Статьи на букву O: Obolce - Ozarycze: оригинал
Статьи на букву O в справочнике Н. Роубы: от Obolce до Ozarycze; издание, с. 136-137 и далее. Польский текст издания.
Obolce, m-ko w pow. sieńskim, g. Witeb., jest tu kościół, wzniesiony przez Jagiełłę w 1387 roku. Obolce należały do kniazia Andrzeja Kurbskiego, potem do ks, Sanguszków,
Obytoki-Horbaczewo, wieś, położona nad jeziorem Nieszczorda w pow. połockim, gub. witebskiej. Parafjalny kościół drewniany pod wezw. św. Józefa, wzniesio- ” ny przez Jezuitów połockich w r. 1800. Do Połocka wiorst 50.
Odeisk, m-ko nad rz. Odłą, w pow. sokólskim, gub. grodzieńskiej, przy drodze z Grodna do Wołkowyska. Ludności około 1500 osób płci obojej. Parafjalny kościół drewniany, pod wezwaniem N. M. P., wzniesiony przez Zygmunta III w r. 1660. Okolica wzgórzysta, bezleśna. Stare przysłowie: „Ład, jak w Odelsku””, daje nieprzychylne świadectwo miasteczku.
gu do Bugu, naprzeciw ujścia Cetyni. Długość biegu wynosi 95 wiorst.
Ogińskiego Kanał, stanowi połączenie Niemna przez Szczarę, jez. Swięcickie (albo Wyganowskie) i Jasiołdę z Prypecią, dopływem Dniepru, więc Baltyku z: morzem Czarnem. Zarząd kanału znajduje się w m-ku Telechanach. Leży w kotlinie pińskiej, na wschód od kanału Muchawieckiego. Jezioro Wyganowskie stanowi główny rezerwoar wody dla kanału. Kanał mierzy długości 44 i pół wiorsty, oprócz jez. W., które ma 7 wiorst długości. Głęboki jest na 8 stopy, a szeroki na 3 do 5 sążni. Na kanale są 2 mosty zwodzone, jeden na trakcie z Pińska do Słonima, drugi przy m-ku Telechany.
Okmiana rz., w pow. telszewskim, gub. kowieńskiej, bierze początek. pod m-kiem Głuszławski, po wejściu do Prus przybiera nazwę Dauge i pod Memlem uchodzi do odnogi zatoki Kurońskiej, tworząc dobrą przystań. Oprócz tej jest jeszcze kilka innych rzek drobniejszych w gub. kow. tegoż miana.
Okmiany, m-ko i dobra rządowe w powiecie szawelskim, gub. kowieńskiej, nad rz. Dobikinią i Okmianupą, o 55 w. od Szawel. Ludności około 920 osób, zarząd gminny, przytułek dla biednych, szkoła parafjalna, kościół para- Halny drewniany pod wezw. św.
Krzyża, filja w Klikolachi Wegierach, tudzież kaplica na cmentarzu. Za czasów ' Rzplitej Okmiany stanowiły starostwo niegrodowe, płaciło kwoty 1446 zł.
Olchów, folwark w gub. mińskiej, -pow. ihumeński, parafja katol. koreliszczewicka, poczta w Wilanach, stan policyjny 2-gi w Snitowiczach, stacja Rudzieńsk Libawo-Rom. dr, żel. o wiorst 12. w wieku XVITY dziedzictwo rodziny Szyszków,—obecnie przez wiano—Dyjakiewiczów. W roku 1877 zmarł tu u siostry uczony autor i archiwarjusz nieświeski Michał Bohosz Szyszko, pochowany na cmentarzu w Wilanach.
Qlita, m-ko w pow. trockim' gub. wileńskiej, położone nad Niemnem, o 70 w. od Trok i 95 w. od Wilna. Ludności około 1200 osób. Parafjalny kościół pod wezw, św. Ludwika, murowany, pierwotnie wzniesiony w r. 1520 przez Jana Zabrzezińskiego. Zarząd gminny i policyjny. Za czasów Rzplitej była tu ekonomja królewska. Okolice Olity lesiste i piasczyste. W pobliżu m-ka st. kol. żel. OJita-Suwałki.
Olkieniki, m-ko rządowe nad rzeką Mereczankaą, blisko ujścia do niej rz. Sołczy, w pow. trockim, gub. wileńskiej, położone o 35 w. od Trok. Ludność m-ka wynosi około 3600 mieszkańców. Kościół parafjalny murowany pod wezw. Nuwiedzenia N. M. P. Cerkiew parafjalna. Niegdyś był tu kościół i klasztor oo, Franciszkanów, osadz. tu przez Krysztoła Chaleckiego w r. 1631/ Duże koszary wojskowe, stacja pocztowa, 2 browary. Zarząd gminny i policyjny, 2 szkoły. 7 w. od m-ka stacja kolei żel. -Warszaw.-Petersburs. t.n. W okolicy znaczne lasy rządowe. Za miasteczkiem o wiorstę śród lasu leży papiernia T. Sokolniekiego, która wyrabia głównie tekturę i papier do opakowania.
Olkowicze, gub. wil., pow. wilejski, o 40 w. od st. Usza kolei żel. Libawo-Rom., parafja katolicka, która przetrwała przez ostatnie lat 45; posiada nowy murowany parafjalny kościół, wzniesiony kosztem parafjan i wyświęcony w r. 1907. Wśród wielu innych wsi i dóbr w pobliżu Olkowicz leży wieś Władyki z grobami licznych powstańców, poległych tu w bitwie z przemagającym nieprzyjacielem wr. 1963.
Olsiady, m-ko rządowe u źródeł rz. Szui w pów. telszewskim, gub. kowieńskiej, o 14 w. od > Telsz, w pięknej, okolicy położone. Parafjalny kościół drewniany pod wezw. N. M. P., fundowany pierwotnie przez biskupa żmudzkiego Bartłomieja II w Tr. 1476; kaplica drewniana ” Ukrzyżowania Jezusa Chrystusa. ” Zarząd gminny. Ludności około 700 osób płci obojej. Niegdyś ” była tu zwykła rezydencja biskupów źmudzkich, którzy mieli tu swój pałac.
Olszewo, dobra nad rz. Struczą, w pow. święciańskim, gub. wi- Jeńskiej, położone przy wielkim. gościńcu ze Swięcian do O0szmiany i Wilejki. Obszar dóbr wynosi 3500 dziesięcin. Wysoko > postawione gospodarstwo we wszystkich działach. Browar, gorzelnią parowa, tartak. Dobra od w. XVII stanowią własność rodziny Chomińskich. Piękna rezydencja i prześliczny, obszerny park.
Oława, wieś i folwark nad rzeką Oławą (dopływem Niemna) w pow. trockim, gub. wileńskiej, o w. 68 od Trok i 7 w. od st. Patarańce kolei żel. Olitą-Suwałki. Kościół drewniany filjalny na prawach parafjalnego, do Olity, wzniesiony w roku 1802 przez dziedzica Oławy, Kiejstuta Giedymina. Folwark drogą wiana za Giedyminówną przeszedł w ręce Starzyńskich. W latach 1908—1909 Oława była terenem gorących rozterek o język w kościele między litwinami i polakami,
Onikszty, gub. kowieńskiej, m-ko, położone nad rzeczką Świętą, która ma brzegi malownicze, samo miasteczko niczem nie różni się od wielu innych na Litwie, Ludności liczy do 6,000, składającej się przeważnie z żydów, i włościan, których grunta przylegają do miasteczka, a zabudowania łączą się z tymże. Lud przeważnie litwini, mało mówiący po polsku, w okolicach obywateli nie dużo, zaledwo w przestrzeni wiorst 15 można naliczyć dworów kilkanaście, miasteczko samo dość handlowe, przemysł leśny rozwinięty, zawdzięczając rzece Świętej i kolei wązkotorowej, dworzec której tuż nad rzeką i przy miasteczku, a zatem las spławia się aż do Prus. Jest też w miasteczku kilkanaście zakładów wyrobu wojłoków, których zbyt nawet sięga w głąb Rosji, a trudniących się w nich robotników koło 200 chrześcijan i żydów. Obecnie buduje się nowy kościół w stylu gotyckim z dwoma wieżami ładnej architektury, parafja liczna, obsługiwana przez 3 księży, bo licząca 13,000 dusz.
Kolej, która przechodzi koło samego miasteczka, niczem się nie przyczyniła do wzrostu jego, lecz sprawiła to, że życie zdrożało znacznie z racji, że wszystko wywożą do miasta, co dla biednych mieszkańców daje się uczuć.
W miasteczku poczta, telegraf, apteka, lekarz stały, sąd ziemski i włościański, kilka synagog, cerkiew. Pięć wiorst od miasteczka w ładnej leśnej miejscowości nad rzeką Swiętą, leży znany całej Litwie i wspominany przez wieszcza naszego Adama, kamień Puntuk ogromnych rozmiarów, podanie głosi i w które lud nasz wierzy, iż go djabeł niósł ną rozbicie kościoła Oniksztyńskiego, lecz upuścił go z racji ciężkości i tem ocalał kościół.
Orany, m-ko rządowe na prawym brzegu rz. Mereczanki, w pow. trockim, gub. wileńskiej, o 58 w. od Trok, 77 w. od Wilna i 25 w.od Merecza. Przeszło 1500 ludności płci obojej. Filjalny kościół pod wezw. św. Michała do par. w Daugach. Zarząd gminny, szkoła i st. kol. żel. Warszawa-Petersburg o 6 wiorst od m-ka. Pod Oranami w lecie bywa obóz artylerji, największy w całej Rosji i trwa od 1 maja do 15 czerwca. Olbrzymie piasczyste pustynie tutejsze wybornie się do tego celu nadają. Za czasów Wład. Jagiełły był tu dwór książęcy, później Orany były starostwem niegrodowem,
Orla, m-ko pow. lidzk., rz. Niemen. Lida w. 50, st. kol. Mikoł.- Rożanka wiorst 15. Wchodzi do składu dóbr Lipiczno, w XVI w. panow. Orłów czyli Horłów, potem Dowojnów, dziś ks. Marji Swiatopołk-Czetwertyńskiej. Już w r. 1665 był tu zbór ewang.- reform. R. 1706 przeprawa przez Niemen wojsk szwedzkich pod osobistą komendą Karola XII; po niej jako pamiątka —szczątki kilku wałów z ziemi usypanych na brzegach Niemna. Dawniej licha mieścina, Orłow i Horłow nazywana, lecz w XVIII w. prawa magdeburskiego używająca. Konst. 1717 na kahał tutejszy razem z bielickim nakłada pogłówne żydowskie złp. 550. Roku 1783 cerkiew unicka zało: żona, którą w r.1865—1866 na murowaną zamieniono. Zarząd mieszczański, gmina, szkoła ludowa od T. 1862, stacja na Niemnie. Sliczny krajobraz. Mieszkańców roku 1868—549, 1897—804, obecnie —726.
Orla, m-ko i dobra nad rz. Orlanką w pow. bielskim, gub. grodzieńskiej, o 14 w, od Bielska <i 147 w. od Grodna. Cerkiew parafjalna, zarząd policyjny gminny. Ludność m-ka wynosi około 2700 osób płci obojej. Dobra wraz z m-kiem, niegdyś Radziwiłłowskie w ręce ks. Hohenlohe. Był tu niegdyś zbór kalwiński.
Orłowicze, duże dobra w pow. siebieskim, gub. witebskiej, obszaru 2089 dz. Własność rodziny Medunieckich.
Orniany, dobra w pow. i gub. wileńskiej, do gm. Janiszki. Dwór nad rz. Ornianą wypływającą z jez. Oryny, przy drodze z Podbrodnia do Małat. Od st. kol. żel. Podbrodzie 10 w. i 4 w. od spławnej rz. Dubinki i o milę od m. Janiszek. Stary pałac i park angielski. Dobra niegdyś Kostrowickich dziś stanowią własność spadkobierców Jana hr. Tyszkiewicza. W granicach dóbr leżą aż 32 jeziora pomniejsze, w których przed 20 laty uczony ichtjolog, Michał Girdwojń, urządzał gospodarstwo rybne.
Orsza, miasto powiatowe w gub. mohylowskiej. położone nad Dnieprem ipo obu brzegach rz. Orszycy, przy przecięciu linji kolej. Witebsk—Złobini Moskwa Brześć. Jest to jeden z dawniejszych grodów wschodniej słowiańszczyzny, Kościół parafjalny murowany p. w, św. Józefa Oblubieńca, wzniesiony został w r, 1819 staraniem Dominikanów. Jest tu filja. Orłowskiego Banku handlowego. Po zatem w powiecie są dwie instytucje godne uwagi: Smoleńska niższa szkoła rolnicza, tudzież Tołoczyńskie T-wo Wzaj. Kredytu.
Orzechowno, m-ko i dwór, pow. lepelski, gub. wit., przeważnie żydowskie —kupcy i rzemieślnicy, położone o 65 w. od Lepla, przy trakcie z Lepla do Dzisny, a o 2 wiorsty od stacji kolejowej Boł.-Wołkow. Zahacie na trąkcie z Połocka do Kublicz—jest jezioro tej nazwy i dwór W. Zabiełły. Cerkiew św, Praksedy.
Ościukowicze, gub. wil., pow. wilejski, majątek rodziny Tukałłów o 27 w. od Mołodeczna posiada piękny pałac murowany, do którego przylega nowa kaplica pałacowa, w stylu gotyckim zbudowana.
Ostrohlady, Wielkie dobra i wieś z kościołem parafjalnym w pow. rzeczyckim, kiedyś własność Szujskich, następnie Prozorów, zmarnowane przez ostatniego z rodu Konstantego P. i żony jego Zofji ze Swiętorzeckich. Wielki pałac wspaniale urządzony, uległ zupełnej rujnacji, powodu marnotrawstwa przepadły liczne dzieła sztuki, bibljoteka, archiwa tudzież skarby pamiątek różnych, a. dobra nabyli obcoplemieńcy.
Ostrów, mieścina poleska i dobra; nad rz. Myszanką w pow. nowogródzkim, gub. mińskiej położone w pobliżu szosy brzeskomoskiewskiej. Ludność m-ka około 400 osób. Dobra stanowią własność rodziny hr. Potockich i należą do »dom. Krzywoszyn.
Ostrówno, małe m-ko w gubernji mohylowskiej, powiecie sieńskim, liczące około tysiąca mieszkańców ludności żydowskiej,gw odległości 8½ mil od Witebska wiorst 3 od Dźwiny. Na rynku, w środku mieściny wznosi się murowany kościół farny po-Dominikański, zabrany w 1868 r. na. cerkiew, który fuudował Zygmunt August po odniesionym zwycięstwie. W ołtarzu głównym cudowny obraz Boga-Rodzicy, ozdobiony, jak twierdzą, przez tegoż króla bogatą koroną, Kazimierz Aleksander Pociej, wojewoda witebski, wielkim kosztem odnowił i przyozdobił ten kościół, na schyłku XVII wieku, w sklepach zaś -kościelnych przechowują się groby rodzinne Pociejów: Aleksander Sapieha, starosta orszański, fundował tu w 1622 r. Klasztor oo. Dominikanów. Okolice miasteczka pamiętne są, w r. 1812, zaciętą bitwą rosjan z korpusami francuskiemi, pod dowództwem wicekróla włoskiego Eugenjuszi króla neapolitańskiego Murata, w pochodzie ich ku Moskwie.
Ostrożany, wieś i dobra w pow. bielskim, gub. grodzieńskiej, przy drodze z Siemiatycz do Ciechanowca. Parafialny kościół drewniany; w wielkim ółtarzu obraz dobrego pendzla Matki Boskiej z Dzieciątkiem Jezus.
Dobra z dawien dawna stanowią > dziedzictwo rodziny hr. Ciecierskich. Dwór pięknie zabudowany, gospodarstwo poprawne, ziemia b. żyzna.
Ostryna, m-ko pow. lidzk., Lida w. 36, st. kol, Mikoł. Rożanka w. 26. od Ostryna istnieje już "w końcu w. XIV, bo Minigajło, dzierżawca ostryński, kładzie swój podpis na przywileju fundacyjnym kr. Władysł. Jagiełły dla Kościoła w Obolcach r. 1387. R. 1501 jako namiestnik Ostryński wspominany jest kniaź Hieb Proński. R. 1520. król Zygmunt I zastawia dwór swój ostrynę żą 500 kop groszy panu Aleksandrowi Chodkiewiczowi. Król Władysław IV r. 1641 nadaje Ostrynie "prawo magdeburskie, które po zniesieniu w r. 1776 odnawia Stanisław August r. 1792: W m-ku cerkiew od dawnych dawien mna nowo restaurowana przez Paców st-ów Ostryńskich r. 1666. R. 1863-1876 cerkiew nowa wymurowąna. Zarządy mieszczański i włościański, szkoła ludowa (od r. 1857), synagoga. Mieszkańców 1776. Ziemi posiada m-ko 1063 dz. 011 w. od m-ka na grumach dóbr Kulbaczyn-Horodyszcze, podobnie zabytek z czasów chorąstwa Ostryńskiego, jak w Ejszyszkach, Raduniu i in., przyłączonego do pow. Lidzkiego w r.v1 568.
Osuń, gub. witebska, pow. dyneburski. Dobra dawniej skarbowe kościół paraf, pod wezwaniem Podniesienia Sw. Krzyża; kosztem króla Jana III w 1680 r. > założony, w 1830 odbudowany na nowo.
Oswiej, m-ko nad jeziorem Oswiejl — 144 — skiem i znaczne dobra, w pow. dryssieńskim, przy trakcie z Połocka do Rzeżycy, w gub. witebskiej położone, w odległości 33 w. od Dryssy i kol. żel. Dyneb.-Witebskiej. M-ko ma około 2700 mieszkańców. Dobra obszaru około 25 tys. dziesięciu Cerkiew parafjalna pod wezw. Przemienienia Pańskiego, fundodowana przez Szadurskich, kościół parafjalny murowany pod wezw. św. Trójcy, fund. przez hr. Platerów. M-ko bardzo handlowe. Dobra z kolei stanowiły własność Kiszków, Sapiehów, Hylzenów i Szadurskich. Właściciel dóbr jest zobowiązany do opłacania rocznie 5 tys. rubli na gimnazjum w Witebsku. Pałąc i park nad samem jeziorem.
Oswiejskie jez., w pow. drysieńskim, gub. witebskiej, ma 12 w. długości i do 8 szerokości; powierzchnia jego wynosi 49 w. kwadratowych. Głębokość na środku dochodzi do 10 sążni. Jezioro to należy do najmniej rybnych i w dodatku ryby tu poławiane są niesmaczne, c) się tłomaczy wielce bagnistem dnem jeziora. Jezioro jest połączone kanałem z rz. Swołną, stanowiącą dopływ Dryssy. Kanał ten ma długości 14 w. i przechodzi przez 2 jeziora: Ormię i Lisno. Po nim spławia się mnóstwo materjałów leśnych do Rygi, przez Dźwinę. W północnej stronie jeziora leży obszerna wyspa, 4 i pół w. kwadr. mająca przestrzeni, a na niej wioska Ostrów, w której niegdyś istniała słynna na całą Białoruś cerkiew Bogarudzicy.
Osyń, dobra rozległe nad jez. t. n. w pow, siebieskim, gub. witebskiej, 0 25 w. od Siebieża. Roz-- ległość dóbr wynosi 7878 dziesięcin. Cerkiew N. M. P. Niegdyś własność Sapiehów, Hylzenów, Szadurskich, obecnie hr. Wielhorskich.
Oszmiana, m-ko pow. w g. wileńskiej położone nad rzeką Oszmianką, odległe jest o 74 wiorsty od Wilna, przy trakcie do Mińska i o. 18 wiorst od stacji Soły kolei Libawo-Romeńskiej. Jest to bardzo starożytna osada, sięgająca XI wieku. Za czasów Rzplitej Oszmiana była miastem głównem bardzo obszernego powiatu. Po ostatnim rozbiorze, Oszmiana przeznaczona na miasto namiestnictwa wileńskiego, została. podarowana gen. majorowi Konczałowowi; od r.„1842 przeszła na własność rządu. Miasto ucierpiało wiele w r. 1831. Pamiętną jest rzeź w kościele, którą wyprawił pułkownik Werzulin. Kościół parafjalny pod wezwaniem Sw. Michała Archanioła istnieje od niepamiętnych czasów. Ludność w r. 1907 wynosiła 7852 osoby płci obojej. W roku 1908 w Oszmianie zostało zawiązane Oszm. Tow. Rolnicze. Przemysł słaby; oprócz wyrobów zwykłych na potrzeby miejscowe, nieco większą produkcją odznacza się kilka miejscowych garbarni.
Oszmiana Murowana, wieś (niegdyś m-ko) i dobra nad rz. Oszmianką, w pow. oszmiańskim, gub: wileńskiej, 12 w. od Oszmiany i 42 w. od Wilna. Parafjalny kościół drewniany pod wezw. N. M. P., wzniesiony przez Ważyńskich w 1869 r. Przy wsi leży obszerny dwór i duży budynek murowany, który w w. XVI był zborem kalwińskim. Stare dziedzietwo niegdyś ks. Dorohostajskich, potem Ważyńskich. W ostatnich czasach dobra te są wyprzedawane częściami. Była tu niegdyś znana ww. XVI drnkarnia, z której wyszło sporo książek, dziś już białych kruków,
Owanta, m-ko i dobra, położone w pow. wiłkom. gub. kow., przy ujściu rz. Owantki do Wyrwinty, od Wiłkomierza 40 w. przy gościńcu z Wiłkomierza do Dyneburga i z Poniewieża do Ma- Jat. Ludność m-ka wynosi 215 mieszk. płci obojej. Kościół parafjalny murowany pod weżw, św. Jakuba Apostoła, wzniesio- Tacunelej miast-ko i ogromna „okolica” szlachecka, przezwana stolicą Laudy, o których wspomina „Ogniem i mieczem” H. Sienkiewicza; w pow. szawelskim, gub. kowieńskiej, nad rz.
Gordówką, posiadają drewniąny kościół pod wezw. św. Jana, w którym są obchodzone dwa doroczne festy na ś-ty Jan (24 czerwca), słynny ze zjazdu przepięknych laudanek i na św.
Marcin (mniejszy zjazd), po których nazajutrz odbywają się kiermasze na konie. W Pacunelach jest szkoła ludowa, skład apteczny i niezbędne: piwiarnia i monopol.
Palemona góra, jest to jedna z największych na Litwie gór sypanych stożkowego kształtu t. zw. pilkalni. Leży na lewym brzegu Dubissy, przy jej ujściu do Niemna pod Średnikiem w pow. rosień., gub. kowieńskiej. U stóp jej ua porzuconem łożysku Dubissy rozciąga się niewielka wyspa, zwana w dziejach pod ny w r. 1534 przez Jakuba Ościka, wojewodę mścisławskiego. Szkółka gminna oraz młyn wodny i zarząd gminny. Dobra pozostają w rodzinie Pomarnackich.
Ozarycze, m-ko i dobra w pow. bobrujskim, gub. mińskiej, położone nad jeziorem, uformowanem z rozlewu rz. 'Ochówki, dopływem Ippy, o 95 w. od Bobrujska. Niegdyś starostwo, dziś własność rodziny Łaszkarewych. Parafjalna cerkiew ponnicka pod wezw. śśw. Piotra i Pawła, zarząd gminny. Ludność m-ka wynosi około 550 osób płci obojej. mianem Salin. W podaniach ludowych wiele krąży baśni o powstaniu tej góry i jej przeznaczeniu. Zdaje się atoli, że najsłuszniej będzie uważać ją za warownię strażniczą, którą ludność wznosiła przed wiekami, dla ochrony przed nagłem najściem chytrych i łupieżczych krzyżaków, które to najścia zazwyczaj posuwały się brzegami Niemna.