Статьи на букву K (2): Kreuzburg - Kuźnica: оригинал
Статьи на букву K (2) в справочнике Н. Роубы: от Kreuzburg до Kuźnica; издание, с. 100-101 и далее. Польский текст издания.
Kreuzburg, miasteczko i majątek bar. Korfa, w pow. dyneburskim, nad Dźwina, około stacji Rygo-Orłowskiej kol. żel. tejże nazwy, leży wprost powiatowego m. Jakobsztatu za Dźwiną g. kurlandzkiej. Obecnie Kreuzburg parcelu- -je Bank Włośc. Tu się kończy łotwa katolicka i zaczyna, w stronę Rygi, łotwa luterańska, najbliższy kościół katolicki o wiorst 30 w Liewenhofie. W r. 1287 wzniósł tu zamek biskup ryski Mikołaj, w r. 1561 wszedł w posiadanie Polski. W pobliżu zamku znajduje się wspaniały, w stylu gotyckim, kościół luterański.
Kre wo, m-ko rządowe w pow. oszmiańskim, gub. wileńskiej, nad rz. Krewianką, 97' w. od Wilna i 28 w. od Oszmiany. Ludności około 2300 osób. Dwie cerkwie (jedna z kościoła); zarząd gminny; kościół parafjalny, niegdyś tu będący, był wzniesiony pierwotnie przez Jagiełłę w liczbie pierwszych ośmiu kościołów na Litwie. W obrębie miasteczka są jeszcze potężne ruiny niegdyś obronnego zamku wielko-książęcego, «dlziś oczywiście w zaniedbaniu pozostające. Zamek był zabudowany w prostokąt i mierzył z dłuższego boku murów 140 kroków. Była tu niegdyś potężna siedziba udzielnego księstwa Krewskiego; w lochach tutejszych został zaduszony stary bohater Litwy Kiejstut. Tu przebywał również czas jakiś wychodźca rosyjski, kniaź Andrzej Kurbski, Za czasów Rzplitej było to. stastarostwo niegrodowe, które ostatnio dzierżył Józef Skarbekważyński, podkomorzy oszmiań-
Kroki, m-ko 10 w. od st: kolej.
Datnów, w powiecie i gubernii kowieńskiej Ludność litewska i żydowska. Doktór, apteka, szkoła ludowa, kościół stary drewniany, buduje się nowy murowany, Klasztor Katarzynek, staraniem sędziego grodzkiego rossieńskiego ” Babiańskiego' nie skasowany po powstaniu, ale przeznaczony na wymarcie. Tęraz, po ukazie tolerancyjnym, przyjmują się kandydatki. Część klasztornej ziemii ogromne lasy zostały skonfiskowane na rzęcz rządu. W czasie powstania z rozkazu gen. Murawjewa lasy te zostały pasami przetrzebione.
Kronie, m-ko w. pow. trockim, gub. wileńskiej, o 76 w. od Wilna, 55 w. od Trok nad rz. Kronią lub Kronką, położone przy trakcie Kowna do Grodna, o. 35 w. od Kowna. Ludności około 800 dusz. Niegdyś stare dziedzietwo książąt Ogińskich, ruiny zamku których widoczne są i dziś mniej więcej o pół wiorsty za miasteczkiem.
Kroszyn, m-ko w pow. nowogródzkim, gub. mińskiej. Mieszkańców około tysiąca, kościół parafjalny, parafjan około 3000.
Tuż przy kolei Moskiewsko-Brzeskjej w pobliżu stacji „Pohorelec”, o wiorstę od Baranowicz, a także od poczty i telegrafu.
Kroże, m-ko w pow. rosieńskim, gub. kowieńskiej, nad rz. Krożentą położone, o 43 w. od Rossień, należy do dwóch właścicieli ziemian Szukszty i Przeciszewskiego. Tradycja wskazuje, iż na górze w. pobliżu Kroż, zw. Miedziakojnie, pogańska Litwa oddawała cześć bogini myśliwstwa Medżiejma. Niegdyś dziedzictwo Radziwiłłów, Chodkiewiczów. Zamieszkiwał tu przez czas dłuższy jezuita Kaz. Sarbiewski, znakomity mówca i poeta. Za Rzeczypospolitej były tu klasztory Karmelitów i Jezuitów. Od roku 1797---1817 była tu szkoła 6-cio klasową, utrzymywana przez Karmelitów, potem do r. 42 gimnazjum męskie. Tu był nauczycielem późniejszy biskup Jędrzej Benedykt- Kłągiewicz. W Krożach było również seminarjum, następnie przeniesione do Worń (Miednik). Był tu również trzeci jeszcze klasztor Panien Benedyktynek z kościołem drewnianym. Obecnie Kroże liczą przeszło 2 tys. ludności płci obojej. Z dwóch kościołów, jeszcze istniejących po r. 1863, Z rozporządzenia rządu, jeszcze dobry murowany został zamknięty, zaś na użytek licznej parafji pozostawiono lichy, niemal walący się kościół drewniany (po-Benedyktyński). Wreszcie w r. 1893 rząd polecił z kościoła murowanego wynieść aparata kościelne, ad sam kościół zabrać na cerkiew. Lud okoliczny przeciw tenu zaprotestował. Zrodziła się słynna sprawa „Krożańska”, na przebieg której burzyły się nawet prasa rosyjska i społeczeństwo rosyjskie za szereg gwałtów i bezprawi. Niemniej przeto w słyn= nym procesie wil. Izba sądowa skazała czterech głównych przywódców „buntu na więzienie. Dopiero w roku 1908 kościół ten został nareszcie. zwrócony krożanom.
Krucza, m-ko dość świeżej daty, w gub. mohylowskiej, o 62 w. od Mohylowa. Ludności około 500 głów. Cerkiew parafjalna i szkoła elementarna.
Kruhłe, m-ko i dobra w pow. i gub. mohylowskiej, na lewym brzegu rz. Druci i nad jeziorem Sitno położone, 50 wiorst od Mohylowa, przy byłym trakcie pocztowym wileńskim, 20 w. od st. k, ż. Tołoczyn. Ludności około 1000. Zarząd gminny, szkoła elementarna. Dobra Jiczą przeszło 1000 dz. obszaru; mają 3 młyny i folusz i należą do ks. Krapotkina.
Krupczyce, wieś w pow. kobryńskim, gub. grodzieńskiej, o 2 mile od Kobrynia, przy drodze do Brześcia, w pobliżu rzeki Trościanicy. Tu 18 wrześ. 1794 r. była stoczona smutna w skutki bitwa korpusu gen. Kar. Sierakowskiego z korpusem gen. Suworowa. Sierakowski, po całodziennej walce, cofnął się do Brześcia. Kościół parafjalny istniał tu do r. 1865, poczem Z0- stał przerobiony na cerkiew, Niegdyś istniał tu również klasztor 0.0. Karmelitów.
Kryniczyn (lit. Krinczinas), m-ko» nad rzeczką Wieszmno w pow. poniewieskim, 450 mieszkańców, Kościół parafjalny. W pobliżu dwór tejże: nazwy, niegdyś. nadany księciu Kurbskiemu, zbie-- głemu z Moskwy od Iwana Groźnego.
Krynki, m-ko w pow. i gub. grodzieńskiej, w pobliżu rzeki Swisłocz położone, o 21 w. od $okółki i 46 w. od Grodna. Mieszkańców przeszło 8500. Parafjalny kościół pod wezw. św. Anny, wzniesiony z drzewa w r. 1522 przez króla Zygmunta.
Krypno, wieś kościelna, pow. biał., gub. grodz. piekny kościół, zbudowany 1884-1885 Tr. liczba parałjan 5400 osób, cudowny obraz Matki Boskiej, objawił się na lipie nad krypą do pojenia koni przyjezdnych, stąd i nazwa wsi Krypno (legenda), 2 wiorsty od stacji Knyszyn Nadwiślańskich kolei żelaznych; urząd gminoy; wieś leży na połowie drogi między Knyszynem a Tykocinem.
Krzyczew, m-ko w pow. czerykowskim, gub mohylowskiej, na prawym brzegu rz. Soża położone, o 4 mile od Czerykowa i 15 m. od Mohylowa odległe. Kościół. parafjalny pod wezw. Wniebowzięcia N. M. P. Pod Krzyczewem w r. 1507 pobił na głowę Michała Glińskiego z rosjanami Stanisław Kiszka, hetman polny litewski. Po unji Litwy z Polską Krzyczew pozostawał z koleji W używalności $Sołomereckich, Paców, Mniszchów. Po upadku Rzplitej m-ko otrzymał ks. Potemkin. Na miejscu, gdzie niegdyś stał zamek, dziś jest cerkiew sw. Mikołaja. Obecnie m-ko liczy 6 tys. mieszkańców, 5 cerkwi, Parafjalny kościół murowany w r. 1855 fund. przez Stef, Hoiyńskiego (śliczny gotyk).
Krzywicze, m-ko w pow. wilejskim, gub. wileńskiej, odległe od st. kolejowej tejże nazwy w. około 9-ciu, posiada ładny kościół murowany (po-Trynitarski z figurą cudowną Chrystusa), cerkiew, szpital (ziemski), urząd gminny i szkołę. W promieniu kilku wiorst od Krzywicz znajdują się folwarki: Kościewicze, Klarjanów, Paszkowszczyzna, Kniahinin, (dwór i m. m-ko z cerkwią, urz. gminnym, szkółką i monopolem), Berkowszczyzna i Malinówka. Krzywicze były gniazdem, skąd wyszło trzech zasłużonych mężów dla nauki i literatury polskiej, Jan, Leonard i Ignacy Chodżkowie.
Kublicze, m-ko i dobra w pow. lepelskim, gub. witebskiej, o 40 w. od Lepla, 50 od Połocka i Głębokiego, 20 od Uszacza, 45 od Dzisny i 60 od Dokszyc. 2 cerkwie (murowana i drewniana), zarząd gminny, poczta, apteka, szkoła elementarna. Ludność około 900 osób płci obojej. O wiorstę od miasteczka leży dwór, dziedzictwo niegdyś Kublickich, Klonowskich, $Sielawwów, Kościół parafjalny pod wezw. Zwiastowania N. M. P. istniał tu do roku 1867, fundowany przez Józ. Kłonowskiego. Piękną tę świątynię murowaną oddano na cerkiew. Okolicą jest piasczysta, małourodzajna, oblituje w małe jeziora. Lasy wycięte, budowle i piękny ogród zniszczony. Obszar dóbr wynosi przeszło 2 tysiące dziesięcin.
Kuczkuryszki, dwór z papiernią w pow. i gub. wileńskiej, o 6 wiorst od Wilna i 1 w. od st. kolejowej Nowa Wilejka i miasteczka t. n. Papiernia w pięknem położeniu nad rz. Wilunką. Własność rodziny hr. Pusłowskich. Papiernia znana jest już od lat kilkudziesięciu, lecz została postawiona na stopie pierwszorzędnej dopiero od czasu, kiedy ją oddano w dwunastoletnią dzierżawę czterem kapitalistom z Wilna: 2 braciom lipiecom, Papirnie i Szabadowi. Do Kuczkuryszek należy również Puszkarnia, w pięknem także położeniu, z dużemi stawami i dużym młynem. Puszkarnia po za Bel. montem i Leoniszkami stanowi poniekąd przedłużenie przedmieścia wileńskiego.
Kukuciszki, m-ko w pow. święciańskim, gub. wileńskiej, o 98 w. od Wilna i 53 w. od Swięcian, nad powokiem Kukuwentą położone. Ludności około 400 osób. Parafjalny kościół drewniany, p. wezw. św. Jana Chrzeiciela, wzniesiony w r. 1604 przez biskupa Woynę, i kaplica.na cmentarzu.
Kule, m-ko w pow. telszewskim, gub. kow., nad rz. Alantką położone, 0 48 w. od Telsz. Parafjalny kościół drewniany pod wezw. św. Stanisława fundow. przez Władysława IV w 1644 r. Na cmentarzu drewniana kaplica św. Jerzego.
Kupiszki (lit. Kupiszkis), miasteczko nad rzeką Ławeną w pow. wiłkomier., gub. kow.,około 4000 mieszkańców. Kościół parafjalny (budujący się), miasteczko blisko stącji kolei Sławianiszki. Poczta.
Kurkle, m-ko przy szosie petersburskiej, w pow. i gub. kowień., od Wiłkomierza w. 28 położożone. Do Onikszt, st. kol. wąskotorowej, wiorst 14. O 5 w. od Onikszt Jeży słynny z nadzwyczajnej wielkości kamień, zwany Puntuk, o którym śród ludu miejscowego przechowały się Jiczne podania. Kościół parafjalny św. Jerzego, fundowany przez Zawiszę.
Kurszany, m-ko i dobra w pow. szawelskim, gub. kowieńskiej, o 4 wiorsty stacja kolei 2. Libawo-Romeńskiej t. n. Dobra mierzą obszaru 172 włóki i są własnością p. J. Grużewskiego. Po jednej stronie rz. Wenty leży dość schludne m-ko, po drugiej piękny dwór z dużym starym ogrodem i pięknemi a licznemi zabudowaniami. Miasteczko Jiczy ludności około 1300 dusz.
Sąd pokoju, zarząd gminny i policyjny, sędzia śledczy, apteka, szkoła. gminna. Jedno z dawniejszych jest tu towarzystwo pożyczkowo-wkładowe. Parafjalny kościół drewniany pod wezw. św. Jana Chrzciciela. Kaplica murowana św. Krzyża. Gospodarstwo rolno-przemysłowe w dobrach jest wysoko podniesione: słynne bydło czystej krwi, serowarnia i t. d.
Kurzeniec, m-ko i dobra w pow. wilejskim, gub. wileńskiej, nad mz. Pienią położone, o. 8 w. od Wilejki, przy trakcie z Mińska do Dzisny wiodącym. Ludność iu-ka przeszło 1500 osób. Względnie duże obroty handlowe. Do r. 1872 był tu kościół parafjalny, który następnie, został przerobiony na cerkiew. Dobra stanowią własność rodziny Hurczynów.
Kuźnica, m-ko w pow. sokólskim, gub. grodzieńskiej, nad rz. Łosośną, 0 22 w. od Grodna i 15 w. od Sokółki położone. Dawniej był tu klasztor Bazylianów, który następnie został przerobiony na cerkiew. Kościół parafjalny murowany, wzniesiony na nowo z muru w r. 1860, przez ks. Pisankę. Ludność m-ka około 1300 osób. Przy miasteczku stacja kolei żel. Warsz.-Petersb. Zarząd policyjny i zarząd gminny. Jako królewszczyzna, Kuźnica w ostatnich chwilach RzedT arnowieza m-ko, jest częścią hrabstwa Lachowickiego należącego do hr. Kossakowskich, koło 5000 mieszkańców; po pożarze z przed lat 15 znącznie zubożało. Ludność żydowska, białoruska, tatarska. Białoruska żyje z rzemiosł, przeważnie z malarstwa i roli. Żydzi z handlu i produkcji warzyw, tatarzy z warzywnictwa i wyrobu skór. Z instytucji państwowych: poczta, telegraf, kamera ziemskiego naczelnika i kancelarja włościańska. Cerkiew przerobiona ze skonfiskowanego w 7-ym dzie: siątku lat ubiegłego stulecia kościoła katolickiego. Stąraniem i przeważnie kosztem Józefa Reytena i pracą lachowickich mieszczan postawiono w roku 1906 kościół katolicki za miastem. Z byłego zamku pozostały tylko wały, cegłę z tego zamku administracja hrabstwa pozwoliła wy- Dbierać za małą opłatą na sprzedaż; wandalizmu tego dokończono w S$ dziesiątku zeszłego stulecia. W Lachowiczach pochowano zwłoki Tadeusza Reytena— wedle Glogera na obecnych ogrodach— wedle miejscowej tradycji, osnutej jakoby na słowach s. p. Stefana Reytena na rynku przy krzyżu, jaki tam ongi stał, Eks- ” port Lachowicz stanowi mięso na potrzeby wojsk, rozlokowanych w Baranowiczach i po Poleskich kolejach, i skóry surow. Dawniej bogate miasteczko upada czypospolitej była w posiadaniu Ant. Tyzenhauza. Godnem jest zanotowania, iż w okolicy Kuźnicy często poławiają się pstrągi. róku na rok przez emigrację kupców do Baranowicz. W odległości 4 wiorst od Lachowicz znajduje się Hroszówka ś. p. Tadeusza 'Reytena. Okolice Lachowicz zasiedlone były wychodźcami najróżnorodniejszych narodów jak to dowodzą nazwy wiosek, więc mamy wielką i małą Lotwę, Turki, Litewkę, Litwinczyce, Kosinowicze i t. p. we wsiach zasiedlonych przez byłych wychodźców z Małopolski, przechowały się nazwiska małopolskie, jakto kiełbasa i inne, i stroje kobiet więc: spódnice granatowe, obszyte ponsową listwą, kontusz granatowy, podszyty ponsowo 2 takiemiż wyłogami, na głowie namitka, obramowana bogato galonami. Strój ten obecnie służy jako strój do kościoła lub do cerkwi i na obrzędy rodzinne jak wesele lub chrzciny.