Статьи на букву J: Jachimowszozyzna - Jurborg: оригинал
Статьи на букву J в справочнике Н. Роубы: от Jachimowszozyzna до Jurborg; издание, с. 78-79 и далее. Польский текст издания.
Jachimowszozyzna, wieś i dobra w pow. oszmiańskim, g. wileńskiej, niegdyś dziedzictwo Judyckich i Sulistrowskich. W r. 1867 dobra zostały sprzedane pod przymusem i po pewnym czasie stały się własnością rodziny Lubańskich. Były doskonale zagospodarowane. W Fr. 1908 sprzedane przez Aleks. Lubańskiego.
Jakubów, m-ko w p. telsz., gub. kow., o w. 63 od Telsz i 10 od Kretyngi położone. Kościół "katolicki filjalny pod wezw. N. M. P., fundowany przez Nagórskiego, do parafji w Kretyndze.
Jakubowo, leży w pobliżu graniey pruskiej.
Jałowo, folwark w: pow. sokólskim, gub. grodzieńskiej, jako wyspą przy szosie z Grodna do Lipska w gub. suwalskiej, nad rzeką Bobrą. Obszar około 200 dziesięcin. Przy moście na szosie przez rz. Bobrę do kościoła, poczty i telegrafu 1 wiorsta do Lipska za rzeką Bobrą w pow. augustowskim. Ziemia pszenna i nadzwyczaj urodzajna, tuż kawałek lasu. Do platformy Franciszkanie, osadzeni w roku 1702 przez stolnika mińskiego Wańkowicza; dziś wszystko to już nie istnieje. lża, m-ko w pow. wilejskim, gub. wil., w pobliżu jeziora Narocz, nad granieą pow. święc., o 28 w. od m. p. Wilejki, leży nad rz. Izłą przy gościńcu świrskim. Ludności mięszanej 2,700. Własność rodziny Sulistrowskich. Cerkiew prawosławna. Różanostockiej kolei Zaniemeńskiej 4 wiorsty. Folwark ten przeszedł koleje następne: z polskich rąk w smutnych czasach 1831 roku przeszedł do rosjanina pułkownika Szczerby, nanastępnie przechodzi do rąk byłego gubernatora grodzieńskiego radcy tajnego Batiuszkowa, potem do rak izraelity kupca Mojżesza Kurlaadzkiego. Następnie od 1907 roku przeszedł do polskich rąk pana Feliksa Tarasiewicza.
Jałówka, m-ko i dobra w pow. wołkowyskim, gub. grodz., przy drodze z Białegostoku do Mińska położone, o w. 7? od Grodna i 42 od Wołkowyska. Niegdyś był kościół paraf., dziś dwie cerkwie. Zarząd gminny. Ludności około 1,300, ⅔ żydów, dużo cieśli i kotlarzy. Okolica górzysta. Konstytucja sejmowa z r. 1773 przyznała to starostwo niegrodowe w używa!- ność emfitentyczną na lat 50 Michałowi Bułharymowi, pisarzowi ziemskiemu, za sumę 15 tys. złp.
Janiszki, m-ko w pow. szawelskim, gub. kow. położone, o 6 mil od Szawel i tyleż od Mitawy, przez Szawle do granicy pruskiej. Zarząd gminny i policyjny. Niegdyś były tu sławne jarmarki, dziś w upadku. Koleje żelazne ominęły ten niegdyś ruchliwy i handlowy punkt.
Ludność rolnicza, szlacheckowłościańska, około 1,800 osób.
Niegdyś własność Zubowa, obeenie m-ko rządowe. Najwybitniejsza budowla— synagoga żydowska. Kościół par. katolicki pod wezw. św. Trójcy, wzniesiony przez Zygmunta III w roku 1626. Proboszcz dziekanem. Grunta janiskie słyną z urodzajności w całym powiecie.
Janiszki, m-ko i dobra w pow. wil., nad jez. Oryna położone, o w. 40 od Wilna. Zarząd gminny, szkółka wiejska, parafjalny pościół katolicki pod wezw św. Jakuba, około 450 miesz. kańców. Ludność w połowie polska i litewska. Dobra stanowią własność J. hr. Tyszkiewicza, linji, t.zw. Waczańskiej, w odległości od st. k, ż. Warsz- Petersb. Podbrodzie 17 w.
Janów, m-ko w p. kobryńskim, g. grodzieńskiej, przy gościńcu Kobryńsko-Pińskim, o w. 28 od Drohiczyna i 82 od Kobrynia położone. Mieszkańców około 1,800. Zarząd gminay i policyjny. Kościół parafjalny świętego Krzyża murowany, wzniesiony w r. 1842. W pobliżu rzeki Pina, Jasiołda i Czyryka. Własność niegdyś Szujskich, następnie Orzeszków. Tu miał jakoby rozwijać swą propagandę jezuita. Andrzej Bobola i zginął w r. 1657, pogrzebiony w Połocku. Figura przy gościńcu wskazuje miejsce tego męczeństwa.
Janów, m-ko i dwór w p. kow., na prawym, wyniosłym brzegu Wilji położone, przy szosie petersbursko-warszawskiej, o w. 81 od Kowna i 34 od Wiłkomierza. Miasteczko liczy około 8,750 mieszkańców z dużą przewagą Żydów i względnie znacznym procentemstarowierców, którzy tu w Janowie zbierają się parokrotnie co rok z całej gub. kowieńskiej. Kościół katolicki filjalny św Jakóba, do parafji Skorulskiej, w miasteczku wprost Janowa, leżącem na drugim brzegu rzeki. Na szosie jest prom przez rzekę, a o wiorst trzy przechodzi most kolejowy, gdyż jest tu o '/2 w, stacja „Janow” k. ż. Libawo Romeńskiej. Był tu niegdyś klasztor Trynitarzy.
Zarząd mieszczański i policyjny, posterunek obserwacyjny komu- Nikacji wodnej i stacja pocztowa I telegraficzna. Miasteczko jest dość ruchliwe pod względem przemysłu i handlu. Dobra stanowią własność rodziny Kossakowskich. Niegdyś rządy swe tu roztaczał smutnej pamięci biskup J. Kossakowski, który wszakże, jak wiadomo, był doskonałym administratorem gospodarczym, czego ślady w życiu miasteczka przetrwały aż dotychczas. Główniejsze zakł. przemysłowe: 3 browary, 2 fabryki octu, dwie fabryki świec łojowych, 2 młyny wodne na rzeczce Warnówce, piec wapiennyi td Z Wiłkomierzem i Kownem komunikuje się uboższa część ludności aż dotychczas odwiecznemi karetkami żydowskjemi.
Janow, m-ko w pow. sokólskim, gub. grodzieńskiej, mieszkańców 2,250, w czem ”/; żydów, o w.
21 od Sokółki. Kościół parafjalny św. Jerzego. Fabryka żelaza z roczną produkcją przeszło 200 tys. rubli. Niegdyś własność ks. Sapiehów. Ks. Teodora z Sołtanów Sapieżyna, której zwłoki spoczęły w kościele, była jego fundatorką w r. 1725.
Janowicze, m-ko i dobra w p. witebskim nad rzeczką Wymnicą, dopływem Kaspli, położone, o 835 w. od Witebska, a 7 od gran. g. mohylowskiej. Około 1,150 mieszk. Zarząd gminny. Obszar dóbr '1,660 dziesięcin, własność rodziny Bohdanowiczów.
Jasienówka, w powiecie białostockim, miastęczko— własność niegdyś Ważyńskich, Wołłowiczów, Mionczyńskich, a obecnie Lidersa; parałja, poczta, urząd miejski; 3,000 mieszk.; 2,400 żydów, 500 katolików, reszta tatarów, mających swą ulicę Tatarską, w większości opanowaną przez żydów po upadku tatarskiego przemysłu garbarskiego. Do 30 garbarni z obrotem 1.000,000 rubki; włościanki wyrabiają grube dywany wełniane. Ludność zarobkuje przy garbarniach. Od stacji Czarna Wieś Peters. RY e k. ż. 18 wiorst, od stacji Knyszyn Nadwiślańskich 14 wiorst, do Knyszyna buduje się szosa. W odległości 4 wiorst m. Krzywa, wydzielone dla Komorowskich ze starostwa Korycińskiego; w 16 stuleciu parafja, erygowanadla ks. Komorowskiego, podkanclerzego królowej, rozpadła. się po jego śmierci, a kościół zniszczał: Lud pokazuje górę, zwaną Kościołkiem, ze śladami fundamentów i opodal trzy topole, gdzie według podania proboszcz Komarowski został zabity przez brata, który w znakpokuty wybudował kaplicę. Jarmarków trzy: poniedziałek po Wszystkich św., po św. Trójcy, ostatni wtorek zapustny. Targów niema.
Jasiołda rz., wypływa z rozległych błot gub. grodzieńskiej, w pobliżu wsi Truchnowicz, niemal na granicy pow. wołkowyskiego Pod Koczanowcami w gub. mińskiej uchodzi do Prypeci. Długość 250 w., z tego na przestrzeni 100 w. jest żeglowna. Niemal na całej przestrzeni rzeka przepływa przez błotnistą, nizką dolinę. Wchodzi do systemu kanału Ogińskiego.
Jasmujża, gub. witebska, powiat dyneburski, osada, gmina, kościół paraf. pod wezw. Podniesienia św, Krzyża, w 1815 r. erygowany przez Ksawerego Szadurskiego.
Jaswojnie, m-ko rządowe i dwór nad rzeką Szuszwą, w pow. kowieńskim położone, o w. 43 od Kowna i o 12 od Kiejdan. Zarząd gminny. Parafjalny kościół. katolicki WW. S$. S. Były to dobra niegdyś. stołowe królewskie, nadane następnie przez Zyg. Aug. w dzierżawę Kwileckiemu. W końcu XVIII wieku opłacały kwarty 3,248 zł. p.
Jaszuny, m-ko i dobra w pow. wileńskim, nad rz. Mereczanką, o w. 27 od Wilna położone, przy stacji tejże nazwy kol. żel. Poleskich. . Mereczanka obraca tu młyn, tartak, gonciarnię i hamernię. Dobra te, obszaru 4,600 dziesięcin, w czem około 3,300. dz. odwiecznych borów sosnowych, do końca w. XVIII były: własnością Radziwiłłów, następstwie przeszły do Balińskich. Na cmentarzu miejscowym spoczęły zwłoki słyn-' . nego matematyka, rektora uniwersytetu wil. Jana Sniadeckiego, oraz znanego historyka Michała Balińskiego. Piękny pałąc wzniesiony według planu Podczaszyńskiego. Ostatni dziedzie Jan Baliński zmarł w roku 1908.
Jeremicze, dobra w pow. bobrujskim, niegdyś stanowiące część ks. słuckiego, o mil 2 od m. Lubań, nad bagnistą rz. Kołodną, na Polesiu położone. Do połówy w. XVII dziedzictwo ks. Olelkowiczów, następnie Radziwiłłów i ks. Wittgensteina; około 4,350 dziesięcin. Sprzedano przez ks. Hohenlohe pod przymusem.
Jewje (Anastasjewskaja), m. i dobra rządowe w p. trockim, gub. wileńskiej położone, przy gościńcu z Wilna do Kowna wiodącym; o 1'/, w. stacja tejże nazwy kolei Wilno-Kowno-Wierzbołów. Od Wilna w. 38, od Trók w. 16. Zarząd gminny i szkółka elementarna; mieszkańców przeszło 850. Murowany kościół parafjalny i dwie cerkwie. Niegdyś dziedzietwo Ogińskich, w r. 1830 skonfiskowane Gabrjelowi Ogińskiemu. Ogińscy niegdyś tu wznieśli zbór helwecki oraz cerkiew wraz z monasterem; przy monasterze była drukarnia, z której wyszło kilka rzadkich wydawnietw w języku russińskim. Drukowano tu również i pisma polskie.
Jezieryszcze, wieś w pow. horodeckim, gub. witebskiej, nad jez. tejże nazwy położone. Przechowały się tu ślady drewn. zamku obronnego z w: XVI, który często stawał się łupem zdobycznym w starciach rosjan z polakami. Na początku w. XIX starostwo jezierzyszczańskie zostało nadane księciu Aleksandrowi Wirtemberskiemu i przynosiło dochodu 11,550 rubli. Obecnie samo fundum, zwane Zamek, stanowi własność p. Juhana. W miasteczku od r. 1880 został otwarty bank wkładowo zaliczkowy.
Jeziorosy (Nowo-Aleksandrowsk), miasto pow. w gub. kowieńskiej.
Powiat jezioroski (nowoaleksan- > drowski), utworzony w r. 1842 z dawniejszego powiatu brasławskiego i części wiłkomierskiego, zajmuje wschodnią część gubernji kowieńskiej, północną granicą przylega do Kurlandji, od wschodu i południa graniczy Z gub. wileńską, od zachodu z z pow. wiłkomierskim i poniewieskim. Powierzchnia powiatu zajmuje przestrzeń 5,078,1 wior. kw. Przerznięty jest wyniosłemi wzgórzami i zasiany mnóstwem jezior (około 400). Grunt powiatu, z występującym czerwonym piaskowcem formacji dewońskiej, należy do najbardziej nieurodzajnych w gubernji. Piasek zajmuje tu wielkie obszary i tylko w części północnej spotyka się czarnoziem, połączony z piaskiem. Z rzek waźhiejsze:
Świenta, Niemenek i Dzisna dopływami. Z jezior główniejsze: Dryświaty, Drywiaty, Snudy, Wojsa, Ono, Opsa, Buża, Obole, Łodze, Dukszty, Dusiaty, Ludność w części odłączonej od dawniejszego pow. wiłkomierskiego mówi czystym językiem litewskim, w części zaś, stanowiącej dawny powiat brasław-. ski białoruskim, łotewskim gdzieniegdzie polskim; pas powiątu pograniczny z Kurlandją zwolna się germanizuje. W r. 1907 ludność (prócz Jezioros i Widz) wynosiła 216.203 osoby płci obojej. Główne zajęcie mieszkańców stanowi rolnictwo i rybołóstwo w jeziorach oraz uprawa lnu. Zwłaszcza słynie w handlu len z dóbr Rakiszki hr. J. Przeździeckiego. Większe miasteczka w powiecie. Rakiszki, Brasław i Widze (5,884 mieszkańców). Jeziorosy (od r. 1836 prze- <hrzczone na Nowoaleksandrowsk), leżą na wzniesieniu, pomiędzy jez. Ossą i Osidą oraz wypływającą z ostatniego rzeką Owilką, dopływem Łaukiesy, w odległości 171 wiorsty:od Kowna i 24'/, wiorst od: Dyneburga. Niegdyś m-ko Jeziorosy, w pow. brasławskim województwa wileńskiego, stanowiło wraz z okolicznemi wsiami starostwo niegrodowe, później dobra stołowe biskupów wileńskich. Jednocześnie ze zmianą nazwy Jeziorosy na Nowoaleksandrowsk przeniesiono tu Z Widz władze powiatowe pow. brasławskiego, gub. wileńskiej, poczem od r. 1842 wyznaczono Je na miasto powiatowe nowoutworzonego powiatu gub. kowieńskiej. Kościół parafjalny pod wezwaniem Wniebowzięcia N. M. P. założony został przez Jana, biskupa wileńskiego, w XVI wieku. Ludność w r. 1907 wynositła 6995 osób płei obojej. Z instytucji społecznych są: Komitet Meljoracyjny Kow. T-wa Rolnicz., tudzież Nowoaleksandrowskie T-wo „Dobrochotnoj Kopiejki”.
Jeziory, m-ko i dobra nad jeziorem Białem w pow. grodzieńskim, o wiorst 22 od Grodna.
1,850 mieszkańców, zarząd gminny. Parafjalny kościół katolicki M. B. Różańcowej drewniany, b. stary, Zarząd gminny, szkoła elementarna, cerkiew. MNaokół lasy obszerne, rządowe. Dobra Jeziory, stołowe królewskie przeszły następnie do Walickich. Niegdyś słynne gospodarstwo rolne, zbiory cenne i bibljoteka.
Jezno, m-ko i dobra w pow. trockim, gub. wileńskiej, nad jeziorem t. n. położone, o 59 w. od Trok i 103 od Wilna, Zarząd gminny i szkółka elementarna. Kościół parafjalny murowany św. Mich. Arch., st. pocztowo telegraficzna. Mieszkańców około 800. Jezno było niegdyś królewszczyzną, którą otrzymał na własność książę Hołowczyński od Aleksandra, króla. W drodze wiana przeszło w dom Paców, wraz z Hołowczynem w gub. mobylowskiej. W Jeznie to Antoni Pac; pisarz W. Ks. Lit., wzniósł pałac, imponujący przepychem i ogromem, co posłużyło do przysłowia, „Wart Pac pałaca, a pałac Paca”. Kościół tutejszy, przerobiony ze zboru helweckiego, został zrabowany doszczętnie w powstaniu Kościuszki, Po wygaśnięciu rodu Paców, dobra przeszły w ręce kredytorów, Pożar w r. 1887 i dwukrotna dewastącyjna gospodarka komisji eksdywizyjnych spowodowały zniszczenie pałacu i jego urządzenia. Przed. dziesięciu jeszcze laty Jezno należało do p. L. Kwinty, lecz z kolei rzeczy atało się raz jeszcze łupem wierzycieli. A przecież dobra te i dziś, po wyniszczeniu lasów, stanowią wartość poważną, gdyż leżą w doskonałej glebie.
Jodziszki, dobra w pow. trockim, gub. wileńskiej położone, na północ od traktu, o w. 5 między Rumszyszkami i Żyżmorami. Własność p. Fao. Monkiewicza.
Johaniszkiele, m-ko i dobra w p. poniewieskim, gub. kowieńskiej, nad rz. Mażupią o w. 35 od Poniewieża. Parafjalny kościół św. Trójcy, wymurowany przez Benedykta Karpia w r. 1792, a kaplica murowana fundacji włościanina Szlażysa. Szpital utrzymywany przez Karpiów, właścicieli dziedzicznych, szkoła elementarna. Od r. 1869 istnieje tu niższa szkoła agronomiczna, założona przez Ignacego Karpia. Dobra wyróżniają się śród innych wysokim rozwojem współrzędnym niemal wszystkich gałęzi gospodarki rolnej, hodowli i przemysłu.
Józefów, gub. witebska, pow. dyneburski, majątek należy do Bohdana Szachny. Kościół pod wezwaniem ś.ś. Piotra i Pawła, założony w 1782 r. przez St. Szadurskiego.
Józefowo, majątek i parafja, kościół murowany, położony nad rzeką Dźwiną w odległości 16 wiorst od miasta Dyneburga, p. dyneburskićego. Majątek należy obecnie do rodziny p. Szachno, byłego posła do pierwszej Dumy państwowej z gub. witebskiej. Ludność przeważnie łotyska. Niedaleko od majątku znajdują się ruiny zamku nieznanego pochodzenia. Wieś też Józefowo nazywają również Starym Zamkiem; jest ona zaludniona przez starowierców, sprowadzonyche tu za Arakczejewa.
Judejki, Wielkie i Małe wraz Rurgami i Anopolem, dobra w pow. telszewskim, gub. kowieńskiej nad rzeką Wardawą po-
Jożone, była własność Onufrego Ważyńskiego, ostatniego starosty Tyrkszlewskiego. Następnie przeszły w dom Swirtunów—dziś w rękach niemieckich. Małe Judejki, zabrane na skarb, rozdzielono storoobrzędowcom. Anopol własność Rościszewskich. Małe Judejki po zgonie Ważyńskiego, zmarłego z ran od pik kozackich w 31 roku, pozostawione były dożywotnio wdowie przez cesarza Mikołaja I, jakoby w uznaniu waleczności męża.
Judryca, gub. witebska, pow. dyneburski, dobra należące do hr. Platerów. Kościół parafjalny pod wezwaniem św. Jana Chrzeiciela, zbudowany w 1695 r. przez Jana hr. Platera.
Juraciszki, miasteczko i folwark w gub. wileńskiej, pow. oszmiański, 3 okr. adm., 58 wiorsty od Oszmiany i 35 od Dziewieniszek, Dziś miasteczko ma 244 mieszkańców i cerkiew prawosławną.
Zarząd gminy, liczącej 4,969 dusz. Niegdyś włąsność Kopciów, potem Kościałkowskich i Rodkiewicza.
Jurborg, miasto i dobra w pow. rosieńskim, gub. kow., na prawym brzegu Niemna, o 6 m. od Rosień, nad samą granicą