Статьи на буквы S-Ś (2): Szajkuny - Szyrwinty: оригинал
Статьи на буквы S-Ś (2) в справочнике Н. Роубы: от Szajkuny до Szyrwinty; издание, с. 184-185 и далее. Польский текст издания.
Szaczą, pow. ihumeński, gub., mińska, 9 mil od Mińska. Cerkiew, fille w Wedkałuch i w Słobodzie, Okolica obfituje w wapno, glinę. Starożytna osada, historja Szacka wiąże się z dziejami Nieświeża. Archiwum szackie znajduje się w Zamościu u p. -A. Jelskiego.
Szajkuny, dwór należy do p. Edwardza Swolkienia obszar: 5000 dziesięcin, lasu 3000 dziesięcin, wzorowe leśne gospodarstwo.
Powiat święciański, st. kolejowa Podbrodzie 28 wiorst, st. Łyntupy 12, poczta Michaliszki 15 wiorst, kościół parafialny Kluszczany 8 wiorsty. W majątku zwraca uwagę wspaniała kaplica.
Szarkowszczyzna, dwa m-ka i iol. na obudwu brzegach Dzisienki, pow. dzisnieński, gab. wileńska a) Sz. Nowa ma około 650 mieszkańców, st. poczt., cerkiew par. pod wezw. Niepokalanego Poczęcia N. M. P., b) Sz.-Stara ma około 220 mieszk., szkołę ludową, cerkiew pod wezwaniem Wniebowzięcia N. M. P: M-ko Nowa $z. od 1802 r. jest własnością Fiedorowiczów, Stara Sz. i folwark Boguckich.
Szatejki, majętność Wł. hr. Broelplatera, w gub. kow., w pow. telszewskim. Stacja kolejowa Prekuln_ Libawsko Romeńskiej drogi o wiorst 57. Odległość od miasta pocztowego Libawy wiorst 91, od granicy pruskiej wiorst 30. Rzeka Minia o wiorst 6. Kościół gotycki murowany na miejscu fundacji Platerów.
Szatrja, jedna z wyższych gór na Źmujdzi, w odległości 3 wiorst od m-ka Łuknik. O górze tej krąży>śród miejscowej ludności mnóstwo legend, nie pozbawionych fantazji i poezji.
Szaty, m-ko nad rz. Abelą, pow. wiłkomierski, gub. kowieńska. Około 1,000 mieszkańców. Przytułek, tow. wkładowo zaliczkowe, zarząd gminny, apteka. Kościół par. pod wezw. św. Trójcy murowany. Grunt żyzny. Własność Montwiłłów. W czerwcu odbywa się znany szeroko jarmark na konie. .Szawkiany, m-ko i dobra nad rz.
Szoną, pow. szawelski, gub. kowieńska, o 38 w. od Szawel.
Urząd gminny, szkoła, st. poczt. Kościół par. pod wezw. świętej Trójcy. Filja w Warpucianach, pod wezw. św. Antoniego. Własność dawniej Szemiottów, później Gorskich.
Szawile (żmudzkie Szawlej), m. pow. w gub. kowieńskiej, odległe od Kowna o 171 wiorst, położone jest przy kolei Libawo-Romeńskiej, na prawym brzegu jeziora Szawelskiego, przerznięte ruszajem Rudawka. Kiedy miasto zostało założone niewiadomo, Od r. 1579 Szawle były naczelnem miastem rozległej ekonomii królewskiej, która podług lustracji z r. 1619 miała 8,446 włók i 27 morgów przestrzeni. Tyzenhauz, podskarbi nadworny litewski, objąwszy w zarząd ekonomje królewskie na Litwie, wprowadził do szawelskiej między 1770 a 1780r. nowe porządki i podniósł wogóle Szawle, którym przybyło wielu mieszkańców i domów. Po przyłączeniu do Rosji ekonomja szawelska. została nadana hr. Zubowowi. Dziś jest to' spore miasto, nader ruchliwe, szczególniej pod względem handlowym. Posiada kościół parafjalny pod wezwaniem Św. Piotra i Pawła, wzniesiony z muru w FT. 1625. Dwa gimnazja: męskie i żeńskie. Ludność w roku 1907 wynosiła 17.689 osób płci obojej. Miasto również jest o wiele porządniej zabudowanem od innych oraz posiada sporo większych zakładów przemysłowych, jako to: ogromny młyn Z jagielnikami, gorzelnie, rektyfikację, browar, garbarnie it.
Z instytucji społecznych, tu;]epiej niż gdzieindziej rozwijają: cych się, zasługują na uwagę: Oddział Kow. Tow. Roln., Tow. Wz. Kredytu, Szaw, Tow. Spożywcze, Towarz. Opieki nad biednymi, Stow. do wspierania bied. żydów i inne.
Szawry, wieś i dwór w pow. lidzkim, gub. wileńskiej, gm. Raduń, 86 w. od Tidy i 16 od Ejszyszek. Stare. dziedzictwo Narbuttów. "Tu urodził się_ umarł Teodor Narbutt (1784 1864), znany dziejopis Litwy. Widok dworu w Szawrach znajduje się w znanym Albumie Napol. Ordy.
Szczara rz., w gub. mińskiej i grodzieńskiej, lewy dopł. Niemna. Początek bierze z błotna. jeziora Kołdyczewo, w pow. nowogródzkim. Ujście za wsią Mosty, naprzeciwko wsi Nowosiółki. Dług. biegu 350 w., na gub. mińską przypada 86 w. Żegluga utrudniona.
Szczorsy, wieś i dobra nad Niemnem, pow. nowogródzki, .gub. mińska, o 3 mile od Nowogródka; własność rodziny Litawor Uhreptowiczów, herbu Odrowąż. Cerkiew parał. murowana pod w. św. Dymitra. W Szczorsach przebywali często uczeni i inne osoby, między innemi Stanisław August, Joachim Lelewel, Adam Mickiewicz, Syrokomla i inni. Wyborne gospodarstwo. Obecnie stanowią własność rodzińy hr. Butenjewych-Crepiowiczów. "Szczuczyn, m-ko i dwór, pow lidz. nad rzeką Turja, Lida w. 49”/., st. kol. Mikoł.-Rożanka w. 6. W początku w. XV posiadłość Piotra Lelusza wojew. trockiego. Około r. 1500 przechodzi w dom ks. Radziwiłłów, potem razem z Iszczołnąd Dowojnow i Limontow. W XIX w. Józefowiczówhlebickich, po których de-Uampo- Scipionow. Od początku w. XIX ks. Druckich-Lubeckich. Kościół parafjalny założony r. 1436. Przy nim r. 1726 Scipionowie fundują kollegium pijarskie, jedne z najlepszych na Litwie; zreformowane przez Kom. Edukac. na gimnazjum 3-ch klas. R. 1742 Teresa Scipionowa zakłada zgromadzenie sióstr miłosierdzia i szpital. Na mocy przywileju króla Augusta LII d. 18 maja r. 1761 m-ko otrzymało prawo magdeburskie, targi jarmarki. R. 1832 Klasz. Prijrów i iastytucje dobroczcyne skaso— wano, a r. 18338 natomiast otworzono szkołę parafjalną 2-ch klasow. R. 1865 założono cerkiew na miejscu zburzonej kaplicy rz.-k., kościół parafjalny murowany wzniesiony przez ks. Ksawerego Druckiego-Lubeckiego r. 1826 —1829. M-ko'r. 1860 liczyło mieszkańców 570, FT. 1897—1738; obecnie 8815. Zarząd mieszczański (1875), gmina (1861), stan, sędzia śledczy, poczta, telegraf, szpital wiejski, straż. ogniowa. Targi i jarmarki.
Szklańce, (gub. wileńska, powiat wilejski), m-ko i dwór, na ziemiach których bierze początek śród źródlisk leśnych Wilja „naszych strumieni rodzica”. Znaną jest powszechnie legenda o Wilji i Sciop-Kamieniu, koło którego ukazuje się tu pierwsze źródło.
Stąd już Wilja, zbierając po drodze strumienie z błot powiatu borysowskiego, płynie na Zachód i dopiero o wiorst 10 od Szklańców ma brzegi już ustalone. Tworzy staw we wsi Wilejka-Dziewicza i tu, przy młynie, znajduje się pierwszy most na Wilii. Szemetowszczyzna. Nazwa ta obejmuje miasteczko, folwark i dobra, leżące nad rzeką Szemetówką w pow, święciańskim. Szemetowszczyzna niegdyś należała do możnego rodu Szemettów? następnie dostała się po nich Adamowi Boskiemu, podkomorzemu oszmiańskienu, który zmarł bezdzietnie. Wobec tego, majątek wr. 1597 przeszedł na własność siostry Adama Boskiego, Katarzyny Szwykowskiej. W f. 1638 nabyli Szemetowszczyznę małżonkowie Przeździec- <y; po nich odziedziczył ją Mikotaj Przeździecki, kasztelan nowogródzki, który dobra te oddał w wianie córce swej, wojewodzinie mińskiej, Krzysztofowej Zenowiczowej. fT'ą4 samą drogą przeszła dalej Szemetowszczyzna najpierw w ręce Sulistrowskich, a potem Skirmuntów, mianowicie marszałka Aleksandra Skirmunta, ożenionego z Konstancją Sulistrowską. Po Konstantym Skirmuncie, który wdzięcznie zapisał się w pamięci mieszkań- ©ów Szemetowszczyzny przez utworzenie spółki zaliczkowowkładowej, dobra te odziedziczył Bolesław Skirmunt. W Szemetowszczyźnie przyszedł na świat ks. Kazimierz ” Skirmunt, prałat domowy Ojca św., consultor Kongregacji Propagandy i nadzwyczajnych spraw Kościoła. Ksiądz prałat stale mieszka w Paryżu.
Szepielewicze, m-ko nad rzeką Ośliwką, pow. mohylowski, gub. mohylowska, o 56 w. od Mohylowa. Około 700 mieszkańców, gorzelnia, młyn, cerkiew paraf. drewniana. Własność Hołoszczapowych.
Szereszów, m-ko nad Lśną, pow. prużański, gub. grodzieńska, 168 w. od Grodna. Około 10.000 mieszkańców, Zarząd gminny, zarząd miejski, st. poczt. Cerkiew parafjalna murowana. kaplica praw. na ementarzu, kościół katedralny murowany pod wezw. św. Trójcy. W Szereszo: wie spoczywają zwłoki ojca Józefa Ign. Kraszewskiego. W r. 1766 r. własność Flemingów, następnie ks. Czartoryskich.
Szeszuwa rz., pow. rossieński, g. kowieńska, lewy dopływ Jury. Bierze początek z bagien szynoławskich. Długa do 63' w., szer. od 5 do 15 sąż., głęb. od 1 do 7 st. Dno piaszczyste, brzegi strome, latem spławna.
Szetejnie, gub. kow., majątek p.p.
Kunattów, dwór nad Niewiażą, 14 wiorst od Kiejdan. Fabryka wyrobów wełnianych, słomianych oraz ubiorów w stylu zakopiańskim. Do fabrykacji używanym jest jedynie robotnik miejscowy oraz materiały surowe krajowe,
Szkudy, m-ko przy ujściu Łuby do Bartowa, pow. telszewski, gub. kowieńska, 683 wiorst od _Telsz. Około 750 mieszkańców. Szkoła, gorzelnia, garbarnia, zarząd gminny, kościół kat. par. pod wezw. św. Trójcy, murowany. Kościół ewan.-augsburski. Własność Chodkiewiczów, następnie Sapiehów.
Szkłów, m-ko na prawym brzegu Dniepru, pow. mohylowski, gub. mohylow., o 32 w. od Mohylowa.
Zarząd gminny, st. poczt., biuro sędziego pokoju, szkoła lud., dwie apteki, przystań na Dnieprze, warsztaty tkackie, młyny, około 2,500 mieszkańców, 5 cerkwi, kaplica praw, murowana, > kościół kat. pod wezw. św. Piotra i Pawła. W 1535 r. spalony przez wojewodę ruskiego Wasyla Szujskiego. W 1619 Aleks. Chodkiewicz założył klasztor Dominikanów z bogatą bibljoteką. Następnie własność.
Sieniawskich, ks. Czartoryskich. W 1778 r. własność gen. Zorycza. Obecnie należy do Wojejkowych.
Szumiacze, m-ko nad rz. Szumiaczką, pow. klimowicki, gub. mohylłowska. Około 5,000 mieszkańców, 2 cerkwie, zarząd gminny, szk. lud., apteka, garbarnie.
Dawniej własność Hołyńskich, następnie Krasnopolskich.
Szumsk, m-ko; pow. wileński, gub.
wileńska, o 28 w. od Wa4lna, około 130 mieszkańców, zarząd gminny, szkółka, cerkiew paraf. Własność Szumskich, Laskowiczów, dziś gen. Łabuńcewa.
Szuszwa rz., gub. kowieńska, pr.
dopływ Niewiaży. Bierze początek w pow. szawelskim. Długość do 120 w., Szer. W pow. szawelskim do 8 sążni, w kowielńskim do 15 sąż., głęb. od 1'/; do 2 sąż. Bieg powolny.
Szweksznie, m-ko nad rz. Szwekpow. rosieński, gub. koszną, wieńska, o 112 w. od Kossień.
Około 1050 mieszkańców. Zarząd gminny, szkółka, st. poczt., kościół ewang., kościół kat. pod wezw. św. Jakóba, drewniany. Szweksznie należały niegdyś do Mikołaja Kieżgajły, następnie do Grothusów, obecnie własność hr. Platerów.
Szydłów, m-ko, pów. rossieński, gub. kowieńska, o 18 wiorst od Rossień. Około 700 mieszkańców. Urząd gminny, szkoła, apteka. Kościół par. kat. mur.
pod wezw. Narodzenia N.M.P.
Szyłele, Filja w Zoginiach. Własność: Giedgołdów, Kieżgajłów, Andrzeja Zawiszy, Zolji Wnuczkowej. W 1591 r. Wnuczkowa zapisała. Szydłów zborowi szydłowskiemu. W Szydłowie odbywają się słynne odpusty. W kościele znajduje się cudowny obraz Matki Boskiej.
m-ko i dobra nad pot. Aszutisem, pow. rossieński, gub. kowieńska, st. poczt. i telegr., apteka, doktór, około ' 1,200 mieszkańców. Kościół kat. pod wezw, Wniebowzięcia N. M. P. drewn., kaplica pod wezw. św. Jana. Filia w Łubinach. NaleŻały niegdyś do Orwidów, Dondołowskich, Wolłowiczów, w końcu hr. Platerów, od których drogą spadku przeszły na własność Piłsudzkich.
Szyrwinty, m-ko i fol. nad rzeką pow. wileński, gub. wileńska, o 49 w. od Wilna, Szkółka, przytułek, st. poczt, kościół kat. par. pod wezw. św. Michała Archanioła. Niegdyś własność HEperyasza następnie ks. Ignacego Massalskiego. Obeenie stanowią dobra własność jedynej córki Piaseckiego.
Szyrwintą, a "T aboryszki, m-ko nad rz. Mere- -czanką, pow. wileński, gub. wileńska, o 35 w. od Wilna. Około Młyn, tar- 100 mieszkańców. tak, kościół kat. par. pod wezw. św. Michała, drewn. Niegdyś własność Wojciecha Tabora, następnie Skarbków Ważyńskich, dziś wprawdzie zostaje w ręku Ważyńskich, lecz w znacznej części jset już rozprzedana,