Глава VIII. Люди - исполнители королевских замыслов (часть 1 из 4): оригинал
Глава VIII. Люди - исполнители королевских замыслов (часть 1 из 4). С. 427-451. Польский текст издания.
Rozdział VIII. Ludzie – realizatorzy planów króla Zygmunta Augusta
BIELAWSKI STĘFAN, star. knyszyński 1569-1577, zm. 1596 r.
10 XII 1569 r. spisano Inwentarz dochodów i pożytków wszelakich starostwa knisinskiego z rozkazania KJM... po śmierci Andrzeja Dibowskiego starosty knischinskiego, podawając to starostwo knischinskie w sprawę ur. p. Stephanowi Bieliawskiemu w roku niniejszym 1569 dnia 10 miesiąca Decembris zaczęty i potym sprawion i spisan1122. Za młodu Bielawski był sekretarzem królewskim, służył w 8 koni od 11 I 1567 do 1569 r1123.
Na sejmie koronacyjnym Henryk Walezy wbrew skargom i protestom Bielawskiego nadał starostwo knyszyńskie Janowi Zamoyskiemu i 6 IV 1574 r. kazał mu je odstąpić wraz z zamkiem w Goniądzu. Na tym tle doszło do walk pomiędzy Zamoyskim a Bielawskim. Anna Jagiellonka pisała 20 V w liście do siostry Zofii, że król Knyszyn dał Zamoyskiemu, który najechał wielkim gwałtem w 1000 koni, wybił, wygnał tego starostę, który to trzymał od króla nieboszczyka. Kiedy Bielawski udał się ze skargą na dwór Jagiellonki przyjaciele Zamoyskiego wypędzili żonę Bielawskiego z dwojgiem małych dzieci z Knyszyna do folwarku w Zabielu. 5. Bielawski złożył wówczas pozew sądowy, a po ucieczce Walezego z Polski przy pomocy Anny Jagiellonki postanowił zbrojnie odebrać Knyszyn i zgromadził wojsko w Tykocinie. W sierpniu doszło do utarczki zbrojnej o Zabiele. Dopiero 22 II 1577 r. zrzekł się pretensji do Knyszyna, a w zamian otrzymał starostwo kruszwickie, a w 1580 r. po zrzeczeniu się Kruszwicy otrzymał bogatą ekonomię grodzieńską. Aktywnie uczestniczył w wojnach o Inflanty. Stale podpisywał się jako rotmistrz pieszy. Zmarł w 1596 r.3
BILEŃSKI KLIMUNT komendant i rotmistrz zamku tykocińskiego
Wzmiankowany był od 5 VI 1565 r. jako dowódca 200 osobowej roty1125.
10 XII 1566 r. król pisał do niego jako rotmistrza na zamku tykocińskim, posyłając regestrzyk furmanów, któreśmy tam w sprawę, a w rozkazowanie wasze na robotę posłali, dlatego abyście dostatecznie sprawdzić mogli, wiele który koni i wozów ma... Trzeba, żeby się tak sprawowali, jakoby darmo pieniędzy nie brali, co my już wam zlecamy — pisał królś1124.
Bileński związany był przysięgą złożoną królowi Zygmuntowi Augustowi, że twierdzę wraz z przechowywanym w niej depozytem miał oddać królowi, bądź jego prawowitym sukcesorom, a nimi w myśl testamentu władcy z 1571 r. były: Anna, Zofiai Katarzyna Jagiellonki — siostry zmarłego monarchy1127. Pod pozorem zwiększenia bezpieczeństwa fortecy tykocińskiej i uzupełnienia wymarłej w czasie epidemii 1572 r. roty chciano pozbawić Bileńskiego zarządu nad twierdzą. Dyplomatycznie wymawiając się 19 I 1573 r. chorobą przed radami koronnymi Bileński nie dał się wykurzyć z Tykocina i pozbawić komendy nad zamkiem. Wyjaśniał też swoje stanowisko w kwestii swej przysięgi złożonej Zygmuntowi Augustowi: oznajmię, iż się mnie jako rycerskiemu człowiekowi godzi panu swemu zmarłemu wiarę daną i przysięgę uczynioną zdzierżeć, na co się ja więcej oglądam, niż na gardło swe..."1128 Rytuał pogrzebu króla Zygmunta Augusta przewidywał, że 10 IX 1573 r.: na zamku tykocińskim, po wyprowadzeniu ciała КЛМ, ma zostać tenże p. Kliтит Beliński, rotmistrz, z rotą swą..1129. Gdy ciało wyprowadzano z zamku p. rotmistrz, z strzelbie na walech i basztach nabitą wypuscieł.
Klimunt Bileński, jak wielu jurgieltników i dworzan królewskich osiadł na Podlasiu. Prócz mieszkania na zamku, w 1571 r. posiadał nad Narwią, przy ul. Czychrowskiej swą własną posesję. Właściwie był to tylko 2-prętowy plac siedzibny, bez ogrodu, ale wartość jego była dość duża. Można tam było
1126 magazynować towary na spław do Gdańska, stawiać statki rzeczne, a posiadacze parcel nadrzecznych mieli wyłączne prawo połowu ryb w Narwi1130.
8 XII 1569 r. król Zygmunt August dokumentem wystawionym w Tykocinie zatwierdził kupno 3 wł. ziemi, które rotmistrz zamkowy posiadał we wsi starostwa tykockiego Sanikach. Włóki leżały wedle ziemi Tomka Iwanowicza z jednej strony, a Griga Piwowara z drugiej strony, wcześniej dzierżył je Szczęsny Żyd, mocą przywileju Stanisława Gasztołda poprzedniego dziedzica Tykocina za 200 kop gr lit. (Dziewieniszki 20 IV 1540 r.). Szczęsny Żyd przekazał włóki Ahronowi Mosiejewiczowi Bośce. Klimunt Bileński miał trzymać te 3 wł. w Sanikach jako wolne od podatków i opłat 1131. Mająteczek Klimunta Bileńskiego w Sanikach to pewnie współczesna nam kolonia Janino. W 1576 r. te 3 wł. należały do Jakuba Piaseckiego herbu Janina, koniuszego królewskiego, a później w l. 1581-1591 do budowniczego twierdzy Herkulesa Jurczyńskiego.
BRAJER ŁUKASZ, stolarz knyszyński
31 XII 1571 r. zamieszkiwał w Tykocinie w Starym Dworcu (w miejscu późniejszego alumnatu żołnierskiego). W Dworcu Starym stał dom długi, dranicami pokryty, końcem jednem ku zamku, a drugim ku miastu, a czołem ku klasztorze, w niem na jednym końcu od zamku mieszka Łukasz [Brajer]
Po śmierci króla Zygmunta Augusta w lipcu 1572 r. wykonał irumnę do ciała KJM oraz ramy, do których welum przybito i za gałkę do proporca wielkiego za wiadomością p. Mikołaja Conarskiego'1133.
BRONIEWSKI JAN dworzanin królewski
Pochodził z Biezdziedży w pow. jasielskim. Był synem Marcina, burgrabiego krakowskiego1134 13. Początkowo był kurierem (od 4 XII 1562 r.), kolejno 1 VI 1567-1572 r. pokojowcem, a od 20 III 1572 r. służył w 6 koni, jako dworzanin konny '1135.
Jego szwagier Łukasz Górnicki, mąż Barbary z Biezdziedży, w 1578 r. przekazujący magistratowi Knyszyna fundusz dla ubogich pozostawiony
1132 przez Stanisława Broniewskiego, stwierdzał, że jeden z Broniewskich został pochowany w Knyszynie. Bez wątpienia wspominał właśnie Jana Broniewskiego, dworzanina Zygmunta Augusta. Zmarł pewnie w 1572 r., gdy do Knyszyna została zawleczona epidemia 1136.
BRONIEWSKI STANISŁAW, koniuszy przemyski (zm. 1578 r.)
Rodzony brat Jana. Tytułował się chorążym przemyskim i już w dzieciństwie otrzymał wójtostwo w Potyliczach. Służył na dworze Zygmunta I, a w 1546 r. był wysłany do Konstantynopola, aby nie dopuścić do wznoszenia przez Turków twierdzy nad granicą polską. Misja jego nie przyniosła skutków, ale cieszył się względami obu Jagiellonów. W 1552 r. został pisarzem starostwa barskiego. Występował kilkakrotnie (1572, 1578) jako poseł na sejmiku w Wiszni1137. Od 27 VIII 1548 r. służył na dworze królewskim w 6 koni, a od 1572 r. w 8 koni'/1138.
Zmarł w 1578 r. Pozostawił fundusz 100 zł pol. na ręce wójta i burmistrza miasta Knyszyna aby ubodzy ludzie robili niemi, a corocznie 4 zł od tej sumy było przeznaczone na knyszyński szpital dla ubogich, a 2 zł od tej sumy na kaznodziejski stolec. Fundusz był dany po to aby ten czynsz na miłosierne uczynki podług tej ordynacji był wzięty: ubodzy będą powinni Pana Boga prosić za duszę zmarłego króla Zygmunta Augusta i za Broniewskiego, z których też tu jeden [Jan dworzanin Zygmunta Augusta — przyp. J. M.] w Knyszynie leży. Również kaznodzieja szpitalny powinien był w każde ze świąt wspominać zmarłego króla Zygmunta Augusta i Stanisława Broniewskiego. Fundusz ten przekazał urzędowi wójtowsko-burmistrzowskiemu w Knyszynie Łukasz Górnicki starosta tykocki i wasilkowski1139 8. Stanisław Broniewski był szwagrem Górnickiego, bowiem żoną Górnickiego była Barbara z Broniewskich (zm. 1587 г.) 1140.
W czasie konwokacji warszawskiej postanowiono zwiększyć liczbę stacjonujących w Tykocinie żołnierzy. W zamku tykocińskim miała być osadzona załoga z 300 strzelców pod dowództwem dworzan królewskich Stanisława Broniewskiego, Zygmunta Zebrzydowskiego i Andrzeja Owadowskiego. Do tegoż zamku ściągnięci zostaną łucznicy z Litwy od woj. smoleńskiego i z leśnictwa bielskiego od Stanisława Trojanowskiego i oddani pod rozporządzenie rzeczonych trzech dowódców. Obowiązek zaopatrywania w żywność włożony zostanie na starostów knyszyńskiego i tykocińskiego1141. Zebrzydowski, Owadowski i Broniewski, o których panowie rada zobowiązani do dozorowania twierdzy donosili swym zwierzchnikom, że nie pokładają zbyt dużych nadziei w strzelcach z tych leśnictw, gdyż — jak piszą — będzie z nich słaba obrona i będzie ich mało1142. Postanowienie i porządek do prowadzenia ciała KJM pana naszego zmarłego przez JM pany rady koronne w Krakowie pisany z 23 VII 1573 r. przewidywał, że na zamku tykocińskim po opuszczeniu go przez kondukt pogrzebowy ma jedynie zostać rotmistrz Klimunt Bileński, a o wpuszczeniu do zamku kogokolwiek mają decydować Zygmunt Zebrzydowski wojski krakowski i Stanisław Broniewski którzy tam od Rzeczpospolitej zostać mają, a gdzie by się który z JM wymawiał, tedy takowe miejsce JMP Łukaszowi Gornickiemu star. tykocińskiemu, a Stanisławowi Trojanowskiemu leśniczemu bielskiemu poruczyć i oddać, abo kogo JMP trocki [kasztelan] do tego godnym rozumieć będzie raczył1143.
BUKOWSKI JAN namietnik depozytu tykocińskiego (zm. przed
Jurgieltnik królewski Zygmunta Augusta, namietnik (błędnie przez historyków określany jako namiestnik), dbał o konserwację tkanin, namiotów, obić depozytu tykocińskiego. Otrzymywał w l. 1569-1571 po 100 zł jurgieltu z dzierżawy knyszyńskiej1144. Stale zamieszkiwał w dzierżawie tykocińskiej.
W 1571 r. należąca do niego posesja usytuowana była w Tykocinie, w południowej pierzei głównego rynku miejskiego, w jego narożu1145. Ulica wybiegająca z Rynku w związku z faktem, że parcela namietnikowa była zwolniona od podatków do dziś nosi nazwę Jordyka. W 200 lat później w 1771 r. parcela ta należała do zamku tykocińskiego i wówczas usytuowana była na niej austeria zamkowa1146, Było to już tradycyjne usytuowanie karczmy, bo już w 1571 r. Jan Bukowski zwolniony był za listem KJM z racji swego serwitoriatu z opłat z karczem piwnej, gorzałczanej i miodowej. Prócz domu i karczmy rynkowej do królewskiego namietnika należały dwie inne duże, 12-prętowe parcele w obrębie miasta Tykocina, a także 6 ogrodów 10-prętowych idąc do Łopuchowa. Również te posesje były wolne od opłat га listem KJM1147. W roku 1576 lustratorzy weryfikujący niedobrane dochody ze starostwa tykocińskiego wspominają, że w siole Pajewie 2 wł. osadne należące do Jana namietnika KJM poniosły szkodę we zbożu przez wypasienie i dlatego użytkownik nie mógł zapłacić z nich podatku. Wolnizna nie rozciągnęła się na 2 wł. w siele Pajewie na osadzie, z których namietnik miał płacić czynsz w pieniądzu, był ich użytkownikiem już w 1571 r. Szkoda w Pajewie wydarzyła się wtedy, gdy namietnik przebywał w Warszawie (pewnie sprawując posługi na dworze monarszym)1148. Prócz bezpłatnego posiadania własności w mieście Tykocinie król za świadczone posługi płacił namietnikowi jurgielt. W księgach Metryki Litewskiej z lat 1569-1572 odnotowano listy królewskie na jurgielt Bukowskiemu po 100 zł pol., które otrzymywał on wówczas z dochodów dzierżawy knyszyńskiej1149. W wyliczeniu rozchodu pieniężnego starostwa tykocińskiego stwierdzono, że w 1572 r. zapłacono jurgieltu a w 1575 r. Janowi Bukowskiemu namietnikowi KJM za listownem rozkazaniem JKM dano jurgieltu zł 1150. Stefan Batory wypłacając do rąk starosty tykocińskiego Górnickiego sumę 1735 zł 11 gr 1 denar polecił mu uregulować m.in. należny jurgielt Bokowskiemu centoriorum curatori1151. Jan Bukowski zm. przed 1580 r., nie wymienia go rejestr poborowy z tego roku, ani Rekognicjarz poborowy z 1581 r1152.
BYSTRO MIKOŁAJ, stelmach królewski z Tykocina
Wzmiankowany wśród służby królewskiej 12 IV 1553 r.1153
CABORTO ANGELO FLORIANO, aptekarz JKM
Po raz pierwszy wspomniany został 15 XI 1569 r. w rozliczeniu pieniędzy, którymi dysponował zarządca i dozorca dworca knyszyńskiego Mikołaj Konarski. Floriano Caborto, aptekarz wspólnie z Piotrem kominnikiem przekazali Konarskiemu pieniądze po zmarłym Ludwiku Barwierzu — 725 zł,
31 VII 1572 r. gdy zwłoki monarsze znajdowały się w Knyszynie, wypłacono mu na drobne potrzeby do ciała KJM. 9 i 16 VIII 1572 r. z kolei wypłacono mu za świece postawniki do katafalku, na którym spoczęła trumna króla Zygmunta A ugusta1155. W 1577 r. w rejestrze poborowym odnajdujemy ślad o jego zamieszkiwaniu w Knyszynie: Aptekarz, placów 6, gr 1156.
CAMPO SCIPION
Na służbie dworskiej niejaki $cipio był już wzmiankowany 8 I, 15 XII, 12 VIII 1548 r., a był wtedy sekretarzem królowej Barbary1157.
W VI 1560 r. Zygmunt August przyjął Scipiona Campo na kawalkatora stadniny królewskiej, z pokaźną płacą 300 fl. rocznie1158. 6 II 1565 r. król pisząc list do niego polecał: Scipionie, aby się nic nie stało rzeczam naszym i potrzebom około koni, które przy tobie są, dlatego odstawiam Filipa, kowala, przeto posyłamy Stanisława Chrościela na jego miejsce1159.
Spis koni, które się zostali po śmierci КЛМ z 1572 r. stwierdzał, że kawalkator Scipion Campo zarządzał częścią stadniny — 52 młodymi końmi znajdującymi się w leśnictwie nowodworskim, graniczącym z włością knyszyńską1160. Później po odejściu ze stanowiska koniuszego królewskiego Jakuba Piaseckiego objął on w zarząd całą stadninę królewską. W 1577 r.
1154 w Knyszynie znajdował się zwolniony od podatków dom panów Scipianów, usytuowany pewnie przy kompleksie stajennym przy sadzawkach 1161.
19 VII 1582 r. w Grodnie Stefan Batory król Polski ponowił nadanie wsi Harasimowicze, Stock i Grodziszczany najwidoczniej już po śmierci kawalkatora, bo odbiorcą aktu był syn Scipiona Campo, również Ścipion1162. Dla potrzeb osobistych Scipiona król ofiarował mu kilka wsi w tym leśnictwie — m.in. Stock i Jaczno. To wówczas w Tabeńszczyźnie obok Stocka powstała rezydencja Scipionów del Campo, piękne założenie dworsko-ogrodowe, które sto lat później zasłynęło jako Różanystok1163. W 1578 r. w inwentarzu starostwa grodzieńskiego odnotowano, że wieś Harasimowicze liczącą 33 wł. gruntu średniego oddano p. Scypionu Campu cavalcatoru KJM1164.
CHODKIEWICZ ALEKSANDER, star. knyszyński, zm. 1549 r.
Na służbie dworskiej był od 1495 r., w 1502 r. został koniuszym nadwornym, w 1506 marszałkiem hospodarskim. Posądzony o współudział w spisku Michała Glińskiego został w lutym 1509 r. uwięziony, a wolność i łaskę monarchy odzyskał dopiero w lutym 1511 r. W l. 1518-1522 był dzierżawcą ostryńskim brzeskim. Główne jego dobra rodowe znajdowały się w pobliżu włości knyszyńskiej — Supraśl, Zabłudów, Brzostowica, Roś i Choroszcz. Szczególną opieką darzyła Chodkiewicza Bona1165. Urząd starosty knyszyńskiego pełnił w l. 1530-1166. Chodkiewicz zm. 28 V 1549 r.46
1167 A. Chodkiewicz założył miasto Knyszyn w 1538 r., dokonał pomiaru gruntów miejskich oraz całej włości knyszyńskiej.
CHODKIEWICZ GRZEGORZ, star. tykociński, zm. 12 XI 1572 r.
Był jednym z czterech synów Aleksandra Chodkiewicza. Jako starosta tykociński wspominany był w 1545 r1168. Był drugim z kolei królewskim starostą tykocińskim, po Janie Janowiczu Radziwille krajczym litewskim.
W dokumencie lokacyjnym miasta Zabłudowa, który wystawił w Krakowie 21 VIII 1553 r. król Zygmunt August, długi ustęp poświęcił król motywacjom nadania. Oprócz wymienienia zasług Grzegorza, który wówczas był podkomorzym litewskim i starostą kowieńskim, dzierżawcą kormiałowskim i rumszyskim, prócz zasług rodu, również jego ojca dla władcy i całej Rzeczpospolitej оп sam wiernie służył królowi. 18 eho milost z molodosti let svoich u dvoru naśoho trivajućci ustavićnymi i nakladnymi slużbami svoimi i nam sja stale zachoval. I protiuko neprijatelej naśich na posluhach naśsich i zemskich Gastokrot byvajuci utrat svoich ne litoval. I tych Gasov na veseli naśom hosudarskom i pri vnosennju i koronaciej korolevoe ej milosti i velikoe kniahini Katariny budućci ku ućtivosti dvoru naśoho, z nemałym poćtom, kośtovne i ućtive priechavsi dosyt nakladu i utrat svoich
Miasto Zabłudów zyskało renesansowy układ przestrzenny. Wzniesiono w nim rezydencję Grzegorza Chodkiewicza. W mieście prócz wybudowanego przed 1553 r. kościoła parafialnego właściciel założył w 1567 r. cerkiew. Jej fundacja łączyła się z nadaniem jej statusu siedziby dekanatu prawosławnego — protopopii. Uposażył też szpital dla ubogich, a przy kościele założył szkołę (1567 r.)1170. Działania te wyraźnie pozostawały w kontekście planów królewskich zorganizowania na północnym Podlasiu centralnej rezydencji monarszej. Jeszcze bardziej korespondowała z nimi akcja sprowadzenia moskiewskich drukarzy Iwana Fiodorowa i Piotra Mścisławca, którzy działali w Zabłudowie właśnie w l. 1568-1572, drukując m.in. starosłowiańską Evangelija ucitelnoe (17 Ш 1569 r.) i Psaltir s Casoslovom (1570 г.). Siedziba drukarni mieściła się przy cerkwi parafialnej, bo protopop Nestor
1169 Kuźmicz zajmował się kolportażem ksiąg1171. Mścisławiec (pewnie w 1570 г.) udał się z Zabłudowa do Wilna, gdzie założył nową drukarnię, Fiodorow który wpierw tam pozostał, również opuścił Zabłudów w 1572 r. Odejście jego zbiegło się w czasie ze śmiercią Zygmunta Augusta, a więc z zakończeniem rozdziału podlaskiego w dziejach stolic Rzeczpospolitej. Środowisko dworskie najwidoczniej miało być głównym odbiorcą produkcji drukarskiej, a Nestor Kuźmicz jeszcze w 1584 r. nie rozliczył się z ksiąg wziętych do kolportażu. Pół roku po królu 12 XI 1572 r. zmarł też sam protektor Grzegorz Chodkiewicz. Akcję uruchomienia drukarni cyrylickiej w Zabłudowiu uznać należy za jeden z przejawów własnej wizji państwa litewskiego, którą posiadał Chodkiewicz, a która przejawiła się na sejmie lubelskim, gdy hetman Chodkiewicz z bratem Jerzym i bratankiem Janem przedstawili swój projekt unii, odrzucony, a hetman zrzekł się piastowanych urzędów i schronił się w rezydencji zabłudowskiej. Jego postawa w kwestii unii spowodowała, że nie złożył z dóbr: Zabłudów, Gródek, Choroszcz, Dojlidy i Fasty przysięgi Koronie Polskiej i królowi polskiemu. Pozostały one trwale w granicach Wlk. Ks. Litewskiego, gdy Podlasie, do którego historycznie przynależały, inkorporowano do Korony Polskiej.
CHODKIEWICZ JERZY, kasztelan trocki, zm. 6 VI 1569 r.
Z inwentarza starostwa tykocińskiego 1571 r. dowiadujemy się, że w Tykocinie na tzw. Grądziku Rybackim posiadali siedlisko potomkowie p. trockiego nieboszczyka Chodkiewicza. Plac liczył 8 pr. siedzibnych i zwolniony był od opłat. Jerzy Chodkiewicz spisał testament w Grodnie 6 VI 1568 r., zm. 6 VI 1569 r. Jego potomkami byli: Jewwa, Wasil i Hieronim z Zofii z Olelkowiczów księżnej słuckiej i Konstanty z Jewhenii Hornostajewnyś1172.
Jerzy Chodkiewicz służył królowi w polityce zagranicznej. W celach dyplomatycznych podróżował do Moskwy w 1563 i 1566 г1173. Pochowany został w Supraślu1174,
Na Podlasiu zarządzał starostwem bielskim (wzm. 16 XII 1561)1175. Dzierżawę objął po 1 II 1556 r., po wyjeździe z Polski królowej Bony. Powierzenie mu zarządu najbogatszego obok knyszyńskiego starostwa było miarą zaufania, jakim darzył go Zygmunt August.
CHWALCZEWSKI PIOTR, star. knyszyński (zm. 1566 r.)
W 1552 r. król powierzył zarząd wszystkich dóbr królewskich na Litwie Piotrowi Chwalczewskiemu. Nadał mu tytuł spravcy zamkov i dworov hospodarskich vo vsem VKL. W 1553 r. Chwalczewskiemu polecono urząd starosty knyszyńskiego. Dzięki jego wysiłkom starostwo to uważano za najlepiej zorganizowane na Litwie. T. Czacki oceniając działalność Chwalczewskiego pisał: Nigdy dokładniejszego dzieła żaden kraj nie miał. Nigdy twórczy geniusz piękniejszych w tym względzie nie dał i nie wykonał prawideł... Oddaję cześć jego pamięci, a zapewne, kto czytał jego dzieła, nie mógł odmówić zasłużonej pochwały1176. Jego zasługą jest opracowanie Ustawy dla starostwa knyszyńskiego, niedatowanego instruktażu gospodarczego, ciążących na chłopach obowiązkach 1177.
W 1556 r. król wyznaczył osobną komisję dla zbadania wyników dotychczasowej działalności Chwalczewskiego i przygotowania w porozumieniu z nim ustawy generalnej. Chwalczewski początkowo nie godził się na kontrolę, później jednak wziął udział w rewizji.
Chwalczewski był autorem Ustawy na wołoki i przedłożonej królowi do zatwierdzenia w 1557 r1178. Dawała ona Chwalczewskiemu szerokie wyjątkowe pełnomocnictwa. Jako naczelnemu kierownikowi reformy, podlegali Chwalczewskiemu wszyscy miernicy, którzy rozmierzali grunty poszczególnych wsi, pomierczy, zwani też superintendentami pomiary, będący zwierzchnikami mierników, którzy oznaczali kataster gruntu i przeprowadzali komasację. Może z doświadczeń knyszyńskich wynikały też dodatkowe instrukcje króla z 20 У i 20 VI 1558 r. uzupełniające Ustawę na wołoki1179.
Chwalczewski uregulował sytuację sądownictwa miasta Knyszyna. 16 II 1554 r. zorganizował na nowo sąd knyszyński. W księdze miejskiej nr 1 znajdujemy wpis: Poczynają się akta albo sprawy sądów miasta knissinskiego z urzędu dane od ur. p. Piotra Chwaliczowskiego rzące zamków i dworów KIM WKL starosty knissinskiego etc., natenczas namiesnikiem będąседо...°1180 Okazuje się, że sąd miejski wójtowsko-burmistrzowski został podporządkowany staroście-dzierżawcy.
Do 1561 r. Chwalczewski założył w starostwie knyszyńskim 16 nowych wsi, liczne stawy i wzorowe gospodarstwo rybne1181. 19 VI 1561 r. rewizor królewski ks. A. Pilchowski spisał: Rewizję dworów starostwa knyszyńskiego, dzierżawy JKM p. Piotra Chwalczewskiego, podkomorzego kaliskiego przez ks. Adama Pilchowskiego scholastyka warszawskiego uczyniona w roku 1561 miesiąca Junia dnia 1182.
Chwalczewski zakończył urzędowanie jako starosta knyszyński w 1564 r. Sporządzono wówczas Inwentarz dochodów i pożytków wszelakich starostwa knyszyńskiego... przez Adama Pilchowskiego... przy spuszczaniu tego starostwa przez p. Piotra Chwalczewski podkomorzemu kaliskiemu i przy poddaniu tego starostwa w sprawę p. Hieronima Koryckiego koniuszego JKM roku 1564 IX 11 spisany??.
Córka Piotra Chwalczewskiego wyszła za mąż za Kurzenieckiego, najpewniej Łukasza. W styczniu 1562 r. doszło do porozumienia pomiędzy Chwalczewskim a Kurzenieckim odnośnie posagu1184. Powinowactwo miało doniosłe znaczenie dla wzrostu fortuny rodu Kurzenieckich. Lustratorzy starostwa knyszyńskiego w 1602 r. pisali: Kalinowka, Stara Wola, Jaszinowka, Słomianka i Choboty - wsi na gruncie starostwa knyszyńskiego zasadzone, lecz je teraz trzymają panowie Kurzenieczcy, mając je sobie za dziedziczne i podzielili się jemi po ojcu swem i takową nam sprawę dawano o tych wsiach, iż Kalinowka, którą przedtym zwano i teraz jeszcze zowią Wojtowcami (bo są inne dwie - jedna Królewska, a druga Wójtowska Kalinowki) była na wójtostwo i 100 kop lit. sumy na niej miało być zapisanych, do której Kalinowski p. Chwalczewski, star. naonczas knyszyński panu Kurzenieczkiemu, gdy jego córkę pojmował, Starą Wolę przyłączył. A Jassinowka, Słomianka i Choboty przedtym jeszcze były rozkopane. I tak to ludzie przed nami ćwierdzili, iż to wszystko królewszczyzna, o czym wziąwszy wiadomość posyłalichmy do panów Kurzenieczkich, jeśliby chcieli dopuścić lustracjej na te dobra, albo nie. Na co żadnego responsu nie było1185. Pewnie nadużycia spowodowane forowaniem zięcia Kurzenieckiego stały się przyczyną pozbawienia tego reformatora stanowiska dzierżawcy knyszyńskiego.
1183 DĄBRÓWKA STANISŁAW z Wilamówki, kanonik wileński, magister sztuk wyzwolonych, pleban kościoła szpitalnego św. Marii Magdaleny w Wilnie, pleban kościoła parafialnego w Dolistowie.
Był synem Marka. Pochodził z Dąbrówki w powiecie warszawskim. OJciec jego nabył wieś Wilamówkę koło Goniądza. Od 1491 r. był studentem Akademii Krakowskiej, gdzie uzyskał tytuł magistra sztuk wyzwolonych. Stanisław Dąbrówka w l. 1518-1546 był kanonikiem katedry wileńskiej. W l. 1519-1536 r. wzmiankowany był jako pleban kościoła w Dolistowie koło Goniądza1186. W l. 1503-1536 był plebanem w Niecborzu na Mazowszu. W 1511 r. jego ojciec, on sam oraz rodzina zostali przyjęci do herbu Ciołek. Stało się to bez wątpienia za przyczyną bpa płockiego i plebana goniądzkiego Erazma Ска1187 66. W 1529 r. król Zygmunt I potwierdził szlachectwo od dawna posiadane przez niego i jego brata Andrzeja Wilamowskiego. Jako proboszcz wileńskiego kościoła szpitalnego św. Marii Magdaleny wzm. był 30 X 1530 г. 1188 Wraz z bratem Andrzejem był wspominany w 1546 г. 68 Żył jeszcze 30 IX 1551 г. 1190
DULSKI JAN podskarbi nadworny koronny, zm. 28 III 1590 r.
Był dworzaninem króla Zygmunta Augusta, wyróżnianym przez monarchę. Pieczętował się herbem Przegonia. Pochodził z Dulska w pow. świeckim na Pomorzu. Był synem Wojciecha Dulskiego chorążego pomorskiego i Katarzyny Rabianki. Od 1564 r. pełnił urząd starosty suraskiego, od 1567 starosty brańskiego. Poza tym posiadał jeszcze inne starostwa: od 1560 r. dybowskie, od 1562 r. rogozińskie, od 1580 r. świeckie, od 1581 r. ekonomię malborską, od 1582 r. starostwo jeżowskie”0,1191
1189 Starostwo suraskie zyskał w drodze zastawu, pożyczając królowi 6 tys. kop gr lit. Podobny też zastaw 4 400 kop gr lit. ciążył na starostwie brańskim od 1566 г. 1192
Z racji na sprawowane funkcje jego siedzibami podlaskimi były: zamki w Surażu i Brańsku, dworce starościńskie w Zawykach nad Narwią, Bonowie (Bujnowie), ale również posiadał dwór w Knyszynie przy ul. Grodzieńskiej i dom w Tykocinie na Kaczorowie1193.
6 IV1570 r. zapisywał swej żonie Barbarze, córce znakomitego medyka królewskiego i humanisty Macieja Fizyka Lisa z Krajny sumy pieniężne należące do niego ze starostwa suraskiego 1194. Klucz dóbr ziemskich buzuńskich, który wniosła mu Barbara w 1577 r. obejmował 2 wsie — Buzuny i Kowale (dawny Chudziabin) - 20 1/2 wł. osiadłych. Zarówno w Buzunach, jak i w Kowalach w tymże roku funkcjonowały karczmy. 5 ogrodników pracowało na folwarku buzuńskim. Po śmierci Jana Dulskiego 28 III 1590 r. Buzuny prawem kaduka spadły na króla 1195.
Prócz starostw obdarzony został w 1571 r. kasztelanią chełmińską, a pełnił też urząd podskarbiego nadwornego koronnego w l. 1581-1590.
Miarą kariery Dulskiego był fakt posłowania w 1573 r. do Francji do Henryka Walezego. Karierę umacniały ożenki. Pierwszą żoną poślubioną w 1570 r. była Barbara Lisówna z Buzun i Strabli75, drugą była Barbara Mniszchówna (zm. 1580 r.), trzecią była Zofia Oleśnicka, siostrzenica Jana Zamoyskiego.
Dulski był heretykiem. Trzeci ślub miał miejsce w Knyszynie u Zamoyskiego. Przed ślubem jezuita Laterna i kaznodzieja kanclerza Jan Herbert razem z Zamoyskim usiłowali przekonać nowożeńca, aby przyjął katolicyzm. Dulski nie mógł pogodzić się jednak z komunią pod jedną postacią i w drodze ugody odłożono konwersję na później, a w 1582 r. ślub urządzono w knyszyńskim kościele katolickim. Sprawa była bardzo głośna i ucichła dopiero po śmierci Zofii Dulskiej w lecie 1583 r. 1197
Jakkolwiek król Zygmunt August bardzo ufał Dulskiemu, to trzeba przyznać, że zawiódł on zaufanie, jakim obdarzył go monarcha. Dało się to
1196 poznać w 1573 r. Senatorowie zebrani na zjeździe warszawskim 19 I 1573 r. wysłali list do Klimunta Bileńskiego komendanta twierdzy tykocińskiej polecający mu słuchania wysłanników ze zjazdu — Ostafiego Wołłowicza kasztelana trockiego, podkanclerzego litewskiego i Jana Dulskiego kasztelana chełmińskiego, którzy mają w zamku tykocińskim wprowadzić nowych dowódców i go opatrzyć. Bileński miał we wszystkim słuchać tych wysłanników ””.
DULSKI MARCIN, star. augustowski
Marcin Dulski od 1571 do 1597 r. posiadał ad fideles manus starostwo augustowskie. Również w jego ręku znalazło się starostwo rajgrodzkie1199.
Jan Dulski umiał dbać o interesy swych krewnych. Pewnie jego protekcji zawdzięczał leśnictwo rajgrodzkie Marcin Dulski, który też był wójtem w Tajnie k/Rajgrodu. 27 VII 1583 r. król wyrażał zgodę na cesję wójtostwa tajeńskiego przez Marcina Dulskiego na rzecz jego syna Piotra 1200. Marcin Dulski był też zaufanym dworzaninem Zygmunta Augusta. Niegdyś jeszcze w 1573 r. wraz z depozytem tykocińskim był przechowywany Regestrzyk srebra, pod ręką i pieczęcią Marcina Dulskiego, które on przez Swarożyńskiego Laissom oddał. Najwidoczniej Marcin Dulski dozorował srebra królewskie1201.
DYBOWSKI ANDRZEJ, star. knyszyński i augustowski, zm. 1569 r.
Był z pochodzenia łęczynianinem.
Zaangażowany w realizację pomiary włócznej, m.in. dokonał ponownego (poprawiając pomiar demernika wołocznego S. Skoczka-Dziewałtowskiego) pomierzenia starostwa bielskiego, kończąc sporządzony rejestr pomiarowy 20 X 1562 г. 1202
Starostwo knyszyńskie objął po śmierci Stanisława Włoszka w 1565 r. 22 III 1567 r. przeprowadził zamianę gruntów miasta Wasilków nad Supraślą z włością Grzegorza Chodkiewicza (zm. 1569)1203. 10 XII 1569 r. spisano Inwentarz dochodów i pożytków wszelakich starostwa knisinskiego z rozkazania KJM... po śmierci Andrzeja Dibowskiego starosty knischinskiego, podawając to starostwo knischinskie w sprawę ur. p. Stephanowi Bieliawskiemu w roku
1198 niniejszym 1569 dnia 10 miesiąca Decembris zaczęty i potym sprawion i spisan1204,
DZIERŻANOWSKI JAN, leśniczy knyszyński
Inwentarz starostwa knyszyńskiego z 1564 r. opisując wójtostwo letnickie, przy wsi Zinowie1205 stwierdzał: W tem siole jest wł. gruntu podłego 9, które za listem КЛМ oddano leśniczemu Janowi Dzierżanowskiemu, przy bytności JM ks. Pilchowskiego, kiedy był w Knyszynie na rewizji1206. W opisie puszcz z 1559 r. stwierdzono: Len'cov, kotorych zovut Zenovcy1207.
Dzierżanowski był Koroniarzem i wywodził się z woj. kaliskiego. Był synem Jakuba Dzierżanowskiego. Ożenił się w 1567 r. z Dorotą wdową po Mikołaju Kamieńskim z Rybak pod Goniądzem, córką Mikołaja Ławskiego sędziego ziemi wiskiej. Później w 1577 r. w źródłach odnajdujemy kolejną żonę Jana Dzierżanowskiego — Barbarę1208.
W maju 1577 r. Górnicki starosta tykociński i wasilkowski i Piotr Wiesiołowski leśniczy nowodworski i perstuński otrzymali list od Stefana Batorego, że Jan Dzierżanowski nadzorca lasów knyszyńskich porobił w pozostającym pod jego opieką drzewie znaczne spustoszenia, polecając im tę sprawę najdokładniej zbadać i zawiadomić o wynikach. 13 VI 1577 r. wysłali królowi relację, w której stwierdzili: straszne rzeczy spustoszenia nie
były dziełem samego tylko Dzierżanowskiego, albowiem znaczna ich część
wynikła z wadliwych rozporządzeń króla Zygmunta Augusta, który pozwalał ścinać drzewa na budynki i niezliczone inne użytki1209,
FOGELWEDER STANISŁAW, sekretarz JKM, zm. 1603 r.
Rodzina mieszczańska Fogelwederów pochodziła z St Gellen w Szwajсаг! 89. Osiadła w Polsce ok. 1506 r.
Wychowywał się (w Krakowie) od wczesnego dzieciństwa w kulturze humanistycznej. Studiował w Strasburgu, Paryżu i Padwie filozofię i medycynę. W 1562 r. wrócił do kraju, a w 1564 r. rozpoczął pracę w kancelarii królewskiej. Mianowany w 1569 r. secretionem litterarum scdriba, objął równocześnie kasę królewską i stale, aż do śmierci towarzyszył Zygmuntowi Augustowi w jego częstych podróżach. Tuż przed śmiercią władca odwdzięczając się Fogelwederowi za opiekę medyczną ofiarował mu kanonikat wileński i archidiakonat warszawski.
Po śmierci króla doktor Fogelweder włożył na ciało zmarłego złoty pierścień z kosztownym kamieniem i łańcuch złoty z krzyżem. Pierścień i łańcuch były pamiątkami po bp. Andrzeju Zebrzydowskim, zmarłym w 1560 r., przekazane Fogelwederowi w testamencie. Był jedynym, który po śmierci monarchy nie brał udziału w powszechnym rabunku mienia królewskiego. 5. Fogelweder sporządził w Tykocinie spis rzeczy wziętych ze skarbca na pogrzeb Zygmunta Augusta i koronację Henryka Walezego1210,
Kolejno został sekretarzem Anny Jagiellonki i Zygmunta III. Często przebywał wówczas w Madrycie, Neapolu, Francji, Turcji i Szwecji załatwiając sprawy polskich władców (m.in. w dochodzeniu sum neapolitańskich)1211.
Herkules Jurczyński procesował się z Fryderykiem Denigelem plebanem goniądzkim i trzcianeńskim oraz Stanisławem Fogelwederem plebanem tykocińskim1212,
Był scholastykiem, a później archidiakonem warszawskim, kanonikiem wileńskim, płockim, krakowskim, kustoszem sandomierskim, plebanem miechowskim. W okolicy Knyszyna piastował stanowiska plebanów tykocińskiego, suraskiego i wiskiego.
Już w l. 1571-1573 płacił pobór z dóbr ziemskich podlaskich, w ziemi bielskiej. W 1581 r. na jego rekognicji poborowej odciśnięty został sygnet z literami SE — Stanisława Frharda (S. Herarta Stanisława, puszkarza JKM, wójta tykocińskiego), a Herartowicz, syn już wówczas nieżyjącego Stanisława Herarta załatwiał sprawy nieobecnego pewnie w kraju plebana tykocińskiego, posługując się pieczęcią nieżyjącego ojca. W 1580 r. opłacił pobór z 3 1/2 wł. osiadłych i 1 ogrodnika bezrolnego 95. Nie wiemy jaką drogą1213
1214 Fogelweder wszedł w posiadanie dóbr Buzuny i Strabla w ziemi bielskiej. Zatwierdzenie dożywotniej ich posesji podpisał król 3 XII 1592 г.1215 96
GABRIELOWICZ PIOTR, miernik
Pewnie był tożsamy z Piotrem, budowniczym stawów, protegowanym u króla w 1545 r. przez koniuszego koronnego Augustyna Kotwicza i przyjętym na służbę1216.
Zatrudniany był jako miernik przy realizacji pomiary włócznej w dobrach królewskich w Kowlu, Bielsku i Grodnie. W 1562 r.(?) Piotr Gabrielowicz wójt dobrzyniewski otrzymał we wsi Gniła we włości knyszyńskiej 5 wł. i 18 m., z obowiązkiem służby mierniczej we włości knyszyńskiej1217. Jako zapłatę w przypadku sporu sądowego otrzymywał po 40 gr od obu stron od 1 wł1218.
Dziełem Gabrielowicza było rozmierzenie sadzawek przy rezydencji knyszyńskiej 10°1219. Dokonał tego w l. 1558-1561.
Król też nadał Gabrielowiczowi wójtostwo dobrzyniewskie 1220.
GĄSIOROWSKI JAN członek straży królewskiej i stróż ciała zmarłego króla Zygmunta Augusta
Mocą przywileju z 1 IV 1574 r. król Henryk nadał mu wójtostwo augustowskie, a zatytułował go przy tym członkiem straży królewskiej i stróżem ciała zmarłego króla Zygmunta Augusta1221,
GÓRNICKI ŁUKASZ, star. tykociński, bibliotekarz JKM, zm. 22 VII
W 1587 r. sam pisał o sobie: Urodziłem się w szlacheckiem, udciwem domu, schowałem się na zacnych miescach, u koronnych urzędników, u ksią- 201, u królów, przysięgłem na urząd sekretarski, zlecano mi rzeczy wielkie, nigdy się to nie pokazało, ani pokazać może, żebych ja co przeciwko powinności swej wykroczyć, abo pożytek, niż przystojność ważyć miał... nad ziemiany i bojary tykocińskiej juryzdykcjej używam, ale mi ją dał JKM pan śp. Sigismundus Augustus, com gotów pokazać listy ręką własną podpisanemi, a danemi po uniej, gotowem pokazać inwentarzem, z którem mi one
Z kancelarią królewską związany był od 1552 r. Towarzyszył królowi w jego podróżach do Gdańska, Królewca i na Litwę. W 1559 r. został sekretarzem, i w tymże 1559 r., po śmierci Koszutskiego bibliotekarzem królewskim. 14 II 1561 r. król wydał asygnację dla Łukasza Górnickiego za jego funkcję bibliotekarza królewskiego 104.
W dedykacji Dworzanina polskiego królowi Zygmuntowi Augustowi Górnicki napisał: posyłam WKM, mojemu MP, na piśmie te rozmowy, a posyłam tak, jako nie Orzechowskiego złotym, ale moim ołowianym piórem wypisane być mogły. Wszakoż jeśliby się one podobały ludziom (czego ja sobie obiecować nie śmiem) nie mnie by za to, ale WKM dziękować powini, albowiem miłość WKM przeciwko Reczypospolitej ku tej pracy mnie pobudziła, a dobrodziejstwo WKM do tego mi pomogło, żem jej jakożkolwiek dokonać mógł... Pisan w Tykoczynie 18 lipca roku od Narodzenia Pańskiego 1565 WKM najniższy sługa Łukasz Górnicki1224, Tuż przed ukończeniem prac 15 VII 1565 r. król August przebywający wówczas w Knyszynie pisał list do podskarbiego Stanisława Sobka, by wydał 35 zł tygodniowo dla Górnickiego, który udawał się do Krakowa, gdzie bez wątpienia miał złożyć do druku swego Dworzanina1225, 15 IX 1566 r. monarcha podwyższył jurgielt tygodniowy Górnickiemu o 2 zł 1226,
6 V 1561 r. w Wilnie Żygmunt August stwierdził szlacheckie urodzenie Łukasza Górnickiego, bibliotekarza królewskiego, na podstawie zaświadczonego dokumentu Mikołaja Myszkowskiego 108,12221223
1227 W 1559 r. przewieziono bibliotekę królewską do Tykocina, odtąd Górnicki stałe zamieszkiwał na Podlasiu. W 1571 r. w swym testamencie król pisał: księgi wszytkie nasze, którekolwiek są natenczas i w zawieraniu Łukasza Górnickiego1228. W 1566 r. świadkował przy umowie plebana knyszyńskiego z panami Pęskimi1229, 26 VII 1566 r. w Lublinie w liście do Jana Chodkiewicza i Ostafiego Wołłowicza w sprawie wykupienia Brańska i Suraża przez Mikołaja Kiszkę król nie godząc się na to rozwiązanie pisał: Przeto nie życząc sobie szkody, ponieważ przyniesiono nam były pieniądze ze Gdańska, a obawiając się przeskoczenia roku posłaliśmy przed czasem nasze pieniądze do Brańska przez jurgieltnika naszego Łukasza Bornieckiego (s)1230 11. W 1569 r. w czasie sejmu lubelskiego zmarł Jan Szymkowicz starosta tykociński, wówczas król Zygmunt August delegował Ł. Górnickiego do Tykocina aby ten na rzecz KJM miasto i starostwo łykocińskie odebrawszy, wszystkie prowenta królowi należące się spisał, co też ur. Górnicki, następnie starosta tykociński, dopełnił1231. Górnicki musiał się wywiązać bardzo dobrze z tego obowiązku, bo dwa lata później spisał Inwentarz goniędzki (gdy Goniądz z Raigrodem JM Pani wojewodzina witepska Anna Radziwiłówna Kiszczyna osobie własnej JKM spuściła), przez Łukasza Górnickiego, a Jakuba Żelgowskiego dworzanina JKM, miesiąca lipca, roku 1571 spisany, a p. Stefanowi Bielawskiemu dzierżawcy knyszyńskiemu podany113,
Po śmierci Joba Peytfusa starosty tykocińskiego wakujące stanowisko dzierżawcy powierzył król właśnie Łukaszowi Górnickiemu. 15 X 1571 r. spisano Inwentarz starostwa tykocińskiego, przy przekazaniu go Łukaszowi Górnickiemu!!4. Wypadło mu być świadkiem wypadków lipcowych 1572 r., gdy przybył do Tykocina i Knyszyna dwór, wraz z konającym władcą, śmierć króla i grabież pozostałego po nim mienia ruchomego. Górnicki nie tylko witał chorego króla w Tykocinie, ale w ostatnich dniach jego życia jeździł do niego do dworca knyszyńskiego, do ostatniej chwili konsultując projekty1233
1232 Inwentarz starostwa tykocińskiego po śmierci nieboszczyka p. Jopa Pretphusa starosty tykocińskiego..., z rozkazania KJM spisany, a p. Łukaszowi Gorniczkiemu sekretarzowi JKM i staroście tykocińkiemu podany 31 XII 1571 r. AP Kraków, Zbiory Zygmunta Glogera, nr 108.
ие Дарио
es (са; 'a Pau
czyrko, Berna
ape a wasilkowskie z trzema folwarkami: Wasilków, Studzianki i Dąbrówki1234.
Górnicki zmarł w folwarku starostwa tykocińskiego Lipnikach. Starosta tykociński spoczął w kościele bernardynów na Kępie Narwianej, przy zamku. Nagrobek jego ustawiono w prezbiterium. Umieszczono na nim napis: Lucae Górnicki Tykocinensi et Wasilkowiensi capitaneo, quatuor regum Poloniae, Sigismundi Augusti, Henrici Valesii, Stephani Bathori et Sigismundi tertii secretario magno in aula et Reipublica viro. Ipse animo, ingenio, scriptis moribus majus sibi aeternumquae in memoria hominum reliquit. Obiit A.D. 1603, die 22 mensis Julii [22 VII 1603 r.], aetatis suae anno 1235. Wcześniej w kościele tym spoczęła jego żona Barbara z Biezdziedży z Broniewskich, koniuszanka przemyska, starościanka metelska, która zostawiła mężowi 3 synów i 5 сотеК 1236,
GRAJEWSKI MARCIN HIERONIMOWICZ z Grajewa, dworzanin królewski
Rodzony brat Stanisława Grajewskiego z Grajewa, również dworzanina JKM.
Dworzaninem konnym króla był od 12 VIII 1547 r., służąc w 4 konie. Przed 11 XI 1548 r. do 23 I 1573 r. służył w 5 koni. W l. 1551-1552 był urlopowany 1237, a wówczas Zygmunt August powierzał poufne zadania, m.in. 20 I 1552 r. gdy Mikołaj Radziwiłł Czarny, marszałek WKL zapytywał Zygmunta Augusta o spotkanie jego z Boną, król stwierdził: wyrozumieć będziesz mógł z Graiewskiego dworzanina naszego, który przy tym zjachaniu i witantu naszem non modo adfuit, verum etiam interfuit. Przeto o tym natenczas nie zda się nam TM pisać. Później 23 XI 1553 r. z Knyszyna król do Mikołaja Radziwiłła pisał: Poruczeliśmy Grajewskiemu dworzaninowi naszemu TM niektóre rzeczy powiedzieć, a tak żądamy, aby mu TM wiarę dał we wszystkim. 3 XII 1553 r. z Knyszyna król wzmiankował, że otrzymał od Mikołaja Radziwiłła Czarnego list z rąk Grajewskiego. 22 I 1553 r. również z Knyszyna (in venationibus) Zygmunt August ponownie stwierdzał: poruczeliśmy ur. Grajewskiemu dworzaninowi naszemu, aby imieniem naszym niektóre rzeczy TM powiedzieć, a tak żądamy, aby mu TM wiarę dał. 19 П 1554 r. znów król pisał z Lublina, a z listu okazuje się, że Grajewski relacjonował rozmowy Mikołaja Radziwiłła z kasztelanem krakowskim dotyczące Zygmunta Augusta. Król wówczas polecił Grajewskiemu udanie się do Mikołaja Radziwiłła i zrelacjonowanie szersze spraw, niż zapis w liście. Takież samo zadanie poleca król w liście 15 III 1554 r. 21 XII 1556 r. z Warszawy pisał król do Mikołaja Radziwiłła: Gdy od nas odjeźdżał ur. Marcin Grajewski dworzanin nasz, poruczyliśmy, aby imieniem naszym niektóre potrzeby i sprawy nasze TM ustnie powiedział, także, by wszytki rzeczy, które się tu na tym naszym sejmie dzieją. A tak żądamy, aby mu TM we wszytkim zupełną wiarę dał... Później 7 VIII 1564 r. w liście z Parczewa król informował, że Marcin Grajewski oddał mu list od Mikołaja Radziwiłła. Monarcha nadmienił: p. Grajewskiego w rzeczach od WM ku nam wskazanych wysłuchać nie zaniedbamy. Wkrótce potem 21 VIII 1564 r. z Wojnic król pisał do tegoż Radziwiłła: prze p. Grajewskiego mieliśmy na pisanie abo wskazanie WM odpisać, lecz iż on z niektórych potrzeb odjachać musiał, nie opowiadając się пат1238.
Marcin Grajewski posiadał dobra w okolicach Knyszyna. Inwentarz starostwa knyszyńskiego z 1564 r. wzmiankował: Sioło Woznawieś. W tem siole gruntu dobrego wł. 20. Oddano p. Grajewskiemu za listem КЛМ wt. 1239.
13 IV 1558 i 16 I 1565 r. Marcina Grajewskiego wspominano jako właściciela Dolistowa 122. 1 VII 1566 r. szl. Jan Wroczyński, syn Stanisława, dziedzic z Wrocenia dał na wieczność Marcinowi Grajewskiemu dziedzicowi w Dolistowie, wojskiemu drohickiemu sąsiadujące z jego majętnością grunty przy gościńcu goniądzkim nad rzeczką Klonówką, aż do Biebrzy 1241.
1240 2 IX 1569 r. Zygmunt August zachował go przy gruntach zwanych Radzie, obejmujących 10 1/2 wł., wsi należącej do dóbr Smogorówka, zgodnie z tym jak posiadał je według przywileju1242 124. W 1580 r. płacił podatek z Dolistowa, Smogorówki, Tajna i Woźnej Wsi1243, W 1581 r. wymieniono go ponadto jako właściciela Koszewa pod Bielskiem Podlaskim 126,
11 VIII 1564 r. król rozstrzygał spór pomiędzy czcigodnym Piotrem z Poznania, kanonikiem wileńskim, plebanem suraskim, królewskim fizykiem i Grajewskimi, tj. ur. Marcinem Grajewskim dziedzicem z Dolistowa, trybunem drohickim, ur. Stanisławem Grajewskim dworzaninem Żygmunta Augusta i ur. Anną Grajewską, ich siostrą, wdową po Baltazarze Pietkowskim z Pietkowa1245.
Marcin Grajewski w l. 1554-1584 pełnił urząd wojskiego drohickiego!28. Ok. 1584 r. pełnił też urząd pisarza ziemskiego wiskiego.
GRAJEWSKI PIOTR, dworzanin królewski Od 2 VIII 1563 do 1572 r. jako dworzanin konny służył w 6 koni1247. Był dziedzicem Ста)ема1248. 3 XI 1568 r. Krzysztof i Jan Grajewscy dobra swoje ojczyste: Grajewo, Mierucie, Konopki, Wiśniewo i Karniewo ofiarowali swemu bratu rodzonemu Piotrowi Grajewskiemu dworzaninowi JKM 1249, 4 XI 1570 r. dożywotnio otrzymał wieś Żebry położoną w sąsiedz-12441246
Сноски
1122 AGAD Warszawa, ASK, dz. LVI, nr K-11, k. 2-48.
1123 M. Ferenc, Dwór Zygmunta Augusta..., s. 173.
1125 BAN Kórnik, nr 250, К. 37v-38.
1124 К. Lepszy, Bielawski Stefan, PSB, t. 2, Kraków 1936, s. 39; A. Jabłonowski, Jan Zamoyski na Podlasiu.
1127 Testament Zygmunta Augusta...
1128 MN Kraków, Bibl. Czart., TN nr 81, dok. 14, s. 39-40; BU Warszawa, Dział Rękopisów, nr 44, k. 47v-49.
1129 MN Kraków, Bibl. Czart., TN nr 30, dok. 30, s. 99-102.
1126 BAN Kórnik, nr 250, k. 48v.
1130 AGAD Warszawa, ASK, dz. LVI, nr T-4, К. 10v.
1131 CAADR Moskwa, Е. 389, op. 1, nr 53, К. 23; AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 15, s. 548-551.
1133 AGAD Warszawa, ASK, dz. I, Rachunki królewskie, nr 221 В, К. 42v.
1134 К. Chodynicki, Broniewski Marcin, PSB, t. 2, s. 460.
1135 Ferenc, Dwór Zygmunta Augusta..., s. 175, 206.
1132 AP Kraków, ZZG, nr 108, К. 324v.
1136 s, Jamiołkowski, Tykocin, „Przegląd Katolicki” 1879, nr 49, s. 802-803.
1137 К. Chodynicki, Broniewski Marcin, PSB, +. 2, s. 460.
1138 M. Ferenc, Dwór Zygmunta Augusta..., s. 174.
1139 CPAHB Mińsk, Е. 1809, op. 1, nr 1, К. 310v-311.
1140 5. Jamiołkowski, Tykocin, „Przegląd Katolicki” 1879, nr 49, s. 802-803.
1141 MN Kraków, Bibl. Czart., TN nr 80, s. 551-554; $, Orzelski, Bezkrólewia ksiąg ośmioro..., t. I, s. 30. W Artykułach Rzeczypospolitej opatrujących i porządek do elekcji nowego króla czyniących z dnia 28 I 1573 r. podjętych na Konwokacji Warszawskiej czytamy: Do Tykocina, aby pan podskarbi koronny i litewski, z deputaty tu z Polski, to jest pan trocki [Ostafi Wołłowicz — przyp. J. M.], z panem chełmińskim [Janem Dulskim - przyp. J. M.], k temu z rycerstwa pan star. wiski [może Piotr Grajewski”?], z panem [Piotrem — przyp. J. М.] Wesołowskim i z panem Pociejem jechali. A mają się do Tykocina na niedzielę Reminiscere [15 II 1573 r.] zjachać, pieniądze służebnym zapłaciwszy... Tykocin na ten czas zda się tak opatrzyć, gdyż działa i insze skarby nie mogą stąd łatwie być wywiezione. Drabów porządnych na nim 300 ma być. Jeno to ma być pod rozkazaniem pana Zebrzydowskiego, drugie pod pana Broniewskiego, trzecie pod pana Owadowskiego. К temu do pana [Hrehorego Wołłowicza strzelców - przyp. J. M.] leśnicze litewskie [przysłał], którzy są na Podlasiu i w bielskim powiecie, pod rozkazanie i w sprawę ku każdej potrzebie, tym to panom dworzanom podali, a pan star. knyszyński i tykociński, aby żywnością t wszelakiemi potrzebami i szpiegami zamek opatrowali. - MN Kraków, Bibl. Czart., TN 81, nr 31, s. 123.
1142 MN Kraków, Bibl. Czart., TN 81, nr 47, s. 208.
1143 MN Kraków, Bibl. Czart., TN 30, nr 30, s. 99-102.
1144 CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 53, k. 22.
1145 AGAD Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr T-4, К. 7.
1146 BU Warszawa, Gabinet Rycin, Zb. król. P. 188, nr 56 — Plan rynku tykockiego z ok. 1770 г.; AGAD Warszawa, Arch. Ros. 82.
1147 ĄAGAD Warszawa, ASK, dz. LVI, nr T-4, k. 7, 19, 23, 33 i 134.
1148 Lustracje woj. podlaskiego 1570 1 1576, s. 109.
1149 CAADR Moskwa, Е. 389, nr 53, К. 22.
1150 АСАР Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr T-4, К. 98 i 134.
1151 AGAD Warszawa, ML 118, К. 298v-299v.
1152 Por. A. Jabłonowski, Podlasie, cz. 1-3 i F. Piekosiński, Rekognicjarz poborowy.
1153 Rachunki dworu królewskiego 1544-1567, wyd. A. Chmiel, +. 1, s. 40.
1155 Por. AGAD Warszawa, ASK, dz. I, Rachunki królewskie, nr 221 B, k. 42-43v.
1156 Por. AGAD Warszawa, ASK, dz. I, Rachunki królewskie, nr 221 B, k. 42-43v; Akta albo sprawy, nr 473.
1157 Źródła do dziejów, s. 251, 258, 279.
1158 AGAD Warszawa, ASK, dz. I, Rachunki królewskie, nr 110, s. 852; D. Quirini-Popławska, Działalność Włochów..., s. 47.
1159 BAN Kórnik, nr 250, k. 32v.
1160 BAN Kórnik, nr 51.
1154 BAN Kórnik, nr 250, k. 87 v.
1161 Akta albo sprawy, nr 473.
1162 Piękny pergaminowy dokument z pieczęcią kancelarii litewskiej spłonął w 1944 r. wraz ze zbiorami Biblioteki Przezdzieckich i dziś nie wiemy, czy dotyczył jedynie dożywotniego użytkowania dóbr, czy nadawał je już dziedzicznie. Por. Z. Wdowiszewski, Straty Biblioteki Przezdzieckich, [w:] Straty bibliotek, t. III, Warszawa 1955, s. 384; Syn z kolei zasłużył się w wojnie inflanckiej, w krwawych bojach pod Wielkimi Łukami. Ponowienie nadania Harasimowicz, Steckiego Sioła, Grodziszczan, Bieniewicz i Stocznego wynikało z wdzięczności króla.
1163 CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 60, k. 23: List pisany do Scipiona Kampo o postupene sel Jaćno do derżavy novodvorskoj do les'nictva novodvorskoho Stoćka. Dokument wpisany był w ML w I. 1576-1578. W innym tomie ML czytamy: Privilej kavalkatoru JKM Scypionu Kampo na sela u volosty starostva horodenskoho nowoduorskoj Harasymowicy i Stoćny pravem dożyvotnim. — por. CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 58, k. 190.
1164 AGAD Warszawa, ASK, dz. I, nr 10, s. 90.
1165 Prawa t przywileje; J. Maroszek, Kalendarium klasztoru Ojców Bazylianów w Supraślu - czasy Aleksandra Chodkiewicza, „Białostocczyzna”, nr 2(34) 1994 r., s. 3-13. W. Pociecha, Królowa Bona, t. III, s. 67.
1166 J, Jasnowski, Chodkiewicz Aleksander, PSB, t. 3, s. 354-355.
1167 S_K. Kossakowski, Monografie historyczno-genealogiczne, t. 3, Warszawa 1872, s. IM-IX.
1168 AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 41, s. 635.
1170 Prawa i przywileje, nr 8 i 9, s. 66-72. J. Jasnowski, Chodkiewicz Grzegorz, PSB, t. 3, s. 358-359.
1169 Pergaminowy oryginał w kolekcji Bogdana Mikuły w Warszawie; Prawa i przywileje, nr 8, s. 66-68.
1171 s, Ptaszyński, /wan Fedorow drukarz ruski we Lwowie z końca XVI wieku, „Rozprawy i sprawozdania z posiedzeń Wydziału Filologicznego PAU”, t. 11, Kraków 1886, s. 38.
1172 AP Kraków, АМСЬ, nr 38, К. 1-3.
1173 7. Jasnowski, Chodkiewicz Jerzy, PSB, t. 3, s. 369.
1174 Prawa i przywileje, nr 20, k. 184.
1175 AP Białystok, Kamera, nr 3240, k. 3-3v.
1176 т. Czacki, O litewskich i polskich prawach, t. 1, s. 272-273.
1177 т.т. Baranowski, Materiały do dziejów wsi polskiej, z. 1, s. 11-18.
1178 Por. Tekst Ustawy na wołoki z 1 TV 1557 r. BU Toruń, nr 877: М. Łastoński, Gistaryia Belaruska..., s. 339-364.
1179 BU Toruń, nr 877.
1180 АСАР Warszawa, Ks. miasta Knyszyna, nr 1, k. 16 i 40.
1181 w. Pociecha, Chwalczewski Piotr, PSB, t. 4, s. 2-3; Tenże, Chwalczewscy (Franciszek-Jerzy-Piotr-Stanisław), Kraków 1938, s. 9-13.
1182 Opis 815 rękopisów, s. 103, nr 119. Był to kodeks papierowy XVI w., pod sygnaturą Biblioteki Krasińskich 135, spisany na kartach 5-34. Spłonął w 1944 r. w Bibliotece Narodowej w Warszawie. Druk: W. Chomętowski, Materiały do dziejów..., s. 240-263.
1184 CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 85, k. 195; AGAD Warszawa, APPP, nr 19, s. 250.
1185 AGAD Warszawa, ASK, dz. XLVI, nr 146 А, К. 26v.
1183 Niemal w całości opublikowany został bez wskazania na ten konkretnie inwentarz przez W. Chomętowskiego, Materiały do dziejów..., s. 267-299.
1186 I Kapica-Milewski, Herbarz, s. 447. 13 V 1536 r. występuje jako mediator w sporze między Pawłem — kustoszem katedry wileńskiej i plebanem nowogródzkim a Jurgim Jaczkowiczem Zielepuchą urzędnikiem królowej Bony, dotyczącym dziesięciny kościoła odelskiego należnej z majętności Kundzin - BAN Wilno, Е. 273, nr 2398.
1187 Informacje zawarte w liście Jerzego Wiśniewskiego do Edwarda Popławskiego z 26 III 1980 r. Рог. Е. Popławski, Materiały do historii..., cz. 1, s. 94.
1188 BAN Wilno, Е. 1, nr 122; Opisanie ROVPB, t. III, prilożenija s. 55-56, nr 17; R. Jasas, Pergamentu katalogas..., s. 168, nr 420.
1190 ВАМ Wilno, F. 1, nr 152; Opisanie ROVPB, +. III, prilożenija s. 62-65, nr 25 nr 17, R. Jasas, Pergamenty katalogas..., s. 204, nr 518.
1191 Ff Piekosiński, Wypisy heraldyczne z ksiąg poborowych, „Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie”, t. II — rok 1910, Lwów 1911; Urzędnicy podlascy, s. 165.
1189 CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 58; A. Boniecki, Poczet, s. 366.
1192 MIW, t. 530 [8], nr 46-48, 56, s. 44-49, 53-57. Lustracje woj. podlaskiego 1570 i 1576, s. XXII-XXIII i 146.
1193 AGAD Warszawa, ASK, dz. LVI, nr T-4, k. 15.
1194 AGAD Warszawa, MK 107, К. 521; MRPS, +. V-1, s. 235, nr 4146.
1195 AGAD Warszawa, ASK, dz. I, nr 47, К. 236 у.
1197 К, Lepszy, Dulski Jan, PSB, t. 5, s. 461.
1196 К. Lepszy twierdził, że żoną Dulskiego była Rożnówna z Bruśnik, wdowa po Firleju woj. krakowskim.
1199 Lustracje woj. podlaskiego 1570 i 1576, s. XXII, 110-120.
1200 AGAD Warszawa, MK, nr 129, k. 353-353v.
1201 MN Kraków, Bibl. Czart, nr 80, s. 390.
1202 АР Białystok, Kamera, nr 3240, К. 19-20v.
1203 AWAK, t. 14, nr 12, s. 180.
1198 MN Kraków, Bibl. Czart., TN, nr 81, dok. nr 14, s. 39-40.
1204 AGAD Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr К-11, К. 2-48.
1205 Później w 1. 1590 i 1612 Zinowo zwano Żywkowo i trzymał je syn Jana Dzierżanowskiego — Stanisław. Por. I. Kapica-Milewski, Herbarz, s. 371.
1206 w, Chomętowski, Matriały do dziejów..., s. 278.
1207 Revizija puść, s. 33.
1208 I Kapica-Milewski, Herbarz, s. 93-94, 346..
1209 M, Mituła, Życie Górnickiego, s. 101. 89 s. 15. K. Morawski, Czasy zygmuntowskie na tle prądów Odrodzenia, Warszawa 1965,
1210 Dawniej przed 1944 r. w Bibliotece Narodowej jako rękopis Biblioteki Ordynacji Krasińskich nr 135, k. 204-261. Por F. Pułaski, Opis 815 rękopisów, nr 119, s. 103.
1211 Е. Kurdybacha, Stanisław Fogelweder, humanista i dyplomata polski w. XVI, „Prace historyczne Akademickiego Koła Historyków Uniwersytetu Jana Kazimierza”, Lwów 1929; Ł. Kurdybacha, Fogelweder Stanisław, PSB, t. 7, s. 44-46.
1212 AGAD Warszawa, Księgi grodzkie bielskie, nr 6, К. 31-3lv i 632; AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 65, k. 142. 93 94 F. Piekosiński, Wypisy heraldyczne, s. 30.
1213 Piekosiński, Wypisy heraldyczne, s. 9.
1214 А. Jabłonowski, Podlasie, cz. 1, s. 121.
1215 AP Białystok, Kamera, nr 155 A, k. 218v (z powołaniem się na Metrykę Koronną, nr 137, k. 315).
1216 M. Ferenc, Dwór Zygmunta Augusta..., s. 105, 124.
1217 CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 88, k. 256; APP, nr 19, s. 456.
1218 CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 42, k. 61; I. T. Baranowski, Podlasie w przededniu..., op. cit., s. 8.
1219 Pomierzenia sadzawek knyszyńskich przez pana Piotra Chwalczewskiego podkomorzego kaliskiego zbudowanych, ich szerokości, długości i głębokości przez miernika Piotra, a grabarza Mroska - zob. W. Chomętowski, Materiały do dziejów..., s. 259-263.
1220 CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 39, k. 256.
1221 AGAD Warszawa, MK, nr 112, k. 120-120v.
1224 f, Górnicki, Pisma, t. 1, s. 50-51. Najnowszy stan wiedzy o Górnickim w pracy J. Z. Lichańskiego, Łukasz Górnicki. Polski Castilione, Warszawa 1998.
1225 т. Wierzbowski, Materiały do dziejów piśmiennictwa, t. 2, nr 200; A. Kawecka-Gryczowa, Biblioteka Ostatniego Jagiellona..., s. T4; Knigi iz biblioteki pol'skogo korolja Sigizmunda II Augusta. Katalog, „Biblioteka Rossijskoj Akademii Nauk”, Sankt Petersburg 1994.
1226 BAN Kórnik, nr 250, k. 46.
1222 7, Dunin-Kozicki, Nieznane pismo..., s. 5.
1223 Do 1944 r. BN w Warszawie dokument ten był zachowany w rękopisie Bibl. Ordynacji Krasińskich, nr 206 (401).
1227 w, Semkowicz, Wywody szlachectwa w Polsce XIV-XVII w., s. 81-82.
1228 Testament Zygmunta Augusta, s. 12.
1229 AGAD Warszawa, Ks. grodzka bielska, nr 3/1, К. 60.
1230 Błąd kopisty, winno brzmieć: Górnickiego. MN Kraków, Bibl. Czart., TN, nr 75, dok. 77, s. 315.
1231 7 memoriału obywateli Tykocina z 1791 r. do Asesorii. Cyt. za: J. Jamiołkowski, Tykocin, nr 49, s. 802-803.
1233 AGAD Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr Т-4, К. 6.
1232 AGAD Warszawa, ASK, dz. LVI, nr G-6; J. Kloza, J. Maroszek, Dzieje Goniądza, nr 13, s. 135-197.
1234 ĄAGAD Warszawa, Sumariusz ML, t. VI (1574-1605), К. 9v; M. Mituła, Życie Górnickiego..., s. 101.
1235 Napis na nagrobku przepisał jeden z zakonników bernardyńskich tykocińskich. Cyt. za Janczak, Z Tykocina, s. 361; M. Mituła, Życie Górnickiego..., s. 105-106: Łukaszowi Górnickiemu, tykocińskiemu i wasilkowskiemu staroście, czterech królów Polski: Zygmunta Augusta, Henryka Walezego, Stefana Batorego, Zygmunta III sekretarzowi wielkiemu na dworze w Rzeczypospolitej mężowi, wystawili jako ojcu ten mały pomnik synowie Jan i Łukasz. Zmarł w roku pańskim 1603 dnia 22 lipca mając lat 76.
1236 д, Przezdziecki, Kilka nowych szczegółów dotyczących Łukasza Górnickiego, „Biblioteka Warszawska” 1862, t. II, s. 101.
1237 M. Ferenc, Dwór Zygmunta Augusta..., s. 51 i 178.
1238 Listy oryginalne Zygmunta Augusta, s. 18-72.
1239 W. Chomętowski, Materiały do dziejów..., s. 285.
1241 Nadanie dotyczyło gruntu leżącego, błoto z chrustem olsowem, po koniec włók swoich smogorowskich, które się ściągają do brodu gościńca goniądzkiego, a poczyna się to miesce i błoto mienione od przerzeczonego gościńca leżące, idąc ku Smogorówce, temi włókami, między chrustem tegoż to Marcina Grajewskiego, a rzeką Klonówką, [z] którą graniczy imienie wroczeńskie, z imiony tego to Grajewskiego. Nadto i na drugiej stronie brodu, tego to gościńca z Dolistowa do Goniądza ku rzece Biebrzy, idąc błotem i chrustem tą Klonówką, granicą. Wszystko to, co by tam własnego, według prawa przyrodzonego i nabytego, na przerzeczonego Jana Chmarę Wroceńskiego przyjść i na potym przypaść miało..., to wszystko ma posiadać Marcin Grajewski - AGAD Warszawa, Księgi ziemskie bielskie, nr 2, k. 115.
1240 AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 9, s. 170 i 324-325.
1242 AGAD Warszawa, Ks. ziemskie bielskie, nr 2, К. 25v-26; 12 VI 1537 r. Zygmunt Stary ziemianinowi Chmarze Wroceńskiemu do jego majętności, którą on miał pod Goniądzem, w pow, bieslkim dodał 3 pustowszczyzny na Smogorówce: Źdanowską, Kosowską i Juszkowską. Zob. LMV, t. 25 [25], nr 58, s. 121-122.
1243 д, Jabłonowski, Podlasie, cz. 1, s. 115.
1245 AGAD Warszawa, Księga ziemska bielska, t. 2, k. 294.
1247 M. Ferenc, Dwór Zygmunta Augusta..., s. 178.
1248 AGAD Warszawa, MK, nr 107, k. 410; MRPS, t. V, cz. 1, nr 4096, s. 232.
1249 AGAD Warszawa, MK, nr 101, k. 193; MRPS, t. V, cz. 1, nr 3728, s. 213.
1244 p. Piekosiński, Wypisy heraldyczne z ksiąg poborowych, „Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie” 1910, t. 2, Lwów 1911, s. 9-10.
1246 ĄAGAD Warszawa, Ks. ziemskie bielskie, nr 1, k. 51v; AP Kraków, ZZG, nr 55 (30 IV 1584 r.); 4 IV 1569 r. na mocy dekretu królewskiego Marcin Grajewski utracił urząd wojskiego drohickiego na rzecz Macieja Sawickiego. Później 13 VII 1573 r. Maciej Sawicki kasztelan podlaski i jego syn Wojciech zawarli w Dobrzyniewie kontrakt z Marcinem Grajewskim dotyczący urzędu wojskiego drohickiego. Grajewski miał zatrzymać urząd, podczas gdy Wojciech Sawicki otrzymał prawo następstwa po nim. 23 IV 1574 r. obaj Sawiccy protestowali przeciwko Grajewskiemu o niedotrzymanie warunków kontraktu — AGAD Warszawa, MK, nr 113, k. 59-60. 18 VII 1576 r. Grajewski uzyskał od Stefana Batorego potwierdzenie posiadania urzędu wojskiego drohickiego - AGAD Warszawa, MK, nr 114, k. 138-140. Urzędnicy podlascy, nr 708, s. 97.