Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Статьи на буквы S-Ś (1): Sarkanie - Szack: оригинал

Статьи на буквы S-Ś (1) в справочнике Н. Роубы: от Sarkanie до Szack; издание, с. 168-169 и далее. Польский текст издания.

Скан: разворот 86, с. 168-169

Śatanty, pow.telszewski, gub. kowieńska. W r. 1630 Mikołaj Passanowski wystawił tu kościół drewniany. Bisk. Melchior Siejsz utworzył parafję. Gdy kościół ten podupadł w 1724 r. wystawił Stanisław Wojno z ks. Ogińskim nowy kościół drewniany, Sałaty, m-ko nad rzeką Muszą w pow. poniewieskim, około 700 mieszkańców. Kościół parafjalny.

Sarkanie, folwark nad jez. Cyrma, pow. rzeżycki, g. witebska, gm. Rezenmujża. Posiada kośc: par. pod wezw. Niepok. Poczęcia N. P. M. W pierwszej połowie XVII w. należały do Dunin-Balaszków. W r. 1650 należały do J. Weyss al. Weysenhofla. Rozpadły się później i różne przechodziły koleje. Obecnie należą do Swierzbińskich i mają 586 dziesięcin przestrzeni dworskiej.

Скан: разворот 87, с. 170-171

Saudyniki, m-ko i majętność w powiecie szawelskim, gub. kowieńskiej, nad Dubisą położońe, własność rodziny Stauiewiczów, o w. trzy od miasta Kielm. Przez Dubisę jest tu nost drewniany na palach na drodze, wiodącej z Cytowian do Kielm. Kościół filjalny.

Serniki, wieś i okolica szlach., nad rz. Stabla, dopł. Styru, pow. piński, gab. mińska, w 3 okr. pol. stolińskiim, gm. Radezysk. Kazimierz Jagiellończyk oddaje Serniki niejakiemu Olizarowi Szyłowiczowi. W początku XVI w. należały do Wrelatyckich później do Domanowiczów, Niewiadomo kiedy w Sernikach osiadła szlachta, pochodzi ona z Mazowsza. Mieszkają tu rodziny: Mauchnowiczów, Sermickich, Paluchowiczów, Dubinów i inne. Przyjęli wyznanie wschodnie, zajmują się rolnictwem, lisactwem, rybołówstwem i ciesielstwem. Język ludowy z przymieszką wielu słów polskich.

Okolica szłachecka, znajdująca się na prawym brzegu Stubły ma 222 osad i 1356 mk. Cerkiew p. w. św. Dymitra. Wieś na łewym brzegu Stubły, ma 50 os. pełnonadziałowych.

Serofin, wieś i probostwo katolickie w powiecie ihumeńskim, gubernji mińskiej, gmina Omelno, stacja i poczta Marjina Horka. Libawo-Romeńskiej dr. żel. Kościół fundacji Janiszewskich, roku 1462, dekanatu ihomeńskiego ma około 2000 wiernych, ulegał długie lata defraudacji księży renegatów, dziś prawowiernie obsadzony wywiera wpływ zbawczy na lud, odwykły od chwały Bożej.

Siady, m-ko w pow. telszewskim, gub. kowieńskiej, nad rzeką Wardawą, była własność rodziny Gadonów. Ostatni właściciel Aloizy G., szef szwadronu, w roku 31 zesłany na Syberję, miasteczko i majątek zabrany na skarb. Syn Alojzego Ludomif znany szerokich kołach długoletni sekretarz emigracji 63-go roku. Zmarł w roku 1907 w Krakowie. Miasteczko posiada 2 kościoły, szkołę, szpital rządowy, pocztę, telegraf, urzędy ziemskiego naczelnika, usesora, leśniczego, sędziego śledczego i zarząd gminny.

Siechniewicze, wieś i dobra na lewym brzegu rz. Wieniec, pow. prużański, gub. grodzieńska 2 okr. pol., gm. Rewitycze. Kościół par. katolicki pod wezw. Opieki N. M. P. Dobra rodzime Kościuszków, gdzie Tadeusz powrocie z Ameryki gospodarował

Sidra, m-ko i dobra nad rz. Sidrą, Jewym dopł. Biebrzy, pow. sokólski, gub. grodzieńska, w okr. pol., gm. Makowlany. 110 domów, przeważnie drewnianych, 920 mieszk., zarząd miejski, zarząd gminny, cerkiew, kościół katolicki. Targi co niedzielę, st. pocztowa. Ludność trudni się rolnictwem, drobnym przemysłem. Parafja prawosławna liczy 153 wiernych, parafja katolicka 2224 wiernych. Należała do Radziwiłłów, później drogą wiana. przeszła w dom Gasztoldów, następnie przechodziła do Naruszewiczów, kn. Hołowczyńskich, Wołłowiczów, Potockich, Szczuków. Po Szczukach powróciła Potockich. W r. 1816 uległy eksdywizji i nabyte zostały na cytacji przez Rajmunda Rembielińskiego.

Siebież, m. pow. w gub. witebsk. Powiat siebieski graniczy od północy z gub. pskowską, od wschodu z pow. newelskim, od południa z połockim i drysieńskim, od zachodu zaś źż lucyńskim. Zajmuje przestrzeń 8820.s wiorst kwadrątowych. Powiat obfituje w jeziora, które zajmują na ogół przestrzeń 136, wiorst kw. Ważniejsze z nich; Siebieskie, Osono, Białm, Nieczeroco, Ołbito, Osyń, Swibło, Niewiedro, Jassy i Jezierzyszcze. Siebież położony jest na dość wyniosłym półwyspie, okolonym z trzech stron wodami jeziora Siebieskiego, o trzy wiorsty szosą, od stacji tejże nazwy kolei Moskiewsko- Windawskiej, w odległości 214 w. od Witebska. W XVII wieku był tu zamek warowny, broniący północnych kresów Rzeczypospolitej. Obecnie Siebież posiada kościół parafjalny murowany p. w. Sw. Trójcy, fundowany w r. 1649 przez ks, Krzysztofa Radziwiłła.

Sielec, m-ko i dobra nad rz. Jasiołdą, pow. prużański, gub. grcdzieńska, w 1 okr. pol., gm. Sielec. 2836 w. k. Zarząd 1-go okr. police. dla 6 gmin, zarząd gminny, cerkiew, kaplicę katol., szkoła. ludowa, szpital. Należały do Anny Kiszczyn, następnie do Krzysztofa Sadowskiego, później do Radziwiłłów. W roku 1859 własność hr. Zamoyskiej, W roku 1879 nabyte zostały przez Puolesa. Dobra mają 7000 dz. 2 gorzelnie, 2 cegielnie, browar.

Sieliszcze, m-ko położone w pow. lepelskim, gub. witebskiej, nad jeziorem wielkiem tegoż imienia i dwór. Miasteczko posiada Kościół duży murowany po Bernardynach—zakonników, przy trakcie małym od Połocka wiorst 50, od m. Lepla tyleż. Miasteczko całe przeważnie zamieszkałe przez mularzy chrześcijan katolików, którzy na zarobek latem idą do Rygi, Petersb., Moskwy, są gorliwemi katolikami, przed 63 rokiem zwykle w czasie Bożego Narodzenia chodzili po dworach z betlejemską kolendą, przedstawiając Narodzenie Pańskie i śpiewając chórem nabożne pieśni po polsku, umieją czytać i modlą się na książkach, teraz zabroniono chodzić z kolendą i ten tak niewinny zwyczaj zgasł zupełnie.

Siemiatycze, m-ko na prawym brzegu rzeki Kamionki, pow. bielski, gub. grodzieńskiej, w 4 okr. pol., gm. Siemiatycze, grodzieńskiej gub. Zarząd pol. zarząd gminny, cerkiew, kościół katol., ewang., synagogę, dwa razy w tygodniu targi, 2 jarm. fabr. tytoniu i sukna, 5.634 mk. W początki XV w. Siemiatycze należały do Kmitów, przechodziły kolejno do' Sudymoutowiczów, Łęczyńskich, Szydłowskich, wracają do łęczyńskich, następnie do Radziwiłłów, potem przeszły do Sapiehów. Michał Sapieha w r. 1725 r. wystawił klasztor i wzniósł kościół. W r. 1753 jako wiano za Anną Sapieżanką, dostały się ks. Jabłonowskiemu.

Anna założyła drukarnię, bibljotekę, gabinet hist. naturalnej, zbiory star., wiele fabryk. Po śmierci Anny Jabłonowskiej dostały się Mejznerowi, a następnie drogą wiana gen. Fenshave, w ręku spadkob. którego obecnie się znajdują. W 1803 r.

Скан: разворот 88, с. 172-173

cesarz Aleksander I zakupił zbiory pałacu siemiatyckiego.

Siemieżewo, m-ko nad rz. Morocz, pow. słucki, gub. mińska, w I okr, pol. starobińskim, gm. Kijewicze. Do 1874 r. m-ko należało do ordynacji kleckiej, odtąd do nieświeskiej. Cerkiew, wzniesiona przez Radziwiłłów w 1720 r. Język białoruski z przymieszką słów polskich. Dobrobyt. W m-ku rozwinięte żebractwo, zorganizowane w stowarzyszenie, obecnie nie istniejące, po wsiąch jednak jeszcze bakałarze uczą starodawnych modłówigry nalirze żebraczej. Istnieje też cech krawców wieśniaczych. Szkoła ludowa. 'Siemkow, od Mińska Litewskiego o mil 3, dawna rezydencja 0- statniego wojewody mińskiego Adama Chmary, dziś Chełchowskich. Do niedawna zawierała masę pamiątek krajowych, bibljotekę i archiwum, prawie wszystko rozsprzedano na licytacji, lecz zostału starodawne archiwum godne badań historyków miejscowości, ze względu na znaczenie rodziny Chmarów w swoim czasie.

Sienno, m. pow. ”gub. mohylowskiej. Powiat sieński, albo sienneński zajmuje północ.-zachodnią część gubernji i graniczy na północy z pow. łepelskim i witebskim, na wschodzie z orszańskim, na południe z mohylowskim, na zachodzie zaś z borysowskim gub. mińskiej. Powiat ma rozległości 4333, wiorst kw. W południowej części powiatu przechodzi dział wodny pomiędzy dorzeczem Dźwiny i Dniepru. Gleba piasczysto-gliniasta, mało urodzajna. Przeważna część powiatu należy do dorzecza Dźwiny Zach., która na granicy 27 w. stanowi granicę powiatu gub. witebskiej. Z dopływów ważniejsze: Łuczesa z Obolem. Południową część zraszaja dopływy Dniepru: Druć i Bóbr, biorące w powiecie początek. powiecie znajduje się 122 jezior, z których ważniejsze: Łukomlskie, Zeryńskie, Sielawa albo Długie i Sieńskie. Pow. sieński jest najbardziej bagnistym z powiatów gub. mohylowskiej. Sienno Jeży nad jeziorem nazwy, przy ujściu do małej rzeczki, 147”/. w. od Mohylowa, 60 od Witebska, Ludność wynosi około 3,700 osób płci obojej. Kościół parał. św. Trójcy, bardzo obszerny, został wzniesio- By przez małż. Kurczów w 1509 a następnie przebudowali Ogińscy. Sienno zawsze stanowi własność prywatną i ostatnio należało do Puasłowskich, a dziś do Szebeków.

Sierhiejewicze, dobra i wieś pow. ihumeńskim, gub. mińskiej nad dużem jeziorem zwanem Mucha, niegdyś dziedzietwo Zaranków, Prozorów, z kolei Bukatych, Lipskich i Jelskich. wieku XVTII upamiętnione pobytem dłuższym ostatniego posła Rzeczypospolitej do Anglji Franciszka Bukatego, który ożeniony z Barbarą Prozorówną, wojewodzianką witebską, wziął Sierhiejewicze w posagu.

Sierocin, m-ko u zbiegu rz. Czernicy z Budowieścią, pow. połocki, gub. witebska. Cerkiew pod wezw. Narodzenia N. M. P., wzniesiona w 1669 r. przez Hrebnickich. Stanisław August Poniatowski nadał Sierocinowi 176 roku prawo magdeburskie.

Obecnie własność Renuttów,

Siewież jez, w płn.-wschodnej części pow. dyneburskiego, gub. witebska, do 8 w, długie, a do w, szer., ma 17 w. kw. rozległości. Do 2 sąż. głębokie, dno ma gliniasto-piasczyste. Od strony płn.-wschodniej uchodzą do jez. dwa ruczaje, od strony zach. wypływa rzeka Dobna, prawy dopływ Dźwiny, do której uchodzi pod Liwenhofem. W niewielkiej ilości szczupaki, karasie, okonie i inne ryby.

Sieniucha rz., albo Sina, rzeka w gub. witebskiej i pskowskiej, lewy dopływ rzeki Wielkiej. Wypływa w pow. drysieńskim z błota przylegającego do jez. Oswiejskiego, płynie w kierunku płn.- wsch. przez pow. siebieski i lucyński. Ogólna długość biegu wynosi około 150 w. Dno w granicach gub. witebskiej ma wszędzie ilaste, grzęskie. Spławna. Oprócz kilku drobniejszych przybiera. rz. Pleśnicę.

Skidel, m-ko nad Skidelką, pow. grodzieński, gub. grodzieńska. Około 2000 mieszkańców. Zarząd gminny, gorzelnia, browar. Cerkiew paraf. fil. i ementarna. Wchodził niegdyś w skład dóbr ekonomji grodzieńskiej, następnie własność ks. Czetwertyńskich.

Skina, fabryka papieru w majątku

Smolańce, gub. witeb., pow. lepelskiego, gmina Smolaniecka. Siła wodna 150 koni na rzece Olszance. Maszyn parowych stale czynnych 3 z nich największa 500 (pięćset) koni siły, cztery kotły z udoskonaleniem (wentylator, przegrzewacze it. p.) Produkcja. roczna przeszło 200 tys. pudów papieru -różnych gatunków. Robotników stale zajętych około 500 przeważnie miejscowej ludności. Najbliższa stacja pocztowo-telegraf. w Czasznikach o 8 wiorsty. Od Lepla. 33 wiorsty. Fabryka połączona telefonicznie z Iwańskiem, gdzie główny zarząd.

Skirstymoń, m-ko rząd. nad Niemnem, pow. rosieński, gub. kowieńska, gm. Jurburg. Kościół katol. parał. pod wezwaniem św.

Jerzego, wzniesiony w 1636 r. przez Władysława IV. Parafja katol., dekanatu wielońskiego, kaplica na folw, Zamek. Pier: wotnie dobra Skirstymoń należały do ekonomii stołu królewskiego, następnie przemienione na starostwo, były w 1771 r. w posiadaniu Medekszy. Przechowują się w S$. szczątki zamku krzyżackiego, około 600 mk.

Skandwile, nad rzeką Anczą, przy szosie Rygi do Tylży, o 28 wiorst od Taurog. Kościół katolicki, Kościół luterański. Co tydzień wielkie targi. Tow. spożywcze i kółko rolnicze.

Skiemiany, wieś kościelna, zw. m-kiem, w pow. wiłk. gub. kow. 0 39 w. od Wiłkomierza, ludność wynosi około 300 osób płci obojej. Filjalny kościół drewn. pod wezw. N.M.P. należący niegdyś do ks. Augustjanów w Widziniszkaah. Dobra tej nazwy stanowią własność rodziny Maleckich, Skobielewski obóz, jest to wojskowe miasto, w pow. nowogródzkim, mińskiej gub., zimową porą zamarłe, latem wysoce ożywione z miljonowemi ząabudowaniami, na przestrzeni 6 wiorst. O 5 wiorst od stacji Leśna kolei Moskiewsko-Brzeskiej, przy szosie ze Słonima do Baranowicz na połowie drogi. Wszyscy oficerowie 4-ch pułków piechoty:

Скан: разворот 89, с. 174-175

i dwu brygad artylerji pobudo-' wali tu swoje letnie mieszkania w sosnowym lesie, dokąd na łato się zjeżdżają rodziny i krewni na karację. Miejscowość w nadzwyczaj zdrowotnych warunkach. Do kościoła najbliższego 17 wiorst do Nowej Myszy.

Skoki, wieś i dobra nad rz. Leśną w pow. brzeskim, gub. grodzieńskiej położone, do gm. Motykuły, o 10 i pół wiorsty od Brześcia. Tu w r. 1757 urodził się znany poeta i pisarz Julian Ursyn Niemcewicz.

Skopiszki, m-ko nad jez. Mitowo, pow. jezioroski, gub. kowieńska, „wokoło 600 mieszkańców; dwa kościoły katolickie, synagoga, koszary wojskowe, zarząd gminny, szkołę wiejską, targi tygodniowe. W części należy do hr.

Choiseułów, reszta do rządu” Kościół paraf., pod wezw. św.

Trójcy, wzniesiony w r. 1752. Parafja kotolicka dek. abelskiego. Na cmentarzu kaplica murowana pod wezw. św. Wawrzyńca. Uprawa Inu. SĄ $Skorułe, wieś kościelną zw. miasteczkiem i folwark, na lewym brzegu Wilii, pow. kowieński, gub. kowieńska. kościół par. katolicki pod wezw. św. Anny. Pierwotny fundusz na tutejsze probostwo uczyniony w 1522 r. Obecny kościół w stylu gotyckim, wymurowany żostał w 1662 r. przez Andrzeja Skorulskiego. Parafja katol., dekanatu.kow., zwana Skorule-Janowo, ma 2 filie, w Janowie i Kulwie. Gleba piasczysta, ludność białoruską. Dziś własność Siemaszków. $Skryhałów, m-ko i dobra na prawym brzegu Prypeci; pow. .możyrski, . gub. mińska. Niegdyś królewszczyzna, następnie własność Kmitów, Muszków, Denhoffów, Uzartoryskich, Petroneli Chełchowskiej, rodziny Oskierków, hr. Murdelio; w r. 1874 nabyte przez ryskiego kupca Karola Szepellera. Około 1300 mieszkańców, Cerkiew pod wezw. św. Mikołaja, drewniana, fundacji Kazimierza Oskierki. Do niedawna była tu kaplica katol, W okolicy dużo kurhanów okopisk przedhistorycznych.

Sławkowicze, wieś i dobra, pow. bobrujski, gub. imińska, gm. Laskowicze, par. katol. Hłusk. wieś ma 63 os. pełnonadziałowych; cerkiew z r. 1796 pód wezw. św. Kożmy i Damiana, Dobra dość dawne dziedzictwo Reytanów, 2465 dz., młyny, gorzelnie; grunta lekkie, łąk błotnych wiele.

Słobódka, m-ko położone nad jeziorem Niedrowo w powiecie jeziorowskim 700 mieszkańców, najbliższa poczta Bra- -'sław 10 w., najbliższa stacja kolei Kresławka 30 w. W mias- > teczku znajdują się: zarząd gminny słobódzki, kościół parafjalny Zawierski (mazwa od pobliskiego dworu Zawierz) nowy zbudowany w stylu romańskim 1905 ku. Szkoła 2 klasowa męska, szkoła początkowa żeńska. Ludność białoruska katolicka (w kowieńskiej gubernji jedyna parafja czysto białoruska. bez przy- ” mieszki litwinów). W parafji jest wiele jezior, z których główniejsze są: Snuda, Strusta, Wołoso, Niedrowo,; Wójsa. Przepływa rzeka Drujka, wpadająca do Dźwi- -ny przy'm. Drui.

Słonim, m. pow. gub. grodzień- -"skiej, po obu brzegach Szczary, przy ujściu do niej Issy i przy kolei Baranowicze-Białystok odległości 166 wiorst od Grodna. Początek miasta ginie w pomroce odległych wieków. Około r. 1290, Montwint, najstarszy syn Gedymina, otrzymawszy od ojca dzielnicę w Karczewie i Słonimie, w nim założył stolicę swego księstwa. Około r. 1500 Słonim został miastem powiat. województwa nowogródzkiego. Najbardziej się podniosło miasto w drugiej połowie XVTII wieku, kiedy Michał Ogiński, hetman w. lit., otrzymawszy starostwo słonimskie, osiadł tu z licznym dworem. Po ostatnim rozbiorze Rzplitej, Słonim w 1795 r. pozostał miastem głównem gub. słonimskiej, utworzonej w części województw: nowogródzk., trockiego. i. brzeskiego i składającej się z powiatów: słonimskiego. uowogródzkiego, lidzkiego, grodzieńskiego, wołkowyskiego. W r, 1802 Słonim wschodzi w skład gub. grodzieńskiej. Kościół parafjalny murowany pod weżwaniem Sw. Andrzeja stanął w r. 1775 kosztem i staraniem ks. ks. Anecuty i biskupa Giedroycia. "Prócz parafjalnego jest w Słonimie kościół pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia N.M.P. przyb. klasz. Bernardynek, założony w r. 1645 przez Aleksandra Judyckiego. Ludność w r. 1907 wynosiła 20.384 osób płci obojej. Rozwój miasta w ciągu ostałniego dziesięciolecia jest wyjątkowo znaczny, a nawet i wygląd zewnętrzny stał się okazalszym. Są tu następujące zakłady szkolne i instytucje społeczne: prywatna szkoła realna, prywatne progimnazjum żeńskie, Tow. Dobroczynności i T'-stwo pom. ubog. żydom.

Słowieńsk, m-ko na lewym brzegu Berezyny Niemnowej, pow. oszmiański, gub. wileńska, okolica lesista i żyzna; posiada cerkiew parafjalną drewnianą, szkołę ludową. Własność Michała hr. Chreptowicza. W końcu XVII w. Słowieńsk należał do Zahorskich, następnie do Szaniawskich, później do Joachima Ohreptowicza, obecnie we władaniu ostatniego potomka tego rodu Michała hr. Chreptowiczabuteniewa, bezdzietnego.

Słuck, miasto pow: gub. mińskiej.

Słuck, u latopisców ruskich Słuczesk, niegdyś stolica księstwa ”słuckiego, od r. 1795 miasto powiatowe gub. mińskiej, leży na prawym brzegu Słucza, przy dawnej. szosie moskiewsko-brzeskiej, w okolicy równej, -bezleśnej, żyznej i obfitującej w łaki, w odległości 204 w. od Mińska. Najbliższe stacje kolejowe znajdują się o 114 w. w Horodziei (linja Moskwa-Brześć) io 84 w. w Lachowicząch: (linja Wilno- Równe). Rzeka Słucz przepływa o 1 wiorstę na wschód od miasta, którę natomiast przecina ” kanał, od rzeki przeprowadzony i dość obiity w wodę. Miasto składa się z trzech” części: Starego miasta, Nowego Miasta, zwanego także Trojczany i przedmieścia Ostrów. Jest jeszcze część miasta zwana Skoliszcze, żasied- Jona wyłącznie przez żydów. Początek Słucka nie: jest znany i sięga prawdopodobnie czasów przedhistorycz: Pierwszą wzmiankę o Słucku znajdujemy: w Jatopisach ruskich pod r. 1116, gdy spalony został przez ks. mińskiego Hleba. W XIII wieku Słuck przeszedł prawdopodobnie pod panowanie Litwy, podobnie jak Nowogródek i Zasław.. Przez dłuższy czas Słuck stanowił dziedzietwo książąt Olelkowiczów, a po wygaśnięciu tego rodu wraz z ręką księżniczki Zofji dostał się ks. Januszowi Radziwiłłowi i stał się odtąd gniazdem kalwinizmu w tych stropach. Janusz Radziwiłł w 1617 r. założył tu zbór kalwiński, a Krysztof Radziwiłł urządził w 1625 r. szkołę i seminarjum tegoż wyznania. Bogusław Radziwiłł również otaczał Słuck swą opieką i przy nim miasto znacznie się rozrosło. Najbardziej jednak przyczynił się do dobrobytu miasta Hieronim Radziwiłł, w początku XVIII w. jemu to zawdzięcza Słuck słynną fabrykę pasów. Uchwąłą sejmową Słuck w r. 1778 stał się głównem miastem ncwoutworzonego powiatu słucko-rzeczyckiego. Powiat ten przetrwał do r.- 1793, poczem Słuck przeszedł pod panowanie rosyjskie. Do r. 1845 Słuck był własnością ks. Ludwika Wittgenstejna, od którego je rząd wy- Obecnie (w r. 1907) Słuck liczy 15.618 mieszkańców, posiada gimnazjum męskie, dwie pensje żeńskie, kościół po-bernardyński, 6 cerkwi prawosławnych, starożytny monaster w Trojczanach, dwa zbory kalwińskie i synagogę. Niebrak również instytucji społecznych, jak T-wo Rolnicze, T-wo Dobroczynności, wzajemnego kredytu i t. p. Przemysł fabryczny rozwinięty jest słabo, Natomiast mieszkańcy Słucka cieszą się już zdawna ustaloną opnią w kwestji ogrodnictwa sadownictwa. Ogrodów w Słucku jest b. dużo, a gruszka „Słucczapka” nie należy do najgorszych.

Скан: разворот 90, с. 176-177

Słucz rz., rzeka, lewy dopływ Prypeci, zaczyna się na płn. krańcu pow. słuckiego, w bagnach, sięgających granicy pow. ihumeńskiego, zwanych Wierch- Słucz. Spław na Słuczu zaczyna się w obrębie pow. mozyrskiego od miejsca połączenia się Słucza z rz. Morocz. Długość biegu wywynosi 145 w. Ryb i raków obfitość wielka.

Śmiłowicze, meko i duże dobra gubernja mińska, powiat ihuimneński, od Mińska wiorst 40.

Niegdyś rodziny Kieżgajłów, z kolei Ogińskich i Moniuszków, dziś przez wiano Wańkowiczów. kościół po-Misjonarski od r. 1864 przerobiony na cerkiew, zawiera groby Ogińskich i. Moniuszków. Pałac ma dużo pamiątek i dzieł sztuki, poczta w miejscu. Para- -fja katolicka Ihumeń.

Smolańce, dobra i wieś w pow. lepelskim, gmina Smolańce, dobra mają 6000 dziesięcin ziemi i składają się z folwarków Smolańce, Michałów, Zosin, Kohanowicze, Choraków, Katorsze, Sierebóg, oraz paru mniejszych zaścianków. W gminie Smolanieckiej jest 5,688 mieszkańców, w obręb jej wchodzą oprócz klucza Smolańskiego folwark kościelny Szołkowszczyzna (należy do parafji Bieszenkowskiej) i 20 wiosek. Dobrobyt wśród ludu znacznie się tu podniósł w ostatnich lat dziesiątku, zwłaszcza we wsiach bliżej leżących do fabr. papieru „Skina”, zatrudniającej około 500 robotników. Fabryka ta produkuje rocznie przeszło 200 tysięcy pudów papieru (miesięcznie od 16.000 do 20.000). Najbliższa stacja pocztową w Czasznikach o 2 wiorsty, najbliższa stacja kolejowa: Łowsza (Rygo-Orłowskiej drogi) i Krupka lub Bóbr (Moskiewsko-Brzeskiej). Smolańce pamiętne bitwą 1812 roku w odwrotnym pochodzie armji Napoleońskiej, wówcząs to od połowy października, aż do pierwszych dni listopada przeciągały tędy wojska, paląc wsie i dwory okoliczne. Dnia 2 listopada 1812 r. bitwa wrzała w samym dworze, przyczem spalono pałac i wszystkie niemal zabudowania, na placu boju zostało około 5.000 poległych. Smolańce były atynencją hrabstwa Czasznickiego i wraz z Czasznikami zostały nabyte przez Michała Wołodkowicza starostę chojnieńskiego, obec. są własnoscią jego prawnuka Wincentego Wołodkowicza. Jest tu wzorowa gorzelnia, młyn wodny na Łukomece, oraz wyżej wspomniana papiernia, z oddziałem w Wiszkowiczach.

Smolewicze, m-ko i dobra po. radziwiłłowskie nad rz. Plissą pow. borysowski, gub. mińska; około 1500 mięszkańców, szkoła wiejska, szpital, browar, W XVI w. Smolewicze należały do Konstantego Ostrogskiego, później do Radziwiłłów, następnie do Wittgensteinów, wreszcie zostały sprzedane. Ks. Konstanty Ostrogski fundował tu w 1507 r. cerkiew pod wezw, św. Mikołaja. W ostatnich czasach w Smolewiczach wzniesiono nową cerkiew, od niej zależy siedm kaplic. Dobra mają 31.648 dziesięcin, młyny, karczmy, gorzelnie. Chrześcijanie trudnią się rolnictwem.

Smolhów, folwark mały przy granicy powiatu słuckiego i bobrujskiego, w. gubernji mińskiej, w którym się urodził 17 wrzęśnia 1822 bard Litwy Ludwik Kondratowicz (Władysław Syrokom- Ja); widok Smolhowa jest, w albumie Ordy.

Smorgonie, m-ko skarbowe przy zbiegu rz. Ukieny z Gierwiatką, pow. oszmiański, gub. wileńskiej około 7000 mieszkańców. Posiada dwie cerkwie pod wezw.

Przemienienia Pańskiego, z muru wzniesioną w 1840 r. i pod wezw. św. Michała, dwie kaplice drewniane. Zarząd policyjny. i gminny, komisja włość., sąd pokoju, inkwirent sądowy, trzy doroczne jarmarki, młyny leśne, garbarnie. Dawniej był tu kościół parał. katol., dekanatu oszmiańskiego, pod wezw. św.

Trójcy, wzniesiony. w 15583 F., z kaplicami w Zalesiu i Oyrynie. Par. prawosł. Przemienienia i św, Michała. W XVI w. dziedzictwo Zenowiczów, z których Krysztof założył tu zbór kalwiński, przez syna jego oddany katolikom. Własność Radziwiłłów, Karola hr. Przezdzieckiego, po 1870 r. skarbowa. W 1708 r. bawił tu Karol XII i tu pożegnał się z nim Stanisław Leszczyński, udając się do Malborga.

Snudy jez, w pow. Jjezioroskim, gub. kowieńskiej, dług. 6 w., szer. do 5 w., ma 22 w. kw.; 8 wysp. Od południa łączy się z jeziorem Strusty i przez rz. Drujkę zlewa swe wody do. Dźwiny.

Sobakińce, wieś i dwór, powiatu lidzkiego, gub; wil., Lida w. 50, stac. kol. Pet..Warsz: Marcinkańce w. 28. Niegdyś własność skarbu w. ks. lit. znana pod mianem Zabłocie, którą TF.

Скан: разворот 91, с. 178-179

1540 dzierżawił pan Szymko Mackiewicz, ciwun wileński, Po nim nadana około r. 1550 Michałowi $Sobakinowi, zbiegowi z Moskwy, od nazwiska którego otrzymała dzisiejszą swą denominację. We wsi cerkiew od bardzo dawnych czasów istniejąca, na nowo wybudowana roku 1865. W niej dzwonz napisem "słowiańskim r. 1506 i niemniej starożytny obraz M. B. za cudowny uznawany. Na obrazie ciekawe votum srebrne króla Stanisława Leszczyńskiego roku 1705, Król Jan III Sobieski r. 1676 nadał dla wsi Sobakiaskiej prawo magdeburskie, co August II r. 1755 konfirmował. Dwór ze wsią Sob. r. 1826 należał doHofmanów i posiadały razem dym. i dusz męzk. 63 i żeń. 49. R. 1866 wieś liczyła mieszkańców 116, r. 1882—178, obecnie 163. Wieś ma ziemi 134 dz. Dwór ziemi dz. 346 należy do p. Szalewicza. We wsi zarząd gminny od r. 1866 i szkoła ludowa od roku 1868. Ludność okoliczna-—czarnorusini, być może jedyni potomkowie jadźwingów. W pobliżu Sob. starożytne cmętarzyska, zwiedzane przez p. Szukiewicza i Woltera.

Sokółka, m-ko pow. w gub. grodzieńskiej. położone nad rzeką Sokółką przy kolei Petersburg-Warszawa, leży w odległości 37 wiorst od Grodna (przy trakcie białostockim). Była to pierwotnie wieś koronna, należąca do ekonomji grodzieńskiej, mieszkańcy której obowiązani byli do hodowania sokołów. W ostatniej ćwierci XVIII wieku Antoni Tyzenhauz, podskarbi litewski, osadził tu rzemieślników, zabudował pięknie rynek i wyniósł osadę do godności miasteczka.

Po trzecim rozbiorze Rzplitej, Sokółka wraz z całą zachodnią częścią dzisiejszej gub. grodzieńskiej dostała się Prusom i pozostawała pod ich władzą do pokoju Tylżyckiego. Po przyłączeniu do Rosji obwodu białostockiego w r. 1808, Sokółka przeznaczoną została na miasto powiatowe. Kościół parafjalny pod wezwaniem św. Antoniego, wzniesiony został pierwotnie drzewa w r. 1565 przez Żygmunta Augusta. W r. 1779 kościół ten spłonął i dopiero w 1848 proboszcz miejscowy ks. Kryszczun wymurował dość okazałą i przestronną świątynię. Miasto w r. 1907 liczyło zaledwie 5289 mieszkańców. Prócz paru szkółek elementarnych, posiada jedynie pensję 4-0 klasową prywatną żeńską.

Soleczniki M., m-ko nad Wisińczą, pow. wileński. Zarząd gminny, szkółka miejska, kościół katolicki drewniany pod wezw. św. Jerzego. Dobra mają 148 dz. ziemi uprawnej i 586 dz. lasu.

Własność Uhodkiewiczów, potem Mianowskich, w posiadaniu których do dziś pozostają.

Soleczniki W., m-ko i dobra nad rzeką Solczą, pow. wileński, gm. Soleczniki. Około 600 mieszk.

Huta szklana, młyn na Solczy gorzelnia. Kościół par. katolicki drewniany, stacja pocztowa, kaplica protestancka. Kościół kat. pod wezw. św. Piotra apostoła, założony w XIV w. Parafja katolicka dek. raduńskiego. Filja w Solecznikach Małych, kaplica w Montwiłowszczyznie. Dobra mają 291 dzies. ziemi uprawnej i 2730 dzies. lasu. Własność niegdyś Hlebowiczów, następnie Chodkiewiczów, dziś Wagnerów.

Sołoki, m-ko nad jez. Łodzie, pow. jezioroski, gub. kowieńska, około 1300 mieszkańców. Kościół katol. pod wezw. św, Piotra i Pawła. Na cmentarzu grzebalnym kaplica Ukrzyź. J. Chr. Filja w Duksżtaczu i Wojaszyszkach, kaplice w Ligunach, Narunach i Wardzinkienach. W okolicach miasteczka liczne okopy, które lud uważa za szwedzkie kurhany.

Sołomerecze, dobra w pow. miń., niegdyś udzielne księstwo. Był tu monaster fundacji książąt Sołomereckich. Z dawnych inwentarzów widać, że było tu spore miąsteczko, Grunta urodzajne. Lasy przeważnie jodłowe. Dawne dziedzietwo Wołodkowiczów. Soły. dwór i parafja, kow. gub., wiłkom, pow. Na wyspie ślicznego jeziora leży wspaniały majątek hr. Przezdzieckiego i ładny kościół. Niedaleko jest duża Solska puszcza, w której zachowały się w wielkiej ilości dzikie zwierzęta. Na wyspie w majątku wspaniały park. Od stacji Poniemunia 12 wiorśt.

Soły, m ko, dobra i dwór na lewym brzegu Oszmianki, pow. oszmiański, gub. wileńska, 16 w. od Oszmiany a 67 od Wilna. st. kol. żel: libawo-romeńskiej t. n. Zarząd gmiuny, stacja pocztowa i telegraf, szkoła Judowa, około 500 mieszk. Paraf. kościół drewniany pod wezw. N. P. M. Różańcowej i kilka kaplic. Dobra stanowią własność rodziny Zylińskich. W pobliżu są drugie Soły, własność gen. Iwanowa; jest to iedno z najbardziej postępowych gospodarstw na Litwie, przy olbrzymim nakładzie urządzone.

Sorok-Tatary, okolica szlach., na wzgórzu nad rz. Waka, pow. trocki, gm. Międzyrzecze, okr. wiejski Skorbuciany. Odwieczna osada tatarska, jedna z dość licznych, ' założonych w swoim czasie przez wielk. księcia Witolda.

Soż rz, w £ub. smoleńskiej i inohylowskiej, lewy dopływ Dniepru. Bierze początek w połudn. części pow. smoleńskiego, 'na gub. mohylowską przypada 460 w: Głębokość waba się pomiędzy 5 i 20 st. Szybkość biegu od 400 do 600 sąż. na godzinę.

Spiahła, folw. i wieś zwana miasteczkiem, pow. święciański, gub. wileńska. Cerkiew paraf. drewn. pod wezw. Wniebowzięcia N.M. P. szkoła ludowa. W 1761 r. własność Andrzeja Zienkowicza, następnie Sulistrowskich, dziś Boczkowskich.

Srednik, m-koi dwór, w gub. kow.

Niemnem, gdzie weń wpada Dubissa. W pobliżu przechodzi szosa wiodąca do Jurborga, idąca równolegle do Niemna i nad jego brzegiem. Skutkiem położenia swego u zbiegu Dubissy z Niemnem, miasteczko stale bywa narażone na wylewy. Niemal corocznie wody podrywają część dość niskich brzegów i tworzą obszerne mielizny. Dwór należy do Żylińskich i ma, prześlicznie urządzony i obszerny ogród. Na Dubiósie most drewniany i przewóz promem. Na drugiem, porzuconem jej korycie leży zarosła. dziś łoziną jałowa przestrzeń i niegdyś wyspa znana nąwel w kronikach pod mianem Salżn, na której odbywały się sprawy Witolda i Jagiełły z krzyżaka_ mi, a więc w latach 1382, 1383 i później 1396, 1398, wreszcie w r. 1404. kiedy tu zjechał ze” świetnym dworem Konrad v. Jungingen. Miasteczko obecnie posiada łudność przeważnie żydowską. Przystań statków parowych na Niemnie. W 'r. 1829, skutkiem niezwykle silnego wylewu Dubissy kościół i plebania wraz ze wszystkiemi budowlami runęły do rzeki. Dzieje wspominają, iż tu w Sredniku była niegdyś główna świątynia litewską za czasów pogańskich, Romnowe, która tu się przeniosła z Prus skutkiem prześladowania Krzyżaków. Na górze zaś przy dworze była tu niegdyś warowna czatownia źmudzka; którą Krzyżacy zwali Bisseną. W.

Скан: разворот 92, с. 180-181

Stachów, wieś na prawym brz.

Berezyny, przy ujściu do niej rzeki Brodni, pow. borysowski, gub. mińska. Ma 33 osad.

Staniewo, dobra w pów. trockim gub. wileńskiej położone, o 5 w. od żyzmor, przy wielkim gościńcu z Wilna do Kowna. Własność p. Bol. Jasieńskiego.

Stańków, wieś z zarządem gminnym i dobra mad lewobocznym biegiem dopł. Uszy, pow. miński, gub. mińska. Cerkiew paraf. pod wezw, św. Michała, wzniesiona w 1858 r. przez Emeryka Czapskiego, Filja p. w. św. Anny 1815 r. w Krysowie. Szkółka gminna, szkoła, szpital. 'Własność niegdyś ks. Radziwiłłów, jako wiano przeszły w dom Czapskich. Hr. Emeryk Czapski zbudował piękny pałac. Biblioteka.

Zbiory numizmatyczne, ofiarowane do Krakowa. Zbiór sztychów, cennych malowideł. Przy pałacu także kaplica dworska, murowana (parafji kojdanowskiej) przy której zawsze mieszkał kapłan.

Doskonałe gospodarstwo rolne, Gorzelnia, starannie urządzone lasy.

Stare Sioło, dobra w pow. mińskim, gmina Stare sioło. Jest tu dużo zaścianków szlacheckich, które od lat Kilku idzie spór właścicieli z dzierżawcami. ” Są tu dwa młyny, tartak; a dawniej była też huta szklana. Ongi dobra były własnością Radziwiłłów, od których przeszły do Wołodkowiczów i dotąd pozóstają w ich władaniu.

Starobin, m-ko nad rzeką Słuczem pow. słucki, gub. mińska, Cerkiew parafjalna pod wezw. św. Mikołaja. Ludności około 800 mieszkańców. Dobra niegdyś własność ks. słuekich Olelkowiczów, następnie ks. Radziwiłłów, Wittgensteinów, sprzedane w r. 1893 pod przymusem.

Stokliszki, m-ko rządowe nad rzeką Wierzchnią, pow. trocki, gub. wilenń. Posiada kościół parał. katolicki, kaplicę na cmentarzu.

Pierwotny kościół, pod wezw. św. Trójcy, wzniósł Zygmunt HI, w r. 1776 zbudował nowy kościół, posiada on 6 ołtarzy. 0 w. od m-ka znajdują się 3 źródła mineralne, obecnie zaniedbane, Własność Barbary Radziwiłłówny. Józefa Bouffała, następnie Minejki, Feliksa Malinowskiego, Wacława Matuszewicza. Po ostatnim rozbiorze stały się własnością skarbu.

Stolarowszczyzna, gubernja witebska, pow. rzeżycki, kościół pod wezw. św. Trójcy. Majątek należał do Sokołowskich, obecnie ks. Radziwiłłów.

Stolin, m-ko nad Horyniem, pow piński, gub. mińska, o 67 wiorst od Pińska. Cerkiew pod wezw. św. Trójcy. Miasteczko starożytne, należało do liczby miast t. zw. pohoryńskich.

Stołpce, m-ko rządowe przy ujściu Odcedy do Niemna, pow. miński, gub. mińska, o 70 w. od Mińska, 4000 mieszkańców. Cerkiew pod wezw. św. Anny, kościół katolicki, szpital; szkoła, fabryka zapałek, warsztaty budowy łodzi i wiein. Ważniejsza przystań na Niemnie. Produkta wywozu: zbo że, drzewo, smoła, terpentyna.

Miejscowość równa, lasu mało, grunta urodzajne. Ostatnimi posiadaczami Stołpców byli ks. Czartoryscy.

Stradecz, dobra, pow. brzeski, gub. grodzieńska, gm. Domaczow, o 20 w. od Brześcia.

Stracza, dobra nad rz. t. n. w pow. święciańskim, gub. wileńskiej.

Z przepysznym lasem (przed 10 laty), gorzelnią i t. d. oraz kilku folwarkami i młynami, uległy w r. 1906 zupełnej rozprzedaży częściami, skutkiem marnotrawstwa ostatnich posiadaczy. Tylko część dóbr tych dostała się w ręce polskie.

Strzeszyn, m-ko na prawym brzegu Dniepru, pow. rohaczewski, gub. mohylowska, o 39 w. od Roliaczewa, około 1600 mieszk. Cerkiew murowana, zarząd gminny, szkoła, przystań na Dnieprze. Własność Jafimowicza.

Studzieniec, m-ko nad rzeką Zadunką, pow. czerykowski, gub. mohyłowska. Około 2000 mieszkańców. Cerkiew parafjalna cmentarz, zarząd gminny, olejarnie. Własność Tereszczenki.

Studzionka, miejscowość historyczna w powiecie borysowskim gub. mińskiej, głośna przeprawą Napoleona I w roku 1812. Opis u Tyszkiewicza Eustachego w księdze „Opisanie powiatu borysowskiego”. Stwiga rz.. w pow. mozyrskim, gub. mińska, prawy dopływ Prypeci, bierze, początek w pow. owruckim. Długość biegu 120 w, Rybołówstwo znaczne.

Stwołowicze, m-ko nad rzeką Szczarą, pow. nowogródzki, gub. mińska, o 42 w. od Nowogródka Około 1000 umieszk., cerkiew, kościół katedralny, dwa jarmarki, szkółka miejska. Pierwotnie Stwołowicze własność w ks. litewskich, następnie Radziwiłłów. Stworzańskie góry. w pow. wił» komierskim, gub. kow., o wiorst 5 od Wiłkomierza. Najwyższy punkt w pow. a może i gubernji. oraz kilka gór sypanynh t. zw. pilkalni, opiewanych w poezjach litewskich Baranowskiego. Ze szczytu góry ma się naokół prześliczny widok na kraj ten malowniczy i gęsto zaludniony u dostami.

Styr rz., w sub. mińskiej, prawy dopływ Prypeci. Bierze początek w płn.-wsch. kącie Galicji, w pobliżu źródeł Bugu Zach. i Seretu. Ogólna długość wynosi do 478 w.. z tego wypada na pow, piński 100 w. Szer. w gub. mińskiej wynosi od 20 do 46. sąż., głęb. od 10 do 20 st.

Subocz, m-ko rząd. nad rz. Wie- > szyntą, pow. wiłkomierski, gub. kowieńska, o 60 w. od Wiłkomierza około 650 mieszk., zarząd gminuy, szkoła, młyn. Kościół par. kat. pod w. św. Trójcy murowany. Filja w Korsakiszkach pod wezw. Serca Jezusa, drew. dawniej; Subocz starostwo niegrodowe, następnie własność Antoniego Ludwika Dusiatskiego Rudominy, Jana Ludwika de Broel Plater, Leona Borowskiego.

Скан: разворот 93, с. 182-183

Subotniki, m-ko nad Gawią, pow. oszmiański, gub. wileńska, o 44 w. od Oszmiany. Około 400 mieszk. Zarząd gminny, szkoła, młyn, brow. Kościół parafjalny murowany pod wezw. Jerzego, fila w Łazdunach. Własność Umiastowskich, obecnie hr. Jan. Milewskiej.

Suchary, m-ko nad rz. Restą, pow. czauski, gub. mohylowska, o 25 w. Czaus. Około 850 mieszk. Cerkiew drew. Własność Listowskich. Za czasów Rzplitej wchodziły w skład starostwa mohylowskiego.

Suchowola, m-ko na lewym brzegu rzeki Olszanki, pow. sokólski, gub. grodzieńska, 49 w. od Grodna. Kościół paraf. pod wezw. św. Piotra i Pawła. Około 3,000 mieszkańców.

Supraśl, m-ko nad rz. Supraślą, pow. białostocki, gub. grodzieńska, o 16 w. od Białegostoku. Około 3,500 mieszkańców. Kościół kat. filjalny, kośc. ewang., fabryki kortów. Kościół katolicki pod wezw. św. Trójcy. Miasteczko powstało pomiędzy 1824 a 1834 roku. Monaster praw. Błahowieszczeński.

Suraż, m-ko nadetatowe, pow. witebski, gub. witebska, dawniej m-to pow. gub. witebskiej, po obu brzegach rz. Dźwiny, w odl. o 41 w. od Witebska. Około 1900 mieszk., szkoła powiatowa, szkoła lud,. 2 cerkwie drewniane. Miasto założone zostało w 1564—5 r. z polecenia Żygmunta Augusta, pobudką założenia był cel strategiczny; dla ściągnięcia osadników Zygmunt August nadał miastu różne przywileje. W 1866 r. Suraż zamieniony został na m-to nadetatowe.

Suraż, m-ko nad Narwią, pow. białostocki, gub. grodzieńska, o 80 w. od Białegostoku, około 1,500 mieszk. 3 cerkwie. Kościół paraf. kat. pod wezw. Bożego Ciała, wzniesiony w 1744 roku, zgorzał w 1872 r., dwa kościoły kat., filia w Uchowie. Przy ostatnim rozbiorze Rzplitej w 1795 r. dostał się Prusom, a na mocy pokoju tylżyckiego przeszedł pod panowanie Rosji.

Surwiliszki, miasteczko nad Niewiażą, pow. kowieński. Kościół parafjalny drewniany zbudowany około roku 1640 przez biskupa Tyszkiewicza. O wiorstę od Surwiliszek doskonale zachowane okopy wojsk polskich przeciwko szwedom z czasów Augusta II. Urząd gminny, szkoła ludowa litewska, 15 wiorst od Kiejdan.

Suwieki, wieś i dobra, pow. jezioroski, gubernja kowieńska, o 16 w. od Nowoaleksandrowska. Niegdyś rozległe dobra Zaranków, następnie Nacewiczów, a póżniej Józefa Kosski.

Susza, za czasów Batorego forteca, obecnie majątek i wioska, ostatnia na półwyspie nad jeziorem tejże nazwy. Podanie głosi, że obecny półwysep był wyspą i że za czasów Batorego podczas bitwy przesmyk został zasypany trupami, przez co utworzył się półwysep, inne podanie głosi, że- podczas przejścia irancuzów przesmyk zasypany piaskiem, zniesionym w butach. Koło wioski są kopce. Zamek stał na tem miejscu. gdzie obecnie znajdują się zabudowania majątkowe, niedawno zostały odkopane wypadkiem murowane piwnice. Susza leży w powiecie lepelskim, gub. witebsk., przy trakcie wiodącym z Uły do Kamienia. . Przed 3 laty istniał na jeziorze Suszańskim prom, przywilej na dochód z promu był wydany przez Augusta 111. Obecnie wybudowano tam most. Syłgudyszki, stacjia kolei żelaznej podjazdowej Święciańskiej i majątek tejże nazwy, należący do» Bolesława Jałowieckiego.

Syłgudyszki należą do naj- , starszych osad ludzkich na Litwie, bo sięgają kamiennego wieku; tu właśnie znaleziono bardzo wiele narzędzi kamiennych, które były oddane za czasów ś. p. Eustachego Tyszkiewicza do muzeum w Wilnie. W pobliżu Syłgudyszek wiele starych mogił (kurhanów); są wysokie sypane góry (grodziska, pilkalnie). Na ogół jest to miejscowość pod względem archeologicznym bardzo interesująca.

W pobliżu leży jezioro Jestata, którego brzegi wyniosłe należą do najbardziej malowniczych miejscowości na Litwie. Jezioro Jesiata jest lodowcowej formacji, bardzo głębokie, bo dosięga 27 sążni głębokości. Długość jeziora stanowi 3 mile, a wspólnie z zatoką Gałoną ma obwodu około 8 mil. Jesiata ma wygląd wspaniałej, szerokiej rzeki formy wężykowadtej, skąd wypływa rzeka Kiewna, wpadająca' do rzeki Zejmiany, a ta ostatnia do Wilji. Jesiata, Kiewna i Zejmiana stanowią jeden spław do Wilji i Niemna, kędy spławiają się w ciągu całego lata liczne tratwy. .

Świadoście, m-ko i dobra nad jez. Ołowsza, powiat wiłkomierski, gub. kowieńska, 0 59 w. od Wiłkomierza, około 1,000 mk. Urząd gminny, szkółka wiejska, kościół kat, paraf, pod wezw. św. Michała Archan., drewn, kaplica N. M, P. w Ołotach. Niegdyś własność Leona Borowskiego, obecnie rodziny hr. Morykonich.

Śświadoście (lil. Swedasai), miasteczko w pow. wiłkomierskim, 1600 mieszkańców. Kościół parafjalwy.

Świbło jez., pow. siebieski, gub.

witebska, 14 w. kw. powierzchni, największa dł. 7, szer. zaś 4 w., głęb. dochodzi do 7 sąż. Północny brzeg zarosły lasami. Rybne. Dno przy brzegach piaszczyste, dalej ilaste.

$więciany, m. pow. w gub. wileńskiej, odlegle od Wilna o 72 «wiorsty, od st.t.n. kolei Petersburg-Warszawa o 11'/; wiorst, od stacji kolejki podjazdowej o 1 wiorstę. Święciany należą do najdawniejszych osad litewskich, jakkolwiek rok założenia Jest nieznany. W XVI wieku były w posiadaniu Gasztoldów. Po przyłączeniu do Rosji weszły w skład gub. litewskiej jako miasto główne powiatu zawilejskiego. Do roku 1737 należały do admirała Czyczagowa, następnie zostały zakupione przez skarb. Kościół murowany pod wezwaniem Wszystkićh Świętych, założony został podobno przez Witolda. Był wielokrotnie przebudowywany i restaurowany. Miasto niema większego znaczenia pod względem handlowym i przemysłowym. W r. 1907 posiadało ludności 6,528 osób.

W małych ramach życia miejscowego powien ruch wywołuje mieszczący się tu zarząd kolei podjazdowej, zaś cały zasób energji społecznej tymczasowo się ogranicza na rozwijaniu działalności Tow. opieki nad dom pracy w Swięcianach, Dwie szkółki elementarne.

Скан: разворот 94, с. 184-185

Święta rz., pow. jezioroski i wiłkomierski, gub. kowieńska, prawy dopływ Wilji. Wypływa z jez. Szwentis, w par. sołockiej. Dług. biegu w pow. jezioroskim wynosi około 50, w wiłkomierskim zaś przeszło 150 w., szer. od 20 do 25 sąż., przy ujściu zaś do 40 sąż., głęb. od 3 do 8 st. Dno piaszczyste, brzegi urwiste.

Świerżeń, m-ko i dobra niegdyś radziwiłłowskie na lewym brzegu Niemna przy ujściu rz Zacieroży, w pow. borys., gub. mińskiej położone. (Ód tego miejsca Niemen staje się żeglownym. Od st. Stopce kol. żel. Moskwa-Brześć 3 w., od m-ka Stołpce 2 w., od Mińska 78 w. od Miru 18 w. Niespełna tysiąc ludności handlowej, w ”/« żydowskiej. Niegdyś cerkiew Bazyljanów fund. radziwiłłowskiej wraz Z klasztorem, dziś prawosławna. Przy klasztorze był nowiejat z seminarjum. Klasztor ten skasowano w 189338 roku. W ćerkwi jest obraz N. M. P. uważany dotychczas przez lud za cudowny i chętnych pielgrzymów ściągający. Kościół paratjalny katolicki murowany, zarząd gminny, poczta. Pierwsza przystań rzeczna na Niemnie.

Świerżeń, m-ko i dobra nad rz.

Rakutiną w pow. rohaczew., gub. mohylowskiej położone, o 22. w. od Rohaczewa, o wiorstę od ujścia rzeczułki do Dniepru. W miasteczku cerkiew, niegdyś kościół parafjalny; wzniesiony przez Sulistrowskiego dziedzica. Dobra stanowią własność rodzi. ny Erdmanów. W m-ku szkoła ludowa, młyn wodny. W pobliżu miasteczka ku Dnieprowi, na gruntach włościańskich były liczne kurhany (obecnie zaorane), w których różne zabytki z epoki kamiennej. Zaś o w. 8, pod wsią Judycze, znajduje się okop ziemny zajmujący przestrzeń 9 dziesięcin a pokryty lasem. .

Świerżeń, (miń. gub.). Miasteczko i dobra radziwiłłowskie, do ordynacji Nieświeskiej, nad Niemnem w powiecie mińskim, gubernji mińskiej, o 3 wiorsty. od stacji Stołpce Moskiewsko-Brzeskiej drogi żelaznej. Kościół parafjalny, murowany, z XVI stolecia fundacji radziwiłłowskiej, ma filje w Prusinowie i Horodcu, wiernych przeszło 6,000. Gmina w miejscu.

Świr jez.. w pow. święciańskim, gub. wilońska, 13'/2 w. dług. 17.5 w. kw. powierzchni, rybne, przeciętna głęb. 7 mt.

Świsłocz, m-ko i wielkie dobra na prawym brzegu Berezyny dnieprowej, przy ujściu do niej rzeki Swisłoczy. Około 1,200 mieszkańców. Ważna przystań. Warsztaty wyrobu lekkich łodzi. Cerkiew paraf. pod wezw. św Mikołaja, kościół kat. drewn st. poczt. i telegr. Własność Niezabytowskich herbu Lubicz wisłocz, imn-ko i dobra nad rz. Świsłoczą, pow. wołkowyski, g. grodzieńska, o 80 w. od Grodna, 2,000 mieszk. Seminarjum nauczycielskie, szkoła, lecznica apteka, cerkiew, kościół paraf katolicki pod wezw. św. Trójcy W 1806 r. Wincenty Tyszkiewicz założył gimnazjum akadeo:

mickie, w którem przez 2 lata kształcił się J. Ign. Kraszewski; obecnie w murach gimnaz. mieści się seminarjum nauczycieli wiejskich.

Świsłocz rz., w. gub. grodzieńskiej, lewy dopływ Niemna. Bierze początek z błota pod m-kiem Świsłoczą. Długa około 110 w., szer. w górnym biegu od 1'/; do 6 sąż., w dolnym od 5 do 8, a przy ujściu do 1? sąż., głęb. od 2—2'/., stóp, bieg bystry, brzegi niskie i często błotniste. Niezdatna do żeglugi, Świteź jez, w pow. nowogrodzkim, gubernja mińska. Kształtu okrągłego, zajmuje 8 włók 9 mr. i 150 mr. przestrzeni, Brzegi obrosłe lasami. Własność niegdyś Niezabytowskich, obecnie należy do kilku właścicieli. O jeziorze wiele podań ludowych.

Swojatycze, m-ko i dobra nad rz. Wiedźma, pow. nowogródzki, gub. mińska. Niegdyś własność Obuchowiczów, obecnie hr. Czapskich. Cerkiew pod wezw. św. Mikołaja.. Dawniej kościół katolicki, obecnie kaplica cement. par. Darewo.

Sworotwa, dobra i obszerna wieś nad rzeką t. n. w pów. nowogródzkim, g. mińskiej. Wspaniałą rezydencja z. pałacem niegdyś Judyckich, później Niezabytowskich, dziś hr. Potockiej, Cerkiew parafjałna murowana fundacji Niezabytowskich, szkoła cerkiewna parafjalna. Kaplica cmentarna katolicka. Obszar dóbr przeszło 100 włók. W dużych cieplarniach przy pałacu jest hodowanych wiele rzadkich roślin. Od stacji Mołczadź dwie mile.

Szadow, miasto nadetatowe nad rz. Niewduwą, na pograniczu pow. szawelskiego i poniewieskiego, gub. kowieńska, 170¾ w. od Kowna. Rzeka Niewduwa dzieli m-ko na 2 nierówne połowy, z których mniejsza należy do pow. poniewieskiego, większi zaś do pow. szawelskiego. Cerkiew praw... kościół kat. mur., 50 sklepów, szkoła, st. pocz., tel. i dr. żel. Kościół kat, pod wezw. św. Krzyża. W 1766 r. starostwo szadowskie posiadał Jerzy Dettlof hr.

Fleming, następnie ks. Kazimierz Poniatowski, w 1798 r. własność szadowskiego- ubyw. Roppa.

Szack, m-ko i dobra nad rzeką