Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Глава VIII. Люди - исполнители королевских замыслов (часть 3 из 4): оригинал

Глава VIII. Люди - исполнители королевских замыслов (часть 3 из 4). С. 474-501. Польский текст издания.

1391 Jurowce2”3, Prócz tego dworu w 1581 r. należały do niego wsie: Jasionówka, Kalinówka, Słomianka i Starowola?”.

Był on żonaty z daleką powinowatą Jana Zamoyskiego. To on pomógł posiąść Zamoyskiemu starostwo knyszyńskie. Trojan zajmujący dla hetmana i kanclerza Knyszyn pisał o nim: człowiek zacny, uczciwy, możny i na wszem rządny.... jako na nowem gospodarstwie, którzyśmy w piwnicy nie zamożni byli, karmi, poi, obsyła wołmi tłustymi, zwierzynami, starymi i prostymi miody, piwem dobrem, a na koniec choca to we dworze jest, tedy owsami, sianami i co potrzeba..1394. Zmarł po 1589 r. Może to on był współautorem z Marcinem Kurzenieckim epitafium ku czci Stefana Bielawskiego, zmarłego w 1596 r., z którym był spokrewniony, a wówczas datę śmierci należałoby przesunąć po tym гоКи 1395.

KURZENIECKI KACPER IWANOWICZ

8 IX 1556 r. występował wśród dworzan konnych króla Zygmunta Augusta i służył w 6 koni. Jako dworzanin wzmiankowany był jeszcze 6 V 1564 r. Był współwłaścicielem Jasionówki i Kalinówki pod Knyszynem.

KURZENIECKI ŁUKASZ IWANOWICZ

Karierę rozpoczął jako wójt dobrzyniewski. Jeszcze przed 1536 r. otrzymał od Radziwiłła jako własność dziedziczną grunty przy ujściu Sokołdki do Supraśli wraz z dworcem Sokołdką. W 1536 r. do dzierżawcy knyszyńskiego Aleksandra Chodkiewicza dotarło zeznanie bartnika Ołucha z Plosek pod Bielskiem, który wcześniej łaźnię swoją miał u okołów u zbiegu 50- kołdki i Supraśli. Twierdził on, że odebrał mu ją Mikołaj Radziwiłł, każąc płacić podatki do Goniądza. Tyi okoly i lazniśca p. vocvoda vojtu dobrenevskomu Lukaśu otdal na zemjanstvo, i teper znaki, gde okoly byli i est1392

1393 togo velikij znak, niśli mnogo, i pole rozrobleno, nedaleko puści gorodenskoj, pod ostupom Vasilkovom. Gajewnik suraski Kuźma Kostenowicz (brat Maksima?) powiedział, że także posiadał łaźnię nad Supraślą, tam, gdzie obecnie Łukasz wójt dobrzyniewski domom sedit i senożaty ego zachodnyi pod nim i derevo bortnoe nebożcik p. voevoda v nego otnjal i Lukażu otdal, a tak i берет kliućnik belskij podle davnosti, za toe derevo dan па mnie beret?""1396,

W II 1558 r. król zatwierdzał intercyzę ślubną Łukasza Kurzenieckiego ze Stefanią Aleksandrówną Wiszniowiecką1397. W styczniu 1562 r. ożenił się z córką starosty knyszyńskiego Piotra Chwalczewskiego 1398. Spowodowało to nadużycia, których autorem był Chwalczewski, a zakończyło się, jak się wydaje, odejściem tego reformatora ze stanowiska dzierżawcy knyszyńskiego. Lustratorzy starostwa knyszyńskiego w 1602 r. pisali: Kalinowka, Stara Wola, Jaszinowka, Słomianka i Chobot[k]y — wsi na gruncie starostwa knyszyńskiego zasadzone, lecz je teraz trzymają panowie Kurzenieczcy, mając je sobie za dziedziczne i podzielili się jemi po ojcu swem i łakową nam sprawę dawano o tych wsiach, iż Kalinowka, którą przedtym zwano i teraz jeszcze zowią Wojtowcami (bo są inne dwie - jedna Królewska, a druga Wójtowska Kalinowki) była na wójtostwo i 100 kop lit. sumy na niej miało być zapisanych, do której Kalinowski p. Chwalczewski, star. naonczas knyszyński panu Kurzenieczkiemu, gdy jego córkę pojmował, Starą Wolę przyłączył. A Jassinowka, Słomianka i Chobot[k]y przedtym jeszcze były rozkopane. I tak to ludzie przed nami ćwierdzili, iż to wszystko królewszczyzna, o czym wziąwszy wiadomość posyłalichmy do panów Kurzenieczkich, jeśliby chcieli dopuścić lustracjej na te dobra, albo nie. Na co żadnego responsu nie było?80,

Już ok. 1561 r., gdy król nakazał skupywać wójtów knyszyńskich, wówczas wójtostwo dobrzyniewskie znajdowało się w rękach syna Łukasza Kurzenieckiego — Jerzego?8!. On też dziedziczył Sokołdkę.13991400

KURZENIECKI MIKOŁAJ IWANOWICZ, dworzanin królewski

Od 16 VIII 1545 r. służył w 4 konie jako dworzanin królewski1401. W 1546 r. Mikołaj Iwanowicz z Kurzeńca, dworzanin królewski otrzymał ostęp puszczy knyszyńskiej — Jasionówkę1402. Braćmi Mikołaja byli: Łukasz, Kasper i Jerzy starościce pińscy, którzy wraz z nim otrzymali pozwolenie od króla Zygmunta Augusta na założenie miasta w ich dobrach Werchnianskoje (Worniany?), otworzenie tamże karczem i ustanowienie targów1403, Zmarł po

LEWICKI MACIEJ, dworzanin królewski, sędzia ziemski bielski

W 1551 r. bielszczanie skarżyli się królowi na swego podsędka Lewickiego, iż1405 z powodu spraw królewskich często bywa nieobecny w sądzie. Zygmunt August rozkazał, aby podsędek, gdy sam nie może przybyć na roki, wysyłał zamiast siebie szlachcica gruntownie obeznanego ze sprawami sądo-

LIPIEŃSKI SEBASTIAN, miernik tykociński

2 IX 1568 r. wspólnie z podstarościm tykocińskim Florianem Łobeskim wymierzył nad Nereślą pod Żyranem łąki dla bernardynów tykocińskich, w związku z poleceniem króla Zygmunta Augusta1404,

Może był tożsamy z Sebastianem Rosko, notowanym w inwentarzu miasta Tykocin z 1571 r., jako posiadacza własności w tym mieście1407,

LISOWSKI JAN, dworzanin królewski

W pobliżu Knyszyna i Jasionówki znajdowała się niewielka dzierżawa królewska zwana Krzywą. Tworzyły ją folwark Krzywa i wsie: Krzywa, Olszanka i Krukowszczyzna liczące 15 wł. W 1576 r. włość znajdowała się w posiadaniu Jana Lisowskiego dworzanina królewskiego1408. Janek Lisowski należał do 14 pokojowców dworu litewskiego króla Zygmunta Augusta

1406 i wymieniany był w l. 1543-1548 1409, а także 6 XI 1562 i 23 I 1573 г. 291 Lisowski zmarł w 1579 r., bo 21 IX tegoż roku Stefan Batory nadał

dzierżawę Krzywa, w starostwie knyszyńskim Janowi Zamoyskiemu, miej-

scowemu staroście, zaznaczając, że obejmuje ją właśnie po Lisowskim 292,

LUDWIK, balwierz JKM, zm. przed 15 XI 1569 г.

7 IX 1547 r. Ludwik balwierz otrzymał z kasy Zygmunta Augusta 4 zł za opiekę sługi Szymka. 10 X tego roku otrzymał zwrot należności za kosmetyki dla króla. W roku tym otrzymał 5 fl pensji. Kolejną należność jego uiszczał król 13 I 1548 г. 1411

Wspomniany był jako nieboszczyk 15 XI 1569 r. w rejestrze wpływów, które otrzymał Mikołaj Konarski nadzorca dworca knyszyńskiego. Pieniądze po zmarłym, w kwocie 725 zł, 7 gr przekazali królowi Floriano Caborto, aptekarz królewski i Piotr kominnik 1412,

LIS MACIEJ Z KRAJNY, medyk królewski, zm. przed 1550 r.

Założycielem Buzun był Maciej z Krajny herbu Topór, zwany też Doktorem, Krajną (Crayną), Lisem lub Maciejem z Buzun. Była to postać wybitna: lekarz nadworny Zygmunta Starego i Bony oraz książąt mazowieckich, absolwent Akademii Krakowskiej i Uniwersytetu Padewskiego, humanista o szerokich zainteresowaniach naukowych (m.in. w dziedzinie medycyny, astronomii i astrologii, filozofii, prawa, literatury klasycznej, piśmiennictwa humanistycznego), a także znany bibliofil.

Karierę podlaską rozpoczął w państwie goniądzko-rajgrodzkim Mikołaja Radziwiłła woj. wileńskiego. W 1519 r. występował jako świadek sztuk i medycyny doktor w dokumencie Mikołaja Radziwiłła dla kościoła w Rajgrodzie1413, Inwentarz dóbr radziwiłłowskich: goniądzkich, rajgrodzkich, knyszyńskich i waniewskich z 1536 r. wyszczególniał w części czwartej tych majętności — waniewskiej: a pod doktorom Lisom 30 i pol 4 volokż, tj. 33 1/2 wł. Dotyczyło to bez wątpienia wzmianki o dobrach Buzuny koło Turośni Kościelnej, bowiem do tejże włości waniewskiej należały dworzec turosieński

1410 w Turośni Роше) 296. W 1533 r. władca ferował dekret poddanych saraskich z doktorem Lisom o zemlu nazvanoju Kovali. A w innym miejscu Metryki Litewskiej odnotowano dekret Mateju Lisu na selo Kovali w volosti sarazkoj većnostju prysużonoe. Oznacza to, że wówczas Maciej Lis prowadził akcję kolonizowania dóbr buzuńskich na granicy miasta Suraża, gdzie jedna ze wsi o tej nazwie należała do miasta, a druga do dóbr Buzuny.

W I. 1520-1524, za wstawiennictwem Bony doktor Lis dostał też posiadłości po obu stronach Narwi, które skolonizował, zakładając dobra Strabla z 6 wsiami. Tam też pewnie, a nie w Buzunach, mimo że mieszkał w nich w 1. 20-tych, założył Maciej z Krajny swoją główną rezydencję z renesansowym ogrodem. Buzuny jednak musiały być także siedzibą okazałą o nowoczesnej kompozycji przestrzennej.

Po śmierci Macieja z Krajny, dobra po Lisie w 1555 r. podzielono. Strablę wzięła wdowa Eufemia (wzm. 1555, 1562 i 1569 r.), a Buzuny córka — Barbara, zamężna za Mikołajem Arciechowskim z Rozwor herbu Grabie, wojskim bielskim (wzm. w l. 1555-1567), a później od 1570 r. za Janem Dulskim starostą suraskim. W 1569 r. właścicielem majętności był już syn Mikołaja Arciechowskiego — Feliks Adaukt 1415.

Lis był dobroczyńcą bernardynów tykocińskich, którzy pisali o nim w swej Kroniczce, że Mathias Arciechowski cognomentae Lis doctor medicinae SRM, qui calcium argentum decoratum sufficientem ecclesiae donavit, nec non casulam praeciosissimam cum aurofregio, cum superminente de super Cruce in scapulis et margaritis compacta, libro etiam multos, loco perpetuo donavit, et alia multa memorabilia1416.

MĘŻYK STANISŁAW, kuśnierz królewski

W aktach Metryki Litewskiej zachowała się wzmianka o Liście Stanisławu Męzyku kusznierzu na dom wolny w Knyszynie1417. W 1569 r. pisano, że posiada wolny plac i dom Stanisław Męzik kuśnierz KJM1418,1414

MICHAŁ Z WĘGIER, miecznik JKM ę

W rynku tykocińskim w 1571 r. posiadał plac z ogrodem Miszko miecznik, trudniący się wyrobem i naprawą broni siecznej?!. Był on tożsamy z Michałem z Węgier, miecznikiem, który od ok. 1548 r. służył na dworze królewskim. Jako rzemieślnik królewski otrzymywał od króla specjalny przydział paszy (3,5 korca owsa i 2 wozy owsa) oraz pokaźną zapłatę 120 fl. rocznie?0?,

MICHAŁOWICZ IWAN Z RZECZYCY W 1563 r. Zygmunt August nadał mu i jego potomkom 5 wł. w lasach tykocińskich, w Brzezinach nad Narwią, z obowiązkiem służby ziemskiej1421.

MIELKOWICZ JAN, rybak

Knyszyńskie gospodarstwo rybne dozorował rybak ku posłudze dwornej postanowiony. W 1569 r. był nim Jan Mielkowicz, pewnie tożsamy z Janem rybakiem znanym z inwentarza 1564 r., gdy przyjął 3 m. zaścianku przy wsi Chraboły. Otóż w 1569 r. opatrzenie z tytułu jego posług przedstawiało się następująco: pieniędzy lit. kop 4, żyta beczek 6, słodu beczek 6, grochu beczka 1, krup beczka 1 albo jęczmienia beczek 2, mięsa połeć 1, sadła połeć 1, skórznie za talar do spustu stawów. Jan Mielkowicz tożsamy był też ze stróżem stawu Wielkiego Augusta, który posiadał wolne od podatków 13 m. ziemi (wzm. 1573 r.)3%1422. W 1577 r. Jan Rybak ze względu na swe zadania miał swój dom przy ul. Dworskiej w Knyszynie, idąc z Rynku po prawej stronie. Zaznaczono jednocześnie, że dom ten pogorzał. Posesja pewnie ciągnęła się aż do placów ul. Tykockiej, przy której z kolei zaznaczono: Rybak pogorzał, placów 13, wolne3%,

MIKOŁAJ z MĄKOLINA, wójt knyszyński

Jako wójt knyszyński wzmiankowany był 15 V 1544 r. Zanotowano go w aktach cła włocławskiego, gdy wiózł do Gdańska 1 zachcik i 3 centa wańczosu306, Był bratem Macieja z Mąkolina zwanego Kaleckim, plebana14191420

1423 w podknyszyńskiej Kalinówce (wzm. 1534 r.). 25 I 1533 r. na sejmie w Płocku odbyła się nobilitacja ojca wraz z braćmi Maciejem i Mikołajem z Mąkolina przyjętych do herbu Kotwicz Krzyckich1424.

MIŁOSZEWICZ AUGUSTYN, cieśla królewski zamku tykocińskiego

Już w inwentarzu posiadłości miejskich Tykocina 7 1571 r., w sąsiedztwie kościoła farnego znajdowały się dwa dwuprętowe place Augustyna cieśli JKM. Były one zwolnione od powinności miejskich, podobnie jak prowadzona przez niego karczma miodowa1425. Inny plac jego położony był przy ul. Sanickiej, a przy ul. Pajewskiej dwa duże ogrody liczące po 20 i 12 pr. W 1576 r. opowiadał p. starosta, iż Augustynowi cieśli zamkowemu wedle rozkazania KJM płaci pieniędzy strawnych po 40 gr pol. na każdy tydzień, na co list ma JMP podkanclerzego koronnego1426,

O jego zatrudnieniu przy budowie twierdzy tykocińskiej wiemy też z kwitu, który dał Stefan Batory Górnickiemu za wypłacone przez niego pieniądze jurgieltnikom i serwitorom JKM z 12 Ш 1578 г. 1427

MYSZKOWSKI Z MIROWA STANISŁAW, dozorca mennicy tykocińskiej, woj. krakowski

Myszkowski od 1565 r. był woj. krakowskim1428.

Dworzaninem młodego króla Myszkowski był od 1546 r. Często przebywał w otoczeniu monarchy, który używał go do szczególnych poruczeń i hojnie za nie wynagradzał. Na sejmie egzekucyjnym był jednym z głównych zwolenników przeprowadzenia egzekucji dóbr. H. Kowalska tak go charakteryzowała: Preferował go król w czasie, gdy sam już bardziej niż niegdyś krytyczny w doborze doradców starał się zgromadzić wokół siebie krąg lojalnych dostojników... Zygmunt August widział w Myszkowskim człowieka, na którego liczył i na którym polegał w trudnym okresie realizacji reform egzekucyjnych i ostrych spięć wokół spraw wyznaniowych1429. Pobyt Myszkowskiego w Tykocinie odnotowano w inwentarzu starostwa tykocińskiego 1572 r. Przy opisie folwarku w Lipnikach stwierdzono: gdy JMP wojewoda krakowski na tym folwarku stał wzięto na jego konie owsa beczek 1430. Monety emitowane w Tykocinie noszą herb Myszkowskiego — Jastrzębiec.

NARKUSKI GABRIFLOWICZ STANISŁAW, magister sztuk wyzwolonych, proboszcz tykociński

Po przejściu dóbr tykocińskich w ręce Zygmunta Augusta król obdarzył plebanią Stanisława Narkuskiego mistrza sztuk wyzwolonych, który w 1534 r. uzyskał w Akademii Krakowskiej tytuł bakałarza. Spotykamy go 25 VII 1545 r. jako plebana tykocińskiego, gdy dochodzi dziesięciny z folwarku Stelmachowo i gruntów w obrębie Tykocina1431, Od 1550 r. Narkuski nosił tytuł kanonika wileńskiego. Był też kanclerzem biskupim, później sekretarzem królewskim. Król powierzał mu specjalne misje. W styczniu 1560 r. wysłany został w poselstwie do Inflant, a w nagrodę dobrze spełnionego poselstwa król mianował go archidiakonem wileńskim. W 1563 r. został mianowany biskupem wileńskim, ale nie doczekał się bulli papieskiej i zmarł jako nominat w 1564 r1432.

NOWICKI MICHAŁ, masztalerz królewski

Spotykamy go w księgach miasta Knyszyna 17 XI 1570 r., gdy pożyczał na 2 tygodnie 1 kopę gr, u jednego z mieszczan knyszyńskich, a dał w zastaw 3 kołą1433,

Masztalerzem królewskim był co najmniej do 25 VI 1564 r. W źródlach odnajdujemy o nim wzmiankę 4 XI 1569 r1434.

PIASECKI JAKUB, koniuszy królewski, zm. 1587 r.

Pochodził z Piaseczna w pow. radomskim, ziemi sandomierskiej. Już w 1574 r. pełnił funkcję podkoniuszego koronnego. Od 19 VIII 1564 r. do 10 VI 1574 r. sprawował urząd koniuszego królewskiego1435. W l. 1564-1574 był ponadto koniuszym koronnym. 18 I 1569 r. wskutek protestów Litwinów został czasowo pozbawiony stanowiska koniuszego królewskiego, które dano Fedorowi Hołowni, ale ten ze względu na to, że był chory i stary pewnie go nie objął. Piasecki wrócił do swoich obowiązków1436,

Inwentarz knyszyński z 1569 r. stwierdzał, że król polecił wybudować koniuszemu w Knyszynie dwór, który zwolniony był od podatków1437. Jednak już rejestr poborowy miasta Knyszyna z 1577 r. nie wykazuje w spisie własności w mieście tego dworu. Zamiast Piaseckiego wymieniany jest dwór należący do Scipio del Campo, który pewnie zastąpił Piaseckiego w obowiązkach zarządcy koniuszni knyszyńskiej1438,

7 IV 1571 r. Jerzy Jazłowiecki z Buczacza dowódca wojsk królewskich, starosta czerwonogrodzki, chmielnicki i lubaczowski wydzierżawił Jakubowi Piaseckiemu koniuszemu królewskiemu część wsi Piaseczno, należącej do jego żony Zofii, córki Dawida Piaseckiego, za sumę 20 1439.

We wsi Saniki pod samym Tykocinem nabył 3 wł. ziemi, które 16 VII 1574 r. w grodzie w Wiźnie zamienił na dział ziemi w rodzinnym Piasecznie. Włóki w Sanikach odtąd dzierżył jego brat stryjeczny Maciej Piasecki syn Andrzeja i jego żona i córka Jerzego Michałowskiego1440. Ta część wsi Saniki zyskała nazwę Janino, bo Piaseccy pieczętowali się herbem Janina. Jakub Piasecki zm. w końcu IV 1587 r.

W 1573 r. towarzyszył trumnie króla Zygmunta Augusta w drodze z Tykocina na Wawel. Konie wszystkie tak jezdne, jako i woźniki, które są w Knyszynie i na inszych miejscach, ma JMP Jakub Piasecki koniuszy КЛМ z sobą pobrać — polecono w spisanym ceremoniale pogrzebu1441.

PILCHOWSKI ADAM, ks., referendarz podlaski, zm. 1586 r.

Związany początkowo z królową Boną. 20 I 1552 r. Zygmunt August wspominał, że ks. Adam Pilchowski wiózł list Bony do syna, na co Żygmunt August również przez Pilchowskiego dał odpowiedź1442 325. Poznał dobrze zasady miernictwa w czasie rozmierzania włości podlaskich. Gdy został sekretarzem królowej, objął sprawy starostw podlaskich.

W 1559 r. przeszedł na służbę króla, przyjmując stanowisko sekretarza JKM. Prawem zastawnym trzymał w starostwie knyszyńskim dzierżawę dobrzyniewską1443. W 1560 r. dokonał rewizji zamku bielskiego. Spisywał inwentarze dzierżawy knyszyńskiej. 19 VI 1561 r. dokonał Rewizji dworów starostwa knyszyńskiego dzierżawy JKM p. Piotra Chwalczewskiego podkomorzego kaliskiego1444. W roku 1563 wraz z Grzegorzem Wołłowiczem wyznaczony jako komisarz do zamków i dworów podlaskich. 11 IX 1564 r. spisał Inwentarz dochodów i pożytków wszelakich... starostwa knyszyńskiego... przy spuszczaniu tego starostwa... przez p. Piotra Chwalczewskiego podkomorzego kaliskiego i przy poddaniu tego starostwa w sprawę p. Hieronima Koryckiego koniuszego JKM1445. W 1565 r. otrzymał nominację na referendarstwo podlaskie1446. 29 XI 1565 r. spisał kolejny Inwentarz dochodów starostwa knyszyńskiego... po śmierci p. Jarosza Koryckiego koniuszego JKM i podając to starostwo p. Stanisławowi Zachariaszewiczowi Włoszkowi, podskarbiemu JKM dwornemu1447. 10 XII 1569 r. spisał Inwentarz dochodów i pożytków wszelakich starostwa knisinskiego z rozkazania KJM... po śmierci Andrzeja Dibowskiego starosty knischinskiego, podawając to starostwo knischinskie w sprawę ur. p. Stephanowi Bieliawskiemu w roku niniejszym 1569 dnia 10 miesiąca Decembris zaczęty t potym sprawion i spisan331,

Po śmierci króla wraz z $. Fogelwederem sporządził w Tykocinie spis rzeczy wziętych ze skarbca na pogrzeb Zygmunta Augusta i koronację Henryka Walezego1449. Kolejno był sekretarzem króla Stefana Batorego. Od 1578 r. był bpem chełmskim 1450.

PIOTR Z POZNANIA zwany FIZYKIEM, ur. ok. 1504 r. — zm. 1578 r. W 1554 r.3%1451 po ks. Józefie Jasieńskim probostwo suraskie otrzymał Piotr z Poznania zwany Fizykiem (ur. ok. 1504 — zm. 22 IX 1578 r.), lekarz

1448 królewski Zygmunta Starego i Zygmunta Augusta, Barbary Radziwiłłówny, humanista, bibliofil, profesor Akademii Krakowskiej.

19 II 1549 r. odnajdujemy w rachunkach królewskich wzmianki o pieniądzach na leki dla królowej Barbary Radziwiłłówny, które wypłacano do rąk doktora Piotra1452, Ks. Piotr Posnanita doktor nasz otrzymywał za swoje usługi należności wypłacane z kasy królewskiej1453. 25 III 1572 r. referendarz Stanisław Czarnkowski pisał do królewny Zofii Jagiellonki: JKM... pilno się pytał o zdrowie WKM, którego ku lepszemu opatrzeniu doktorowi swemu z Poznania gotować się jechać ku WKM pilno rozkazał1454. Wezwany w nocy z 6 na 7 VII 1572 r. do dworca knyszyńskiego przez zaniepokojonych dworzan przedstawił królowi beznadziejny stan jego zdrowia oraz bezradność sztuki lekarskiej i nakłonił na kilka godzin przed śmiercią do przyjęcia ostatnich sakramentów. Prof. Akademii Krakowskiej, filantrop, który licznymi darami, legatami, stypendiami wspierał Uniwersytet, kolegia uniwersyteckie, katedrę wawelską. Również kościołowi suraskiemu ofiarował paramenty liturgiczne i egzemplarz biblii polskiej, zapewne druk ze słynnej drukarni Szarfenbergera1455, Nie ustrzegło to ks. Piotra Fizyka przed kłopotami. 11 XI 1569 r. wójt z Uhowa Plebańskiego szl. Jakub Rycharski, ks. Grzegorz Brzozowski komendariusz suraski, Mikołaj Szczepkowski bakałarz szkoły suraskiej oraz sam ks. proboszcz Doktor Poznański, kanonik krakowski i wileński, JKM Phisic, skarżyli się na p. Jana Zborowskiego starostę odolianskiego i rotmistrza JKM, iż on niesławny rotą swą we środę, w wigilię Ciała Bożego, tj. szl. Stanisława Łopateckiego z towarzyszami swoimi i dworem swoim, których on imiona i przezwiska lepiej wie, na dobra plebaniej saraskiej Pisczewo i Uhowo, na sługi kościelne, poddane JMci ks. Doktora... zbrojną ręką... dobra JM ks. Piotra Doctora... i stug brali... Naprzód komendarzowi w leciech zostającemu, 80 lat mającemu drzwi do komory gwałtem wybili i kościelne klucze pochwyciwszy komendarza pchają, po niewoli, żeby im kościół otworzył, którym, gdy otworzył, bo przymuszony, półtora połcia mięsa i bedło wzięli1456. W 1564 r. Piotr Fizyk procesował się ze Stanisławem Pietkowskim z Wilkowa, dziedzicem o dziesięcinę z dóbr Wilkowa i innych do parafii suraskiej z dawna należących. 29 VII 1564 r. na sejmie w Bielsku Podlaskim król Zygmunt August wydał wyrok w tej sprawie. Podobny wyrok królewski zapadł 11 VIII 1564 r. w Parczewie przeciw Grajewskim, m.in. Annie z Grajewskich Pietkowskiej z Pietkowa i jej prawnym opiekunom Marcinowi Grajewskiemu sędziemu drohickiemu i Stanisławowi Grajewskiemu dworzaninowi Zygmunta Augusta1457, W wyposażeniu kościelnym w 1562 r. zwracać musiał uwagę instrument muzyczny, bo ówczesny rejestr właścicieli miejskich wyszczególniał w przedmieściu Kowalach 1 wł. należącą do Piotra Organisty. Sam kościół parafialny w tym źródle określono jednak jako stary.

W uniwersyteckiej księdze dobroczyńców, po śmierci Piotra Fizyka zanotowano: Mąż nauką filozoficzną, doświadczeniem medycznym, powagą obyczajów, szczerą pobożnością i hojnością jałmużniczą niezrównany%41.

PIOTR, kominnik dworski

Wspomniany w rozliczeniu Mikołaja Konarskiego z 15 XI 1569 r. Najwidoczniej zajmował się budową kominów w dworcu knyszyńskim i w Ty- Коспие 342,

PIETRASZEWICZ STANISŁAW, gajownik vel leśniczy, wójt bartny knyszyński

Po raz pierwszy Stanisław, leśniczy pojawia się w dokumencie uposażeniowym kościoła knyszyńskiego wystawionym przez Mikołaja Radziwiłła 5 VII 1520 r. W akcie tym jego ludzie zostali zobowiązani do dawania opłat na rzecz plebana knyszyńskiego1460.

Żył jeszcze w 1557 r. Wówczas to starosta bartny i gajewnik Stanisław Piotraszewicz z Knyszyna rozliczał się przed referendarzem ks. A. Pilchowskim z nie wybrania miodu dannego ku Knyszynu należącego. Zakres jego władzy obejmował bartników zamieszkałych w Trzciannym, Szorcach, Wiszowatych, Bajkach, Białosukniach, Chrabołach, Rutkowskich, Złotorii, Moniuszkach, Waśkach, Kalinówce. Przedstawiona przez Piotraszewicza weryfikacja dochodów miodowych wskazywała, że dochody z barci uległy znacz-1458

1459 nemu zmniejszeniu wskutek kolonizacji włości knyszyńskiej i przekazaniu części bartników we władzę leśnictwa tykocińskiego1461.

Chyba dwór jego przy drodze do Krypna, zwany zapewne Domasz, ustąpił miejsca nowo zbudowanemu przez Piotra Chwalczewskiego folwarkowi starościńskiemu. Również wieś Pietraszewicze (z młynem na Jaskrze, który wówczas zlikwidowano) włączono do gruntów folwarcznych. W mieście Knyszynie pozostały inne jego własności.

PODGÓRSKI MARCIN, pisarz skarbu nadwornego litewskiego

Był jurgieltnikiem królewskim, wpisanym w poczet dworzan królewskich opłacanych indywidualnie w 1568 г1462. Przebywał stale na zamku tykocińskim 1463. Zachowało się kilkanaście listów, które król słał do niego w l. 1568-1572. Dozorował depozyt tykociński, m.in. królewskie tkaniny, arrasy, naczynia stołowe, srebra1464. 31 XII 1571 r. po śmierci Joba Preytfusa spisał inwentarz starostwa tykocińskiego1465. Ostatecznego rozliczenia z nim z racji jego funkcji dokonał 26 I 1573 r. król Stefan Batory 1466.

Prócz skarbca monarszego Podgórski zarządzał również spichlerzem zimowym. W 1572 r. w starostwie tykocińskim beczek 27, ten słód, gdy go urobiono oddano do spichlerza na zamek do rąk p. Podgórskiego, którego się odmierzyło beczek 33. Krup beczek 10, te oddano do spichlerza na zamek do rąk p. Podgórskiego1467,

Marcin Podgórski stale zamieszkiwał w Tykocinie na zamku. Prócz środków, które otrzymywał od monarchy za swą pracę zajmował się rybołówstwem. W 1571 r. wniósł staroście tykocińskiemu dość pokaźną opłatę 36 gr od łowienia ryb1468.

PREYTFUS JOB (zm. 15 X 1571), budowniczy twierdzy tykocińskiej do 1549 r. i starosta tykociński 1569-1571 r.

Holender Job (Jop) Preytfus, zwany też Bretfusem lub Pretphusem w momencie, gdy wiosną 1549 r. rozpoczynał swe prace w Tykocinie i Knyjako jedynie budowniczy twierdzy tykocińskiej, to później w jego zapłatach figurowała również należność za realizację budowli w Knyszynie1469. O tym świadczą wzmianki w rachunkach królewskich: 13 III 1562 — 500 # per Jonam Judeum, 22 VIII 1568 — 1000 fl na budowanie tykocińskie i kniszyńskie, 29 УШ 1569 - 1 000 fl na budowanie tykoczkie i knyszyńskie, 5 X 1569 — 257 f1470, Wraz ze starostą tykocińskim Janem Szymkowiczem wzmiankowany był też w 1564 r. W Knyszynie prowadził przebudowę domu króla (1566-1571), ale pewnie też był projektantem domów dworzan, serwitorów i jurgieltników królewskich. 22 IX 1570 r. król w liście do swego jurgieltnika zarządzającego domami i gospodami dworzan królewskich w Knyszynie pisał, żeby dał mieszkanie Jopowe swemu złotnikowi, a Jopowi powiedzcie, aby mieszkania swego nikomu bez woli naszej nie postępował. Najwidoczniej Jop Preytfus zakończył wówczas prowadzenie prac w Knyszynie.

29 VIII 1570 r. Zygmunt August przesyłał Jopowi do ukończonej przebudowy Domu Króla zamki żelazne 8 i klucze do nich, a także chyba do jego kolekcji wizerunek działo Liubowlien, czyli widok zamku w Lubowli na Spiszu 957,

Jak wysoką pozycję zajmował świadczy list króla z 11 XII 1562 r. pisany z Piotrkowa do Mikołaja Radziwiłła Czarnego: Zamek wileński nie wiesz WM jako Job opatruje... O niebezpieczeństwie od nieprzyjaciela dobrze wiemy, zamku wileńskiego nie poruczyliśmy Jopowi, jedno jako wszystko województwo wileńskie, tak i zamek wszystek jest i ma być we władze, sprawie t opatrzności WM jako wojewody tamecznego1472, Najwidoczniej Radziwiłł Czarny zaniepokojony był rosnącym znaczeniem osoby horodniczego wileńskiego, wyposażonego w szeroki zakres prerogatyw, prowadzącego własną, niezależną od wojewody politykę.

Preytfus, był następcą na stanowisku starosty tykocińskiego zmarłego w czasie sejmu lubelskiego 1569 г. Jana Szymkowicza. Sam zmarł 15 X 1571 r., bo wówczas spisano Regestr wszelakich pożytków i dochodów, przyjęcia pieniędzy, czynszów, spi, z folwarków i gumien starostwa tykocińskiego, a die 15 X anni Domini 1571 r. po śmierci ur. p. Лора Braietfusa starosty tykocińskiego zmarłego pozostałych...

1471 W 1562 r. (?) Zygmunt August wydzierżawił mu 3 wsie wraz z chłopami w starostwie knyszyńskim pod miastem Augustowem. Były to: Grabowo z Giniówką — 40 wł., Kamionka — 34 wł. i zaścianek wójta Trojana zwany Pruska — 3 wł. 23 m 1473, 18 I 1564 r. Chwalczewski dzierżawca knyszyński na rozkaz króla wprowadził go w posiadanie tych wsi i szczegółowo opisał granice nadania, na których usypano kopce graniczne?e1474. 18 V 1564 r. przywilejem wystawionym w Knyszynie Zygmunt August nadał Jobowi Preytfusowi horodniczemu wileńskiemu, dzierżawcy olkiennickiemu i lejpuńskiemu te 3 wsie na własność 1475,

Bernardyni tykocińscy, którzy czuli się skrzywdzeni, ponieważ rozbudowa twierdzy pociągnęła za sobą rozbiórkę ich klasztoru i kościoła, w swej kronice określili Joba Preytfusa haeretici versipellis, czyli obłudnym heretykiem. Nie było to prawdą, bo Preytfus też za konsensem króla zbudował w Grabowie rzymskokatolicki kościół parafialny, który uposażył w 3 wł. i dziesięcinę z własnych dóbr1476. Również w Wilnie w czasach jego murarskiej działalności w zamku funkcjonujący w jurydyce kapitulnej, na Podzamczu kościół św. Marii Magdaleny zyskał dodatkowe wezwanie św. Joba.

RADZIWIŁŁ JAN JANOWICZ, krajczy litewski, star. tykociński (zm. 27 IX 1551)

Jan Janowicz Radziwiłł z linii na Ołyce i Nieświeżu był bratem stryjecznym Jana Radziwiłła księcia na Goniądzu i Rajgrodzie1477.

Urząd krajczego WKL wraz ze starostwem tykocińskim otrzymał na sejmie brzeskim we wrześniu 1544, kiedy to Żygmunt August, otrzymawszy w zarząd WKL uzupełniał skład panów rady. Współdziałał z bratem Mikołajem w akcji na rzecz oddania Zygmuntowi Augustowi wielkorządztwa Litwy. Otrzymane urzędy były nagrodą za to, podobnie jak suma 200 zł pol. wypłacona ze skarbu królewskiego 19 I 1545 r. W okresie sprawowania przez Żygmunta Augusta wielkorządów na Litwie cieszył się jego łaską i zaufaniem. W r. 1547 brał udział w sejmie wileńskim, podczas którego świadkował (23 II) na przywileju dla ziemi bielskiej. W ciągu 1547 i 1 poł. 1548 r. przebywał bezpośrednio w otoczeniu młodego króla. Był zwolennikiem zacieśnienia unii polsko-litewskiej, za którą głośno agitował.

Agitacja za unią, zbliżenie do Bony i opozycji litewskiej i koronnej doprowadziły Radziwiłła do utracenia łask króla. Wyrazem tego było odebranie mu w styczniu 1550 r. starostwa tykocińskiego oraz ostre potępienie przez króla starań Jana Radziwiłła o unię z Polską1478.

ROHATYŃSKI STANISŁAW, kapelan JKM, pleban bargłowski

17 X 1571 r. król prezentował na stanowisko plebana bargłowskiego (w Bargłowie Kościelnym k/Augustowa) po śmierci Stanisława Wlewskiego, swego nadwornego kapelana uczciwego Stanisława z Rohatyna1479.

ROSOCHA FRANCISZEK, puszkarz zamkowy w Tykocinie Wzmiankowany w kwicie z 12 III 1578 r., który dał król Stefan Batory Łukaszowi Górnickiemu, za wypłacane prowizje służebnikom zamku tykocińskiego. Nie wiemy od kiedy Rosocha pełnił funkcję puszkarza zamkowego1480, Przebywał on już w starostwie tykocińskim w 1571 r., a inwentarz dóbr tykocińskich z tego roku wykazuje, że we wsi Leśniki Franc Rosocha nowo na rok [15]72 wł. 1 na osadzie trzymał1481. Później, po 1572 r. 2 wł. w Leśnikach stanowiły uposażenie cejgwarta tykocińskiego i były nadawane dożywotnio, a więc i Rosocha najwidoczniej pełnił tę funkcję 1482. Najpewniej w zakres usług puszkarskich wchodziło prowadzenie młyna prochowego, w pobliżu dawnego folwarczku puszkarzy — Szelągówki istniała osada młyńska Frącki, nazwana pewnie od imienia Franciszka Rosochy.

ROZDAM KLIMUNT, ślusarz JKM

Miał swój dom w Knyszynie przy ul. Dworskiej, w pobliżu rezydencji królewskiej. Żył jeszcze w 1577 r1483.

6 II 1571 r. król polecał swemu jurgieltnikowi Konarskiemu, czuwającemu nad dobytkiem królewskim w Knyszynie: że się Klimek ślusarz dla potrzeby naszej zasłużył, tedy aby na potym lepiej mógł nam służyć, chcemy i rozkazujemy wam, abyście ad rationem roboty jego dali zł 200..., a my to wam z łaską na liczbie przyjmiemy i już ez пипс przyjmujemy. Inaczej nie czynić dla łaski naszej1484. 10 X 1571 r. monarcha pisał do Konarskiego: iż Klimek już na chodzenie ociężał, posłał go do Knyszyna każąc nagrodzić tak jak się nagradza drugiemu ślusarzowi, który przy koniach zostawa. Tym drugim ślusarzem knyszyńskim był Jan. Ostrzegał król Konarskiego, by Klimek aby się drogości nie uczył od Jana ślusarza1485.

ROZWADOWSKI WOJCIECH, strażnik dworca knyszyńskiego

Przyjęty na służbę dworską 25 VIII 1565 r., pozostawał na niej do

Jeden z drabantów (stipator) warty dowodzonej przez Mikołaja Konarskiego. Henryk Walezy dokumentem datowanym w Krakowie 10 V 1574 r. nadał mu dom z przyległościami w mieście Knyszynie, przy ul. Małej, uwalniając tę posiadłość od wszelkich świadczeń i czynszów. Rozwadowski wkrótce zmarł, a wdowa po nim wystarała się u Stefana Batorego o przywilej zatwierdzający nadanie króla Henryka1487.

SEBASTIAN, kołodziej

W 1569 r. w inwentarzu starostwa knyszyńskiego w opisie wsi Chraboły czytamy: Sebastiana, kotodzieja, który ku dworowi jest potrzebny, na osadzie wł. 1. A w innym miejscu opisując zaścianek przy tej wsi: Zaścianku podle włók miejskich kobylańskich, gruntu podłego 3 wł. Którego zaścianku 2 wł. 18 m. dzierży Sebastian, kołodziej1488.

1486 Dokument pergaminowy króla Stefana Batorego z 10 IV 1578 г. zatwierdzający nadanie króla Henryka z 10 V 1574 r. domu w Knyszynie, przy ul. Małej (Starodwornej) Wojciechowi Rozwadowskiemu, wieloletniemu drabantowi straży dworskiej Zygmunta Augusta. AGAD Warszawa. Zb. dok. perg., nr 6924.

Przykłady rozplanowania renesansowych siedzib dworskich, średniozamożnej szlachty. Recepcja zasad kompozycji spopularyzowana w czasach Bony i Zygmunta Augusta na pograniczu Grodzieńszczyzny i Podlasia

Е. Bończak-Kucharczyk, Plan założenia aworsko-ogrodowego w Chojnowszczyźnie, gm. Nowy Dwór. Skala 1:1000, Białystok 1984. ROSIOŚK Białystok, Fototeka.

Е. Bończak-Kucharczyk, Plan założenia dworsko-ogrodowego w Dobkach, gm. Tykocin. Skala 1:1000, Białystok 1983. ROSIOSK Białystok, Fototeka.

SEBASTIAN, siodlarz i rymarz JKM

8 IV 1571 r. przed urzędem miejskim knyszyńskim sł. Sebastian siodlarz królewski pożyczał pieniądze mieszczaninowi knyszyńskiemu Andrzejowi Łopieńskiemu 975.

W 1577 r. do bezimiennego rymarza królewskiego należały 2 domy przy ul. Dworskiej. Z kolei połowa sąsiedniego domu należała do niejakiego Mikołaja Prusa, a w połowie do bezimiennego siodlarza3”6.

375 ĄAGAD Warszawa, KMK, nr 2, К. 8. 376 Por. Akta albo sprawy, nr 473.

Е. Bończak-Kucharczyk, Plan założenia dworsko-ogrodowego w Ponarlicy, gm. Nowy Dwór. Skala 1:1000, Białystok 1984. ROSIOSK Białystok, Fototeka.

SIENIAWSKI HIERONIM, wojewodzic bełzki, kasztelan kamieniecki, dworzanin JKM, zm. 1582 r.

Pojawił się w okolicach Tykocina wskutek mariażu z Elżbietą Radziwiłłówną, dziedziczką części waniewskiej państwa goniądzko-rajgrodzkiego. Szczególne kłopoty sprawiał w momencie dokonywania w 1559 r. pomiary włócznej. Przed sąd królewski trafiła wówczas sprawa skierowana przeciw niemu o zajazd, którego dokonał na dwór bojarzyna tykockiego Maćka Radulskiego, czego efektem było jego uwięzienie1489.

E. Bończak-Kucharczyk, Plan założenia dworsko-ogrodowego w Ostrówkach, gm. Zabłudów. Skala 1:1000, Białystok 1983. ROSIOŚK Białystok, Fototeka.

6 V 1560 r. przeprowadzono rozgraniczenie dóbr Kurowo nad Narwią należących do Hieronima Sieniawskiego podkomorzego kamienieckie-

Przeglądając inwentarz 1571 r. starostwa tykocińskiego natrafiamy na wzmiankę o tym, że w mieście w uliczce wiodącej do rzeki, w bok ul. Wielkiej, w pobliżu mostu znajdowała się duża 8 1/2 pr. mierząca siedziba należąca do Sieniawskiego wojewodzica bełzkiego, wolna od podatków 1491,

1490 E. Bończak-Kucharczyk, Plan założenia dworsko-ogrodowego w Markowszczyźnie I, gm. Turośń Kościelna. Skala 1:1000, Białystok 1984. ROSIOSK Białystok, Fototeka.

Mowa więc pewnie o potomku Mikołaja Sieniawskiego woj. ruskiego, zmarłego w 1569 r. — właśnie Hieronimie, późniejszym również woj. ruskim (1575-

Już 30 IV 1548 r. spotykamy go w rachunkach królewskich, kiedy dla monarchy nabywał konia ТигесК1еро1493 381. 13 М 1563 r. wspólnie z Mikołajem Maciejewskim, Krzysztofem Sobkiem i Zygmuntem Wolskim został przyjęty na służbę w poczcie dworskim, który liczył 50 jeźdźców. Służbę miał rozpocząć od dnia 4 VII 1563 r., z pensją kwartalną 17 zł.

1492 Mieli stawić się w Wilnie 16 VII 1563 г1494. Sieniawski przebywał w Knyszynie w czasie ostatniego pobytu tam króla Zygmunta Augusta. Później oświadczał przed senatem, iż po śmierci króla znalazł pieczęć królewską tak zużytą od laku i papieru, że nie było na niej ani śladów herbu koron-

SISKIN (SZYSZKIN) BOGDAN IWANOWICZ MOSKWICIN

Zygmunt August w Krakowie 7 IV 1559 r. nadał mu 5 wł. w Kleszczach 1 Laskowcu w dzierżawie tykocińskiej. Potwierdzał to nadanie w Krakowie 27 IX 1496 i 17 IV 1569 r., ale że był on pod pieczęcią WKL, wobec tego po inkorporacji Podlasia do Korony Polskiej w Knyszynie 13 IX 1569 r. król ponownie zatwierdził nadanie, ale już z pieczęcią kanclerską koronną. Nadanie było wieczyste, a on nam z tych 5 wł. ma służbę ziemską wojenną służyć, tak jako insi szlachcicy ziemianie nasi powiatu bielskiego. W dokumencie nie spotykamy jednak szczególnej motywacji tego nadania1497. W lustracji 1576 r. odnotowano jednak, że Laskowiec już nie należał do obrony zamku tykocińskiego, bo Laskowo - z tej wsi jednego konia było winno stawić, ale odeszło za rozkazaniem KJM Zygmunta Augusta do leśnictwa tykocińskiego%86,

SKOCZEK DZIEWAŁTOWSKI STANISŁAW, superintendent mierników

Był synem Bartłomieja. Jeden z realizatorów pomiary włócznej. Przed 16 Ш 1556 r. otrzymał on na własność w spadku po Piotrze Kundzie i Jurgim Jackowiczu Zielepusze majętność Kundzin nad rzeką Łosośną, koło Sokółki. W sumariuszach Metryki Litewskiej z l. 1558-1566 odnajdu-Jemy odnoszące się do niego zapisy: Potverżenie Stanislavu Bartlomieiewicu D[z]iaviltovskomu na imenie Kundyno so vsim v pryvileju КЛМ Zygmunta I, prodku ieho onoho imenia danoho na većnost, a także Vpisanie do metryk14951498

1499 pryvileju КЛМ Zygmunta Augusta potverżenja Stanislavu Dzievaltouskomu treteie ćasty imenja Kundyna od Pavlovoie Zelepuzynoie, Zofei Kundynuki i muża ieie većnostju zapisanyie1500. Ciekawą charakterystykę tego działacza pomiary przedstawił Łukasz Górnicki: Miernicy jeździli po Podlaszu, w bielskim powiecie, nad którymi był superintendentem Stanisław Skoczek, który miał imienie u Grodna Kundzin1501, które potym zapłacił król Stefan. A iż ten Skoczek, nieludzce się obchodził z ludźmi, tak iż czasem przez pójśrzodek izby sznur miernikom ciągnąć kazał, dziury poprzewierciawszy, odjął też był niesłusznie niejakiemu Wójcikowi niemało gruntu. Ten Wójcik kilkakroć królowi się skarżył o tę krzywdę..., podał regestrzyk, w którym wypisane były zbrodnie mierników i Skoczkow[e], zaczym król kazał wziąć imienie Skoczkowi i długo był bez niego. Potym za przyczyną wielkich panów kazał mu je król zasię wrócić1502. Opisywane wydarzenia miały miejsce

STRUBICZ MACIEJ, kartograf

Przyjęty na służbę króla 21 IV 1559 r1503. W l. 1561-1562 posłował do Gdańska. Jako sekretarz królewski otrzymał nobilitację 24 II 1563 r. i został afillowany do rodziny Bipennów herbu Topór1504. Był on autorem przekładu z języka niemieckiego Księgi o rycerskich rzeczach a sprawach wojennych1505. 8 XII 1564 r. król Zygmunt August w liście do niego tytułował Macieja Strubicza stipendiario nostro1506. Później był sekretarzem króla Stefana Вабогеро 94.

Znany kartograf króla Stefana Batorego osiadł w leśnictwie tykocińskim za życia króla Zygmunta Augusta. Maciej Strubicz w 1562 r. (?) w sąsiedztwie twierdzy tykocińskiej otrzymał w leśnictwie tykocińskim w Brzezinach pewny grunt od КЛМ Zygmunta Augusta. Nadanie obejmowało 20 wł. lasu u volosti Tykotynskoy pri hranicy Mazoveckoi. Król polecił Janowi Szymkowiczowi staroście tykocińskiemu wprowadzić go w posiadanie tej własno-

1507 ści1508. Działalność Strubicza dla króla Zygmunta Augusta jest całkowicie nieznana i historycy kartografii pomijają ją milczeniem1509.

Nieznany jest wkład Strubicza w dzieło budowy twierdzy tykocińskiej. Odnajdujemy też jego nazwisko w królewskich rejestrach rachunkowych. Strubicz pojawia się w zygmuntowskich rachunkach 25 VI 1571, gdy wypłacono: na rozmaite farby potrzebne Strubiczowi, a 28 VI 1571 r. S. Fogelweder zanotował: Dałem z własnego rozkazania KJM p. Maciejowi Strobiczowi jurgieltnikowi KJM na rozmaite potrzeby KJM w kwicie strubiczowskim opisane fl. 200. Farby zakupił dla króla mieszczanin warszawski Bartosz Baryczka aż we Wrocławiu. Suma 200 fl., którą płacono kartografowi była bardzo duża1510. Z listu Strubicza z podlaskiego Grabowa pisanym 25 X 1579 r. do Jana Zamoyskiego, wynika niezbicie, że prace nad mapami musiał prowadzić od dawna, bo miał przygotowane mapy poszczególnych ziem Rzeczypospolitej, które zamierzał połączyć w jedną całość1511.

Czas nadania Brzezin koło Giełczyna jest nieznany. Może nastąpiło to w 1571 r., gdy ożenił się on z wdową po staroście tykocińskim Jobie Preytfusie (ten zmarł przed 15 X 1571 r.), osiadł w Preytfusowej majętności Grabowie, na granicy włości augustowskiej i knyszyńskiej. Gdy jednak doszło do podziału schedy po Macieju Strubiczu i jego żonie, a pierwszej żonie Preytfusa, to wówczas potomkowie Preytfusa dziedziczyli Grabowo, a Strubicza — Brzeziny, widocznie te były nadane Strubiczowi jeszcze przed ożenkiem z wdową po Preytfusie1512.

Do 1576 r. Strubicz przeprowadził w Brzezinach wyrąb drzew bartnych1513.

W źródłach podlaskich Strubicz sekretarz JKM dziedzic wsi Grabowo-Kamionka w par. rajgrodzkiej pojawia się w 1581 r. +1514 Jeszcze 28 II 1605 r. występował w Wiźnie przed księgami grodzkimi wraz ze swym synem Andrzejem 1515,

SZYMKOWICZ JAN, zm. po 23 IX 1569 1516, starosta tykociński

Karierę swoją rozpoczął na dworze Bony, gdzie pracował na stanowisku pierwszego sekretarza w kancelarii królowej1517, W l. 1551-1569 był marszałkiem i pisarzem królewskim, a w l. 1554-1569 starostą tykocińskim. Był synem Szymka Mackowicza (zm. 1542 r.) horodniczego wileńskiego, wiernego współpracownika królowej Bony na Litwie1518. Był budowniczym twierdzy w Tykocinie.

W 1561 r. król Zygmunt August pisał: a iż marszałek i pisarz nasz star. tykociński p. Jan Szymkowicz, ustawicznie przy nas królu na służbach naszych i ziemskich jest, wobec tego polecał, aby go zastępował podstarości tykociński 1519,

TATARZY

W 1569 r. zapisano: W tej wołości knyszyńskiej Tatarskie stoło, którego jest wi. 8. Tatarowie z tego gruntu służą do dworu knyszyńskiego, ku potrzebie JKM1520,

Сноски

1391 VIII 1578 r. Piotr Wiesiołowski zastawił dobra białostockie za 1 tys. zł Jerzemu Kurzenieckiemu, których zwrot odbył się w terminie - AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 10; ODZ Warszawa, Teki Glinki, nr 62, s. 15.

1394 Ад. Jabłonowski, Jan Zamoyski na Podlasiu, s. 137.

1395 К. Lepszy, Bielawski Stefan, PSB, t. 2, s. 39. Pisał on, że dawny star. knyszyński Stefan Bielawski zm. w r. 1596, a pogrzeb jego w Wilnie upamiętnili wierszem krewniacy Marcin i Jerzy Kurzenieccy, uczniowie Akademii Wileńskiej. Nie znamy ze źródeł historycznych żadnego innego Jerzego Kurzenieckiego, poza tym dawnym dworzaninem króla Zygmunta Augusta.

1392 АРВ: Dobrzyniewo Kościelne, Гпает parochiae dobrzinieviensis metryk ślubnych z l. 1638-1763, w r. 1638 odnotowano: Jórowce alias Sokolka. Por. ODZ, Teki Glinki, nr 40. F. Piekosiński, Wypisy heraldyczne, s. 14 mylnie odczytał nazwę tej majętności w Rekognicjarzu poborowych woj. podlaskiego, ziemi bielskiej z 1581 г. i pisze, że Jerzy Kurzeniecki był właścicielem nie Sokołdki, ale Sobótki, co nie było prawdą. Do Jurowiec vel Sokółki odnosi się Inwentarz włości sokolskiej z 1636 r. spisany po śmierci Stefana Kurzenieckiego - AGAD Warszawa, Księgi grodzkie brańskie, nr 27, k. 176-178.

1393 в. Piekosiński, Wypisy heraldyczne, s. 14.

1396 Arch. sb., t. I, nr 17, s. 17.

1397 CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 81, k. 155; AGAD Warszawa, APP, nr 19, s. 12.

1398 CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 85, k. 195; AGAD Warszawa, APP, nr 19, s. 250.

1399 ĄAGAD Warszawa, ASK, dz. XLVI, nr 146 A, К. 26v.

1400 CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 76, k. 67; AGAD Warszawa, APP, nr 18, s. 572.

1401 M. Ferenc, Dwór Zygmunta Augusta..., s. 182.

1402 д. Boniecki, Poczet, s. 315; CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 61.

1403 Ад. Boniecki, Poczet, s. 315; CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 62. 285 286

1405 T. Baranowski, Podlasie w przededniu..., s. 69.

1404 Wiśniewski, Kurzeniecki Iwan, s. 295.

1407 ĄAGAD Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr T-4, К. Ву i 10.

1408 Lustracje woj. podlaskiego 1570 i 1576, s. 144-146; Księgi podskarbińskie z czasów Stefana Batorego r. 1576-1586 w dwóch częściach, t. IX, cz. 2, s. 265.

1406 5, Jamiołkowski, Tykocin, nr 47, s. 770.

1409 г. Kolankowski, Zygmunt August, s. 317. 291 292

1411 Źródła do dziejów, s. 240, 243, 255, 258.

1412 BAN Kórnik, nr 250, k. 87v.

1413 MN Kraków, Bibl. Czart., nr IV. 1777, s. 305.

1410 Ferenc, Dwór Zygmunta Augusta..., s. 208. Archiwum Jana Zamoyskiego, t. 1, s. 503, nr 67.

1415 CAADR Moskwa, F. 389, nr 79, k. 53, 54, 57; AGAD Warszawa, APP, nr 18, s. 640.

1416 Archiwum Prowincji Bernardynów w Krakowie, nr 15, s. 71.

1417 CAADR Moskwa, F. 389, nr 53, k. 23.

1418 ĄAGAD Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr К-11, К. 3.

1414 Nie jest więc prawdą stwierdzenie J. Wiśniewskiego, że ok. 1519 r. Zygmunt Stary obdarzył doktora Lisa majętnością Buzuny, bo jeszcze w 1536 r. posiadał ją w ramach służby u Radziwiłłów. Por. Arch. sb., t. I, nr 22, s. 32.

1421 CAADR Moskwa, Е. 389, op. 1, nr 87, К. 349; AGAD Warszawa, APP, nr 19, s. 398.

1422 AGAD Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr К-11, К. 18v i 37v. 305 306

1419 AGAD Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr T-4, К. 7.

1420 4 XI 1568 r. utrzymywał 3 konie. Zob. M. Ferenc, Dwór Zygmunta Augusta..., s. 143, 154 i 230.

1423 albo sprawy, nr 473. Regesta thelonei aquatici Wladzslaviensis, s. 393.

1424 J, Wiśniewski, Maciej z Mąkolina, PSB, t. 19, s. 27-28.

1425 AGAD Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr T-4, К. 9, 13 1 22.

1426 Lustracje woj. podlaskiego 1570 i 1576, s. 89, 91, 110, 150.

1427 АСАР Warszawa, MK, nr 118, К. 298v-299v.

1428 M. Ferenc, Dwór Zygmunta Augusta..., s. 186.

1429 Н. Kowalska, Myszkowski Stanisław, PSB, t. 22, s. 394-399.

1430 AGAD Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr T-4, К. 93.

1431 AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 45, s. 635.

1432 Ks. 5. Jamiołkowski, Tykocin, „Przegląd Katolicki” 1879, nr 41, s. 664.

1433 Akta albo sprawy, nr 392 i 403.

1434 M. Ferenc, Dwór Zygmunta Augusta..., s. 244.

1435 AGAD Warszawa, ASK, dz. I, Rachunki królewskie, nr 221 B, k. 25.

1436 Urzędnicy centralni i dostojnicy WKL, nr 242, s. 55.

1437 AGAD Warszawa, ASK, dz. LVI, nr K-11, k. 3; M. Ferenc, Dwór Zygmunta Augusta..., s. 32-33.

1438 Akta albo sprawy, nr 473.

1439 AGAD Warszawa, MK, nr 109, К. 506; MRPS, t. V-2, nr 4374, s. 246.

1440 AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 65, s. 106-109; Por. dokument w Warszawie 4 X 1571 r., kiedy Mathias Piassecki de Piaseczno districtus radomiensis cum Anna de Michalowo итоге sua Iacobo Piasecki, capitaneo gieranovensi et stabuli regii praefecto, fratri suo patrueli, certum agrum in Piaseczno perpetuo donat. Zob. AGAD Warszawa, MK, nr 109, k. 709 i MRPS, t. V-2, nr 4444, s. 249.

1441 MN Kraków, Bibl. Czart., TN nr 81, s. 99-102.

1442 Listy oryginalne Zygmunta Augusta, s. 27-29.

1443 АСАР Warszawa, MK, nr 115, К. 192.

1444 Dawniej przed 1944 r. w Bibliotece Narodowej jako rękopis Biblioteki Ordynacji Krasińskich, nr 135, k. 5-34. Por. F. Pułaski, Opis 815 rękopisów, nr 119, s. 103; W. Chomętowski, Materiały do dziejów..., s. 5-34.

1445 Dawniej przed 1944 r. w Bibliotece Narodowej jako rękopis Biblioteki Ordynacji Krasińskich nr 135, k. 35-92. Por. F. Pułaski, Opis 815 rękopisów, nr 119, s. 103; W. Chomętowski, Materiały do dziejów..., s. 267-299.

1446 MN Kraków, Bibl. Czart., TN, nr 74, s. 647.

1447 Dawniej przed 1944 r. w Bibliotece Narodowej jako rękopis Biblioteki Ordynacji Krasińskich nr 135, k. 204-261. Por. F. Pułaski, Opis 815 rękopisów, nr 119, s. 103; W. Chomętowski, Materiały do dziejów..., s. 299,

1449 Dawniej przed 1944 r. w Bibliotece Narodowej jako rękopis Biblioteki Ordynacji Krasińskich nr 135, k. 204-261. Por. F. Pułaski, Opis 815 rękopisów, nr 119, s. 103.

1450 M. Korolko, Seminarium Rzeczypospolitej Królestwa Polskiego. Humaniści w kancelarii królewskiej Zygmunta Augusta, Warszawa 1991, s. 227. H. Kowalska, Pilchowski Adam, PSB, t. 26, s. 246-248.

1451 AGAD Warszawa, KZB, nr 2, К. 296.

1448 AGAD Warszawa, ASK, dz. LVI, nr K-11, k. 2-48.

1452 АР Kraków, Teki Grabowskiego, nr 98, k. 18v.

1453 ВАМ Kórnik, nr 250, К. 49 у.

1454 А. Przezdziecki, Jagiellonki polskie, t. III, s. 214.

1455 1, Hajdukiewicz, Piotr z Poznania, PSB, +. 26, s. 417-8; MN Kraków, Bibl. Czart., nr 1498; AGAD Warszawa, MK, nr 109, k. 109 i 467.

1456 CPAHB Mińsk, Е. 1706, op. 1, nr 2, К. 313v. Zob. tamże - К. З1у, 765v-766.

1457 AGAD Warszawa, KZB, nr 2, k. 294-296.

1460 AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 54, s. 608-619; MN Kraków, Bibl. Czart., nr IV. 1775, s. 1021-1026; CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 18.

1458 I, Hajdukiewicz, Piotr z Poznania, s. 418; M. Ferenc, Dwór Zygmunta Augusta..., s. 222-223.

1459 BAN Kórnik, nr 250, k. 87 v.

1461 W. Chomętowski, Materiały do dziejów..., s. 252.

1462 M, Ferenc, Dwór Zygmunta Augusta..., s. 24.

1463 Marcin Podgórski herbu Dołęga, pisarz skarbu tykocińskiego opłacił w 1572 r. pobór — zob. Е. Piekosiński, Wypisy heraldyczne, s. 36.:

1464 BAN Kórnik, nr 250, К. 109; A. Przezdziecki, Jagiellonki polskie, t. IV, s. 92.

1465 ĄGAD Warszawa, ZZG, nr 108.

1466 AGAD Warszawa, MK, nr 118, k. 15-16v.

1467 АСАР Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr Т-4, К. 89v, 96 i 36.

1468 BAN Kórnik, rkps 250, nr 294 i 298, k. 108 i 109.

1469 AGAD Warszawa, ASK, dz. I, Rachunki królewskie, nr 221 В, К. 41 5.

1470 ĄAGAD Warszawa, ASK, dz. I, Rachunki królewskie, nr 221; Rachunki dworu królewskiego 1544-1567, t. 1; M. Paździor, Knyszyn woj. białostockie, pow. Moriki. Studium historyczne dworu królewskiego wraz z folwarkiem, cz. II.

1472 Listy oryginalne Zygmunta Augusta, s. 163.

1471 ВАМ Kórnik, nr 250, К. 99-100v.

1473 CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 88, k. 251; AGAD Warszawa, APP, nr 19, s. 455-456.

1474 Tekst przywileju w AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 5, s. 600 1 AGAT Warszawa, APP, nr 19, s. 455-456.

1475 j, Wiśniewski, DzOPA, s. 132. Por. Katalog drevnim aktovym knigam.

1476 Archiwum Jana Zamoyskiego, t. 1, s. 376-377. J. Wiśniewski pisał: Dziś ani kościół, pod którym spoczął fundator, ani parafia nie istnieje; wraz z nim zaginął wszelki ślad po grobie tego wybitnego architekta wojskowego epoki renesansu w Polsce. Jeden z późniejszych właścicieli Grabowa w 1636 r. twierdził nawet, że Job Preytfus brał udział przy zakładaniu Augustowa. Bardzo możliwe, że pomagał on Chwalczewskiemu w projektowaniu nowego miasta. Wdowa po Preytfusie wyszła powtórnie za mąż za Macieja Strubicza sakretarza i pisarza królewskiego. - J. Wiśniewski, DzOPA, s. 133. Opinia o udziale Preytfusa w zakładaniu Augustowa - AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 45, К. 51 w liście Adama Janczewskiego.

1477 д, Boniecki, Poczet, s. 275.

1478 М. Michalewiczowa, Radziwiłł Jan, PSB, t. 30, s. 195-197. Starostwem tykocińskim w jego imieniu 7 III 1548 r. zarządzał namiestnik Ihnat Kriczewski. Por. CPAHB Mińsk, F. 1744, op. 1, nr 1, k. 207.

1479 МТМ, +. 530 [8]. (1566-1572), nr 91, s. 81.

1480 ĄAGAD Warszawa, MK, nr 118, k. 298-299.

1481 AGAD Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr T-4, К. 39.

1482 M.in. 24 1 1624 r. Consensus ad cedendum de дите advitalis super 2 laneos agri in villa Lesniki capitaneatu Tykocinensis in palatinatu Podlachiae in rem famati ceigwart tykocinensem — por. AP Białystok, Kamera, nr 155 A.

1483 Por. Akta albo sprawy, nr 473.

1484 BAN Kórnik, nr 250, k. 106.

1485 BAN Kórnik, nr 250, К. 93.

1487 AGAD Warszawa, Zb. dok. perg., nr 6924.

1488 AGAD Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr К-11, К. 15.

1486 M. Ferenc, Dwór Zygmunta Augusta..., s. 203.

1489 CAADR Moskwa, Е. 389, op. 1, nr 95, К. 72; AGAD Warszawa, APP, nr 19, s. 611.

1491 AGAD Warszawa, ASK, dz. ГУТ, nr T-4, К. 16; Hieronim Sieniawski 9 III 1564 r. wzmiankowany był jako heres de Waniewo, Turośń [Dolna] i Dobrowoda — zob. CPAHB Mińsk, F. 1706, op. 1, nr 1. Inna o nim wzmianka: Hieronim de Steniawa, castellanus camencensts, Nicolao Domaracki et Fiedorae Pocieiowna villam Kruszewo districtus bielscensis Podlachiae in 1000 fl inscribit. AGAD Warszawa, MK, nr 109, k. 842 i MRPS t. V-1, s. 252, nr 4510.

1490 AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 9, s. 196-197.

1493 Rachunki dworu królewskiego 1544-1567, wyd. A. Chmiel, t. 1, s. 273.

1492 K, Łodzia-Czarniecki, Herbarz polski..., t. 1, k. 160. -

1494 ВАМ Kórnik, nr 250, К. 18; M. Ferenc, Dwór Zygmunta Augusta..., s. 190-191.

1496 CAADR Moskwa, Е. 389, op. 1, nr 76, К. 213; AGAD Warszawa, APP, nr 18, s. 586 i 592. W jednym z regestów ML określono zamiast Laskowca i Kleszczy inne nazwy: Bereziny i Chwoscze.

1497 ĄAGAD Warszawa, MK, nr 107, k. 435; AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 33, s. 62-64. Por. MRPS, t. V-1, nr 4106, s. 233. Praktykowano też później osadzanie zatrudnianych w twierdzy tykocińskiej w najbliższej okolicy. W 1674 r. takie nadanie otrzymał rotmistrz, z pochodzenia Pers, nobilitowany i przyjęty do herbu Łodzia za waleczność

1495 Ś, Orzelski, Bezkrólewia ksiąg ośmioro..., t. I, s. 76-80.

1498 męstwo — Tadeusz Daniec Baubonauek - por. I. Kapica-Milewski, Herbarz, s. 41.

1499 Lustracje woj. podlaskiego 1570 i 1576 r., s. 99.

1500 CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 91, k. 129i 132; AGAD Warszawa, APP, nr 19, s. 556.

1501 Kundzin nad rzeką Łosośną, koło Sokółki.

1502 Е. Górnicki, Dzieje w Koronie, [w:] Pisma, t. II, s. 693-695.

1503 M. Ferenc, Dwór Zygmunta Augusta..., s. 224.

1504 MRPS, t. V-1, nr 2818.

1505 ВАМ Kórnik, nr 73.

1506 ВАМ Kórnik, nr 250, К. 32.

1507 M. Korolko, Seminarium Rzeczypospolitej..., s. 235.

1508 CAADR Moskwa, F. 88, op. 1, nr 88, k. 273; AGAD Warszawa, APP, nr 19, k. 479.W lustracji leśnictwa tykocińskiego 1576 r. czytamy: pan Strubicz mając pewny grunt od KJM Zygmunta Augusta, w którem zawodzie wszytko drzewo bartne pobrał, którego przedtem bartnicy używali. Por. Lustracje woj. podlaskiego 1570 i 1576, s. 140.

1509 Nic na ten temat nie pisze w podstawowym dziele z dziejów kartografii S. Alexandrowicz, Rozwój kartografii Wielkiego Księstwa Litewskiego od XV do połowy XVIII wieku, Poznań 1989.

1510 AGAD Warszawa, ASK, dz. I, Rachunki królewskie, nr 221, B, k. 24v.

1511 S. Alexandrowicz, Rozwój kartografii, s. 67; Strubicz był autorem mapy Mag. Duc. Lithuaniae Livoniae et Moscoviae descriptio 1589, która ukazała się drukiem jako dodatek do dzieła Marcina Kromera, Polonia, Coloniae 1589 — zob, BU Kraków, Kartografia, nr M 50/5.

1512 J, Wiśniewski, DzOPA, s. 133.

1513 Lustracje woj. podlaskiego 1570 i 1576 r., s. 140.

1514 F. Piekosiński, Wypisy heraldyczne z ksiąg poborowych, s. 22.

1515 AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 65.

1516 H. Lulewicz i A. Rachuba uważają, że zm. przed 1 V 1569 — zob.: Urzędnicy centralni i dostojnicy WKL, s. 244.

1517 W. Pociecha, Królowa Bona, t. III, s. 192.

1518 A. Boniecki, Poczet, s. 347.

1519 AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 48, s. 67-71.

1520 AGAD Warszawa, ASK, dz. LVI, nr K-11, k. 15v.