Статьи на букву D (2): Dworzec - Dzisna: оригинал
Статьи на букву D (2) в справочнике Н. Роубы: от Dworzec до Dzisna; издание, с. 56-57 и далее. Польский текст издания.
Starostwo, wreszcie własność rządu. N. Dwór, m-ko rządowe nad dopływem rz. Bobra w pow. sokólskim, gub. grodzieńskiej, o 20 w. od Grodna, 26 od Sokółki 16 od Kuźnicy, o ludności wynoszącej około 1700 osób płci obojej. Parafjalny kościół pod w. Jezusa Chrystusa murowany i kaplica cmentarna, cerkiew i szkoła elementarna. Za czasów Rzeczpospolitej Nowy Dwór należał do grodzieńskiej ekonomji królewskiej.
Nowy Dwór, m-ko nad rz. Miedziołanką w pobliżu źródeł Rosi, w pow. wołkowyskim, gub. grodzieńskiej, ludnością około 1400 osób, przy drodze z Prużany do Wołkowyska. Miejscowość smutna, piasczysto-błotnista i uboga, cerkiew parafialna.
Dworzec, m ko i dwór w pow. słonimskim, nad rz. Mołczadką, w gub, grodzieńskiej położonej Ludność m-ka liczy około 800.
Okolica górzysta i kamienista, lecz malownicza. Parafialny kościół drewniany, pierwotnie wzniesiony przez Mikołaja Kieżgajliłę w r. 1516, pod weżw. Bożego Ciała i kaplica cmentarna. We dworze śliczny pałacyk rezydencjalny właściciela.
Dworzec, wieś i dobra w pow. nowogródzkim, gub. mińskiej, niegdyś własność możnej rodziny Kieżgajłłów, następnie wianem przeszły do domu Zawiszów i w ich ręku dotąd pozostają. Tu mieszkał znany archeolog Jan Zawisza. Dworzec: Nowy, wieś i dobra w pow. pińskim, gub. mińskiej, niemal nad granicą pow. mozyrskiego; nad rz. Cną. Stare dziedzictwo rodziny Szczyttów. Obszar dópr wynosi około 9 tys. dz.; jest to typowa kraina poleska z całem jej bogactwem przyrodzonem, o czysto miejscowym kolorycie.
Dyneburg (Dźwińsk), m. powiatowe w gub. witebskiej. Pow, dyneburski (dźwiński) stanowi jądro dawnych Lutlant Polskich. Zajmuje przestrzeń 3985, wiorst kw, w tem jeziora 124: w. kw. Miasteczek w powiecie jest 7: Wyszki, Głazmanka, Dagda, Krastaw, Kreuzburg, Liewenhof i Prele. Rozległość pow. wynosi 8973 w. kwadr. Dyneburg (Dźwińsk) leży na prawym brzegu Dźwiny o 244 wiorst od Witebska i 161 w. od Wilna. Jest to miasto wielkiej wagi pod względem handlowym, a zarazem jedno ze starożytnych w kraju. Około r. 1277 mistrz prowincjonalny krzyżaków Ernest Rassburg zbudował tu silny za: mek, z którego obecnie zaledwie ślady pozostały. Do składu Rzeczypospolitej Dynobury wszedł w latach 1561-—1569. W XVII wieku i pierwszej połowie XVIII wieku Dyneburg miał niemale znaczenie, jako rezydencja djecezjalnych biskupów inflanckich, mających tu swoją katedrę, tudzież jako gród stołeczny najprzód województwa, a od r. 1678 księstwa inflanackiego. W r. 1788 Dyneburg przeszedł pod pauowauie Rosji. Na rozkaz Aleksandra l w r. 1811 rozpoczęto roboty około dzisiejszej twierdzy, które ukończono dopiero w r. 1829. -” Dyneburg wskutek swej rozległości, szerokich ulic, licznych ugrodów oraz ożywionego ruchu nad Dźwiną robi wrążenie wielkiego miasta. Składają je: 1) twierdza, wzniesiona na niezbyt obszernej równinie, 2) właściwe miasto Dyneburg, niegdyś miano Nowego przedmieścia noszące, oddalone o ćwierć mili od twierdzy i przedmieście, zwane przez rosjan „Dumowka”. Wszystkie to dzielnice położone są na prawym brzegu Dźwiny, w nisko położonej dolinie, zabezpieczonej wszakże potężnemi tamami od wiosennych wylewów. Na lewym zaś brzegu Dźwiny rozciąga się żyzna Kurlandja z miasteczkiem Grzywka, wchodzącem w skład dóbr kałkuńskich. Położenie Dyneburga nad Dźwiną i przy zbiegu pięciu Jinji kolejowych, rozchodzących się w kierunku Petersburga, Wilna, Rygi, Witebska i Libawy, sprzyja ogromnie rozwojowiekonomicznemu miasta. Jedynie bliskość fortecy stoi pod tym względem na zawadzie. Niemniej przeto zakłady przemysłowe Dyneburga są dość poważne, a głównie garbarnie. Według ostatniego spisu ludności, Dyneburg liczył 69.675 mieszkańców. "W r. 1893 Najwyżej rozkazano przemianować Dyneburg na Dźwińsk. Latem 1908 r. siraszliwy pożar obrócił w perzynę przedmieście Dyneburga, zwane Gaikiem. Kościół parafjalny, pod wezwaniem ś. Piotra, wymurowany został dopiero w r. 1848, gdyż dawny kościół jezuicki przerobiono na cerkiew. Dyneburg posiada także 2 zbory ewangelickie, dwie synagogi i kilkadziesiąt izraelickich domów modliwy. Z instytucji społecznych godne są zanotowania: Tow. Op. nad zwierz., Tow. rat. od utonięć, Kat. Tow. Dobroczynności, Tow. pom. biedn. uczu., Tow. Pożyczkowo-oszczędnościowe, filja Rysk. Banku Handl., filja Mosk. Banku Haadl. i Bank Miejski.
Dywin, m-ko rządowe w pow. kobryńskim, gub. grodzieńskiej, przy trakcie z Kobrynia do Kowla, o 30 w. od Kobrynia i 245 od Grodna położone. Niegdyś kościół parafjalny, dziś z niego cerkiew i druga obok tego. Zarządy policyjny i gminny. Około 3 tys. mieszkańców. Okolica płaska, bagnista, lecz dość żyzna.
Dziakowicze, wieś i dobra w pow. mozyrskim, niedaleko sławnego jeziora Kniaź w gub. mińskiej położone, o 20 w. od st. k. Ż. Poleskiej Żytkowicze. Cerkiew parafialna, szkółka elementarna i zarząd gminny. Dobra. wchodziły w skład t. zw. leśnictwa Dziakowickiego i liczyły około 100 tys. dzies. przeważnie lasów i należały do Radziwiłłów, następnie Wittgensteinów, wreszcie uległy cząstkowej rozprzedaży, gdy się stały własnością ks. Hohenlohe w r. 1893. Pełno tu było zwierza grubego, jak niedźwiedzie, łosie, a nawet i bobry. Jezioro Kniaż również należało do tego leśnictwa. Przed laty była we wsi kaplica katolicka.
Dziedziłowicze, dobra w pow. borysowskim,g.miń.dawne dziedzictwo Podberezkich, od wieku XII-go Slizieniów nad rzeką Mraj. Kościół zbudowany z drzewa w roku 1798, parafjan około 2500 dusz. Obszar dóbr przeszło 11,000 morgów, głównie w lasach; miejscowość malownicza, rezydencja piękna, zawiera pamiątki.
Dziewieniszki, miasteczko, pow. oszmiańskiego, położone nad rzeczka Gawją, w miejscowości piasczystej, pokrytej dosyć gęsto sosnowemi lasami. Nazwę swą prawdopodobnie biorą od słowa litewskiego: „dzieveniszki”, co znaczy: pokład czerwonego piasku. Dziewieniszki były niegdyś starostwem, obecnie należą do większych miejscowych miasteczek, liczące około 3000 mieszkańców, przeważnie żydów. Odległe są od powiat. m. Oszmiahy 0 35 wiorst, od stacji zaś kolejowej Biniakoń (Polesk. kol.) o 20 wiorst. Posiadają mały drewniany kościół, przedtem filjalny, od roku zaś 1906 parafjalny, fundowany w r. 1474 przez księcia lit. Al. Gasztołda, urząd gminny, szkołę ludową filię pocztową. Fabryk i zakładów przemysłowych niema. Handel drobny zostaje w ręku żydów. Odbywają się tu cztery razy do roku większe jarmarki, przeważnie na konie i bydło. Ludność tutejsza należy do narodowości litewskiej, mówiącej gwarą tak zwaną „dźukówć. Trudni się przeważnie rolnictwem. Z powodu piasczystych gruntów i niskiej kultury ziemi, lud jest biedny i dosyć ciemny.
O cztery wiorsty od Dziewieniszek po drodze do m. Konwaliszek, jest grobla, która się nazywa „szwedzką”. Koło tej grobli w lesie jest masa dosyć wysoko usypanych kopców. Podanie ludowe głosi, że kiedyś tu była bitwa ze szwedami, którzy i usypali wyżej wspomniane kopce i groblę.
Dziewiętnia, wieś i folwark, dawna własność zasłużonej w literaturze rodziny Chodźków, w pow. święciańskim, g. wileńskiej, położone nad rz. Wilją, o 79 w. od Wilna. Obecnie Dziewiętnia należy do wnuków ostatniego Chodźki Ignacego, rodziny Swiąteckich. W domu do dziś istniejącym urodził się Ignacy Chodźko.
Dzisna, m. powiat. gub. wileńskiej. Powiat dziśnieński obejmuje północno-wschodnią część gubernji i graniczy: na północy i wschodzie z gub. witebską, od zachodu z Kurlandją, gub. kowieńską i pow. święciańskim, od południa z powiatem wilejskim i gub. mińską. Zajmuje przestrzeń 5,184,s wiorst kw. Powierzchnia ziemi przedstawia wyniosłą równinę, dochodzącą przy wsi Kowale do 753,: stóp nad powierzchnią morza. Z rzek najważniejsze są: Dźwina Zachodnia i dopływ jej Dzisna, zabierająca wszystkie prawie rzeki powiatu. Błotniste miejscowości grupują się przeważnie w poł. zachodniej części powiatu, pomiędzy dopływami Dzisny. Jeziora rozsypane są po całej przestrzeni: jest ich 27; znaczniejsze: Akla i Perebrodzie w północnej częśei, Plisa i Sito w poł. wschodniej i Bohińskie w zachodniej.
Grunta na ogół urodzajne, łąki wyborne, uprawa lnu Znaczna. Ludność powiatu wynosiła w r.
1907—229,256 osób płci obojga.
Miasteczka znaczniejsze: Druja (5.513 mieszkańców), Głębokie, Postawy, Szarkowszczyzna i Łużki. Powiat dziśnieński został utworzony w r. 1795 z wschodniej części powiatu brasławskiego województwa wileńskiego i z poł. zachodniej części wojew. połockiego, które, jak wiadomo, nie było podzielone na powiaty. Miasto powiatowe Dzisna po-Zachodniej Dźwiny, przy ujściu Dzisny. W odległości 300 wiorst od Wilna, 16 wiorst od st. Borkowicz kol. Witebsk-Dyneburg. Dzisna została wyniesiona do rzędu miast przez Zygmunta Augusta po utracie Połocka w roku 1568. W czasie wyprawy Batorego na Moskwę, Dzisna była ważnem stanowiskiem wojennem. Parafię katolicką fundował w Dziśnie Stelan Batory w r.
1583, powierzając ją Jezuitom połockim. W r. 1630 Krzysztof Malchewicz Chełchowski osadził tu Franciszkanów. Onitu wr, 1773 wznieśli istniejący do dzisiejszego dnia murowany kościół, pod wezwaniem Niepokalanego częcia N. M. P. Ludność w r.
Po- 1907 wynosiła 7138 osób płci obojej. .
Pow. dziśnieński liczy stosunkowo największą ilość mieszkańców prawosławnych w gubernji.
W Dziśnie na jeden kościół jest aż sześć cerkwi prawosławnych.
Dzisna rz. jest lewym dopływem Dźwiny. Długość jej biegu wynosi 21 mil, szerokość 7 do 70 sążni, przy głębokości 8—12 stóp, lecz żegludze przeszkadzają kamienie, zawały i mielizny. Bierze w siebie wody wielu strug i rzeczułek, oraz przepływa kilka jezior, lecz obok tego i odlewa kilka mniejszych jezior, jak. np. pod wsią Bogdanowenr i pod Kużardyszkami, oraz w okolicy Michaliszcz.
feżone. jesk pa: lewym: brzegu Dźwina Zachodnia, bierze począ:
tek w gub. twerskiej z jeziora Dźwińca, z wyżyny Wałdajskiej,. tylko o 2 mile od źródeł Wołgi. Najważniejszy dopływ lewy Dźwiny, rz. Uła, za pomocą kanału Berezyńskiego łączy się z wodami Dniepru. Brzegi jej niekiedy są bardzo wyniosłe i skutkiem tego tworzą nader malownicze widoki; najpiękniejsze pomiędzy Stablisten i Kokenhąuzen, dzięki ruinom starożytnego: zamczyska. I na Dźwinie są również porogi, tak jak na Dnieprze, to też strugi z trudnością tylko mogą je przebywać W Jakobsztacie jest specjalne stowarzyszenie sterników do przeprowadzania statków przez porogi. W korycie Dźwiny, jest dużo ogromnych głazów, a niektóre z nich z nadpisami, co, jak się zdaje, stwierdzą, iż były to niegdyś znaki graniczne. Długość biegu Dźwiny wynosi 70 mil, szerokość w lecie nie więcej niż 300 sążni.
Tragota nad rz. Dubissą, w pow.
kowieńskim, na trakcie pomiędzy Rosieniami a Kownem, jeden z większych handlowych punktów, Kościół, urząd gminny, asesor, poczta, telegraf i szpital.