Статьи на буквы Z-Ż: Zabołocie - Żyżmory: оригинал
Статьи на буквы Z-Ż в справочнике Н. Роубы: от Zabołocie до Żyżmory; издание, с. 208-209 и далее. Польский текст издания.
Скан: разворот 106, с. 208-209
Zabołocie, dobra, pow. lepelski, gub. witebska. Duże lasy, znane na cały niemal powiat. Dawniej attynencja Pyszno-Siellawów, 0d których drogą spadku przeszły do Krystyny ze Szczyttów ks. Druckiej Lubeckiej, ta zaś w 1848 r. sprzedaje je Nikodemowi i Ewie z Borodziczów Spasowskim, dziś Zygmunta i Augusta Spasowskich.
Zabłudów, m-ko nad rzeką Meleciną, pow. białostocki, gub. grodzieńska, o 18 w. od Białegostoku, ma około 5000 mieszk. w tym około 3000 żydów, reszta katolicy. Cerkiew, kościół, synagoga szkółka elementarna chrzescijańska i żydowska, apteka, doktór i kilku felczerów. Z władz mieszczą się tutaj: asesor, policyjny uradnik i zarząd miejski. Drobny przemysł w ręku żydów. Z większych zakładów istnieją tu: fabryka sukna i kortów, 2.
młyny parowe, 5 dużych garbarni i wiele drobnych warsztatów tkackich.
Zabrzeż, m-ko nad rzeką Bonda-' rówką, pow. oszmiański gub. wileńska. M-ko ma 150 mieszkańców, cerkiew prawosławną i kościół katolicki paraf. sąd gminny i szkołę.
Zacharyno, m-ko nad rzeką Berezyną, pow. mścisławski, gub. mohylowska, o 45 w. od Mścisławia. M-ko ma 850 mieszkańców wyłącznie żydów, dwa domy modlitwy żydowskie, młyn wodny i folusz, dziekciarnia. Własność gen. Engelhardta.
Zaciemienie, majątek w pow. wilejskim, w którym w ostatnich „ czasach światły właściciel Adam Bohdanowicz zgromadził dużo pamiątek krajowych.
Zacisze, majątek kowieńskiej gub. i pow. 5 w. od st. kol. L. R. dr. Datnów pana Stanisł. Giejsztora, który ma dużą bibliotekę staroświeckie rzeczy: biurka, portret Jakóba Zawiszy, obrazy, staroświecki zegar z kurantami wiszów ongi, biały ze złocer mi, zegar oparty na kolumna do tychczas gra jeszcze nież! dużo innych cennych zabytk
Скан: разворот 107, с. 210-211
Zadziew, m-ko kościelne, ludi rolna, polsko-rus. od st, Post. wązkotorowej drogi Żel. wiors nad jeziorem tejże nazwy, drugiej stronie którego maj:
Świętorzeckich, obecnie ich hr." Grabowskiej. Gra pow. dziśnieńskiego, Wilejś go i święciańskiego.
Zahacie, kościół po Jezuitach ły drewniany, położony przy ziorze tegoż imienia. Dwór imienia duży— obecnie stacji lejowa Bołogoje -Siedleckiej gi od kościoła w odległoś wiorst, Kościół niedawno wiony kosztem kolatorów klewskich Kozietłów, Kroż Syberyjskich, których grób dzinny w specjalnem, mauzt znajduje się w niezbyt a ojczystej ich Bykowszeż w zahackiej parafji.
Zalesie, folw. nad rzeka Zur pobliżu Wilji, przy trakcie towym z Wilna do Mińska oszmiański, gubernia wilk o 492 w. od Oszmiany, ok mieszkańców, cerkiew, katolicka parafji smorgo! młyn, gorzelnia, oranżerja lesie pozostaje do dziś ks. Ogińskich. Jest to najpiękniejszych rezyden Litwie.
Załuże, wieś poradziwiłłows lewym dopływem Niemna nowogródzki, gub. mińsk: „wiorst od Nowogródka. .. osad, cerkiew paraf. pod sw. Jerzego. Filja w Zubi wezw. Narodzenia N.M.P scowość bezleśna, grunta urodzajne, łąki Zameczek, niewielki i łożony na prawym ów. brzegu Wilji, o 4 w, wść 2a przedmieściem awy i Soltaniszkami. Jest stó. stromo wyniosłych po rzeką, skąd roztacza ątek jący widok na w órki jącą się wstęgę Wilii, nica kręt, Zwierzyniec i skie- mo Wilno. Zameczek niegdyś folwark ZA w którym w r. 1827 je- > dzony instytut ogóż Dziś, o ile się zdaje, vko- wość ta zostaje w rg: rodziny rosjan Januczkow 5 Zamość (ihumeński), ino: ziemska, pow. ihumeńsk Po mińska, niegdyś do sów Dudzicze nalożało Jelskich, obecnie eni ksandra Jelskiego, ległej ry pamiątkowe i Ob) madzone przez właściciel tyźnie rowane na pożytek ta i telegraf Uzlany zaś W stacja kolei Libawo-Ror pocz: Rudzieńsk (4 w.), pow. licka Annopol, gmina ska, stan policyjny 1-szy 76 od Mińska wiorst aplica katolicka, we dworze, skiej, new roku 1905 Za- litę Jerzego hr. ręku Zamość (słucki), dobra xdna Z powiecie słuckim 0 na 'od Słucka wsławiony Ojców Jezuitów w nad Świątynia fundowana pow. przez Andrzeja 055 na Schyzmę po roku 125 zwłoki fundatora, wezw. przez lud za błogosławio pod stały zakopane w 'Miej- rzyła się jednak legenda ludowa: iż błogosławiony potem „wyszedł do Wilna”, po ukazie roku 1905 o tolerancji, wierni wrócili gromadaie do wiary Ojców. Zamość pamiętny jest jako miejsce urodzenia czcigodnego pisarza Antoniego Pietkiewieza (Adama Pługa) w roku 18247160;
Zaosie, okolica szlachecka w pobliżu jeziora kołdyczewskiego, z którego bierze początek rzeka Szczora, pow. nowogródzki, gub. mińska, o 7 mil od Nowogródka. Okolice te uważano za miejsce urodzenia Adama Mickiewicza.
Zaskorki, kościół fundacji Korsaków, zaś cały majątek jeszcze przed piętnastu latach nale żał do tej rodziny. Posiada młyn wodny nad rzeką przy dużem jeziorze, na trakcie z Połocka do Uszącza.
Zasław, m-ko nad rz. Swisłoczą, przy ujściu do niej rzeki Czernicy, pow. miński, gub. mińska o 24 w. od Mińska, zamieszkałe przez chrześcjan i żydów. M-ko ma dwie cerkwie prawosławne i jedną małą kapliczkę katol., wybudowaną dwa lata temu. Na cmentarzu pokościelnym w Zasławiu spoczywają zwłoki uczonego obywatela Jana Chodźki,
Zdzięciół (Diatłowo), m-ko w pow. nowogródzkim, gub. mińskiej, nad rzeką, do szosy 13 wiorst. od st. Nowogródek Poleskich kol. żel, nad rzeką Zdzięciółką. (Jd Słonima 35 w., od Lidy 42 w., liczy ludności przeszło 4000 osób płci obojej. Kościół para- (jalny, fundowany przez Lwa Sapiehę i kaplica cmentarna. Zarząd policyjny i gminny, poczta, szkoła ludowa, apteka. Miasteczko słynie ze swych wyrobów pięknych posadzek, czem się trudni kilkanaście warsztatów, Talle są inkrustowane w prześliczne wzory i są poniekąd pierwszemi wzorami tak modnej dziś intarsji. Dwa młyny wodne, oprócz tego kilkanaście drobnych zakładów przemysłowych. Bardzo starożytna osada niegdyś. ks. Konst. Ostrogskiego, po wielu kolejach własność Dominikowej ks. Radziwiłłowej i wreszcie aż do roku 1836, kiedy dobra przeszły w ręce rządu, pozostawało własnością Sółtanów. Piękny i obszerny niegdyś zamek obronny następnie pałac, dziś służy za pomieszczenie dla szkoły,
Zdzitów, m-ko nad jeziorem Sporowskiem, p. słonimski, guh. grodzieńska, o 92 w. od Słonima, około 800 mieszkańców, cerkiew, szkoła. Za czasów Rzeczypospolitej Zdzitów był centrem s-stwa niegrodowego, położonego w pow. słonimskim województwa nowogródzkiego.
Zelwa, m-ko na wysokim lewym brzegu rzeki Zelwy, pow. wołkowyski, gub. grodzieńska o 23 w. od Wołkowyska, a 36 w. od Słonima. Obecnie liczy około 1800 mieszkańców, m-ko posiada kościół drewniany, obok którego okazałą cerkiew prawosławną i wielką synagogę żydowską, zarząd gminny, szkołę ludową, browar, i młyn wodny. Zelwianka rz. albo Zelwa, w gub. grodzieńskiej, lewy dopływ Niemna. Długa 185 w., spławna nn przestrzeni 80 wiorst Brzegi w górnym biegu ma dość wysokie, suche, bliżej ujścia otoczone znaczną przestrzenią drobnych łąk; o kilka wiorst od ujścia brzegi ma piasczyste obraca kilkanaście młynów.
Скан: разворот 108, с. 212-213
Ziembin, m-ko z zarządem gminnym i dobra nad rzeką Ziembinką, pow. borysowski, gub. mińsk. wśród lasów i błot położone, wskutek czego panują uparte febry. Miasteczko ma 800 mieszkańców. Jest tu oddziął poczty listowej, szkoła miejska, cerkiew paraf. pod wezw. św. Michała. Okolica jest pamiętna przechodem wielkiej armji francuskiej w r. 1812. Po strasznej porażce pod Borysowem Napoleon, dążąc ku Wilnu, miał pierwszy nocleg w Ziembiniu.
Złota Górka, cmentarz katolicki wraz Z kościołem parafjalnym na przedmieściu Komarówka w Mińsku Litewskim. Cmentarz istnieje od roku 1798. Kościół pierwotnie drewniany, został fundowany z muru z zapisów Szymona Leonowicza, Ignacego Laskowicza i Antoniny Kamińskiej w roku 1861 w stylu ostrołukowym. W ostatniem czterdzie leciu świątynia ta przechod straszne koleje, mając za q boszczów wyuzdanych na w: stko renegatów w swoim roc ju ludzi historycznych: Fer nanda Sęczykowskiego i $ mona Makarowicza, później j nak, zaś głównie po ukazic roku 1905 o tolerancji reli; nej wszystko się zmieniło i 7 tą Górką zaczęli rządzić za kapłani, zaś w ciągu paru ostatnich był tu głośny z ap tolstwa i rozumu kapłan ks. ] zimierz, Michalkiewicz mianow ny obecnie wikarjuszem aposi skim djecezji wileńskiej, po tronowaniu najczcigodniejszc pasterza barona Roppa. Po Michalkiewiczu został probo czem najgodniejszy kapłan Michał Majewski, parafjan prz szło 6000.
agora Nowe i Stare, dwa m-ka i dwa majątki nad rz. Szwitą (dopływ Ławeny) w pow. szawej. gub. kowień., o 683 w. od Szawel i 21 w. od st. Benen, kolei żel. Mitawa-Libawa. N. Zagory mieszkańców mają około 3500; parafjalny kościół pod wezw. św.
Żejmele, m-ko i dwór nad rzel Bersztupą w pow. poniewieski! gub. kowieńskiej, o 70 w. « Poniewieża;— ludności około 19 osób, Kościół filjalny św. Pioti i Pawła, murowany, do para w Poszwityniu. Parafjalny ko ciół ewangielicki, stacja pocz Piotra i Pawła; przytułek, za- Żejmiana, rzeka w gub. wil., pr rząd gminny, stacja pocztowa. Dobra przy nich, własność Naryszkinych, obszaru około 12-tu tysięcy dziesięcin. St. Żagory — ludności około 1600 dusz płci obojej; Kościół parafjalny pod wezw. św. Piotra i Pawła, murowany. Dobra niegdyś Umiastowskich, obecnie von Heimanów 2825 dz, obszaru.
wy dopływ Wilji. Bierze pocz: tek w pow. jezioroskim, gul kowieńskiej, przepływa przc kilka pomniejszych jezior. Dh gość jej wynosi 126 w., szerok do 10 sążni, głęboka do 4 sąż ni; brzegi przeważnie suche i doś wyniosłe. Odznacza się nader by strym biegiem. Trafiają się łośc sie. Spławna od m-ka Kołtynian Żejmy, m-ko i dobra nad Żejmianą (dopływem Niewiaży) w pow. kowieńskim, 0 45 w. od Kowna. Przeszło 300 mieszkańców. Parafjalny kościół murowany pod wezw. N.M.P., wzniesiony przez Zawiszów na początku XVI_ w.
Zarząd gminny, stacja kolejowa t. n. na kolei Libawo-Romeńskiej. Dobra dawniej Medekszów. obecnie hr. Kossakowskich, obszaru około 1500 dzies. Żeryńskie jezioro albo wprost „Zeryń” leży na pograniczu powiatów lepelskiego i sieńskiego, zajmuje 12,7 kilometrów kwadratowych. Jezioro to jest dość płaskie, a brzegi po większej części nizkie. Z jeziora przekopany został około 1865 r. kanał ze śluzami, doprowadzający wodą do rzeki Olszanki, o 3,22 sążni niżej poziomu jeziora. Długość kanału wynosi przeszło 1500 sążni a przechodzi przez dwa mniejsze jeziora Święte i Drewicę. Za pomocą kanału podnoszono poziom wody w rzece, na której znajdują się dwie fabryki z siłą wodną. Obecnie urzą: dzenie te straciło pierwotne zna: czenie, jakie miało, zwłaszcza w letnie miesiące, a to z przyczy ny przekopania innego kanału, o co był proces sądowy. Na dnie jeziora Zeryńskiego przez całą jego szerokość około 3 wiorst ciągnie się wązkim dość pasem jakby grobla, zapewne jest to naturalna mielizna, chociaż miejscowe podanie głosi, że była tędy droga usypana przez wojsko jakiejś uciekającej od wrogów królowej. Z tegoż jeziora wypływa rzeczka Zapanoryca, a w pobliżu ciągną się błota pokryte drobnemi zaroślami; błota te znane w sieńskim pow. pod nazwą „Lojczonek” obfitują w zwierzynę. W jeziorze łowią się leszcze, okonie, szczupaki, karasie i inne ryby. Brzegi należą przeważnie do dóbr Smolanice Wołodkowiczów, do Truchanowicz Komorowskich i do Dobrowolskich, kopiec graniczny znajduje się na wyspie. Nad samem jeziorem znajduje się wieś Borowe (pow. lepel. gmina Smolańce), a na przeciwległym brzegu wieś Ze: ryń (żeryńskiego powiatu).
Żłobin, (pow. rohaczewski). Niegdyś własność Woydzibunów, dziś spadkob. hr. Czernyszewa- Kruglikowa. W czasach dawnych znany pod mianem Chlepen. Jako jeden z punktów pogranicznych, bywał nieraz pustoszony i wydzierany z rąk do rąk, w końcu utracił nawet dawną nazwę. Źłobin— miasteczko pow. rohaczewskiego, stacją kolejowa przy zbiegu kolei Libawo-Romeńskiej i Rygo-Orłowskiej (odnoga Witebsk-Złobin), dość duże i schludne miasteczko, jedno z najstarszych w gubernji. Trzy: klasowa szkoła, cerkiew parał. oraz szkołą ministerjum oświaty. Stacja statków na Dnieprze, Żodziszki, m-ko, położone nad Wilją, w uroczej miejscowości, pow. święć., o 16 wiorst od st kol. Smorgonie i 18 od m. Swira. W m-ku znajduje się para: (jalny kościół murowany, wzniesiony niegdyś przez Jezuitów, a za kościołem dwór Żodziszki (obecnie wŁ 'g-owej Bokszań: skiej). W pozostałych murach poklasztornych mieszka obecnie właścicielka. W majątku czynne są: gorzelnia i browar, Żołudek, dwór i m-ko pow. lidzki, rz Żołudka, Lida 40 w, sk.
Скан: разворот 109, с. 214-215
kol. Mikoł.-Skrybowo w. 8. Nie. gdyś własność skarbu w. ks. lir. k. 1506 źniszczony od_ tatarów. R. 151 6' król Zygmunt I Zastawia Zołudek z włością, miastem i do. chodami ks. Bazylemu Połubiń. skiemu, a w r: 1535 nadaje zbiegowi z Moskwy ks. Iwanowi Lackiemu pierw jako dzierżawę, a W r. 1552 jako lenno. W w. XVII własność Sapiehów, po których około r. 1680 przechodzi do Frąckiewiczów Radzimińskich. W. XVIII w. należy do Tyzenkauzów. Kościół tutejszy parafjalny od początku w. XV istniejący eryguje król Kazimierz r. 1480, a po spaleniu go przez tatarów —król Zygmunt I, który r. 1529 w sobotę przed św. Je. rzym fundusz dlą kościoła wyznacza i dawniejszy potwierdza. R. 1702 kościół ten z przyczyny w nim dokonanego zabójstwa Kaczanowskiego od Krzysztofa Zawiszy ną niejaki czas zamknięty. Kazimierz Frąckiewicz Radzimiński z małz, Anną ur. Naruszewiczówną r. 1680 fundują w m-ku Żoł. kościół i klasztor ks, ks, Karmelitów, co konfirmuje konstywie. r. 1685. W r. 1706 klasztorze tym przebywał król szwedzki Karol XlJw oczekiwaniu przejścia przez Nienen pod Orlą. R. 1832 klasztur skasowany. R. 1835 na tym miejscu hr, Hermancya Uruska kościół uowy murowany wznosi. W kościele dawniejszym był grób Antoniego Tyzonhauza podskarbiego czasow. SŁ-Augusti się dzisiaj podział niewiadomo. Dobra Żołudek dziś Stanowią Własność ks. Sapieżyny, ur. hr Wruskiej:: W m-ku zarząd miesz- Ż)
Gzańskid włościański, wr 1872 1900, sędzia pokojii, poczta, telegrał, synagoga żydowska., szko ła ludowa, ochotnicza straż 0yniowa, Mieszkańców w r, 1897 1860, sklepów 52. Dziś miesz. kańców 1969. Słynny jarmark ” Ba konie w. dzień Zesłania Du- Cha św. Targi co poniedziałek. Od r. 1908 T-wo kredytu drobnego.
Żośle, m-ko rządowe nad jeziorem Żosielskim; Linem i Staszkuniszkiem, w pow. trockim, gub. wideńskiej, 0 7 w. od Żyżmor ku Wilji, 35 w. od Troki 2 i pół w, od st. kol. Petersb.-Warszaw. t. u. Ludności około 1600 osób, Zarząd gminny, szkoła ludowa. Parafjalny kościół murowany p. wezw. św. Jerzego, z gruniu przebudowany przed dziesięciu laty (1899), filja w Kozakiszkach, Żukowy-Borek, folwark rądziwiłłowski nad rzeką Joczanką, w powiecie mińskiw, gub. mińskiej, pamiętny pobytem w młodości zasłużonego pisarza Antoniego Pietkiewicza (Adama Pługa), iudzież jako miejsce urodzenia w roku 1754 głośnego filozofa Salomona Majmonidesa.
Żuprany, m-ko i dobra nad rzeką Zuprauką, w pow, oszmiańskim, sub. wileńskiej, o 10 wiorst od Oszmiany, przy trakcie pocziowym do Mińska, o 61 wiorstę od Wilna. Około 300 mieszkańców. Piękny kościół murowany parafalny pod wezw, św. Piotra i Pawła, przebudowany do nowa przez Ad. hr. Czapskiego. Dobra, jako atynencja do dom. w. Nowosiółkach, należą do Ad. hr. Hutten-Czapskiego. W miastecz. ku młyn i tartak. urowice, m-ko, pow, bychowski, gub. mohylowskiej ludnością przeważnie włościańską. Ludność żydowska znacznie się zmniejszyła wskutek emigracji do Stanów Zjednoczonych. Odległość od Bychowa 35 w., od stacji Krzysztopol szosy Moskiewsko-Warszawskiej 4 wiorsty. Kościół parafjalny katolicki3 i cerkiew praw. Szkoła ministerjum oświaty. Własność niegdyś Judyckich, potem ks. Puzynów, Chmyzowskich, Hołyńskich, Spytkowa (ros.), dziś braci Szabłowskich (ros.). Cztery jarmarki w roku: 1) w Zapusty, 2) na Boże Ciało, 3) w dzień św. Eljasza (20 lipca) i 4) w dzień św. Paraskiewy (14 października).
Żydyki, m-ko i dwór w pow. telszewskim, gub. kowieńskiej, o 44 w. od Telsz i 7 w. od st. kol. ż. i st. poczt. Łusza. Mieszkańców około 650. Parafjalny kościół murowany p. wezw. św. Jana, wzniesiony w r. 1636 przez Giełguda. Kaplica drewn. pojezuicka z t. r. Zarząd gminny i szkółka. Dobra obszaru 962 dz. stanowią dziedzictwo rodziny Pusłowskich.
Żyrmuny, dwór i wieś, pow. lidzkiego, Lida w. 14, st. kol. Pol. Bastuny w. 9. Dawniej dobra do Montowta należące. Marja ks. Holszańska, wdowa po Montowcie i potem po Michale Kozińskim, r. 1571 wiążąc się w trzecio małżeństwo wnosi Żyrmuny jako posag, w dom kniazia Andrzeja Kurbskiego, znakomitego zbiega z Moskwy z czasów Iwana Groźnego. Około r. 1600 Ż. przechodzą do Zawiszów, a dziś stanowią własność p. Anny Szwanebach. Król August II d. 28 listopada r. 1724 nadał Żyrmunom prawo magdeburskie. Dwór ziemi 2107 dz. We wsi — zarząd włościański od r. 1861 i szkoła ludowa od r. 1862.
Żyrowice, m-ko nad rz. Wiknią (dopływ Szczary) w pow. słonimskim, gub. grodzieńskiej, o 9 wiorst od Słonima. Niegdyś własność Sołtanów. Miasteczko ubogie i liczy zaledwie około 600 mieszkańców, słynny niegdyś klasztor Bazyljanów monaster obecnie, z cudownym obrazem Matki Boskiej, czczonej za równo przez katolików i prawosławnych. Cztery cerkwie i seminarjum prawosławne, przerobione z niegdyś unickiego. Żyrowice niejednokrotnie było odwiedzane nawet przez królów, jak Jana III, Augusta II i Stanisława Augusta. Kościół z klasztorem założył sławny hetman Mieczko, a bogato następnie uposażył Lew Sapieha.
Żyżmory, miasteczko, wileńskiej gub., trockiego powiatu. Leży w 10 w. od st. Libawo-Rom. kol. żel. Koszedary, przy szosie, łączącej Koszedary z Rotnicą (pod Druskienikami) i przy gościńcu (trakt). Jest szkoła, kościół, apteka, doktór, skład apteczny, poczta, telegraf i t. d. Pod miasteczkiem leży folwark Żyżmory, własność p. Just. Strumiły.
Примечания
3 O Żurowicach wzmianka w aktach XVII w. podczas wojen kozackich. W r. 1651 miał tu przyjeżdżać król Jan Kazimierz dla złożenia czci cudownemu obrazowi Bogarodzicy.