Глава VIII. Люди - исполнители королевских замыслов (часть 2 из 4): оригинал
Глава VIII. Люди - исполнители королевских замыслов (часть 2 из 4). С. 450-475. Польский текст издания.
twie Wąsosza, należącą do starostwa wiskiego1250. Później w l. 1576-1588 pełnił funkcje starosty wiskiego i kasztelana zakroczymskiego 1251.
Gospodarstwem Piotra zajmował się brat Krzysztof, który w liście do Iwana Kopcia, z Brześcia 5 XI 1557 r. pisał: zdobywam się na gospodarstwo panu bratu swemu, do jego imienia. Na to postalem zowąd 2 żurawie, a p. Rilski powiediał mi, iż jest u WM jeden żuraw, którego znał teszno samego po dworze. A tak rach go WM tam do towarzystwa postać, aby mu było teszno1252,
GRAJEWSKI STANISŁAW HIERONIMOWICZ, dworzanin królewski
Służył jako dworzanin konny w 8 koni 7 VIII 1564 i 6 V 1565 r1253.
Rodzony brat Stanisława Hieronimowicza Grajewskiego, dworzanina JKM. Ich stryj, Stanisław Grajewski w 1540 r. pełnił funkcję marszałka dworu Mikołaja Radziwiłła w Goniądzu 1254. To stryjowie: Stanisław i Bartłomiej wraz z bratankami, po nieżyjącym bracie Hieronimie — Marcinem (późniejszym pisarzem ziemskim wiskim), Janem oraz właśnie Stanisławem (późniejszym podstolim podlaskim) otrzymali królewski przywilej na założenie we wsi Grajwy miasta Grajewa, wystawiony 12 VII 1540 r. w Wilnie1255,
Stanisław Hieronimowicz Grajewski przyjął służbę na dworze królewskim. W 1564 r. król Zygmunt August zezwolił Stanisławowi Grajewskiemu swemu dworzaninowi na wyrabianie w lasach królewskich smoły, popiołów i innych towarów leśnych oraz na ich eksport do Gdańska. Król zezwolił mu też na wwóz soli zamorskiej krupiastej z Gdańska, w olbrzymiej ilości 2200 łasztów (każdy łaszt zawierał 16 beczek)1256 Jako dworzanin JKM wzmiankowany był 11 VIII 1571 r1257. W 1575 r. pełnił funkcję podstarościego włodzimierskiego. W l. 1575-1585 był stolnikiem podlaskim 1258,
Ożeniony był z Jadwigą Taszycką, córką Jana z Luczlawic, pisarza ziemskiego krakowskiego. Siostra Jadwigi Taszyckiej, Barbara była z kolei żoną Jana Konieckiego z Końskich Wielkich, podskarbiego i dworzanina królewny Anny Jagiellonki.
Rodzony brat Marcina i Stanisława — Jan Hieronimowicz Grajewski w 1573 r. wzmiankowany był jako dzierżawca przy Bajkach Zalesiu koło Knyszyna 12 włók, z obowiązkiem stawienia 1 konia na wojnę'1259.
GRZYMOWSKI KRZYSZTOF, kucharz króla Zygmunta Augusta
Grzymowski dopiero po śmierci króla Zygmunta Augusta otrzymał w dożywotnią posesję 4 wł. osiadłe i 1 wł. pustą we wsi Dolistowie w starostwie knyszyńskim. Nastąpiło to mocą dokumentu króla Stefana Batorego wystawionego 1 VI 1579 r. w Wilnie. Prawa dożywotniej posesji rozciągały się również na żonę Grzymowskiego — Dorotę Rostkówną. Prócz gruntów uprawnych posesorzy mieli prawo łowienia ryb w Biebrzy i wolne branie drzewa w lasach knyszyńskich i grodzieńskich 1260, Dokument stwierdzał, że nadanie było nagrodą za wieloletnią służbę kuchmistrzowską dla króla Zygmunta Augusta, a także dla Jana Zamoyskiego starosty knyszyńskiego, kanclerza i hetmana. Kuchmistrzostwo było zadaniem bardzo odpowiedzialnym, Grzymowski musiał dbać o bezpieczeństwo osoby królewskiej. Zachował się wzór juramentu, który musiał zaprzysiąc: Ja N. Przysięgam Panu Bogu wszechmogącemu, iż przyjąwszy służbę kuchmistrzowską, wierny będę KJM, panu memu miłościwemu, w powinności mojej. Przestrzegać będę zdrowia КЛМ i szkody. A jeśli bym kiedykolwiek co wiedział szkodliwego o zdrowiu KJM, mam przestrzec zarazem, nikogo nie ochylając i odnieść do uszu JKM. A sam do wszelakich zamysłów złych na zdrowie JKM, ani radą, ani pomocą będę. Tak mi Panie Boże dopomóż i najdroższa Matka jego. M[anu]
1261 Kiedy ok. 1601 r. Krzysztof i Dorota Grzymowscy już nie żyli, Jan Zamoyski ustąpił praw do 5 wł. w Dolistowie z kolei Piotrowi Grzymowskiemu, zapewne synowi Krzysztofa 144,
Domyślać się należy, że pierwotnego nadania dla Grzymowskiego 5 wł. w Dolistowie dokonał jeszcze król Zygmunt August w 1568 r. 26 VIII 1568 r. w Knyszynie król wziął od Macieja Siekluckiego, służebnika Radziwiłłów z Goniądza m.in. 5 wł. we wsi Dolistowo, a w zamian za nie dał Siekluckiemu wsie Szelistówkę i Wólkę w starostwie knyszyńskim w pobliżu miasta Augustowa1263, Konieczność pozyskania odpowiedniego folwarku w pobliżu Knyszyna, w Dolistowie była podyktowana chęcią osadzenia tam osoby, która była przydatna w pracach dla dworu króla.
Później, po śmierci Piotra Grzymowskiego ten sam folwark w Dolistowie stał się w 1633 r. podstawą funkcjonowania alumnatu żołnierskiego w Tykocinie z fundacji starosty tykocińskiego Krzysztofa Wiesiołowskiego.
HANDZEL HIBROL, cejgwart tykociński
18 II 1568 r. cejgwartem tykocińskim wzmiankowany był sł. Hibro Handzel, (najprawdopodobniej Hiszpan). Król pisał z Knyszyna do niego: Handzel daj Stanisławowi Trojanowskiemu rotmistrzowi i drabantowi naszemu prochu rusznego funtów 1264.
HERART (ERHART) STANISŁAW, puszkarz zamkowy i wójt tykociński
W sumariuszu Metryki Litewskiej z lat 1546-1549 odnotowane jest Potverżene Stanislavu Erhartu na plac i dom v Tykotyne i volny śynk v nim, także na volnoe mlivo vsjakogo zboża po mlynach tamoćnych, bez davanja merki do żivota ego, krom domu većno danogo1265. Musiało to nastąpić w 1549 r., bo wówczas król przystąpił do budowy zamku tykocińskiego. W aktach Metryki Litewskiej z lat 1569-1571 zachowała się też inna informacja o Liście Stanisławu Herartu na grunt nazwany Poszęlogowo przy mieście tykocińskim na służbie puszkarskiej1266. W 1571 r. już nie żył, bo w inwentarzu ówczesnym odnotowano: Stanisławowa, wójtowa stara, Erhartowa zwolniona była z podatków od posiadanych w mieście: placu sadzib-
1262 nego (1 1/2 pr.) i ogrodu (1 pr.) w północnej pierzei rynkowej (w miejscu współcześnie istniejącego tam kościoła parafialnego św. Trójcy), 12-prętowego obszernego placu, którym wynagrodzono Herartów za wzięte ich parcele przy rynku Nowego Miasta pod budowę bernardyńskiego nowego klasztoru i kościoła św. Marka, 1 wł. ziemi wśród pól miejskich, 2 karczem — piwnej i gorzałczanej1267,
Najwidoczniej po ojcu służbę puszkarską odziedziczył syn Cherubin, bo w 1576 r. puszkarze — Stanisław i Cherubin Herartowicze posiadali mająteczek Szelągówkę: Jest też przy Tykocinie kilka włók rzeczonych Selagowo, które są oddane za rozkazaniem KJM Stanisławowi i Cherubinowi Herartowiczom na służbie puszkarskiej, z których tę służbę puszkarską, w zamku tykocińskim powinni służyć1268,
Jeszcze przez kilkanaście lat po śmierci Stanisława Herarta w użyciu był jego sygnet, z literami „SE” (Stanisław Erhard), służący do zaprzysięgania poboru płaconego przez okolicznych ziemian i plebana tykocińskiego Stanisława Fogelwedera 151,
HERMANOWSKI JAN, ristmistrz i hercarz JKM
W starostwie tykocińskim osiadł hercarz i ristmistrz królewski Jan Hermanowski. Trudnił się płatnerstwem i zdobieniem broni1270. Wywodził się pewnie ze wsi bojarskiej Hermany w dobrach tykocińskich. Po raz pierwszy Hanus Hermanowski wymieniony został 20 У 1563 r. w Regestcie szlachty parafii tykocińskiej wyprawy na służbę wojenną, pisanym w tykocińskim grodzie, gdzie stwierdzono: z Radul Hanus Hermanowski helr|cary KJMci
1269 z wł. 10 stawi konia 1271. Sprawowanie królewskiego serwitoriatu nie zwalniało go z takich obowiązków, które ciążyły na innych bojarach mieszkających w tej włości. Dokumentem wystawionym w Grodnie 8 V 1567 r. Zygmunt August utsciwego Hanusza Hermana ristmistrza, a hercarza i sługę naszego samego, żonę i potomki jego mężczyńskiego rodzaju wiecznemi czasy póki potomstwa jego stawać będzie od przysądów, a jurysdykcji zamku naszego tykockiego wyzwolili i wyjęli. Odtąd Hermanowscy sądzić się mieli nie przed starostą, a przed samym królem bądź jego komisarzami 1272,
Zachowała się korespondencja, jaką władca przesyłał temu serwitorowi z Warszawy: 13 XI 1568 r., 1 М, 29 VIII, 30 X 1570 r. i 1 Ш 1572 r. W jednym z listów pisze król, że przesyła do przechowania na zamku tykocińskim pancerze roboty płatnerza królewskiego. 29 VIII 1570 r. król dał heczarzowi: zbroję płytową złożoną z napierśnika i naplecznika, keczowaną i pozłocistą, rząd [na konia] do niego takichże cętek, aksamitny, czerwony, rurę t inne rusznice drobiazgi, drewnianą tarczę tzw. rondellę, w suknie zielonym, takiejże roboty1273. W innym liście król polecał mu obejrzenie sreber królewskich popsutych przez Gdańszczan 1274.
Nadanie ziemi w Radulach, w starostwie tykocińskim było widocznie pierwotnie krótkoterminowe. Król 9 VIII 1568 r. w Knyszynie wystawił privilegium iure feudi super 10 mansos agri in villa Radule versus arcen Tykocinensem iacentem honesto Hanulo Herman rotmagistro datum!5”. Prócz działu w Radulach inwentarze starostwa tykocińskiego z 1571 r. wzmiankują o jego posesji miejskiej, która znajdowała się we wschodniej pierzei rynku tykocińskiego, w miejscu gdzie dziś usytuowany jest kościół parafialny 1276, Jan Hermanowski hercarz królewski zm. przed 1576 r., bowiem w tym roku pisano: z tychże Radul, z wł. 10 Hermanowskich stawią konia 1 na służbę wojenną1277. W 1580 r. w Radulach szl. Mateusz Hermanowski, syn nieżyjącego już Jana, trzymał 2 1/2 wł. szlacheckie i 1 1/2 wł. osiadłej, zaś szl. Lenart syn Macieja 2 wł. szlacheckie1278, Pozostałe 5 wł. było
1275 w rękach bojarzyna uczciwego Stanisława Chełpy. O tym ostatnim z aktu wystawionego w Wilnie 30 IV 1581 r. dowiadujemy się, że był zięciem Jana Hermanowskiego1279, Wątpliwym wydaje się, by sam hercarz Jan Hermanowski posiadał szlachectwo. Wielokrotnie bowiem w źródłach określa się mianem uczciwy, dla króla liczyła się jednak widać przede wszystkim jego fachowość i umiejętności płatnerskie, nie zaś urodzenie.
IRZYKOWICZ KASPER, dworzanin królewski
Kasper Irzykowicz był posłem ziemi bielskiej na unijny sejm lubelski 1569 r. Odjechał stamtąd w piątek 3 Ш, oświadczając, że nie jest już posłem, bo po wyjeździe Litwinów mandat jego ustał i nie chce być poczytywany przez panów litewskich za zdrajcę. Litwini pragnęli go przekupić, napominali, że jest z rodu Olechnowiczów. Posłano dwóch komorników, aby dogonili Irzykowicza — dwiema drogami wiodącymi na Podlasie — jednego na Lewartów, drugiego na Parczew 1280.
Pozostawił opis lipcowych wydarzeń w dworcu knyszyńskim w liście datowanym 18 VII 1572 г. 1281
JAKUB, powroźnik tykociński
W Tykocinie, na Kaczorowie w 1571 r. Jakub Powroźnik wspólnie z panem Dulskim Janem podskarbim nadwornym i starostą brańskim posiadał 4-prętową posesję 1282,
JAN, ślusarz stadniny knyszyńskiej JKM
Jana, ślusarza stadniny królewskiej wzmiankował król w liście 10 IV 1571 r., ale nie miał o nim dobrego zdania, głównie z powodu jego drogości1283, Jan ślusarz zamieszkiwał przy ul. Dworskiej w Knyszynie, w sąsiedztwie rezydencji królewskiej, jeszcze w 1577 r. 1661284
JASIEŃSKI JÓZEF, archidiakon wileński, pleban suraski, sekretarz królewski, zm. przed 1544 r.
Jako archidiakon katedry wileńskiej wzmiankowany był w okresie od 16 X 1536 г. do 1 XI 1285. Był plebanem w Jeziorosach, Surażu (wzm. 20 IV 1550 r.), Drohiczynie, Witebsku, Skalbmierzu 1286. Jako sekretarz królowej wzmiankowany był 20 IV 1550 r1287. Wkrótce przeszedł na służbę do króla Zygmunta Augusta i jako jego sekretarz był wzmiankowany 30 IX 1551 r.17%1288 Zmarł przed 1554 r., bo wówczas plebanię suraską otrzymał inny blisko związany z dworem króla Zygmunta Augusta lekarz i humanista — Piotr Fizyk z Poznania 1289,
JASIEŃSKI WOJCIECH, kuchmistrz JKM, zm. przed 1561 r. Wcześniej nim został kucharzem królewskim był Jasieński kuchmistrzem bpa wileńskiego Pawła Holszańskiego (wzm. 6 VII - 1 XI 1537)1290. Kuchmistrzem królewskim był już jednak 18 У 1539 r1291. Zygmunt August w liście do Dantyszka bpa warmińskiego z 4 I 1545 r. (z Wilna) wzmiankował, że Konarski i Jasiński domownicy moi list twój i konia dla nas ofiarowanego oddali1292. Był osobą zamożną, brał w zastaw majętności szlacheckie, posiadał swój dwór w Wilnie i dzierżawił włość gieranońską koło Merecza (wzm. 2 I 1554 r1293. oraz 12 IV 1554 r.176). W rachunkach królewskich pojawia się jako kuchmistrz (coguinae magistro Lithuanico) 12 XI 1547 г. i 1 V 1548 г1295. W 1558 r. był ciwunem wileńskim, starostą uszpolskim
1294 i peniańskim 178. Początkowo w l. 1544-1546 Wojciech Jasieński wymieniany był w gronie straży pałacowej, złożonej z 35 halabardzistów 1297.
Trzymał on majątek zwany Krzywa, w pobliżu Knyszyna, który i później po nim tradycyjnie dzierżawiony był przez jurgieltników królewskich: Mikołaja Konarskiego i Jana Lisowskiego. Majętność pochodziła z nadania w 1547 r. Składały się na nią wójtostwa w Brzozowej (5 wł.) i Bobrówce (5 wł.) w starostwie knyszyńskim 1298, W kwietniu 1555 r. Piotr Chwalczewski, star. knyszyński zakwestionował prawa do Krzywej, wójtostwa brzozowskiego i młyna zwanego Krukowski. Król wówczas nakazał Jasieńskiemu pokazanie prawa do nich1299, W efekcie król zawyrokował o odebraniu wójtostwa i w zamian dał położoną w starostwie knyszyńskim wieś Olszankę, liczącą 10 wł. (dziś wieś ta nie istnieje) 1300,
W 1561 r. w inwentarzu starostwa knyszyńskiego zanotowano: Podle granic dworu tego [Grodziska — przyp. J. M.] przyległ dworzec i imienie nieboszczyka p. Jasieńskiego, nazwane Krzywa, Którego imienia, jako mi p. starosta knyszyński sprawę dał jest wł. 3 albo więcej które imienie, leży pod puszczą grodzieńską, nad rzeką Brzozową, na której rzece jest młyn Kruk zwany, prawie pod samą puszczą zbudowany, przy którym młynie jest kilku poddanych tegoż imienia [wieś Krukowszczyzna — przyp. J. M.), którzy czynią na puszczy szkodę, bo są strzelcy. A iż jako mi sprawa jest dana nieboszczyk p. Jasieński to imienie prawem wójtowskim dzierżał, a nie dziedzicznym, tedy by dobrze było aby KJM raczył tam wysłać komisarze swe, aby się dowiedzieli, za czem potomkowie p. Jasieńskiego to imienie dzierżą: jeśli prawem wójtowskim, aby byli skupieni, a jeśli prawem dziedzicznym dzierżą, aby im była za to imienie odmiana na inszem miejscu dana. Albo też aby JKM potomki p. Jasieńskiego przedsię pozwawszy, prawa, za czem to imienie dzierżą położyć rozkazać raczył. Bo gdzieby to imienie do ręki JKM przyszło, byłoby wielką obroną puszczy, ponieważ też tam pod puszczą imiona ziemieńskie, jako p. [Jana] Karpia i panów starościców pińskich leżą. A na tem miejscu, gdzie młyn jest, mógłby być za dobrym porządkiem młyn lepszy i staw, bo jest po temu łożysko i brzeg1301. Do odebrania Krukowszczyzny jednak nie doszło. W księdze wpisów Metryki Litewskiej z l. 1559-1563 г. odnotowano, że syn kuchmistrza — Mikołaj Jasieński dopełnił obowiązek przed-
1296 łożenia ojcowskiego prawa na majętność Krzywą1302. Dopiero w 1568 r. król odzyskał Krukowszczyznę od spadkobiercy Wojciecha Jasieńskiego: donatio bonorum Krokowszczyna tenutae Knyszynensi adiacentum SRM a generoso Nicolao Jasiński1303.
18 VI 1550 r. król Zygmunt August wydał wyrok w sprawie pomiędzy generosi Alberti Jasieński coquinae nostrae Magni Ducatus Litwaniae magistrii et notarii terrestri bielscensi a Łukaszem i tego braćmi Kurzenieckimi o dobra Sikory pod Knyszynem 186,
W 1551 r. został mianowany pisarzem ziemi bielskiej. Ostro protestował na obradującym w tym roku sejmiku ziemi bielskiej poseł Jan Krassowski, twierdząc, że nominacja ta odbyła się sine nulla legitime electione praemissa1305,
Pewnie już w XVI w. założenie dworsko-ogrodowe w Krzywej zyskało swój renesansowy kształt przestrzenny, rozmierzono je na planie szachownicy, a podziały kwaterowe podkreślono drogami i nasadzeniami drzew 1306,
Podejrzewać można, że etymologia nazwy Jasionówka (dawniej też zwanej Jasienówką), graniczącej z Krzywą i Krukowszczyzną pozostaje w jakimś związku z Wojciechem Jasieńskim. Może odstąpił ją starościcom pińskim — Kurzenieckim z pobliskiej Kalinówki.
Ożeniony był z Zofią Skopówną1307, Synem Wojciecha Jasieńskiego był Mikołaj Jasieński, również dworzanin i pisarz króla Zygmunta Augusta, dzierżawca luboszański wzmiankowany 21 IX 1568 г. 1901304
1308 JASKIEWICZOWIE (JUSZKIEWICZOWIE) JANi JÓZEF, odźwierni królewscy
Już rozgraniczenie dóbr dojlidzkich Aleksandra Chodkiewicza z 20 II 1536 r. poświadcza, że poprzez rzeczkę Choroszczę (dziś Horodnianka) sąsiadowały one m.in. z lud'mi naśymi Juśkiewicy, otdvernymi1309,
W Zbiorze dokumentów w sprawie dóbr Woroszyłowszczyzna, przechowywanym w archiwum parafialnym w Juchnowcu stwierdzono: 1558. Inwentarz ziemi Woroszyłowskiej przez [Skoczka] Dziewałtowskiego dworzanina królewskiego sporządzony, któren to dworzanin był lustratorem dóbr królewskich, miał moc dobra królewskie przemieniać, listy na daniny rewidować i zmiany ze szlacheckiemi królewskich czynić zjechał w roku wyżej wyrażonym na grunt czyli ziemię Woroszyłowszczyznę i znalazł oną być gruntem raczej dobrem królewskim, posiadanym przez dwu braci Jana i Józefa Jaskiewiczów oddźwienych królowej JM, którzy z rozkazania królewskiego mieli dane wł. 4 na służbę odźwiernicką, a 2 wł. na czynszu i zostawił ich w posesji za wyrażonemi temiż obowiązkami1310.
W 1560 r. odnotowano w księdze zapisów Metryki Litewskiej: List odvernym Janu a Jozefu Juośkovicom na 5 (!) volok obrubu Vorosylovicyny v povete belskom v volosty sarazkoy1311 93.
W 1577 r. w starostwie suraskim zapisano: Obrub Woroszyłowski odźwierni КЛМ wł. 6 czyni zł 4. Władał obrubem wówczas Makary, służebnik króla Zygmunta Augusta 1312,
JURCZYŃSKI HERKULES, komornik królewski, architekt, zm. 1591 r.
Herkules Jurczyński blisko zaangażowany był w sprawę budowy twierdzy tykocińskiej. 9 V 1569 r. S. Fogelweder w księdze wydatków królewskich zapisał: z własnego rozkazania КЛМ Herkuli Jurczyński komornikowi КЛМ na strawę i na podwody do Tykocina fl. 8., 5 X 1569 r.: dałem z własnego rozkazania КЛМ na budowanie knyszyńskie i tykockie do rąk р. Jopa horodniczego wilieńskiego fl. 257, do rąk Herkulesa Jurczyńskiego fl. 537 gr 28.
Suma uczyni quemlibet per30 gr computando — zł 794 gr 28. Na co mam od każdego osobny kwit. Z olbrzymiej sumy, którą wręczono Jurczyńskiemu wnosić musimy, że pełnił istotną rolę w całym przedsięwzięciu tykocińsko-knyszyńskim Ктб1а 1313, W zachowanych wykazach rachunków królewskich nie znajdujemy o nim więcej wzmianek.
Na służbie królewskiej był zresztą od dawna. 26 X 1556 r. z Warszawy, w liście do Mikołaja Radziwiłła Czarnego Zygmunt August pisał: Przyjachali już dworzanie, któreśmy słali do Falczewskiego i Jurczyńskiego, aby co narychiej do Wilna jachali. A tak żądamy, aby TM z nimi tych tam spraw jakośmy z TM mówili i postanowili dokonać raczył1314, Nie wiemy czego dotyczyły umówione sprawy.
M. Paździor badający przed laty kwestię lokalizacji rezydencji knyszyńskiej zastanawiał się nad tym kim właściwie był Herkules Jurczyński. Wnosząc z wysokości otrzymanej kwoty w wyżej cytowanych rachunkach monarszych przypuszczał on, że był on dostawcą wyposażenia wnętrz lub rynsztunku'1315, A. Franaszek, wydawca drukiem Testamentu Zygmunta Augusta uważał Jurczyńskiego za architekta, na co wskazywać ma fakt otrzymania dwukrotnie wyższej sumy od Preytfusa, i pisał, że być może Jop Breitfus był już wówczas chory. Zmarł bowiem prawdopodobnie przed 29 X r. 1316. Herkules Jurczyński rzeczywiście był budowniczym. W Spisaniu sprzętu wojennego na zamku tykocińskim z 1579 r. odnotowano: Od p. Jurczyńskiego oddane rzeczy drobne budownicze do cekhauzu należą1317.
Jurczyński za swoje wynagrodzenie nabył mająteczek w Sanikach koło Tykocina (dziś zapewne kolonia Janino). Kupił go od Jakuba Piaseckiego koniuszego królewskiego, gdyż jeszcze w 1576 r. 3 wł. w Sanikach posiadał Piaseczki1318, W 1580 r. rejestr poborowy wyszczególnia 3 wł. szlacheckie należące do Jurczyńskiego1319. Rekognicjarz poborowy z następnego 1581 roku informuje, że Herkules Jurczyński dziedzic wsi Saniki par. tykockiej pieczętuje się herbem Ławsza1320, W l. 1583-1585 Herkules Jurczyński procesował się z Fryderykiem Denigelem plebanem goniądzkim i trzcianeńskim oraz Stanisławem Fogelwederem plebanem tykocińskim 23, 16 III 1588 г. Jurczyński nabył w Sanikach 1 wł. gruntu (sąsiadującą z włóką popa ruskiego) 1322. W 1591 r. ofiarował roczną pensję 4 fl. kantorowi kościoła farnego w Tykocinie1323. Później Saniki vel Janino wyszło z rąk Jurczyńskich 206,
KAĄCZIK GRZEGORZ, sługa JKM
W księgach miejskich knyszyńskich 3 i 8 XI 1570 r. spotykamy ucz. Hrehorego sługę JKM, kiedy pożycza mieszczanom knyszyńskim pieniądze1325.
KALECKI MACIEJ, sekretarz królewski, pleban kalinowski, zm. 30 XTI 1576 r.
Maciej z Mąkolina, później zwany Kalecki, żył w 1. ok. 1498-1576, był sekretarzem królowej Bony i Zygmunta Augusta. Plebejusz z pochodzenia, był synem wójta w Mąkolinie w ziemi wyszogrodzkiej na Mazowszu, Stanisława Uklei. Uważa się, że był człowiekiem wykształconym, bo tablica nagrobna głosiła, że był mężem szczególnej nauki. W 1527 r. rozpoczął karierę na dworze bpa płockiego Andrzeja Krzyckiego, przyjęty został do herbu Kotwicz Krzyckich wraz z ojcem i swymi braćmi. Otrzymał nobilitację na sejmie 25 I 1533 r. Wraz z bratem Mikołajem, wójtem knyszyńskim znalazł służbę na dworze Bony. Maciej z Mąkolina był najpewniej domownikiem jej sekretarza łacińskiego Jana Lewickiego. Wkrótce potem sam został sekretarzem, uważany był za pierwszego sekretarza. Ok. 1547 r. został sekretarzem króla Zygmunta Augusta, stanął na czele działu łacińsko-polskiego w litewskiej kancelarii króla.
Wieloletnia służba i działalność Macieja Kaleckiego, używanego także przez Bonę do poufnych rozmów m.in. z bpem Dantyszkiem, była wysoko ceniona przez królową i Zygmunta Augusta. Otrzymał wiele dochodowych prebend w Koronie i Litwie: kanonię sądecką (przed r. 1531), kanonię kolegiaty św. Michała na Wawelu, altarię św. Trójcy w Mejszagole (od r. 1533),1321
1324 plebanię w Kalinówce (1534 r.), altarię św. Doroty w katedrze krakowskiej (od r. 1537), plebanię w Młodzieszynie (do r. 1540), kanonię łęczycką, plebanię sochaczewską (od 1540 do 1563 r.), kanonię kolegiaty św. Jerzego na Wawelu (od r. 1539 do 1557), plebanię w Nurze i Makowie (przed r. 1544 do 1576), kanonię pułtuską, kanonię wileńską, prepozyturę trocką (przed 1548 r.), kanonię płocką (od r. 1557 do 1560), kantorstwo płockie (od r. 1560 do 1576). Część z nich zachował do końca życia.
U schyłku życia osiadł na Mazowszu w Pułtusku, zmarł w wieku 78 lat 30 XII 1326.
211534 r. Zygmunt August na prośbę Macieja z Mąkolina, kanonika kolegiaty św. Michała w Krakowie, rektora kościoła w Kalinówce, dworzanina jego matki Bony zatwierdził i znacznie rozszerzył fundusz kościoła w Kalinówce koło Knyszyna nadany w 1511 r. przez Mikołaja Radziwiłła 1327.
KARP JAN, dworzanin królewski, zm. po 1581 r.
Syn Karpa Jesipowicza, właściciel majątku Brzozowej, późniejszych Karpowicz.
Karierę dworską rozpoczął w 1548 r. jako paź królowej Barbary Radziwiłłówny. Później w 1551 r. został paziem króla, wreszcie najpóźniej 1 IV 1555 r. - dworzaninem konnym Zygmunta Augusta, służąc w 4 konie. Wzmiankowany był też jako dworzanin 6 XI 1562 г.?1°1328 oraz w 1571
KARP JESIPOWICZ, dworzanin JKM
Był dworzaninem królewskim w l. 1522-1532. Ożenił się z Pelagią Hryńkówną, wdową po Mordasie Bołoticzu, wraz z jej ręką uzyskał wójtostwo zabielskie, z siedzibą w Brzozowej, późniejszych Karpowiczach?!?. Pelagia Hryńkówna zmarła przed 1522 r. W 1522 r. król potwierdził dworzaninowi Karpowi Józefowiczowi posiadanie wójtostwa jatwieskiego i zabielskiego, kąt lasu i ziemię — ostatok zabelskich volok oraz młyn na rzece Brzozowej1331, W ramach gromadzenia dóbr w swym ręku królowa Bona dą: żyła do rewindykacji wójtostwa zabielskiego. Okazją do tego był fakt, że1329
1330 wdowa po Mordasie Bołotowiczu, powtórnie zamężna z Karpiem nie miała z tym ostatnim dzieci. Postanowiono więc zakwestionować prawa, które w 1522 r. mocą królewskiego przywileju zyskał Karp. 14 II 1530 r. król WYstosował vocvode vilenskomu Gaśtoldu list, aby udalsja do bojaryna Karpa Łsyfovica o polożene listov na imene, kotoroe maet w povete hanjażskom. Ostatecznie przy tej własności utrzymał się Karp. 29 V 1532 r. Zygmunt Stary zatwierdził posiadanie wójtostwa zabielskiego Karpiejowi Józefowiczowi?!4, Karpowicze były więc pierwotnie terytorium nadanym wójtowi zabielskiemu. To on przeprowadził akcję kolonizacyjną włości królewskiej i w nagrodę uzyskał to nadanie jako własność dziedziczną?!. Spadkobiercą majętności po Karpie Jesipowiczu został jego syn J an, również dworzanin królewski.
W Karpowiczach pewnie od przełomu XV i XVI w. funkcjonowała cerkiew, była to pewnie jedna ze świątyń funkcjonujaca na zasadzie ekumenicznej, w ramach planów unijnych Aleksandra J agiellończyka, bo znacznie później w 1780 r. pisano o niej: Fertur, że to niegdyś była cerkiew ruska, unicka, potym gdy Ruś wszystka przyjęła rzymski obrządek, WIPP Karpiowie postarali się o to, żeby ksiądz świecki rzymskiego obrządku był plebanem?216,
KASPEROWICZ MIKOŁAJ, obruśny JKM
W 1560 r. król uwolnił jego dom i plac w mieście Krynkach od wszelkich powinności, dając mu ponadto wolną od podatków karczmę i tamże 1 wł.
KIEŻGAJŁO STANISŁAW, star. tykociński, podczaszy WKL, zm. II 1554 r.
Stanisław Mikołajewicz Kieżgajło w 1545 r. był kuchmistrzem WKL, kiedy to postąpił na urząd stolnika WKL. Jako starosta, tykociński wymieniany był w 1551 r. Pełnił ten urząd do śmierci w 1554 r.1336133213331334
1335 Ożeniony był z Zofią Chodkiewiczówną (ta zm. po 1 X 1592 r.), córką Aleksandra Chodkiewicza, starosty knyszyńskiego właściciela Dojlid, Choroszczy, zamku Supraśl i puszczy błudowskiej (zm. 1549 г.) 1337.
KŁODZIŃSKI KASPER, wojski sochaczewski, nadzorca stadniny knyszyńskiej
Od 1563 r. służył w 3 konie jako pokojowiec królewski, w l. 1566-1573 jako urzędnik stajenny, z płacą 300 fl rocznie1338. ’
Pełnił rolę nadzorcy stadniny knyszyńskiej. W jednym ze źródeł błędnie odczytano jego nazwisko jako Kowalski, a miał w 1572 r. dozorować hodowlę aż 406 koni1339. Pewnie inne przekręcenie jego nazwiska to Miciński, autor rozprawy o rozmnażaniu koni.
21 VII 1566 r. król informował go, że posyłał do stajni królewskiej 9 koni. O tym samym pisał w drugim liście do Włoszka star. knyszyńskiego. 21 X 1566 r. król w liście do niego nakazywał, aby dopilnował, by star. knyszyński Włoszek dał potrzebne do budowy dworca w Knyszynie drewno1340 24 VIII 1566 r. król polecał staroście knyszyńskiemu, aby podwyższył należny Konarskiemu tygodniowy jurgielt o 2 zł, od 31 VIII 1566 г. 1341 31 XII 1571 r. wspólnie z Marcinem Podgórskim spisał inwentarz dzierżawy tykocińskiej, po śmierci star. Preytfusa, przy przekazywaniu jej Górnickiemu1342. Wiemy, że w 1566 r. zajmował p. Kłodziński gospodę w Knyszynie?25,
KOMOROWSKI MIKOŁAJ, pleban wasilkowski
12 IX 1567 r. wzmiankowany był jako pleban wasilkowski 226.13431344
KONARSKI MIKOŁAJ, starszy nad drabanty w dworcu knyszyńskim, zm. 1573 r.
Dozór nad mieniem królewskim przechowywanym w rezydencji knyszyńskiej sprawował Mikołaj Konarski 1345, tytułowany starszy nad drabanty (praefectus satellitum)1346. Wcześniej niż objął obowiązki dworskie studiował na uniwersytecie w Lipsku 1347, Początkowo, od 30 VII 1543 r. do 1548 był halabardzistą królewskiej straży pałacowej 23%1348. Ponownie czytamy o nim w 1549 11349. Należał do sług najbardziej oddanych królowi, a monarcha tytułował go jurgieltnikiem naszym wiernie miłym1350.
Konarski przebywał stale w dworcu knyszyńskim. Wzmiankowano o jego tam zatrudnieniu 24 VIII 1568 r., gdy otrzymał od ks. Fogelwedera w Knyszynie pieniądze na potrzeby KJM1351. Król obdarzył go niedużym mająteczkiem Krzywa na skraju włości knyszyńskiej. Nastąpiło to pewnie wkrótce po 1561 r., gdyż inwentarz z tego roku donosi o konieczności odebrania Krzywej trzymanej prawem wójtowskim przez Jasieńskich, potomków kucharza królewskiego. W skład nadania wchodziło ponadto 5 wł. we wsi Bobrowa i 5 w Brzozowej. Kiedy jurgieltnik ten otrzymał Krzywą tego dokładnie nie wiemy 1352,
Głównym obowiązkiem Konarskiego było dowodzenie gwardią pałacową, czyli drabantami. Uzbrojeni oni byli w rusznice i arkebuzy. 4 V 1569 r. z Lublina król pisał do niego: posyłamy do rąk waszych 2 rogi, które tam miejcie przy drugich rzeczach naszych, posyłamy wam też 2 rusznice od książęcia liegniczkiego nam darowane, a te opatrzywszy zachowajcie z drugimi do dalszej nauki naszej1353. W swym testamencie z 1571 r. Zygmunt August wspominał: i ruśnice i arkebuzy wszytkie, które są przy Mikołaju Konarskim 1354, 13 VII 1569 г. z Lublina król wysłał do Knyszyna pod jego opiekę pacholęta, ty dwoje, na imię Jurka Roszara i Jędrzeja Trojanowskiego do swego pocztu napiszcie i do tego je wyćwiczaj, nic nie przepuszczając, aż jakoby dobrze było i jakoby z drugimi w ludoranie poszły1355.
Z zachowanej korespondencji wnosić możemy o zakresie obowiązków ciążących na nim, m.in.: dozór masztarni — magazynów stajennych, wozowni, kuźni, ale też stajni, psiarni, pilnował prac wykonywanych przez kowali i ślusarzy, ale też miał pilnować przesyłki różnych rzeczy potrzebnych królowi - złotogłowiu, skórek bobrowych itp., prowadził nawet rozliczenia gotówkowe i w naturaliach1356. W 1569 r. król zlecił mu sporządzenie inwentarza rezydencji w mieście1357.
Egzamin z wierności monarsze przyszło zdawać Konarskiemu w czasie ostatnich dni życia Zygmunta Augusta. Przepytywano go o grabież mienia królewskiego, a w relacji Orzelskiego zeznanie to przedstawia się następująco: Konarski dowódca straży spytany o szkatułce Mniszchowej opowiedział, że za 6 dni od śmierci Króla, we wtorek Mniszchowie Jerzy i Mikołaj uprosili go, aby tę szkatułę 6 sług ledwo udźwigniętą w swoim sklepie przechował. Następnie w sobotę tenże Mikołaj prosił o powrócenie mu szkatuły, co gdy się stało, wywiózł ją pod wieczór z zamku [tj. rezydencji knyszyńskiej - przyp. J. M.], o czem nie wiedziała ani Giżanka, ani ktokolwiek bądź z jej krewnych, tej szkatuły bowiem nie oddano im wcale. Zeznał też Konarski, że aczkolwiek sam nie widział, ale od naocznych świadków trabantów słyszał, iż słudzy Mikołaja Mniszcha w nocy po śmierci królewskiej wynosili wory naładowane z łożnicy królewskiej na podwórze1358. Trzeba przyznać, że była to dość bierna postawa jaką przejawiał dowódca straży pałacowej. Bierność, a nawet rzec można zaangażowanie w dokonywaną kradzież źle o nim świadczy.
29 VII 1572 r. Konarski złożył swój podpis na rachunku wystawionym przez stolarza robiącego trumnę Zygmuntowi Augustowi, gałkę do proporca i ramę do welum, stwierdzając wykonanie tych prac?4!.
Konarski zmarł wkrótce po złożeniu zeznań przed sejmem warszawskim, bo w dokumencie pisanym w Krakowie 30 IX 1573 r. mówi się o nim jako już nieżyjącym1360. Może jego śmierć miała jakiś związek ze złożonymi zeznaniami i wiedzą na temat wydarzeń. Zresztą chorował już wcześniej, a już Zygmunt August w liście datowanym z Warszawy 12 II 1570 r. współczuł mu z powodu choroby i radził zmienić mieszkanie na mniej wilgotne. To w wyniku współczucia monarchy zajął pomieszczenia w Domu Króla, także piwnicę, w której przechował zrabowane przez Mniszchów rzeczy: ur., nam wierny, miły. Powiedział nam Zalieski o niesposobnym zdrowiu twoim. I lito nam tego, alie aby się co odmienić mogło wola i rozkazanie nasze jest, byś się z tego mieszkania wyprowadził, gdzie indziej, chocia tam, gdzie złożenie rzeczy naszych bywa. Bo tak się nam zda, iz tam lepszy wczas może być i nie tak wilgotno, gdfyż mieszkanie wszytko na podrunie postawione jest243,
Pewnie Konarski był tożsamy z klucznikiem dworu knyszyńskiego, który zgodnie z inwentarzem 1569 r. miał we wsi Czarna (dziś Milewskie) od płatu wolnych wł. 2. Również posiadał grunty w mieście Knyszynie, w tymże 1569 r. wspominano: Mikołajowi klucznikowi za zalewki naddano m. 4244,
KORYCKI JAROSZ, koniuszy JKM litewski, star. knyszyński, zm. 1565 r.
Hieronim (Jarosz) Korycki, rodem wywodzący się z Koryckiej Woli, w ziemi stężyckiej woj. sandomierskiego już w 1548 r. pełnił funkcję królewskiego koniuszego dwornego litewskiego i jednocześnie w 1554 r. koniuszego koronnego. Stale związany był z królem Zygmuntem Augustem, z którym podróżował dozorując wspaniałe stadniny monarsze, m.in. olbrzymie, liczące ok. 3,5 tys. rasowych koni stado knyszyńskie. Król w liście z 4 VIII 1548 r. do Mikołaja Radziwiłła podczaszego WKL dopisał: O jachaniu królowej z Litwy do Polski, i drogi spisanie, i jaki ma być porządek p. lubelskiego i koniuszego p. Jarossa. 21 VII 1554 r. jego służebnik skarżył się przed urzędem miejskim w Knyszynie na mieszczan knyszyńskich o nie oddanie długu.13591362
1361 11 IX 1564 r. spisano Inwentarz dochodów i pożytków wszelakich.. starostwa knyszyńskiego... przy spuszczaniu tego starostwa... i przy podawaniu tego starostwa w sprawę p. Hieronima Koryckiego koniuszego JKM1363. Powierzenie mu tej niezwykle odpowiedzialnej funkcji świadczy o olbrzymim zaufaniu króla do niego. 29 XI 1565 r. Korycki już nie żył, a spisano wówczas Inwentarz dochodów starostwa knyszyńskiego... po śmierci p. Jarosza Koryckiego koniuszego JKM podając to starostwo Stanisławowi Zachariaszewiczowi Włoszkowi1364,
Pierwszą jego żoną była Anna Dowojnówna, której zapis małżeński potwierdził król po 1555, a przed 1560 r., najpewniej pośmiertnie1365. Bartosz Paprocki pisał: dom Koryckich na Podlaszu starodawny, z których jeden Jarosz był wieku mego koniuszym nadwornym, mąż znaczny. Jarosz Korycki był dwukrotnie żonaty — pierwszy raz z Hanną Andrzejówną Dowojnówną, a po raz wtóry z Zofią Chodkiewiczówną, córką Aleksandra Chodkiewicza, właściciela pobliskich Dojlid, Choroszczy, zamku Supraśl i puszczy błudowskiej. Po śmierci Aleksandra (1549 r.) włości te odziedziczył brat Zofii — Grzegorz (zm. 1572), a później bratanek Aleksander (zm. 1579 r.). Korycki był jej już drugim mężem, pierwszym był Stanisław Kieżgajło, podczaszy WKUL, star. tykociński i mohylewski. Wdowa po Jaroszu znacznie przeżyła swego męża. Swój testament spisała dopiero 1 X 1591 r., a po śmierci ciało jej spoczęło w krypcie chodkiewiczowskiej świątyni supraskiej.
Rodzoną siostrą Hieronima była Zofia z Koryckiej Woli, żona Bartłomieja Żychorskiego z Żychorzyna w pow. radomskim, dworzanina JKM, wójta drohiczyńskiego 1366,
KORYCKI MIKOŁAJ, sędzia ziemski bielski, zm. 1553 r.
2 VI 1531 r. aktem wystawionym w Krakowie król Zygmunt Stary uczynił go podsędkiem bielskim 1367. W l. 1533-1540 był starostą, czyli namiestnikiem brańskim, a w l. 1537-1553 sędzią bielskim ziemskim. Swą karierę zawdzięczał Bonie, której był wiernym i posłusznym urzędnikiem i wykonawcą woli?59, Jego obowiązki sądowe powodowały, że Korycki nabywał własności w samym Brańsku i jego okolicy. W 1546 r. król konfirmował Mikołajowi Koryckiemu sędziemu bielskiemu niektóre ziemie i ludzi w powiecie brańskim przez komisarzów od królowej JM Bonę zesłanych?51.
W 1533 r. otrzymał królewski dokument nadawczy na grunty nad rzeką Niewodnicą. W dokumencie wystawionym w Niewodnicy w r. 1533 komisarze graniczni wysłani w związku ze skargą szlachty z Horodnian — Horodzińskich, którzy żałowali i uskarżali jakoby Mikołaj Korycki podsędek bielski, namiestnik brański, ziemi ich ojczyzny, przy granicy Jośka Czaplica leżącej, do siebie zabrał1370, Historycy wątpią w autentyczność dokumentu z 1533 r. i twierdzą, że jest falsyfikatem 253, Pierwszym nie budzącym podejrzeń aktem prawnym związanym z dobrami Niewodnica Mikołaja Koryckiego jest dokument z 1 XII 1542 r., wystawiony w Krakowie, którym król zatwierdził rozgraniczenie dóbr królewskich z włościami ziemian położonymi nad rzeką Niewodnicą1372. Mikołaj był założycielem siedziby dworskiej w Niewodnicy (później zwanej Kościelną) i budowniczym tam najstarszego dworu. Domyślać się możemy, że siedziba ta musiała być rozplanowana w guście renesansowym. Znajdowały się tam ogrody włoskie, w których skrajne kwatery zajęte były przez stawy, tworzące partery wodne. Urodę tej lokalizacji ocenić możemy i dziś, podróżując tędy koleją1373.
O karierze jego zadecydowały świetne koneksje rodzinne. Ożeniony był z Elżbietą Uchańską (zm. przed 1553 r.), rodzoną siostrą prymasa Polski Jakuba Uchańskiego (zm. 1581 r.), Tomasza Uchańskiego, wojewody płockiego, Arnolfa Uchańskiego, wojewody bełzkiego (zm. 1576 r.) i Aleksandy z Uchańskich księżnej Poryckiej. Szwagrem tej ostatniej był właściciel sąsiednich dóbr ziemskich Niewodnica Lewickie — Maciej Lewicki, ożeniony z księżniczką Anną ze Zbaraża Porycką1374,
O bogactwie Mikołaja Koryckiego świadczy zarówno majątek nieruchomy, jak i ruchomy, pozostały po jego śmierci. Składały się na niego: dobra13711368
1369 Niewodnica, z folwarkiem Markowszczyzna, wieś Hodyszewo pod Brańskiem — z 18 chłopami i 7 zagrodnikami, w mieście Brańsku 3 łany pod jurysdykcją miejską. Z ruchomości pozostałych na Niewodnicy wymieniono: na Niewodnicy liczba monet 1 900 srebrnych. Koszów wielkich 8, koszyk mały 1, pozłocisty. Kubki roztruchany 2 - jeden mniejszy, drugi większy. Te wszytkie kubki ważą talarów 146. Łyżek srebrnych nr 27, które ważą talarów 70. Pasy... 2, które ważą talarów 27. Pasek srebrny, przączek przy którym, na nim 3, z zamkiem zrobione. Knaflów srebrnych 6. Knaflek par srebrnych... Łańcuchy. Łańcuch 1, kolisty, który waży fl. In auro 146. Łańcuchy 2 mniejsze, które ważą in auro 88. Pierścienie. Sygnety 2..., ważą fl. in auro 82. Pierścienie 2, z kamieniami szafirowemi, ważą fl. In auro 62 (okrom kamieni, których nie ważono). Pierścienie 2, z kamieniami1375. W 1574 r. syn Mikołaja — Andrzej był już pełnoletni i dziedzictwo jego składało się z Niewodnicy (później Kościelnej), Woli Niewodnickiej (Niewodnica Korycka), Czaplina, Trypuć, Niecek, Barszczówki i położonego w par. brańskiej Hodyszewa 258,
KOTOWICZ PAWEŁ, dworzanin królewski, miernik
W 1559 r. dokonał Pomiarę w starostwie tykocińskim. Do 1944 r. w zbiorach Biblioteki Ordynacji Krasińskich w Warszawie (Bibliotece Narodowej) znajdował się: Z rozkazania JKM rejestr pomierzenia włók i postanowienia placów zamku JKM tykocińskiego przez mię Pawła Juriewicza Kotowicza, dworzanina JKM roku 1377. Rękopis spłonął w 1944 r.1376
KOWNACZKI MIKOŁAJ, pisarz starostwa knyszyńskiego, miernik
W 1569 r. miernikiem starostwa knyszyńskiego był Mikołaj Kownaczki1378. W 1577 r. już nie żył, a przy knyszyńskim Rynku odnajdujemy dom wdowy po nim Doroty КомпасКте) 1379.
KRAUS AMBROŻY, puszkarz i stolarz JKM
13 XI 1569 r. otrzymał na opatrzenie 200 zł rocznego jurgieltu. Tego samego dnia król pisał do starosty tykocińskiego Jopa Preytfusa, aby dał pomieszkanie i opatrzenie sł. Ambrożemu Krausowi puszkarzowi i stolarzowi JKM1380, Wyruszył wówczas do Knyszyna z wozami transportującymi mienie królewskie. Powierzono mu przekazanie Jakubowi Zaleskiemu wózka z przyprawami do knyszyńskiej kuchni królewskiej. W Knyszynie znalazł zapewne zatrudnienie przy wykańczaniu przebudowywanego wówczas domu króla i przy opatrywaniu drewnianych elementów broni strzeleckiej przechowywanej w zamku tykocińskim i w Knyszynie.
KURZENIECKI IWAN, dworzanin królowej Bony, zm. ok. 1544 r.
W 1510 r. Mikołaj Radziwiłł nadał swemu urzędnikowi bielskiemu Iwanowi Kurzenieckiemu wieś Przytulankę, którą poprzednio kniaź Michał Gliński nadał Mateuszowi Potockiemu 263. Iwan Michajłowicz Chorewicz był podskarbim Mikołaja Radziwiłła. Mikołaj Radziwiłł nadał mu wójtostwo kalinowskie1382. Dal też tot voevoda Ivachnu slużebniku, a togdy podskarbemu svoemu, zemli gospodarskoj, podle Gorodna leżacoj i lovov gorodenskich prerećonych ku vyroblenju, v obycai vojtovstva Cerez togoż Ivachna potom vcinenogo. Postavil też tot że Ivachno, s prijaznostju togo vocvody p. svoego prereconogo, tam że dvor sobe vojtovskij, s folvarkom, бете nego vyroblenym majućci v sobe volok 15, cerez nego aż do tych mest pod zakrytostju postaenogo vojtoustva vyrobenych i posylych. Кага! też tot że reconyj Ivachno prerobit sobe na toeż vojtovstvo Kalinovskoe na poddanye i kmeti svoi vlok kmetovskich 25. Też maet tot że Ivachno podle togoż dvora svo-
1381 = Plan. sytuacyjny. założenia dworskiego w. Ogrodnikach - PGR. gm. Knyszyń
Dawna siedziba dworska Kurzenieckich w Kalinówce, założona ok. 1511 r. J. Szydłowski, Plan sytuacyjny założenia dworskiego w Ogrodnikach-PGR. Skala 1:1000, Białystok 1979. ROSIOSK Białystok, Fototeka.
ego dva ozeri i dva młyny po odnom kole1383, Na liście świadków dokumentu funduszowego kościoła w Rajgrodzie Iwachno występuje jako starosta bielski. Był więc faktorem Mikołaja Radziwiłła i w jego imieniu zarządzał tymi dobrami?66.
Później przeszedł na służbę Bony, został jej pisarzem, a królowa w 1523 r. powierzyła mu zarząd starostwami pińskim, kleckim, horodeckim i rohaczewskim. Był zdolnym i obrotnym administratorem. Przypisuje mu się pomysł pomiary włócznej, gdyż biorąc udział w kolonizacji dóbr goniądzkich Mikołaja Radziwiłła znał dobrze technikę wymierzania gruntów na włóki, przejętą z sąsiedniego Mazowsza, stosowaną w podlaskich włościach radziwiłłowskich. W 1528 r. król Zygmunt I zwolnił go z odpowiedzialności, wobec wszelkich osób, z tytułu urzędów, które piastował przy zmarłym Mikołaju Radziwille woj. wileńskim 1385. Dorobił się znacznego majątku 1386. Obecny był w dniu 18 X 1529 r. w wielkiej sali Zamku Dolnego
1384 w Wilnie w czasie uroczystości wyniesienia na tron wielkoksiążęcy Zygmunta Augusta. Zapewne z urodzenia był prawosławnym, ale najprawdopodobniej przyjął rzymski katolicyzm. W imieniu królowej Bony nadawał popom cerkwie1387, Zmarł w 1543 lub 1544 r.
KURZENIECKI JERZY IWANOWICZ, dworzanin królewski
3 IX 1553 r. bracia Łukasz, Kasper i Jerzy Kurzenieccy starościce pińscy uposażyli w swych dobrach plebana kościoła w Jasionówce. Dokument ten wystawili w swym dworze w Kalinówce1388, Kilka dni później, 15 IX 1553 r. król Zygmunt August wzmiankował w liście do Mikołaja Radziwiłła Czarnego marszałka i kanclerza WKL, że posłał dworzanina swego razem z komornikiem naszym starościcem pińskim, z pismem królewskim do księcia Wasyla Ostrogskiego, w sprawie jego najazdu na zamek w Ostrogu, w związku ze sprawą Halszki z Ostroga. W opinii J. Wiśniewskiego wzmianka ta odnosiła się do osoby Jerzego Kurzenieckiego, jednego z 4 synów Iwana Michajłowicza Chożewicza1389, W rzeczywistości autorem był jego bratanek, syn Łukasza, nazwany na cześć stryja jego imieniem, dziedziczący po nim (przed 1561 r.) nie tylko Sokołdkę, ale i wójtostwo dobrzyniewskie.
KURZENIECKI JERZY ŁUKASZOWICZ
W 1571 r. Jerzy Kurzeniecki de Sokoltka haeres oświadczał, że posiadał młyn na rzece Supraśl. Naprzeciw, na brzegu tejże rzeki wybudował sobie młyn Piotr Wiesiołowski 272. Młyn Kurzenieckiego znajdował się w sąsiedztwie jego dworu zwanego Sokołdka, którą od jego właśnie imienia nazwano1390
Сноски
1250 ĄAGAD Warszawa, MK, nr 109, К. 168; MRPS, t. М, cz. 1, nr 4312, s. 243.
1251 W 1582 r. doszło do zatargu Piotra Grajewskiego z Andrzejem Iłowskim kasztelanem wiskim. Iłowski napadł na Grajewskiego jadącego przez Wąsosz do grodu w Wiźnie. Ciało Grajewskiego zawiózł do Glinek, dworu swego brata. Tam spalił ciało. Na mocy wyroku sądu królewskiego został Iłowski pozbawiony tytułów i urzędów, skazany na śmierć, został ścięty. Por. J. Wiśniewski, DzOPG, s. 206-207.
1252 АР Kraków, АМСЬ, nr 908.
1253 M. Ferenc, Dwór Zygmunta Augusta..., s. 178.
1254 1. Wiśniewski, DzOPG, s. 222.
1255 ĄAGAD Warszawa, Kapicjana, nr 62; AGAD Warszawa, Komisja Rządowa Spraw Wewnętrznych, nr 101, k. 220-226, nr 4761, k. 28-30; J. Wiśniewski, DzOPG, s. 206-207.
1256 AGAD Warszawa, MK, nr 99, К. 81-82, 118-119, nr 130, К. 195v-196; MRPS, t. V, nr 3009, 3010, 3028; J. Wiśniewski, DzOFG, s. 206.
1257 MRPS, t. V, cz. 1, s. 248-249, nr 4430.
1258 Urzędnicy podlascy, s. 150 i 167.
1259 AGAD Warszawa, ASK, dz. LVI, nr K-11, k. 56 v.
1260 AGAD Warszawa, MK, nr 119, k. 151-152.
1261 L MV, +. 530 [8]. (1566-1572), nr 102, s. 91.
1263 AGAD Warszawa, Arch. Potockich z Radzynia, nr 245, К. 13-18.
1264 ВАЛ Kórnik, nr 250, К. 63.
1265 AGAD Warszawa, APP, nr 18, s. 257.
1266 CAADR Moskwa, Е. 389, nr 53, К. 52.
1262 AGAD Warszawa, ASK, dz. XLVI, nr 146 A, К. 17v i 40.
1267 AGAD Warszawa, ASK, dz. LVI, nr T-4, К. 7 i 19.
1268 Lustracje woj. podlaskiego 1570 i 1576, s. 100.
1270 7, Gloger, Encyklopedia staropolska, t. II, s. 241, niesłusznie objaśnił, że hecarz to ten, kto dla zabawienia publiczności w przebraniu cudacznym objeźdża ulice miasta konno z muzyką, w rzeczywistości termin ten określał płatnerza. Na tę omyłkę zwróciła mi uwagę prof. dr Barbara Bartnicka, pisząc: chcę dorzucić sprostowanie co do rozumienia wyrazu hecarz w XVI w. (z niemieckiego Gtzen — o robocie na kruszcu i ogółem o polerowaniu. Hecowano więc zbroje. „Słownik” Doroszewskiego podaje drugie dawne znaczenie tego czasownika — wypalać desenie na metalu za pomocą gryzących płynów i ilustrując je cytatem z В. Gembarzewskiego: „W inwentarzach ówczesnych spotykamy następujące części uzbrojenia: zbroje (spuszczane i hecowane)... zbroje od młotka pojedynkowe, „szmelcowane” i podając etymologię: niemieckie „dzen = wytrawiać, wypalać kwasem”. Tak więc niesłusznie posądziliśmy imć pana Hermanowskiego o to, że był wesołkiem KJM. Ł. Górnicki wymienia hercarza między obsługą twierdzy tykocińskiej. Por. Z. Dunin-Kozicki, Nieznane pismo....
1269 p, Piekosiński, Wypisy heraldyczne, s. 9.
1271 ĄAGAD Warszawa, Arch. Roskie (sygn. dawna 120/12); ODZ Warszawa, Teki Glinki, nr 290, s. 9.
1272 AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 40, s. 363-364.
1273 BAN Kórnik, nr 250, К. 99 у.
1274 BAN Kórnik, nr 250, k. 71, 95v-96, 101v-102. Por. Katalog rękopisów staropolskich Biblioteki Kórnickiej, t. II, s. 423-436.
1276 АСАР Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr T-4, К. 41 7.
1277 Lustracje woj. podlaskiego 1570 i 1576, s. 99 i 102. -
1278 Ад. Jabłonowski, Podlasie, cz. 1, s. 121; F. Piekosiński, Wypisy heraldyczne, s. 10.
1275 АР Białystok, Kamera, nr 155 A, k. 225v.
1279 Cessio iuris super sortem 5 laneos agri in villa Raduly capitaneatus Tykocinensis post nobilem Joannem Hermanowski pro parte honesti Stanislaus Chełpa iure feudi ad eztstentiam prolis masculinae posstdendam — AP Białystok, Kamera, nr 155 А, К. 218.
1280 Nowiny Lubelskie [Anonim], MN Kraków, Bibl. Czart., TN, nr 77, s. 89-103.
1281 А, Stafiński, Zgon г pogrzeb Zygmunta Augusta w Knyszynie, „Dziennik Białostocki” 30 III 1939 r., s. 5.
1282 AGAD Warszawa, ASK, dz. LVI, nr T-4, К. 15.
1283 BAN Kórnik, nr 250, К. 93.
1284 Akta albo sprawy, nr 473.
1285 M.in. w 1543 r. - CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 43; A. Boniecki, Poczet, s. 106.
1286 ВАМ Wilno, Е. 1, nr 119, 121, 127, 151, Е. 2, nr 46, Е. 3, nr 98, Е. 6, nr 164.
1287 BĄN Wilno, F. 2, nr 46.
1288 BAN Wilno, Е. 1, nr 152; Opisanie ROVPB, t. III, prilożenija s. 62-65, nr 25, R. Jasas, Pergamentu katalogas..., s. 204, nr 518.
1289 AGAD Warszawa, KZB, nr 2, k. 296.
1290 Wzm. 6 VII 1537 r. - zob. BAN Wilno, Е. 1, nr 389; Opisanie ROVPB, t. IV, s. 2, nr 389; R. Jasas, Pergamentu katalogas..., s. 165, nr 415. Kolejno jako kuchmistrz biskupi wzm. był 1 XI 1537 - zob. BAN Wilno, Е. 6, nr 163; R. Jasas, Pergamentu katalogas..., s. 166, nr 416.
1291 BAN Wilno, F. 1, nr 124; Opisanie ROVPB, t. Ш, nr 124, s. 11 i priłożenija, nr 18, s. 56-57; R. Jasas, Pergamentu katalogas..., nr 424, s. 169.
1292 MN Kraków, Bibl. Czart., nr 1618. IV, s. 51.
1293 BAN Wilno, F. 1, nr 394; Opisanie ROVPB, t. IV, nr 394 i prilożenija s. 10-11, nr 11; R. Jasas, Pergamenty katalogas..., nr 535, s. 211.
1295 Rachunki dworu królewskiego 1544-1567, wyd. A. Chmiel, t. 1, s. 247 i 274.
1294 BAN Wilno, F. 6, nr 206; R. Jasas, Pergamentu katalogas..., nr 538, s. 212.
1297 7, Kolankowski, Zygmunt August, s. 318.
1298 CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr. 62; A. Boniecki, Poczet, s. 106.
1299 CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 85, k. 6; AGAD Warszawa, APP, nr 19, s. 222.
1300 w. Chomętowski, Materiały do dziejów..., s. 280.
1301 w, Chomętowski, op. cit., s. 247-248 i 280.
1296 д. Boniecki, Poczet, s. 106.
1302 CAADR Moskwa, Е. 389, op. 1, nr 95, К. 313; AGAD Warszawa, APP, nr 19, s. 637.
1303 BU Wilno, Е. 57, В 54, nr 219.
1305 1. Т. Baranowski, Podlasie w przededniu..., s. 69.
1306 Е, Bończak-Kucharczyk, J. Maroszek, Katalog parków i ogrodów zabytkowych woj. białostockiego, t. VII, Białystok 1988, s. 413-417, (maszynopis PSOZ Białystok).
1307 CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 85, k. 129i 140; AGAD Warszawa, APP, nr 19, s. 242 i 245.
1304 MN Kraków, Bibl. Czart., TN nr 77, dok. nr 82, s. 487-488. Sikory były przedtem własnością Jana Iwachny Kurzenieckiego, skarbnika Mikołaja Mikołajewicza Radziwiłła. Zob. J. Wiśniewski, DzOPG, t. I, s. 222.
1308 Wówczas sprzedał bp. Walerianowi Protasewiczowi swoją kamienicę, w Wilnie naprzeciw pałacu biskupiego z przeznaczeniem na kolegium jezuitów. Por. BAN Wilno, Е. 2, nr 54; Opisanie ROVPB, t. ПШ, nr 54, s. 34; R. Jasas, Pergamentu katalogas..., nr 614, s. 244; Arch. sb., t. 3, nr 20, s. 26-29. Był pisarzem królewskim Stefana Batorego, wzm. 29 IV 1580 r., BAN Wilno, F. 1, nr 192, R. Jasas, Pergamentu katalogas..., nr 675, s. 271; 13 IV 1582 r., BAN Wilno, F. 1, nr 195; R. Jasas, Pergamentu katalogas..., nr 685, s. 275; 6 ШГ 1600 r., BAN Wilno, Е. 6, nr 260; R. Jasas, Pergamentu katalogas..., nr 761, s. 305.
1309 ĄAGAD Warszawa, ML, nr 202, k. 916-922; Prawa i przywileje, s. 59, nr 6.
1310 АРВ; Juchnowiec Kościelny, Zbiór dokumentów w sprawie dóbr Woroszyłowszczyzna; W sumariuszu MI, Księga zapisów, nr 93, К. 34 zapisano pod rokiem 1560: List oduernym Janu a Jozefu Juśkowićcom na 5 uolok obrubu Worośsyłowicyny w powete belskom, v volosty saraskoy. Por. AGAD Warszawa, APP, nr 19, k. 592.
1311 CĄAĄADR Moskwa, F. 389. Op. 1, nr 93, k. 34; AGAD Warszawa, APP, nr 19, k. 592.
1312 AGAD Warszawa, ASK, dz. I, nr 47, k. 119; Prawa i przywileje, s. 60, nr 6.
1313 AGAD Warszawa, ASK, dz. I, Rachunki królewskie, nr 221 В, К. 2i 5.
1314 Listy oryginalne Zygmunta Augusta, s. 94.
1315 M. Paździor, Knyszyn woj. białostockie, pow. Mońki. Studium historyczne dworu królewskiego wraz z folwarkiem, cz. II, s. 5 i 13.
1316 Testament Zygmunta Augusta, s. 53.
1317 Dawniej do 1944 r. w Bibl. Ordynacji Krasińskich — Opis 815, nr 168 (sygn. 3799).
1318 Lustracje woj. podlaskiego 1570 i 1576 r., s. 100. Jeszcze wcześniej, w 1571 r. te włóki były określane zydowskich wolnych wł. 3.
1319 д. Jabłonowski, Podlasie, cz. 1, s. 121.
1320 Е, Piekosiński, Wypisy heraldyczne z ksiąg poborowych, s. 11.
1322 AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 10, s. 575.
1323 APRz Tykocin, Summarium documentorum, k. 15.
1325 Akta albo sprawy, nr 384 i 387.
1321 АСАР Warszawa, Księgi grodzkie bielskie, nr 6, К. 31-31v i 632; AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 65, k. 142.
1324 13 IX 1701 r. w Sanikach oprócz 2 wł. cerkiewnych ks. Gabryela swiesczenika tykocińskiego znajdowały się tam 3 wł. własne pana Stanisława Burzyńskiego — BU Kraków, nr 6247, К. Т1у.
1326 J, Wiśniewski, Maciej z Mąkolina, PSB, t. 19, s. 27-28.
1327 MN Kraków, Bibl. Czart., nr 1777, s. 163 i п. 210 211
1328 Ferenc, Dwór Zygmunta Augusta..., s. 70, 73, 180.
1331 Opisanie dokumentov i bumag, nr 125, s. 268; CAADR. Moskwa, Е. 389, op. 1, nr 12, К. 61-617.
1329 Piekosiński, Wypisy heraldyczne z ksiąg poborowych, s. 5 i 12.
1330 А. Boniecki, Poczet, s. 279.
1336 Urzędnicy i dygnitarze, nr 314, 1092, 1495, s. 62, 143, 187; K. Pietkiewicz, Kieżgajłowie i ich latyfundium do połowy XVI wieku, Poznań 1982.
1332 AGAD Warszawa, APP 15, s. 92.
1333 j, Maroszek, Karpowicze - dzieje dworu, „Białostocczyzna” 1995, nr 1(37), s. 28-37.
1334 Cyt. za ks. S. Ostrowskim, Karpowicze — dzieje parafii, „Białostocczyzna” 1995, nr 1(37), s. 22.
1335 CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 93, k. 78v; AGAD Warszawa, APP, nr 19, s. 598.
1337 АР Kraków, AMCH, nr 39.
1338 M. Ferenc, Dwór Zygmunta Augusta..., s. 131, 207.
1339 BAN Kórnik, nr 51.
1340 BAN Kórnik, nr 250, К. 44v-46v.
1341 ВАМ Kórnik, nr 250, К. 45v.
1342 AP Kraków, ZZG, nr 108, К. 324.
1343 ĄAGAD Warszawa, KZB, nr 3/I, К. 60.
1344 АА Białystok, Archiwum kościoła par. w Białymstoku, Zbiór dokumentów par. Białystok, s. 133-135. Cyt. za: P. Czyżewski, Starostwo wasilkowskie, s. 58; BU Wilno, F. 4, nr 35920; SŁ. geogr., t. 13, s. 129-130; W. Trębicki, Zbiór wiadomości o życiu i pismach Łukasza Górnickiego tykocińskiego i wasilkowskiego starosty, „Biblioteka Warszawska” 1843, t. 3, s. 83.
1345 Wydawcy Testamentu Zygmunta Augusta, s. 52 uważają, że był on herbu Prus, gdy F. Piekosiński opierając się na księgach poborowych stwierdził, iż był on herbu własnego — por. F. Piekosiński, Wypisy heraldyczne z ksiąg poborowych, s. 32.
1346 Za starszego nad drabanty w Tykocinie uważają go wydawcy Testamentu Zygmunta Augusta, s. 52, ale nie podają źródła informacji. M. Konarski był przełożonym drabantów w Knyszynie, nie zaś na zamku w Tykocinie.
1347 р). Żołądź-Strzelczyk, Peregrinatio academica. Studia młodzieży polskiej z Korony i Litwy na akademiach г uniwersytetach niemieckich w XVI i pierwszej połowie XVII wieku, Poznań 1996, s. 217.
1348 I, Kolankowski, Zygmunt August, s. 318.
1349 AP Kraków, Teki Grabowskiego, nr 88, k. 19 i 23v.
1350 BAN Kórnik, nr 250, k. 93-93v.
1351 AGAD Warszawa, ASK, dz. I, Rachunki królewskie, nr 221 В, К. 2.
1352 Рог. też A. Jabłonowski, Podlasie, cz. 3, s. 149. O tym, że Krzywa stała się własnością Mikołaja Konarskiego zob.: AGAD Warszawa, Księga ziemska bielska, nr 3/1, К. 52. Szerzej na temat dziejów dworu w Krzywej zob.: F. Bończak-Kucharczyk, J. Maroszek, Katalog parków i ogrodów zabytkowych woj. białostockiego, t. VII, Białystok 1988, s. 413–417 (maszynopis PSOZ Białystok).
1353 BĄN Kórnik, nr 250, k. 79v.
1354 Testament Zygmunta Augusta, s. 25.
1355 BAN Kórnik, nr 250, k. 82.
1356 BAN Kórnik, nr 250, k. 69-118. 14 XII 1570 r. król pisał do niego: Dobrześ uczynił, żeś nam dał znać o tych bobrzech, a tak co ich jedno masz, nic nie mieszkając, poślij je nam sam, opatrzewszy aby się nie popsowały... Potrzeby stajenne wszelakie obmyślać rozkażem. Inne rzeczy i sprawy opatruj według nalepszego baczenia swego dla łaski naszej.
1357 Inwentarz ten nie zachował się, wzmiankę o nim spotykamy w innym źródle — Inwentarzu starostwa knyszyńskiego z 1569 r. - por. AGAD Warszawa, ASK, dz. ГУТ, nr K-11, k. 2.
1358 $. Orzelski, Bezkrólewia ksiąg ośmioro..., t. 1, К. 70.
1360 AGAD Warszawa, KZB, nr 3/I, К. 52.
1359 AGAD Warszawa, ASK, dz. I, Rachunki królewskie, nr 221 B, k. 42v.
1362 AGAD Warszawa, ASK, dz. LVI, nr К-11, К. 14.
1361 BAN Kórnik, rkps 250, nr 233, К. 91.
1363 M. Ferenc, Dwór Zygmunta Augusta..., s. 32-33 — twierdzi, że 19 VIII 1564 r. na stanowisko koniuszego król powołał Jakuba Piaseckiego, co zbiega się w czasie z objęciem przez Koryckiego dzierżawy knyszyńskiej.
1364 Dawniej przed 1944 r. w Bibliotece Narodowej jako rękopis Biblioteki Ordynacji Krasińskich nr 135, k. 35-92, 204-261. Por F. Pułaski, Opis, s. 103, nr 119; W. Chomętowski, Materiały do dziejów..., s. 267-299.
1365 CAADR Moskwa, Е. 389, op. 1, nr 98, К. 21; AGAT) Warszawa, APP, nr 19, s. 714.
1366 LMV, t. 530 [8]. (1566-1572), nr 58, s. 57-61.
1367 AGAD Warszawa, ML, nr 202, k. 157.
1370 1, Kapica-Milewski, Herbarz, s. 136.
1372 АР Kraków, ZZG, nr 53.
1373 7, Maroszek, W. Wilczewski, Dzieje obszaru gminy Turośń Kościelna, Turośń Kościelna 1997, s. 24-26; J. Maroszek, W. Е. Wilczewski, Dzieje kościoła i parafii 1596–1996, Białystok 1996, s. 10-14.
1374 К. Niesiecki, Herbarz polski, +. 9, Lipsk 1842, s. 191.
1371 Г. Wasilewski, Białystok w XVI-XVII wieku, s. 107.
1368 W. Pociecha, Królowa Bona, t. 3, s. 191.
1369 AGAD Warszawa, APP, nr 18, s. 249; Kościół katolicki na Podlasiu. Zbiór dokumentów erekcyjnych i funduszowych, z. 1, Niewodnica, Białystok 1997, s. 7.
1375 AGAD Warszawa, KZK, nr 1, k. 306v-308v; Pierwotnie opiekę nad niepełnoletnim potomstwem M. Koryckiego mieli sprawować najbliżsi krewni: Maciej Lewicki sędzia ziemi bielskiej (którą funkcję otrzymał po zmarłym) i Tomasz Uchański, woj. płocki, star. wyszogrodzki, jednak Lewicki zrzekł się tych uprawnień na rzecz Uchańskich. W 1556 r. Andrzej, Anna, Katarzyna i Elżbieta Koryccy, dzieci Mikołaja, procesowały się ze swym prawnym opiekunem Uchańskim. Zob. A. Boniecki, Poczet, s. 146-149. 12 VIII 1565 r. w Rakowie pod Mińskiem Litewskim do popisu wojsk wyruszających przeciw Moskwie stawił się poczet Arnolfa Uchańskiego wojewody płockiego, z opieki dzieci nieboszczyka Koreckiego sędziego bielskiego z imenia Niewodnicy. Kiedy w 1567 r. przeprowadzono kolejny popis wojsk, z Niewodnicy Koryckich stawił się wówczas poczet 8 konnych pod komendą Mikołaja Wałowskiego z opieki, jaką sprawował abp Jakub Uchański nad siostrzeńcami. Por. Russkaja istoriceskaja biblioteka, t. 33, Pietrograd 1915, s. 367-370. Jeszcze w 1569 r. dzieci Mikołaja Koryckiego musiały być małoletnie, bo nie spotykamy ich wśród osób składających z parafii suraskiej przysięgę na wierność królowi i Koronie Polskiej. Najwidoczniej wystarczył podpis pod aktem inkorporacji wuja Andrzeja Uchańskiego. Por. Akta unji Polski z Litwą 1385-1791, s. 206, 257, 260.
1377 Opis 815 rękopisów, nr 117. Dawna sygnatura Bibl. Ordynacji Krasińskich 53, k. 1-73.
1376 А. Jabłonowski, Podlasie, t. 3, s. 52.
1378 AGAD Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr К 11, К. 3.
1379 AGAD Warszawa, MK, nr 108, К. 62-64v; Akta albo sprawy, nr 473.
1380 BAN Kórnik, nr 250, k. 71.
1382 Całe wójtostwo liczyło 152 wł., z czego do wójta należało 15 wł. Wójtostwo kalinowskie obejmowało wsie: Bagno (20 wł.), Wola (49), Zakościelna Kalinówka (28), Zabołotna Kalinówka (15), Nereśla Wielka (24), Nereśla Mała (6). Por. W. Pociecha, Królowa Bona, t. III, s. 160.
1381 J, Antoniuk, Knyszyn, s. 10-11.
1383 Opisanie starych granic ganjazkich — 1536, Arch. sb., t. I, nr 20, s. 26-27.
1385 AGAD Warszawa, ML, nr 198, s. 553.
1386 Należały do niego: Kurzeniec pod Oszmianą (tu fundował w 1539 r. kościół) oraz Zapole, Hoszcz, Suszczyn, Kutyn i Newel w pow. pińskim. Por. W. Pociecha, Królowa Bona, t. Ш, s. 48-49.
1384 MN Kraków, Bibl. Czart., nr IV. 1777, s. 305.
1387 w, Pociecha, Królowa Bona, t. III, s. 120.
1388 BU Wilno, Е. 57, В 53, nr 44.
1389 Listy oryginalne Zygmunta Augusta, s. 65; Rodzeństwem byli: Jakub (wzm. w 1559 r. por. AGAD Warszawa, KZK, nr 2, k. 368v), Mikołaj dworzanin królewski (zm. po 1546 r.), Kasper, rycerz spod Połocka i Pskowa (zm. po r. 1584), Zofia żona Jana Chrzczonowicza star. kaniowskiego i Anna żona Stanisława Augustynowicza marszałka i ciwuna wiekszniańskiego oraz Łukasz, star. ostrowski (zm. 1561 r.), którego córka Anna wydana była za mąż za Wojnę podkanclerzego WKL. Zob. J. Wiśniewski, Kurzeniecki Iwan, PSB, t. 16, s. 295-296.
1390 AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 9; ODZ Warszawa, Teki Glinki, nr 62, s. 16;