Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Глава VIII. Люди - исполнители королевских замыслов (часть 4 из 4): оригинал

Глава VIII. Люди - исполнители королевских замыслов (часть 4 из 4). С. 500-518. Польский текст издания.

TROJANOWSKI STANISŁAW, kawalkator, rotmistrz i drabant JKM 27 XII 1550 r. został przyjęty do ujeżdżania koni królewskich z płacą 20 flor. rocznie 1521, 16 II 1568 r. dozorował przewóz mienia królewskiego do Tykocina, a nazwany został rotmistrzem i drabantem królewskim. 18 II 1568 r. dla nadzoru tych czynności otrzymał od cejgwarta tykocińskiego 5 funtów prochu do rusznic, a Klimunt Bileński ze swej roty 30 drabów 1522,

19 XI 1569 r. w Knyszynie Zygmunt August nadał mu leśnictwo bielskie, w dowód zasług1523.

Stanisław Trojanowski był synem Andrzeja, rotmistrza z czasów bitwy pod Obertynem i Anny z Czarnockich. Paprocki w swym Herbarzu tak go charakteryzuje: Za Augusta króla na dworze czas się długi chował dla znaczniejszych zasług był w wielkiej łasce, potem mu dał leśnictwo i rotę na Tykocinie, przy skarbie swym, którego dosyć wiernie strzegł, a po śmierci króla nie oddał go nikomu, tylko własnemu potomkowi, siestrze rodzonej, gdy szła za Stefana I, acz miał wielkie przenajdowanie od panów litewskich, przy tem i hojne obietnice, że sam i potomstwo jego miało mieć wieczną i znaczną nagrodę. On to wszystko wzgardził, a według przystojności wierność swą zachował, a to od tych miał, którzy na cesarza trzymali, chcąc miejsca warowniejsze 1 pożyteczne otrzymał. Tenże z Jerzykowiczówną, z dawnej a zacnej familii w Księstwie Litewskim, z domu Leliwa... zostawił potomstwo'1524.

9 II 1573 r. z Lady w leśnictwie bielskim Trojanowski pisał do rad koronnych: Doszło mię pisanie WMMMP, gdzie mi WM raczyliście rozkazać, abych te strzelce, które mam w swym poruczeniu posłał...

Stanisław Trojanowski zmarł i został pochowany w kościele franciszkanów w Piotrkowie Trybunalskim 412,

UCHAŃSKI JAKUB prymas Polski, zm. 1581 r.

W Tykocinie w zaułku z Rynku idąc nad rzekę Narew usytuowany był w 1571 r. dom panów Uchańskich na siedlisku 1 1/2 prętowym1526 3. Jednym z właścicieli był Jakub Uchański prymas Polski (zm. 1581 r.). Dwie jego siostry wyszły za mąż i zamieszkały na stałe w bliskim sąsiedztwie. Aleksandra z Uchańskich Maciejowa Lewicka sędzina bielska władała dobrami Kożany, Złotniki i Niewodnica Lewickich. Elżbieta z Uchańskich Mikołajowa Korycka mieszkała w Niewodnicy (Kościelnej). Współwłaścicielem też

1525 byli dwaj bracia prymasa — Arnolf Uchański woj. płocki, a później bełzki (zm. 1576 г.) i Tomasz, woj. płocki1527. =

W rzeczywistości posesja tykocińska była własnością małoletnich dzieci Mikołaja Koryckiego sędziego bielskiego (zm. 1553 r.) i Elżbiety z Uchańskich, którym dziedziczne posiadanie tej własności zapewnił król odrębnym przywilejem, ale korzystali z niej Uchańscy, wujowie sierot.

WIESIOŁOWSKI JAN, dworzanin królewski, zm. po 1570 r.

Był młodszym synem Piotra Wiesiołowskiego starszego i Katarzyny Wołłowiczówny z Białegostoku. W 1560 r. odbywał wraz z bratem Piotrem studia w kalwińskim uniwersytecie w Tybindze. W 1563 r. przenieśli się na Uniwersytet w Lipsku. W czasie pobytu w Tybindze zmarła ich matka Katarzyna z Wołłowiczów. Na mocy spisanego przez nią testamentu 29 III 1560 r. stali się współwłaścicielami Białegostoku. Byli wówczas jeszcze małoletni, a opiekę nad nim sprawował m.in. wuj Ostafi Wołłowicz z Sidry, podskarbi wielki litewski.

Jan Wiesiołowski powrócił z Lipska do kraju między rokiem 1563 a 1569. Jako dworzanin króla Zygmunta A ugusta przebywał najczęściej w sąsiadującym z Białymstokiem Knyszynie. Zmarł wkrótce po 1570 r1528.

WIESIOŁOWSKI PIOTR, senior, oboźny królewski, zm. 1556 r.

Był dworzaninem Zygmunta Starego, a następnie Zygmunta Augusta. 10 XII 1546 r. został mianowany oboźnym koronnym. Dzięki łaskom królewskim zrobił karierę magnacką w WKL. Napis na jego wspaniałym grobowcu w wileńskim kościele bernardynów informuje, że w czasie łowów uratował życie ostatniemu Jagiellonowi, przez co należał do najbliższych dworzan w otoczeniu władcy: TU POGRZEBIONY PIOTR WIESIOŁOWSKI OBOŹNY, star. MŚCI-BOWSKI, SIEMNEŃSKI, METEŃSKI, MĄŻ WIELĄ CNOTAMI SŁAW-NY, LECZ NAJBARDZIEJ SWOJĄ SIŁĄ. PISZĄ, ŻE SIEDZĄC NA KO-NIU, PŁATWY SIĘ UJĄWSZY, PODNOSIŁ GO OD ZIEMI, POWOZY ROZPĘDZONE WSTRZYMYWAŁ, ŻUBRA KTÓRY TYLKO CO NIE UDERZYŁ NA ZYGMUNTA AUGUSTA NA OSZCZEPIE OSADZIŁ.

MIŁY TEŻ BYŁ STAREMU ZYGMUNTOWI I JEGO NASTĘPCY. OD ROKU POGRZEBIENIA 1556 LEŻAŁ POD OŁTARZEM BEZ NA-GROBKA, DOPIERO W ROKU 1634 KRZYSZTOF I MIKOŁAJ WIE-SIOŁOWSKI, WNUKI JEGO UCZYNILI MU TĘ PAMIĄTKĘ.

Piotra Wiesiołowskiego spotykamy w rachunkach królewskich. 19 I 1545 r. razem z Jaroszem Koryckim koniuszym, Sebastianem Lubomirskim podstolim i Andrzejem Węgorzewskim otrzymał pieniądze na 1 postaw sukna miśnieńskiego, z którego uszyte zostanie 5 delii na Ююму1529 16.

Piotra Wiesiołowskiego spotykamy w rachunkach królewskich. 19 I 1545 r. razem z Jaroszem Koryckim koniuszym, Sebastianem Lubomirskim podstolim i Andrzejem Węgorzewskim otrzymał pieniądze na 1 postaw sukna miśnieńskiego, z którego uszyte zostanie 5 delii na Ююму 16.

2 III 1549 r. wyruszał z podkrakowskich Niepołomic do Wilna, a król przekazał przez niego pieniądze koniuszemu Jaroszowi Koryckiemu1530.

Piotr Wiesiołowski ożeniwszy się ok. 1547 r. z wdową po Raczkowiczu — Katarzyną Wołłowiczówną1531 osiadł w pobliskim Knyszynowi Białymstoku na stałe. Właśnie wówczas nastąpił rozwój osadnictwa w dawniej raczkiewiczowskiej puszczy nad Białą. Świadczy o tym fakt, że właśnie w 1547 r. król Zygmunt Stary wystawił przywilej dla właścicieli dóbr ziemskich Kożany, mocą którego wynagradzał ich za odebranie prawa wchodów do puszczy Białystok. Widocznie trwała akcja trzebieży lasu i zakładanie wsi. Ok. 1547 r. właściciele części Michnowej Białegostoku Wiesiołowscy wznieśli we włoskim kwaterowym ogrodzie murowany dwór, w jego sąsiedztwie założyli zwierzyniec. Inwestycje były spowodowane faktem budowy w niedalekim sąsiedztwie Białegostoku centralnej rezydencji króla Zygmunta Augusta — dworca knyszyńskiego i twierdzy tykocińskiej. Piotr Wiesiołowski był oboźnym królewskim, a musiał mieć stały dozór obozu dworzan króla Zygmunta Augusta, który bardzo często i to na dłuższe postoje zatrzymywał się pod Knyszynem.

WIESIOŁOWSKI PIOTR, junior, marszałek WKL, zm. 1621 r.

Piotr Wiesiołowski młodszy, tak jak jego ojciec, wiernie służył monarsze, toteż serdecznie opłakiwał śmierć króla. W zachowanej do dziś notatce sporządzonej osobiście stwierdził: 1572. Tego roku królowa Katarzyna umarła 1 marca. Po niej małżonek jej król Zygmuni August dokonał wieku swego w Knyszynie 7 lipca o godzinie 18, na com ja patrzył z żałością sługa jego i wychowaniec1532.

Wierność jednak Jagiellonom skończyła się w momencie śmierci króla. W lutym 1573 r. Piotr Wiesiołowski współdziałał w odebraniu zamku tykocińskiego +1533.

P. Wiesiołowski rezydował w Białymstoku, który był jego własnością. 4 XII 1581 r. wystawił dokument funduszowy dla kościoła par. w tej miejscowości. W 1617 r. rozpoczął budowę murowanej, zachowanej do dziś świątyni, ta ukończona już po jego śmierci stała się mauzoleum Piotra Wiesiołowskiego, juniora. Na zewnętrznej ścianie starej fary dotrwał jedyny element nie zniszczony w czasie potopu — kartusz herbowy, z niegdyś okazałego nagrobka.

W czasach już po śmierci Zygmunta Augusta P. Wiesiołowski młodszy uzyskał w zarząd starostwa: kowieńskie, tykocińskie i rumborskie, a ukoronowaniem kariery był urząd marszałka WKL1534.

WLEWSKI BARTŁOMIEJ, sprawca towarów leśnych w starostwie knyszyńskim, wójt jaświlski

Bartłomiej Wlewski pochodził z ziemi chełmińskiej. Wnioskować o tym możemy ze wzmianki mówiącej o tym, że w 1568 r. przed aktami ziemskimi suraskimi występował Maciej Sieklucki dziedzic w Szelistówce i Solnikach, który zapisał pewną sumę małżonce swej Dorocie Wlewskiej, która była córką Stanisława Wlewskiego z ziemi chełmińskiej, powiatu brodnickiego f??. Poza Bartoszem i Dorotą Wlewskimi natrafiamy w źródłach wzmianki o Stanisławie Wlewskim, plebanie bargłowskim, który zrezygnował z funkcji proboszcza w 1568 r. 423

Pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1550 r., gdy w jego dworze w podknyszyńskim Mikicinie doszło do zamordowania szl. Stanisława Chomętowskiego. O ten czyn oskarżono Stanisława Pęskiego dziedzica Mikicina i Niewiarowa1537, W 1557 r. Mikicin był już własnością Wojciecha Jasieńskiego kuchmistrza JKM #1538. W 1555 r. szl. Bartłomiej Wlewski de Rudkowo procesował się ze szlachtą z Białosukni 1539, a w 1556 г. ze szl. Markiem synem Stanisława z Rutkowskich 1540.

12 Ш 1561 r. Zygmunt August kwitował Bartłomieja Wlewskiego dziedzica w Tasnikach (?), faktora, z rzeczy leśnych w puszczy knyszyńskiej1535

1536 i superintendenta królewskiego od dn. 21 V 1558 r. do 21 V 1560 r., który wyrabiał w lasach nad rzeką Methą towary leśne i wywoził je do Gdańska. Drugi list króla do celników stwierdzał, że szl. Bartłomiej Wlewski mercium nostrorum sylvestrium in sylvis knischinensis praefectis, ma wolny od ceł przewóz rzekami Narwią i Wisłą do Gdańska 1 schaffam frumentum onustamA1541. 8 Ш 1565 r. postanowił, że Wlewski dochody z produkcji towarów leśnych ma przekazać Janowi Kopfowi1542. Król podpisywał z nim kilkuletnie kontrakty. 5 XII 1566 r. rozliczył go z 6-letniego kontraktu, który trwał od 21 У 1560 r. aż do 21 V 1566 r. +30

Pomiędzy r. 1552 a 1561 r. otrzymał od króla 400 kop gr z dochodów knyszyńskich i wyżywienia w naturaliach1544. 28 I 1556 r. Zygmunt August nadał wójtostwo jaświlskie Bartłomiejowi Wlewskiemu #32. Jeszcze w 1580 r. pobór opłacił z parafii dolistowskiej Bartosz Wlewski od 8 ogrodników rolnych w Jaświłach oraz tenże z parafii goniądzkiej z Rutkowskich od 3 ogrodników rolnych 1546.

Adam Pilchowski rewidując starostwo knyszyńskie 26 VI 1561 r. pisał: A iż ci tam [we włości augustowskiej — przyp. J. M.] poddani wielkie prace podejmują, roboty i posługi czynią niemałe około roboty leśnej, w podwody jadąc, popławy wożąc, robotę leśną wożąc dla spuszczenia do Gdańska, o czem mi p. Rolewski [winno być Wlewski - przyp. J. M.], tych tam robót leśnych sprawca sprawę dał, które powinności na nie były włożone, dlatego, że mały czynsz płacili. Z których powinności i postug ich około tychże robót leśnych, gdyż jest i teraz potrzeba i bez nich trudno, za pozwoleniem wójtów i ławników tej tam włości augustowskiej, imieniem ich takiem uczynił postanowienie, iż ci poddani też posługi około robót leśnych jako z lat przeszłych mają wypełniać1547. W 1561 r. we wsi Jaświły p. Rolewski dzierżył wł. 8. W 1564 r. inwentarz starostwa knyszyńskiego informował, że posiadał 8 wł. wolnych we wsi Jaświły, w tym starostwie, a grunty tej wsi gra-1543

1545 niczyły od zachodu od obrębu p. Rolewskiego1548. Jeszcze inwentarz 1573 r. wymieniał w Jaświłach wł. 60, wolne na p. Wlewskiego 8, na wójia 2, na cieślą 1549,

WŁOSZEK STANISŁAW, łożniczy królewski, podskarbi królewski, star. knyszyński (zm. 1568 г.?)

Był synem Zachariasza +1550. Dworzaninem królewskim i podskarbim królewskim był od 1544 r., od momentu utworzenia dworu wielkoksiążęcego młodego króla na Litwie. Jako podskarbi królewski od początku prowadził rejestry dochodów i osobistych wydatków króla 1551.

W 1547 r. król nadał Włoszkowi dożywotnio we włości suraskiej dobra Juchnowiec, oddalone od Knyszyna o ok. 40 Кт #1552. 12 XI 1547 r. ufundował on w Juchnowcu kościół pw. św. Trójcy, Matki Boskiej i Wszystkich Św., a dokument stwierdzał, że odbyło się to za zgodą króla Zygmunta Augusta1553, Dopiero 11 I 1549 r. Zygmunt August w Piotrkowie nadał na własność dziedziczną Stanisławowi Włoszkowi łożniczemu swemu dobra zwane Dworzec Juchnowski1554 +41, Zapobiegliwy podskarbi szybko роwiększał niewielką włość juchnowiecką. 27 Ш 1554 r. król wydał dekret w sprawie sporu Stanisława Włoszka z sąsiadem Maciejem Lewickim sędzią bielskim z Niewodnicy +1555. W 1558 r. król nadał mu we włości suraskiej obrub Mionki, z którego płacywano kop 8, za listem КЛМ podano p. Stanisławowi Zachariaszewiczowi Włoszkowi ze wszystkim dochodem w roku [15]58. Również w tejże włości wieś Ciekuny, w niej było wł. 9, zaścianek 1, za listem KJM tę wieś oddano w r. [15]58 p. Stanisławowi Zachariaszewiczowi Włoszkowi, podskarbiemu КЛМ dwornemu ze wszystkim dochodem1556. W l. 1552–1561 otrzymał od króla młyn na rzece Turośni wraz z 1 wł. ziemi1557. Przed 26 III 1561 r. również dożywotnio uzyskał nadanie Zygmunta Augusta na 6-wł. wieś Lubejki koło Turośni Kościelnej1558. Włoszek, jak okazuje się z inwentarza starostw brańskiego i suraskiego, odbierał do skarbu dwornego całość dochodów 1559, a przy tym miał wgląd w dzierżawione dożywotnio dość nieduże tereny starostwa suraskiego, które skrzętnie gromadził w swym ręku.

Starostą knyszyńskim został w 1565 r. 29 XI 1565 r. spisany został Inwentarz dochodów starostwa knyszyńskiego... po śmierci p. Jarosza Koryckiego koniuszego JKM i podając to starostwo p. Stanisławowi Zachariaszewiczowi Włoszkowi, podskarbiemu JKM dwornemu1560. 21 X 1566 r. prowadził prace budowlane w Knyszynie, na które potrzebował drzewoś1561. Dzierżawił Knyszyn do śmierci w 1568 r., a po nim objął ten urząd Andrzej Dybowski. Jeszcze po śmierci następcy na stanowisku starosty knyszyńskiego Dybowskiego okazało się, że król wypłacał Włoszkowi należności zbożem. Mówi o tym inwentarz dzierżawy knyszyńskiej z 1569 r. Okazuje się, że z folwarku knyszyńskiego należało się p. Włoszkowej kop 500 żyta, na którego żyta wydanie p. Włoszkowa otrzymała list КЛМ, z podpisem ręki JKM do nieboszczyka p. Dibowskiego, to jest kop 500, na którą lidzbę wydał beł p. Dibowski kom 200, mniej, albo więcej, co się z kwitów okazać ma;

na ostatek tego żyta p. starosta teraźniejszy p. Włoskowej i jej dzieciom oddać maś1562.

Posiadał w mieście Knyszynie dom, który nie był jego własnością, ale mieszczańską, wynajętą przez króla dla potrzeb dworu. 22 IX 1570 r. król polecał bowiem Stanisławowi Wierzbickiemu, jurgieltnikowi: jeśliby tam, kto do was rozkazał, albo pisał o gospodę, gdzie Włoszek stał, albo o Jopowe mieszkanie, tedy zapiszcie, jako się mówiło złotnikowi1563.

WOJNA WAWRZYNIEC, pisarz kancelarii i podskarbi dworny WKL

Karierę rozpoczął jako dworzanin królewski. 23 XII 1566 r. otrzymał przywilej na pisarstwo WKL, a 19 I 1569 r. na podskarbstwo z pozostawieniem pisarstwa WKL1564. 31 V 1572 r. przebywał w Tykocinie, a król pisał do niego z Warszawy, że wysyła do niego Piotra Platino złotnika, dla naprawy sreber w zamku1565.

W Knyszynie Wawrzyniec Wojna posiadał przy ul. Tykockiej dwa dwory, w 1577 r. jeden z nich był wzmiankowany jako pusty. Własność tę musiał uzyskać od króla po 1569 r., bo jeszcze w inwentarzu z tego roku nie znajdujemy go wśród wymienionych dworów, które król polecił zbudować dla swych dygnitarzy dworskich 1566.

20 VIII 1572 r. w czasie zjazdu panów rad w Knyszynie wysyłając poselstwo do Wielkopolan, wydelegowano Siennickiego podkomorzego chełmskiego i Wawrzyńca Wojnę Litwina. Na sejmie 1573 r. postanowiono, że Wojna zda rachunek z leśnych dochodów podlaskich. Na tymże sejmie Jan Dulski kasztelan chełmiński wobec deputacji oświadczył, że w samej rzeczy otrzymał z rozkazu królewskiego [Zygmunta Augusta — przyp. J. M.] pewne pieniądze ze skarbu litewskiego od Wawrzyńca Wojny, lecz na mocy tegoż rozkazu wręczył wszystkie te pieniądze Dobrzykowskiemu, na co istnieją dyplomata pieczęcią królewską umocowane1567, 13 XII 1572 r. podpisał akt Opatrzenia porządku zamku tykocińskiego, przejmującego kontrolę nad twierdzą i depozytem królewskim. W ten sposób okazało się, że przedłożył karierę nad zaufanie, jakim obdarzył go ostatni z Jagiellonów 455,

WOLSKI FRANCISZEK, aptekarz królewski, wójt tykociński

We włości tykocińskiej król osadził aptekarza Franciszka Wolskiego. Powierzył mu wójtostwo miejskie tykocińskie z uposażeniem, na które składały się 2 wł. wolne od opłat we wsi Saniki1569 456, W aktach Metryki Litewskiej z lat 1569-1571 zachowały się wzmianki o królewskim liście Frącowi Wolskiemu na wójtostwo tykocińskie do łaski królewskiej, a także o tymże drugi list do dzierżawcy tykocińskiego, aby mu to wójtostowo podał1570. Prócz dochodów z opłat sądowych i uposażenia ziemskiego czerpał on dochody z karczmy miodowej w mieście Tykocinie przyjętej nowo na rok [15] 72 od św. Marcina1571, Tytułowano go szafarzem JKM lub aptekarzem JKMA459,

Wolskiemu przypadła szczególna rola — dokonał bowiem mumifikacji zwłok króla Zygmunta Augusta. Znajdujemy o tym zatrudnieniu informacje w dworskiej księdze rachunkowej, gdzie pod datą 12 VII 1572 r. S. Fogelweder zapisał: Cnissini. Dałem za rozkazaniem JMP Czarnkowskiego referendarza KJM Franczowi Wolskiemu wójtowi tykoczkiemu za pracę około zaprawienia ciała KJM. Trumnę wypełniono chmielem. Środków do mumifikacji zwłok królewskich dostarczył inny aptekarz Angelo Floriano Caborto, ale temu płacono na drobne potrzeby do ciała KJM i na wosk na incerti do trumny КЛМ i na postawniki Л. 16, gr 10. Zmumifikowane zwłoki królewskie zawoskowanoś60, 7 relacji naocznego świadka wiemy, że zwłoki na publiczny widok wystawiono już nazajutrz po śmierci, czyli 8 VII, a więc Franciszek Wolski swoją pracę wykonał w czasie pierwszej doby po1568

1572 śmierci49!, Z opisu Tadeusza Czackiego, który w 1791 r. opisał otwarcie trumny Zygmunta Augusta wnioskować możemy o umiejętnościach aptekarza z Tykocina 462,

Wiosną 1573 r. przystąpiono do wykonania sarkofagu. Do Gdańska w tym celu wyprawił się Franciszek Wolski, który spędził tam 19 tygodni od półpościa do świętej Małgorzaty. Gotowy sarkofag przewieziono późnym latem Wisłą do Warszawy i tu dopiero włożono do niego zwłoki królewskie. Ciekawe, że po 15 1., gdy zmarł król Stefan Batory ponownie Franciszek Wolski w Gdańsku nabywał temu monarsze sarkofag1575 63.

Wnętrzności ciała królewskiego pozostały w Knyszynie, gdzie ustawiono je w sarkofagu w kościele parafialnym, jeszcze w 1731 r. pośród rynku miejskiego w Knyszynie ustawiony był ów sarkofag, pozostały z nieistniejącego już wówczas kościoła 1576.

WOŁŁOWICZ BOHDANOWICZ GRZEGORZ, horodniczy grodzieński, łowczy hospodarski

Od 1558 r. był horodniczym grodzieńskim. W 1559 r. przeprowadził Revizju puść i perechodov zverinych w VKL465. Zarządzał licznymi dobrami hospodarskimi. Był dzierżawcą ejszyskim, koniawskim, dubickim, worniańskim i zelwiańskim. W l. 1567-1574 pełnił funkcję łowczego hospodarskiego, w l. 1571-po 1576 r. był woj. smoleńskim 466.

10 XII 1563 r. w przywileju ustanawiającym parafię wasilkowską król stwierdzał, że Grzegorz Wołłowicz osadził miasto na gruncie naszym — Wasilków1579 467. 22 III 1567 r. przeprowadził zamianę gruntów nad Supraślą z Grzegorzem Chodkiewiczem 468.15771578158015731574

WOŁŁOWICZ OSTAFI, kasztelan trocki, właściciel domu w Knyszynie

Syn Grzegorza Wołłowicza, koniuszego i wojskiego grodzieńskiego. W 1551 r. został pisarzem litewskim, w l. 1554-1557 był jednym z twórców ustawy generalnej o pomierze włócznej, w 1561 r. został marszałkiem nadwornym i podskarbim ziemskim, w 1566 r. podkanclerzym 469. 20 VI 1569 r. król obdarzył go kasztelanią trocką1582. 6 IX 1571 r. załatwiał sprawy związane z przejęciem dóbr goniądzkich, wystawiając zobowiązanie w imieniu króla wobec Stanisława Dowojny1583.

Posiadał rozległe dobra w dalszej i bliższej okolicy Knyszyna, przede wszystkim w pow. grodzieńskim: Sidrę, Dowspudę i Кивст #1584.

W inwentarzu starostwa knyszyńskiego 1569 r. notującego w mieście Knyszynie siedliska, na których panowie pobudowali na pierwszym miejscu wymieniono p. trockiego"1585, którym to kasztelanem trockim 20 VI 1569 r. został właśnie Ostafi Wołłowicz. Do Knyszyna często przyjeżdżał. 16 Ш 1568 r. właśnie tu nabył na własność dobra Świerzno nad Niemnem. W dokumencie tytułował się podkanclerzym WKL, marszałkiem dwornym i starostą brzeskim. Kupno król zatwierdził 2 dni później również w Knyszynie1586, Inne pobyty Wołłowicza w Knyszynie odnotowane zostały 14 XI 1568 i 7 II 1569 r. 475

Rejestr poborowy 1577 r. wymieniał w mieście dwa dwory Wołłowicza, które usytuowane były — jeden w płd.- zach. pierzei Rynku, a drugi w tyle za ul. Tykocką1588. Dwór rynkowy p. Ostafieja był opisany jako ostatni w drugiej, płd.-zach. pierzei rynkowej, którą opisywano posuwając się od ul. Tykockiej w stronę ul. Kościelnej, a więc był on w miejscu, gdzie stoi współcześnie kościół parafialny. Pewnie w tym dworze mieścił się zbór kalwiński, a później właśnie na tych placach wzniesiono istniejący dotąd kościół.

Wołłowicz był wielkim zwolennikiem reformacji, członkiem kościoła ewangelicko-reformowanego, w 1579 r. był seniorem zboru wileńskiego,1581

1587 a w 1582 r. fundował w Wilnie szpital i cmentarz ewangelicki1589, Wydaje się, że to za jego sprawą do Knyszyna dotarły nowinki religijne i pewnie uruchomiono zbór kalwiński. Może w zborze tym swe nauki głosił radykalny w poglądach co do kwestii chłopskiej działacz ariański, pochodzący spod Knyszyna Jakub z Kalinówki, który do 1568 r. był ministrem Ostafiego, a który przed synodem kalwińskim 20-21 I 1568 r. jako arianin zrzekł się godności ministra i wyjechał do Rakowa.

Również w Tykocinie Wołłowicz nabył 8-prętowy plac, który posiadał królewskie zwolnienie z podatku. Dowiadujemy się o tym z lustracji

W I. 1551-1566 był pisarzem hospodarskim. W 1553 r. został marszałkiem królewskim. W 1561 r. został marszałkiem nadwornym i podskarbim ziemskim litewskim. W 1566 r. będąc podskarbim, marszałkiem dwornym i pisarzem, został podkanclerzym litewskim. Marszałkiem dwornym był do 1569 r., gdy został kasztelanem trockim. W 1579 r. został kasztelanem wileńskim i kanclerzem. Zmarł 20 XI 1587 r1591.

ZAKRZEWSKI WOJCIECH, murarz, pisarz przy budowaniu tykockim

Inwentarz starostwa tykocińskiego z 15 X 1571 r. stwierdzał, że Wojtal Murarz posiadał w mieście Tykocinie parcelę sadzibną i ogród przy ul. ku Sanikom, ćwiartkę włóki miejskiej, ogród, grąd i karczmę nowo od Zielnej Panny Maryi1592,

Zakrzewski był dworzaninem królewskim. Dworską karierę rozpoczął jako pokojowiec 26 VI 1564 r. Kształcił się w Wittenberdze48!.

ZALESKI JAKUB, pisarz skarbu dwornego polskiego

Być może był synem lub krewnym Macieja Zaleskiego służebnika Piotra Chwalczewskiego starosty knyszyńskiego, który wzm. był w księgach miejskich knyszyńskich 7 VII 1556 r., gdy kwitował Marcina Skrzynnika wójta knyszyńskiego i burmistrza z pożyczonych im pieniędzy — 6 talarów i 5 gr 482,15901593

1594 Jakub Zaleski przez 13 lat (1559-1572 r.) służył królowi jako szafarz łask. Prowadził szczegółowe rejestry wydatków, a po śmierci Zygmunta Augusta sporządził rejestry należności króla dla dworzan 1595. W związku ze swymi obowiązkami na jego ręce przekazywał król olbrzymie sumy pieniędzy: 30 IX. 1569 r. w Knyszynie sumę 2 700 fl., 18 XI 1569 r. również w Knyszynie kwotę 7 000 zł. M.in. 6 I 1562 r. otrzymał w Łomży od króla pieniądze za zakup 8 par pancernych rękawic wraz ze spodniami po 24 fl oraz za naczynie fl. 1596, W 1568 r. Jakub Zaleski woził do Knyszyna transport czarnego płótna 485,

Zaleski czuwał nad majątkiem ruchomym króla, po zakończonej jednej z wizyt złożył w zamku tykocińskim arrasy i inne cenne przedmioty. 30 VII 1571 r. król pisał, że on obicie haftowane, opony: Romuli et Remi, Nabuchodonozor, Wiedeńskie i inne oraz złotogłowy z rozkazania naszego złożył1598, Z rejestrów dobytku depozytu tykocińskiego dowiadujemy się o jego tam dostawach: Złotogłowy stare od Zaleskiego.... Obicie od Zaleskiego, wszystko generaliter spisano: herby ze złota, herby bez złota, poławniki, kobierce: białe, żółte, czerwone, czarne., harassy do okien... Regestr srebra stołowego, wielkiego, wszelakiego. aparatów kościelnych, srebra kościelnego, ubiorów KJM ad suscipienda homagia, dwu koron złotych, z kamieniami i innych rzeczy, które Jakub Zaleski złożył do Tykocina z rozkażania KJM dnia 5 Julii Anno 1599,

Przed 1569 r. zbudowano dla niego dwór w Knyszynie przy ul. Grodzieńskiej, idąc z rynku po lewej stronie. Lokalizacja jego w tej ulicy jest możliwa dzięki rejestrowi poborowemu z 1577 r. oraz wzmiankom w księdze miejskiej. Był właścicielem tego dworu jeszcze 27 VI 1579 r. Ponadto posiadał w mieście 2 inne place, tak jak i dwór zwolnione od opłat 1600,

W związku z jego własnością w Knyszynie jego nazwisko wraz z pieczęcią herbu Grzymała figurowało w księdze poborowej nr 8 z lat 1571-1573. W 1573 r. nazwano go starostą piaseckim 1601.1597

ZAMOYSKI JAN, urzędnik zabielski, bakałarz szkoły knyszyńskiej

4 IV 1554 r. był on wówczas urzędnikiem zabielskim, zarządzającym jednym z 4 folwarków starostwa. Występował z ramienia dzierżawcy knyszyńskiego Piotra Chwalczewskiego przed połączonym sądem wójtów starostwa knyszyńskiego i sądu miejskiego, radzieckiego knyszyńskiego jako oskarżyciel w procesie przeciwko złoczyńcy Matysowi Mieczkowskiemu z Wąsosza, poddanego Тагиву 1602. Złoczyńca zamordował na targu w Goniądzu poddaną królewską, niejaką Małgorzatę z Jatwiezi Wielkiej, gwałtem najechał na poddanych JKM z Jaświł, zamordował i obrabował też niejakiego Kurowskiego i zabił człowieka pod Trokami1603.

Zamoyski żył jeszcze w 1579 r. Wówczas to Jan Zamosczki bakałarz szkoły knyszyńskiej otrzymał w zastaw place na Pułjanach od mieszczanina Iwana Wołkowicza.

ZEBRZYDOWSKI ZYGMUNT, dworzanin królewski, wojski krakowski

10 V 1563 r. w Łomży król przyjął go na służbę jako rotmistrza oddziału liczącego 150 jeźdźców 1604, Miał walczyć z Moskalami w Inflantach.

13 XII 1572 w Tykocinie P. Zborowski, J. Chodkiewicz z polecenia panów rad opatrując zamek tykociński, polecają go opiece Stanisława Broniewskiego, Zygmunta Zebrzydowskiego, Łukasza Łęckiego, Andrzeja Owadowskiego, Łukasza Górnickiego i Macieja Zalińskiego, żeby wiernie i pilnie w tym zleceniu swym i za wielkim od powietrza niebezpieczeństwem na tym zamku zachowali..., aby osoby wyżej mianowane na tym zamku mieszkając i wszelakich niebezpieczności przeglądając i opatrując tego najpilniej postrzegali, jakoby ten zamek tykociński ze wszystkim depozytem jakimkolwiek imieniem nazwanym, po śmierci КЛМ pana naszego zeszłego, w nim zostałym na nikogo innego jedno na spólną Rzeczypospolitą Koronną narodów polskich i litewskich trzyman i nikomu innemu jedno tejże Rzeczypospolitej czasu swego ze wszystkim podan był1605. Postanowienie i porządek do prowadzenia ciała KJM p. naszego zmarłego przez JM pany rady koronne w Krakowie pisany z 23 VII 1573 r. przewidywał: Na zamku tykocińskim po wyprowadzeniu ciała КЛМ ma zostać tenże p. Klimunt Beliński rotmistrz, z rotą swą, za pewnym uiszczeniem przez JMP trockiego [Ostafiego Wołłowicza — przyp. J. M.], a ten nie będzie miał nic czynić, ani do zamku nikogo puszczać bez wiadomości JMPP Zygmunta Zebrzydowskiego wojskiego krakowskiego i Stanisława Broniowskiego, którzy tam od Rzeczpospolitej zostać mają, a gdzieby się który z JM wymawiał, tedy takowe miejsce JMP Łukaszowi Gornickiemu staroście tykocińskiemu, a Stanisławowi Trojanowskiemu leśniczemu bielskiemu poruczyć i oddać, abo kogo JMP trocki do tego godnym rozumieć będzie raczył1606,

ZŁOTORYSKI JAN, stolarz

Jan Złotoryjski stolarz ze Złotorii, odległej 1 milę od Tykocina, w 1554 r. został wysłany do Wilna w celu wykonania zamówień królewskich. Otrzymał zapłatę 24 gr.

ŻALIŃSKI MACIEJ, pisarz skarbu dwornego, łożniczy JKM

Zawiadywał częścią przechowywanych w rezydencji knyszyńskiej dóbr ruchomych króla, szczególnie klejnotów, sreber i naczyń. W testamencie król wspominał: I srebro nasze stołowe, które na ten czas chowa Zalinski, cokolwiek przy nas jest i potym ktojekolwiek chować będzie i gdzie się najdzie ku służbie naszej stołowej przynależne. I srebro wszytko, które jest przy Zalinskim, krom kościelnego, które ma być do kościoła św. Anny pierwej omientonego. Także i korona złota, co jest u Zalińskiego, aby Ich Mciam beło wydane wyjąwszy diament puntny, z obu stron ostry, który jest w pierścieniu jakoby na czterech nóżkach osadzony; ten Jej Mci królewnie Annie osobliwie darujemy, by Jej M. sobie przed podziałem wzięła. Także i jednorożce dwa, jeden jest między listy osobno w skrzyni, tamże, gdzie klenoty, a drugi przy kredensu w Tykocinie, Ich Mciam wszytkim trzem aby beły oddane, aby się imi albo podzieliły, albo jako raczą, o nie pogodziły. Kredens też ten nasz własny wyżej mieniony, który jest w Tykocinie, aby też Ich Mci wzięły i między się równym działem podzieliły.

13 XII 1572 w Tykocinie Piotr Zborowski i Jan Chodkiewicz z polecenia rad koronnych — tak Korony Polskiej jak i Litwy — sporządzili raport o koniecznych zmianach w opatrzeniu zamku tykocińskiego, polecili go opiece m.in. Macieja Żalińskiego +1607. Jak z tego wnioskować można, Żaliński stracił zaufanie, którym darzył go Zygmunt August i opowiedział się przeciw przekazaniu spadkobierstwa podlaskiego w ręce sióstr królewskich. Paprocki stwierdził, że zabezpieczał skarbiec królewski w okresie interregnum na zlecenie senatorów496.

W 1 1572-1573 w rejestrach poborowych dóbr podlaskich odnotowano go Jako łożniczego JKM, starostę tucholskiego, żyżmorskiego i jasieńskiego9". 30 I 1573 r. z Warszawy w Odpowiedzi JMP rad koronnych па wskazanie rad WKL... na konwokację warszawską przyniesionych czytamy: To też raczą JM przełożyć. Co się stało bratu naszemu, szlachcicowi podciwemu, p. Żalińskiemu, słudze i urzędnikowi КЛМ naszego zmarłego, że mu odjęto bez prawa i wszelkiej przyczyny wysługę jego Żyżmory dzierżawę, której był od niejakiego czasu w spokojnym używaniu. Co wżdy nie miało się mu dziać, ile teraz sub interegno, gdzie wszystcy najpilniej pospolitego pokoju, dla zachowania w całości Rzeczpospolitej przestrzegamy. Przeto prosić JM i napominać, aby zaś ta dzierżawa Żyżmora p. Żalińskiemu przywrócona była, a to krzywda i zelżywość narodowi naszemu się nie działa, boby to nie mogło dobrej przyjaźni między temi narody, której zobopólnie winniśmy między sobą przestrzegać98. Z innych źródeł dowiadujemy się, że był ponadto starostą przedborskim i mścibowskim.

W Knyszynie miał on swój dwór zwolniony z opłat przy ul. Dworskiej. Wzmiankuje o tym inwentarz 1569 r1611. Był jego posiadaczem jeszcze

ŻUKOW GRZEGORZ, leśniczy grodzieński

Akta Metryki Litewskiej odnotowują nadania na jego rzecz — 1 wł. ziemi we włości knyszyńskiej we wsi Jatwieży, a także na plac i 1 wł. ziemi w Nowym Dworześ1613,

ŻYDEK MARCIN, lokaj królewski

20 I 1572 r. Zygmunt August uwolnił dom przy ul. Dworskiej Marcina Zydka w Knyszynie od opłat miejskich 1614,1608160916101612

Сноски

1521 Rachunki domowe Zygmunta Augusta z roku 1549, „Przewodnik Naukowy i Literacki” 1885, t. XIII, cz. II, s. 899-906; D. Quirini-Popławska, Działalność Włochów..., s. 46.

1522 BAN Kórnik, nr 250, К. 63-63v.

1523 Por. AGAD Warszawa, MK nr 112, k. 77- 78 i nr 114, k. 140-140v. 411 412

1524 Paprocki, Herby rycerstwa polskiego, s. 378.

1526 AGAD Warszawa, ASK, dz. LVI, nr T-4, k. 16.

1525 rozbiórce tego kościoła nagrobek przeniesiono do tamtejszego kościoła dominikanów i ustawiono go w przedsionku. W inskrypcji epitafijnej wspominano jego wojenne zasługi, m.in. udział w wyprawie Batorego. Wokół napisu znajduje się przepięknie wykonana armatura. Pomnik przypominał ołtarz, a w środku miał leżącą postać rycerza. Data śmierci na pomniku miała podawać rok 1645! Zob. M. Witanowski Rawita, Przewodnik po Piotrkowie Trybunalskim, Piotrków Trybunalski 1923, s. 25.

1527 AGAD Warszawa, Ks. ziemskie bielskie, nr 1, К. 306v-308v; A. Boniecki, Poczet, s. 146; Russkaja Istorićeskaja Biblioteka izdavaernaja Imperatorskoju Archeograficeskoju Kommisseju, t. 33, Pietrograd 1915, s. 367-370 i 1093; К. Łodzia-Czarniecki, t. 1, s. 113, 163-164; Akta unji Polski z Litwą 1385-1791, s. 206, 257 i 260.

1528 т. Wasilewski, Białystok w XVI-XVII wieku, s. 118. Notatki osobiste Jana Wiesiołowskiego - BAN Wrocław Ossolineum, nr 1793, К. 555, 639, 696, 807, 1059.

1529 Rachunki dworu królewskiego 1544-1567, wyd. A. Chmiel, t. 1, s. 182.

1530 AP Kraków, Teki Grabowskiego, nr 88: Regestrum pecuniarum... Sigismundi Augusti per me Stanislao... Wlosek... 1549.

1531 т. Wasilewski, Białystok w XVI-XVII wieku, s. 117-118.

1532 Notatki swoje prowadził na kalendarzach astronomicznych z l. 1554-1600 wydanych drukiem przez Jana Stadyusa. Ta księga z najstarszej białostockiej biblioteki trafiła w XIX wieku do Ossolineum. BAN Wrocław, nr 1793. Por. P. Wiesiołowski, Zapiski Litwina, sługi i wychowańca Zygmunta Augusta, „Biblioteka Ossolińskich”. Poczet nowy nr XI, Lwów 1868, s. 274-280; A. Przezdziecki, Jagiellonki polskie, t. III, s. 238.

1533 MN Kraków, Bibl. Czart., TN, nr 81.

1534 Urzędnicy centralni i dostojnicy WKL, s. 248. Por. J. Maroszek, Najstarszy dokument uposażeniowy kościoła Farnego w Białymstoku z 4 grudnia 1581 r., „Białostocczyzna” 1996, nr 2 (38), s. 3-8.

1537 AGAD Warszawa, Tzw. ML, nr I В 31, К. 68-69v; J. Wiśniewski, Jak zginął Stanisław Chomętowski (obrazek obyczajowy z XVI-wiecznego Podlasia), „Mówią Wieki” 1959, r. 2, nr 5, s. 8-11.

1538 CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 85; AGAD Warszawa, APP, nr 18, s. 226.

1539 CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 79; AGAD Warszawa, APP, nr 18, s. 639.

1540 CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 79; AGAD Warszawa, APP, nr 18, s. 662.

1535 [. Kapica-Milewski, Herbarz, s. 455.

1536 MLV, +. 530 [8] (1566-1572), nr 73, s. 69. Na jego miejsce król prezentował Wojciecha Lipowskiego. 17 X 1571 r. już on nie żył, a król kolejnym plebanem bargłowskim zamianował Stanisława z Rohatyna, swego kapelana nadwornego. Tamże, nr 91, s. 81.

1541 BAN Kórnik, nr 250, К. 6-6v.

1542 BAN Kórnik, nr 250, К. 37v.

1544 CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 76, k. 226; AGAD Warszawa, APP, nr 18, s. 587.

1546 А. Jabłonowski, Podlasie, cz. 1, s. 115 i 117; Е. Piekosiński, Rekognicjarz poborowy województwa podlaskiego z roku 1581, „Rocznik Towarzystwa Heraldycznego”, t. II, Lwów 1911, s. 24.

1547 W. Chomętowski, Materiały do dziejów..., s. 250.

1543 ВАМ, Kórnik, nr 250, К. 47.

1545 AGAD Warszawa, Ks. ziemskie bielskie, nr 1, К. 312.

1548 w. Chomętowski, Materiały do dziejów..., s. 280.

1549 AGAD Warszawa, ASK, dz. LXVI, nr K-11, К. 38v-47.

1550 А. Boniecki niesłusznie uważa, że był synem Bartłomieja — por. A. Boniecki, Poczet..., s. 378.

1551 Zachowały się jego rachunki z lat 1544-1549. BAN Kórnik, rkps nr 248; AP Kraków, Teki Grabowskiego, nr 88. Por. Rachunki dworu królewskiego 1544-1567, wyd. A. Chmieł, t. 1, s. 165-303.

1552 Najprawdopodobniej do Juchnowca odnosi się wzmianka z 1523 r. w ML - CA-ADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 2, mówiąca, że Michnowicz Juchno i jego syn Stanisław sprzedali Migowszczyznę Gasztołdom; A. Boniecki, Poczet, s. 180. Minkowszczyzna (Mańkowszczyzna vel Mańkowizna) była później częścią dóbr Juchnowiec i zlokalizowana była w miejscu obecnej stacji PKP Lewickie. 19 X 1536 r. Olbracht Gasztołd wraz z synem Stanisławem wojewodą nowogrodzkim zapisał dobra swe Zofii Wasilównie do żywota. Wśród wielu dóbr litewskich spotykamy Dwór Juchnowski — CAADR, Е. 389. Op. 1, nr 1, s. 19; LMV, +. 1 [1]. (1380-1584), nr 94, s. 40. W 1539 r. zmarł Olbracht Gasztołd. Jednak dwór Juchnowski nie pozostał w posiadaniu wdowy (zm. 1549 r.), ani syna, wrócił do rąk królewskich. Zob. M. Kuźmińska, Olbracht Marcinowicz Gasztołtd..., s. 90.

1553 Dokument nadawczy dla kościoła: AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 27, s. 502–504. Miesiąc później 12 XII 1547 r. fundację zatwierdził bp wileński Paweł Holszański; MN Kraków, Bibl. Czart., nr IV.1777, k. 208v-209v (z błędną datą roczną 12 XI 1540 r.); J. Wiśniewski, OWB, s. 33 (podaje błędną datę nadania dóbr Juchnowiec Włoszkowi 1540 r.); A. Boniecki, Poczet, s. 378 — z kolei błędnie pisze, że było to w 1548 r.

1554 CAADR Moskwa, Е. 389, op. 1, nr 31/62, К. 234, dok. 193; AGAD Warszawa, ML, 217, s. 858-861; T. Wasilewski, Białystok w XVI-XVII wieku, s. 115-116.

1555 AGAD Warszawa, Ks. ziemska bielska.

1556 AVAK, t. XIV, s. 46 i 58; CAADR Moskwa, Е. 389, op. 1, nr 76, k. 137; AGAD Warszawa, APP, nr 18, s. 579.

1557 CĄADR Moskwa, Е. 389, op. 1, nr 76, К. 209.

1558 AGAD Warszawa, Ks. ziemskie suraskie, nr 2, К. 15-16v; CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 76, k. 250; AGAD Warszawa, APP, nr 18, s. 589.

1559 AVAK, t. XIV, s. 331 61.

1560 Dawniej przed 1944 r. w Bibliotece Narodowej jako rękopis Biblioteki Ordynacji Krasińskich nr 135, k. 204-261. Por F. Pułaski, Opis 815 rękopisów, s. 103, nr 119; W. Chomętowski, Materiały do dziejów..., s. 299. °

1561 BAN Kórnik, nr 250, К. 46v.

1562 АСАР Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr К-11, К. 6.

1563 BAN Kórnik, nr 250, К. 99v.

1564 Sbornik materialov otnosjaścichsja К istorii panov-rady, t. IL, nr LIX, LXV, s. 74-75, 81-83. Urzędnicy centralni i dostojnicy WKL, nr 1045, 1211, 1244, s. 138, 156, 160, 249.

1565 BĄN Kórnik, nr 250, k. 118v.

1566 Zm. 23 X 1580 r. - Por. К. Niesiecki, Herbarz, t. 9, s. 435-436. T. Żychliński, Złota księga szlachty polskiej, t. XXIV, s. 132; Urzędnicy centralni i dostojnicy ИКТ, nr 1045, 1211, 1244, s. 138, 156, 160, 249.

1567 ©. Orzelski, Bezkrólewia ksiąg ośmioro..., t. 1, s. 7, 69, 70.

1569 AGAD Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr T-4, К. 37. Franciszek Wolski był ich posesorem jeszcze w 1576 г. — zob. Lustracje woj. podlaskiego 1570 i 1576, s. 100.

1570 CAADR Moskwa, F. 389, nr 53, k. 54; ODZ Warszawa, Teki Glinki, nr 278, s. 8.

1571 AGAD Warszawa, ASK, dz. LVI, nr T-4, k. 32.

1568 MN Kraków, Bibl. Czart., TN, nr 80, s. 551-554.

1572 Na cedule z r.1571 wyciśnięty przez niego sygnet wyobrażał herb Pobóg, ale litery SA umieszczone nad herbem dowodzą, że to nie herb własny, lecz uproszonego przyjaciela, natomiast na cedule z r. 1573 był już sygnet własny z literami FVA (=Franciscus Volski advocatus) i herbem nieznanym, mogącym być odmianą Lubicza lub Boleścica. — Por. Е. Piekosiński, Wypisy heraldyczne z ksiąg poborowych, fig. 26. Brak własnego sygnetu w 1571 r. źle świadczy o pozycji majątkowej Wolskiego. #60 AGAD Warszawa, ASK, dz. I, Rachunki królewskie, nr 221, B, k. 42.

1575 В. Tuchołka-Włodarska, Z badań nad sarkofagiem..., s. 221-245. 464 465

1576 Knyszyn, Wizyta generalna kościoła knyszyńskiego 1731 r.

1579 AAB, APRz Białystok; P. Czyżewski, Starostwo wasilkowskie, s. 27.

1577 puść.

1578 Urzędnicy centralni i dostojnicy WKL, s. 66 i 250.

1580 AWAK, t. 14, nr 12, s. 180.

1573 List Kaspra Irzykowicza dworzanina królewskiego z 18 VII 1572 r., cyt. za A. Stafiński, Zgon i pogrzeb Zygmunta Augusta w Knyszynie, „Dziennik Białostocki” z 30 III 1939, s. 5.

1574 7, Tarnowski, Bezkrólewie po Zygmuncie Auguście - AP Kraków, Archiwum Tarnowskich, nr 259, s. 13-14. List Czackiego do Naruszewicza — „Gazeta Narodowa” 1791, sierpień, nr LXV.

1582 MLV, +. 530 [8], nr 79, s. 74-75.

1583 AGAD Warszawa, Zb. dok. perg., nr 8674.

1584 MLV, +. 530 [8]. (1566-1572), nr 74, s. 70.

1585 AGAD Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr К 11, К. 3.

1586 AP Kraków, Teki Rzymskie Sanguszków, nr XL.

1588 Akta albo sprawy, nr 473.

1581 'T_ Wasilewski, Testament Ostafiego Wołłowicza, [w:] Odrodzenie i Reformacja w Polsce, t. VII, 1962, s. 165.

1587 АР Kraków, Teki Rzymskie Sanguszków, nr XI.

1589 T. Wasilewski, Testament Ostafiego Wołłowicza, s. 165-173.

1591 д, Boniecki, Poczet..., s. XI, 384-385; Urzędnicy centralni i dostojnicy WKL, s. 251.

1592 АСАР Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr T-4, К. 8-32. 481 482

1590 Lustracje woj. podlaskiego 1570 i 1576, s. 90.

1593 Ferenc, Dwór Zygmunta Augusta..., s. 121 i 210.

1594 albo sprawy, nr 178.

1595 MN Kraków, TN, nr 80, s. 145-146.

1596 Rachunki dworu królewskiego 1544-1567, wyd. A. Chmiel, t. 1, s. 96.

1598 BĄN Kórnik, nr 250, k. 109.

1599 MN Kraków, Bibl. Czart., TN nr 80, s. 383-397.

1600 АСАР Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr K-11, К. 3 у; Akta albo sprawy, nr 473 i 533; A. Jabłonowski, Podlasze, cz. 1, s. 168.

1601 Е, Piekosiński, Wypisy heraldyczne z ksiąg poborowych, s. 39.

1597 АСАР Warszawa, ASK, dz. I, Rachunki królewskie, nr 222, k. 109.

1602 Tarusowie — ród szlachecki władający dobrami Dzięciołowo. W tym czasie w Dzięciołowie zamieszkiwały dzieci nieżyjącego (zm. przed 1547 r.) Grzegorza Tarusy: Piotr, Józef, Anna, Zofia, która później zapewne w 1556 r. wyszła za mąż za Leonarda Niewiarowskiego. Józef ożenił się w 1562 r. z Heleną Skiporówną córką Andrzeja Skipora z Bobry w pow. grodzieńskim. Niestety nie umiemy utożsamić Tarusy wzmiankowanego w tym dokumencie — рог. J. Kapica-Milewski, Herbarz, s. 425-426.

1603 AGAD Warszawa, KMK, nr 1, k. 22-24v; Akta albo sprawy.

1604 ВАМ Kórnik, nr 250, k. 19-20; Zrzodłopisma do dziejów unii Korony Polskie i W. Księstwa Litewskiego, wyd. T. Działyński, cz. 2, oddz. 1, Poznań 1861, s. 164-165.

1605 MN Kraków, Bibl. Czart., TN, nr 80, s. 551-554.

1606 MN Kraków, Bibl. Czart., TN, nr 30, s. 99-102.

1607 MN Kraków, Bibl. Czart., TN, nr 80, s. 551-554. 496 497

1611 AGAD Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr K-11, К. 3.

1613 CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 76, k. 151; AGAD Warszawa, APP, nr 18, s. 580.

1614 Ад. Wolff, Zniszczone dokumenty..., s. 231, nr 369.

1608 Paprocki, Herby rycerstwa polskiego, s. 873-874.

1609 Piekosiński, Wypisy heraldyczne z ksiąg poborowych, s. 39.

1610 MN Kraków, Bibl. Czart., TN nr IV, 81, dok. 36, s. 155-160.

1612 Akta albo sprawy, nr 473.