju r. 1831, co intrygi niemców. Kanał Windawski połączył by bezpośrednio cały ruch spławny Niemna i Wilji z Baltykiem i w ten sposób Prusy ze swym Królewcem pozostałyby na lodzie. Długość Dubissy na ogół wynosi wraz z zakrętami około 130 w., jest spławną dopiero na 70 w. i tylko na wiosnę, ma bieg bystry i wody zdrowe, nawet lecznicze, dzięki domieszce procentu żelaza. Źródła Dubissy pie są wyraźne, początek jej stanowi rzeczka Szwentupis, która wchodzi do dość obszernego jeziora Rayzgie i dopiero po wyjściu przybiera nazwę Dubissy. Kanał Windawski, a pospoliciej zwany Dubiskim, około trzech mil idzie obok Dubissy; wiele śladów robót podjętych pozostało aż do dziś dnia, łączy się Wentą pod wsią Tolucie. Dubissa przepływa żyzną część gubernji kow., mianowicie części powiatów szawelskiego i rosieńskiego, stąd więc na obu jej brzegach skupiają się odwieczne osady ludzkie, dziś w postaci wsi, miasteczek i zamożnych dworów, z których bardzo wielu właśnie to położenie i nazwę nadało „Podubisie”, tak jak nad brzegami Muszy jest cały szereg nazw „Pomusze”.

Duboja, wieś i dobra w. pow. pińskim, gub. mińskiej, o 3 mile od Pińska, nad rz. Piną położone, obszaru 6,489 dz. Niegdyś własność jezuitów, następnie rodziny Kurzenieckiech. Cerkiew parafjalna i stacja pocztowa. Tu trakt pocztowy dzieli się na dwie odnogi; jedna: prowadzi do ” Równego na Wołyń, druga do "Kobryaia. W rezydencji dóbr kaplica katolicka i obszerny park, w którym przed laty były słynne cieplarnie i oranżerje, następnie opuszczone i Zniszczone.

Dubrowna, duże m-ko i dobra na lewym brzegu Dniepru w pow. horeckim, gub. mohylowskiej, 38 w. od Horek i 17 w. od Orszy. Ludności przeszło 6 tys. Kościół parafjalny murowany i takaż kaplica cmentarna i 6 cerkwi (3 murowane). Zarząd polic., urząd gminny, szkoła żyd. (rządowa), szkoła ludowa, st. pocztowa, apteka, 2 młyny wodne, 2.garbarnie, 4 fabryki „tałesów”.

Dobra, mające obszaru 5,639 dz., stanowią własność ks. Lubomirskich. Niegdyś Dubrowna należała do Hlebowiczów, z których Mikołaj wzniósł tu kościół i klasztor Bernardynów. Od Hleb. dobra z m-kiem przeszły do Sapiehów, a następnie do ks, Potemkina, który tu na miejsce Bernardynów osadził Pijarów; od Potemkina zaś zostały nabyte przez ks. Lubomirskich.

Dubrowy, miasteczko i dwór w powiecie i gub. mińskiej, o wiorst kilka od st. Zasław kolei żel. Lib.-Rom. odległe. Starodawne gniazdo możnej rodziny Hlebowiczów, znanej w swoim czasie, z wyższego pó nad ogół wykształcenia i zasług na polu pracy publicznej. W r. 1458 Hlebowicze fundowali tu kościół, poczem] zwrócili się do kalwinizmu, ale wracając w 1625 r. «na łono kościoła Rzymskiego, "wznieśli w Dubrowach klasztor Bernardynów. Ostatnia z rodu Hlebowiczów, Krystyna, wniosła tę posiadłość w dom Sapiehów. r. 1790 nabył Dubrowy Adam Chmara, wojewoda miński, dziedzie Siemkowa, który wzniósł "kościół murowany. Kościół i klasztor uległy kolejno konfiskacie, Dubrwoy należały następnie do Sulistrowskich, potem do Lubańskich, a dziś stanowią własność p. Wańkowicza, który w celach dźwignięcia rolnictwa, wzniósł tu świeżą gorzelnię.

Скан: разворот 29, с. 54-55

Dudy, wieś kościelna, o 6 wiorst od Iwja, powiatu oszmiańskiego, z kościołem filjalnym, drewnianym, założonym przez biskupa Zienkowiczą w 1712 r. Parafja liczy 4 tysiące katolików.

Dudzicze, dobra i wieś w pow. ihumeńskim, gub. mińskiej, nad rzeką Ptycz, o 40 wiorst od miastafpowiatowego. Gmina w miejscu, parafja katolicka Annopol.

Miejscowość historyczna, wspominana już w wieku IX; w wieku XVI należały D. do możnej rodziny Odachowskich, z kolei do Bychowców, Zaranków, Prozorów i Jelskich, zaś przez wiano Zofji Jelskiej, córki jedynej Michała J., znanego kompozytora i skrzypka, przechodzi do rodziny Uniechowskich, Dwór starożytny z wieku XVIII, w którym rezydował Józef Prozor, wojewoda witebski, stoi dotychczas, lecz się chyli ku upadkowi; w roku 1812 w komnatach dworu miał chwilowo kawaterę książę Józef Poniatowski.

Dukora, m-ko, wieś i piękne dobra w powiecie ihumeńskim, gub. mińskiej, nad rz. Swisłoczą, o 40 w. od Mińska i 35 od Ihumenia. Własność niegdyś Sapiehów, potem Zawiszów, wreszcie Ogińskich, z których ostatni właściciel hetman Mich. Ogiński zmarnował fortunę całą i z podziału dóbr po jego śmierci Dukora dostała się w ręce b, administratora Osztorpa (prost. żołn. szwedzkiego). Piękny kościół parafjalny murowany, wzniesiony przez Moniuszkę (dziada sławnego kompozytora). Syn tego Osztorpa, Leon, był przez czas długi marszałkiem guber. i wiódł w Dukorze niemal królewskie życie we wspaniałym pałacu. W r. 1851 Osztorp utonął, jadąc w swej karocy, załamawszy się na własnym lichym moście na rz. Swisłoczy. Od roku 1874 Dukora stała się własnością rodz. Hartingów. W pałacu mieści się piękny zbiór dzieł sztuki piękna biblioteka. Obszar dóbr wynosi około 2,500 dz., są one dobrze zagospodarowane i w dobrej głebie. Kościół został po r. 1864 skasowany i przerobiony na cerkiew, oprócz tego są dwie inne cerkwie w m-ku, a obok tego zarząd gminny i szpital okręgowy z lekarzem.

Dukszty, drobna mieścina w pow. i gub. wileńskiej, na prawym, wyniosłym brzegu Wilji położona. Dziś posiada ona wspaniałą cerkiew parafjalną, zamienioną z kościoła, zamkniętego w lat kilka po jego wzniesieniu; lecz Jest to cerkiew bez > parafjan, gdyż ludności prawosławnej tu prawie zupełnie niema. Kościół ten został wzniesiony przez ks.

Dębińskiego, ostatniego prowincjała pijarskiego na Litwie w r, 1859, ze składek całego kraju i przy dużej pomocy parafjan. Plan opracował i robotami kierował Tomasz Tyszecki; jest to prześliczna świątynia gotycka. Na cmentarzu są groby znanych w nauce pijarów: Golańskiego, prof. uniw. wil., Sieradzkiego, Daniłowicza i Głogowskiego. Przed kościołem rosną tu przeŚliczne życiodrzewy (thuje), a zaś dokoła cmentarza rosną piękne topole włoskie, zasadzone przez pijarów.

Dukszty, m ko i dobra w pow. jezioroskim, gub. kow., o 2 w. od st. kol. t. n., linji Warsz.- Petersburg., 28 w. od Jezioros. Kościół filjalny Podwyższenia św.

Krzyża, fundowany w r. 1601 przez Jana Rudominę. Niegdyś własność (od r. 1573 do 1813 nieprzerwana) rodziny KRudominów, następnie Biegańskich. Przy miasteczku jest jezioro Pereswit. Zarząd gminny. Obszar dóbr wynosi 2340 dziesięcin.

Dugsztygał Szadurskich, wieś i dobra w pow. rzeżyckim, gub. wit. nad jeziorem Raźno położone, o w. 18 od Rzeżycy. Dobra obszaru 1800 dzies., stanowią własność rodziny Pruszyńskich (w drodze wiana od Szadurskich). Ubogi kościołek parafjalny pod wezw. Narodzenia N. P. M. liczy śród parafjan niemal samych łotyszów.

Duksztygał Stary, wieś i dobra niegdyś rozległe w b. Inflantach polskich, obecnie w pow. rzeżyckim, gub. witebskiej, nad jeziorem Raźno położone, o 14 w, od Rzeżycy. Przez wieki całe posiadłość dziedziczna Manteuflów. Kościół parafjalny pod wezw. Swiętej Trójcy nad jeziorem zawiera cudowny obraz Matki Boskiej, w wielkiej czci zostający u ludności miejscowej, przeważnie łotewskiej. Obecnie dobra stanowią własność rodziny Wereszczyńskich, po wielu obcięciach i podziałach.

Duniłowicze, m-ko i dobra w pow. wilejskini, gub. wileńskiej, nad jez. Swidno położone, przy trakcie z Wilna do Połocka, o w. 84 od Wilejki i 30 w. od st. poczt. w Głębokiem. Stacja pocztowa, urząd policyjny, zarząd gminny, szkółka elementarna i murowana cerkiew parafjalna. Parafjąlny kościół drewniany śś. ap. Piotra i Pawła i kaplica na ementarzu. Niegdyś dziedzictwo ks. Holszańskich, następnie dobra królewskie. W r. 1683 Flżbieta Białłozorowa fundowała tu murówany kościół i klasztor Dominikanów, który następnie został zajęty na cerkiew. Dziś dobra stanowią własność Józ. hr. Tyszkiewicza.

Dusiaty, m-ko i dobra rządowe w pow. Jezioroskim, gub. kow., o 30 w. od Jezioros, nad rz. Swiętą i jeziorem Dusiackiem. Ostatnio dobra te stanowiły właśność hr. Platerów i po r. 1831 zostały skonfiskowane przez rząd. Parafjalny kościół pod wezw. św. Trójcy został wzniesiony w r. 1520 z drzewa, a w r. 1774 przez hr. Platera przebudowany; prócz tego dwie kaplice. Miejscowi włościanie cieszą się istotnym dobrobytem.

Duszków, wieś i dobra w pow. i gub. mińskiej, przy drodze z Wołmy do Rakowa, w prześliczpem położeniu. Do końca w. XVIII własność Sanguszków, następnie > Rylskich, z których Franciszek ozdabiał i zagospodarowywał swą siedzibę nader staranpie. W pierwszej ćwierci w. XIX Duszków przeszedł w ręce Karola Morawskiego, którego ojciec Ignacy, generał, był szwagrem ks. Panie-Kochanku i tu w Duszkowie zgromadził istne skarby archiwalne i pamiątkowe z rozproszonej fortuny radziwiłłowskiej. Atoli te skarby przeszły następnie w ręce niegodne i z0- stały najokropniej zmarnowane, 0d r. 1862 Duszków należy do Bułhaków. Z pamiątek pozostał tu tylko w pobliżu dworu grobowiec Morawskich, bardzo kosztownie przybrany w urny rzeżbione i piękny obraz Wieczerzy Pańskiej.

Скан: разворот 30, с. 56-57

Nowy Dwór, m-ko w pow. lidzkim, gub. wileńskiej, przy drodze Grodna do Zabłocia, o, w. 52 od Lidy i 28 od Szczuczyna— liczy ludności około 800 osób. Prawo miejskie od Augusta II w r. 1720. Parafjalny kościół drewniany pod w. Wniebowzięcia N. P. M.i kaplica na cmentarzu. Okolica nizinną i zroszona mnóstwem drobnych rzeczułek. Niegdyś cząstka dóbr królewskich, potem