Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Глава IV. Кнышинская резиденция (часть 5 из 5): оригинал

Глава IV. Кнышинская резиденция (часть 5 из 5). С. 298-308. Польский текст издания.

Zachowana Mapa trzeciej części dóbr knyszyńskich z 1862 r. wśród odnotowanych nazw uroczysk zarejestrowała Obozisko położone na północ od folwarku Knyszyn, zlokalizowane poza polami ornymi, w sąsiedztwie łąk nad Nereślą, umożliwiające popas koniom orszaku królewskiego 828. Obozisko w tym miejscu urządzono przed 1558 r., bowiem 18 X 1558 r. Piotr Chwalczewski starosta knyszyński dał okrąg ziemi na wygon wszystkiemu miastu, którego jest wł. półtrzeciej i m. 8..., z którego okręgu miasto nie ma żadnej powinności czynić i czynszów do skarbu JKM dawać..., które miejsce miastu knyszyńskiemu było dane na wygon. Podano wówczas ograniczenie nowo nadanego mieszczanom wygonu: poczyna od Jaskry u młyna Mieszkowskiego podle grobli rowym okopanym, a tym rowem aż do tego miejsca, gdzie wszedł tenże rów w rzekę Jaskrę, a za rzeką Błonie ku miastu, a zwłaszcza ku ul. Tykockiej placom i po morgi miesckie ku młynowi, podle rowu, co idzie z sadzawki tej podle dworu829. Teren ten znajdował się bardzo blisko rezydencji królewskiej w mieście, niemal stykał się z nią. Świadczy to o tym, że wcześniej użytkowany był przez dwór, pewnie jako miejsce obozowania i wypasu koni obozowych. Zorganizowanie osobnego Oboziska pod folwarkiem Knyszyn, kilka kilometrów od rezydencji i miasta było ważnym etapem w uporządkowaniu przestrzeni rezydencji knyszyńskiej. Lepsza była widać obecność miejscowego bydła na łąkach pod rezydencją królewską niż koni, które zaciągnąć mogły epidemie zwierzęce, w wyniku których ucierpieć by mogła wspaniała stadnina królewska, usytuowana w bliskim sąsiedztwie. Posunięcie Chwalczewskiego — budowa oboziska z dala od rezydencji królewskiej i miasta, to jeszcze jeden z przejawów renesansowej myśli urbanistycznej, gdzie względy zdrowotne miały swe poważne odbicie. Pamiętać przy tym należy, że król chronił się w Knyszynie m.in. w czasach, gdy grasowało morowe powietrze i istniała potrzeba izolacji dworu i osoby monarszej.

Wyraźnie z funkcjami rezydencjonalnymi związane było istnienie wozowni, czyli szopy wielkiej dla obozu. Nie zachowany dziś inwentarz knyszyński z 1565 r. w opisie dworca pod miastem wyszczególniał przedmioty znajdujące się w szopie, czyli wozowni: kolebek КЛМ 4, u trzech są gałki mosiężne, u każdej po 26, a u czwartej gałek nie masz. Na nich popony sukna

827 samodzielnego 3, a na czwartej popona czerwona, gierliczna, stara. A insze potrzeby przy tych kolebkach wszystkie są okrom wag i orczyków. Item wozów skarbnych ze wszystkim narzędem 10, między któremi wielkich 11, a okrom tych półkoszków, co na wozach - nowych półkoszków sztuk 11 do półszósta wozów. Item rydwan ze wszystką naprawą okrom popony, który powiadają [ma] być p. podoboźnego. Item tamże smoły ważonej niepełnych beczek 8335. W 1574 r. gdy opisywano zabudowę rezydencji w mieście i folwarku pod miastem wymieniono: oboznia - wrót 4. Wozy królewskie. Przy obozni domek - izdeb 2, warsztat stalmaski etc831.

W I. 1546-1556 oboźnym królewskim był Piotr Wiesiołowski. Akt nominacyjny Zygmunt August wystawił mu 10 XII 1546 r. dając tytuł oboźnego koronnego. Piotr Wiesiołowski był wcześniej dworzaninem króla Żygmunta Starego, cieszył się dużymi względami młodego króla. W czasie jednej z wypraw myśliwskich ocalił on dzięki swej wielkiej sile fizycznej życie Żygmuntowi Augustowi832, Król obdarzył go poza tą ważną funkcją dworską licznymi starostwami — w 1554 r. bolnickim i mścibowskim, w 1556 r. metelskim i simneńskim. Po Gasztołdach otrzymał dwór Sergotyszki pod Mikulinem. Piotr Wiesiołowski poślubił Katarzynę Wołłowiczównę, wdowę po Mikołaju Raczkowiczu Bakałarzewiczu z Białegostoku. 3 X 1547 r. (po zakończeniu procesu z innymi spadkobiercami po Bakałarzewiczach z rodu Raczki — Kuncowiczami) Katarzyna Wołłowiczówna darowała dobra Białystok, zapisane jej przez pierwszego męża prawem wieczystym, obecnemu swojemu mężowi Piotrowi Wiesiołowskiemu. Piotr osiadł w Białymstoku na stałe i uczynił tam swoją główną rezydencję. Współcześni tytułowali go nawet baronem na Białymstoku. Jemu to zawdzięcza swą karierę Białystok, który wśród innych działów dóbr pobakałarzewiczowskich wysunął się wówczas na plan pierwszy.

Piotr Wiesiołowski oboźny koronny zmarł w 1556 r833. J ego następcą na tym urzędzie został Stanisław Karwicki starosta latowicki. Jako praefectus currum wzmiankowany był co prawda od 1558 r., ale domyślać się możemy, że nastąpiło to wcześniej, zaraz po śmierci Wiesiołowskiego. Funkcję oboź-

830 nego pełnił do 1574 г. 834 Karwicki więc przetrwał na tym urzędzie dłużej niż trwało życie jego mocodawcy. 23 VII 1573 r. w Krakowie powzięte przez rady koronne postanowienie i porządek do prowadzenia ciała КЛМ pana naszego zmarłego nakazywało: Kazać woźniki wszystkie do wozów dać, a wozy mają być wydane według potrzeby od JMP Stanisława Karwickiego oboźnego KJM, a w niebytności przez podoboźnego. Rady koronne dokonały wówczas specyfikacji wozów i koni835, Tak jak i reszta pozostałych po śmierci Zygmunta Augusta dóbr własnych, tak ziemskich Jak i ruchomych, miały stać się własnością sióstr zmarłego. Jeszcze w 1575 r. Anna Jagiellonka wyszczególniała potrzeby, które królowa JMP staroście bielskiemu i knyszyńskiemu opowiedzieć miała, za oddaniem i okazaniem uniwersału JMPP rad koronnych па konwokacjej warszawskiej danego. Upominała się wówczas siostra zmarłego monarchy: Na sługę obozowego, któremu służba wypowiedziana jest, przeto iż stróż miał tam bywać i noc do obozowych straży. Który iż nie bywa szkoda by wielka mogła tam być, za niedopatrzeniem, aby według zwyczaju strawne niemu było dawane. Ponieważ on służy i mieszka, rzeczy te, w liczbie od niego odebrane, ani zapłacone, co też królewna JM rozkazać była raczyła, żeby i to jemu było dane, aby mógł tam służyć836.

7. Folwark

W I. 1510-1558 r. zabudowania folwarku knyszyńskiego znajdowały się w sąsiedztwie rezydencji królewskiej, w mieście, przy ul. Dworskiej. Stanowiły część składową dworca, założonego w tym nowym miejscu, w 1510 r. przez Mikołaja Radziwiłła, po likwidacji dworu zwanego Wodziłówką. Jego zabudowania usytuowane tam były po prawej stronie idąc z miasta. Zajęte później zostały przez stajnie starościńskie. W 1558 r. opustoszałe tam wygony dla bydła dworskiego przeznaczono na wygon dla bydła miejskiego, co było spowodowane całkowitym usunięciem stamtąd hodowli bydła rogatego dworskiego.

Rozbudowa dworca królewskiego i częste zamieszkiwanie w nim monarchy spowodowały, że wystąpiła konieczność rozdzielenia funkcji mieszkalnych i rezydencjonalnych. Trzeba było folwark przenieść gdzie indziej, zwłaszcza że trzeba było zwielokrotnić jego produkcję hodowlaną i roślinną dla aprowizacji króla i jego dworu. Logicznym wydawałoby się usytuowanie zabudowań folwarku na starym miejscu, gdzie ongiś znajdowała się łowiecka curiola. Okazało się to niemożliwe. Likwidacja dworu Wodziłówka — Starego gumna królewskiego w 1510 r. oddanego wpierw na wójtostwo, a później po skupieniu wójta w 1561 r. w części przekazanego mieszczanom, spowodowane było jeszcze innymi względami. Teren po dworze sąsiadował z dużym stawem pod dworcem królewskim, z drugiej strony za miastem. Stare gumno położone było w górę rzeki Jaskranki, przepływającej przez wielki staw, co było poważną niedogodnością i zagrożeniem higienicznym dla rezydencji królewskiej, stadniny i gospodarki rybnej. Wobec zwiększonej produkcji hodowlanej na potrzeby aprowizacji dworu na starym miejscu nie można było wybudować folwarku, nie zezwalały na to względy higieniczne, szczupłość terenów zabudowań, oddalenie od gruntów ornych. Dlatego nowy folwark usytuowano na zachód od miasta, w dół biegu Jaskranki.

Nowy folwark założył Chwalczewski pod miastem, w miejscu dzisiejszej miejscowości Knyszyn Zamek. W 1561 r. folwark ten liczył 30 wł. gruntu. Dwa pola położone były w sąsiedztwie drogi do Tykocina, a trzecie za Jaskranką. Każde z nich liczyło po 10 wł837. Gospodarstwo założono na miejscu siedziby wójtostwa bartnego knyszyńskiego. Najdawniejsza wzmianka o istnieniu tej instytucji pochodzi z dokumentu uposażeniowego kościoła w Knyszynie z 1520 r. Wówczas to oprócz wójtów wiejskich, skolonizowanych wsi — knyszyńskiego Iwana Kurzenieckiego i długołęckiego Mikołaja Pęskiego, w akcie erekcji parafii spotykamy wójta Stanisława, leśniczego, bez wątpienia wójta bartnego838. Wiemy, że posiadał on uposażenie złożone z 14 wł. ziemi839. Stanisław, leśniczy był tożsamy z inną postacią, znaną ze źródeł późniejszych — Stanisławem Pietraszewiczem starostą bartnym i ga-Jewnikiem knyszyńskim840. W 1561 r. wójtostwo, do którego należały wsie Krypno, Zastocze, Chraboły, Ruda, Kobylany, Zofiówka (Safjewo) i Milewskie (Czarna) nazwano wójtostwem Domasz. Ta nazwa raz tylko wymieniona w źródłach może być nazwą dworu Stanisława, leśniczego, który tam istniał. Od niego urobiona została nazwa sioła, którego grunty powiększyły areał folwarku. W 1561 r. przy opisie gruntów folwarku pod miastem pisano: К temuż lasu [Popielewskiemu — przyp. J. M.] przyjęto nieprzeróbki stoła Pietrasiewiczów, które jest zruszone, i staw, który tam był przekopano i młyn zniesiono, z tej przyczyny, iż sianożęci dworne zalewał, a stąd większą szkodę czynił niż pożytek346,

Piotr Chwalczewski sprawca zamków i dworów w WKL budując nowy folwark knyszyński zorganizował wzorcowe gospodarstwo folwarczne. FolwarTk usytuowano kilka kilometrów od miasta i rezydencji, pod wsią Krypno Plebańskie. Miał tam znacznie lepsze warunki rozbudowy, rozwoju produkcji zwierzęcej, zbożowej oraz hodowli ryb i przetwórstwa spożywczego niż w starym gumnie. Usytuowano.go w centrum ornych gruntów folwarcznych, gdzie zbiegały się granice pierwszego i drugiego pola paszni knyszyńskiej krypnińskiej, a poza Jaskranką znajdowało się Popielewo — główny zwierzyniec knyszyński, a dopiero poza nim trzecie pole. Chwalczewski nowy folwark urządził w terenie otwartym, wśród pól, na wzgórzu, między miastem Knyszynem a wsią plebańską Krypno. W 1561 r. nazywany był dwór Krypna bądź dworzec krypicieński. U stóp wzgórza przepływała rzeczka Jaskranka, do której uchodził niewielki strumień, którego źródła znajdowały się w obrębie samego gospodarstwa. Było to miejsce dobrze nawodnione. Dzięki znajdującym się tam źródłom, była możliwość wykorzystania wody do hodowli, urządzenia sadzawek rybnych, budowy browaru. Wybudowano wówczas tędy gościniec z Tykocina do Knyszyna, główny trakt komunikacyjny pomiędzy Warszawą a Wilnem. Zastąpił on wielką drogę Witoldową wiodącą z Knyszyna poprzez Lewonie i Trzcianne. Układ przestrzenny, zabudowa, panujący w gospodarstwie ład były wystawione na widok publiczny. Ekspozycja miała poważne znaczenie propagandowe.

Ze wzgórza, na którym urządzono folwark roztaczał się kilkukilometrowy widok na dolinę rzeki Jaskranki, kompleks lasu popielewskiego adoptowanego do potrzeb zwierzyńca Zygmunta Augusta, na stajnie królewskie zlokalizowane w rejonie wzgórza (dziś zwanego górą Królowej Bony), kompleks sadzawek przy drodze z Knyszyna do Choroszczy (dziś gościniec Knyszyn-Chraboły), wielki staw na Jaskrance oraz na miasto Knyszyn.

346 w, Chomętowski, op. cit., s. 266.

: PROBA REKONSTRUKCJI

drogi ZY ZAŁOŻENIA TZW. й

== ОВ ZAMKU STAROSTÓW J. Szydłowski, PGR - Knyszyn. Plan terenu dawnego założenia dworsko-ogrodowego. Skala 1:1 000, Białystok 1979. ВОЗЮЗК Białystok, Fototeka.

— część gospodarcza hodowlano-magazynowa,

— część gospodarcza związana z wodą.

Część mieszkalna zlokalizowana była w centrum kompozycji. Składały się na nią:

— dwór starościński,

— dom ekonoma,

— dom służby folwarcznej.

Dwór starościński (w 1564 r. dom od miasta, w 1569 r. nazywany był domem więtszym, dranicami pobity, bokiem nad sadzawką stojący) umieszczono na skrzyżowaniu dwóch osi kompozycyjnych:

— osi północ-południe — główna oś części hodowlano-magazynowej,

— osi wschód-zachód — główna oś części gospodarczej związanej z wodą. Obiekt ten usytuowano w kulminacyjnym punkcie terenu zajmowanego przez założenie, gdzie w zasięgu widoku pozostawała rezydencja królewska w mieście i kompleks stajni królewskich. W tym dworcu dom pierwszy od miasta, w którym są świetlic 2... W których świetlicach, w jednej szklanych błon 4, a w drugiej świetlicy błon 3. W jednej świetlicy u trzech okien są kraty żelazne, w każdej świetlicy po jednym stole, ławy około ścian w obudwu świetlicach. Między temi świetlicami dwiema jest sień. W tym wszystkim domu drzwi ośmioro, na zawiasach żelaznych, u każdych drzwi są klamki, wrzeciądze i skoble żelazne. Tak opisywano knyszyński dwór starościński. Prostota tej budowli była uderzająca.

W centrum części mieszkalnej znajdowała się sadzawka — pierwsza w rzędzie trzech sadzawek wchodzących w skład kompozycji. Na zbiornik ten wychodziły okna elewacji wschodniej dworu starościńskiego. Widok stąd (ponad sadzawkami) skierowany był w kierunku zwierzyńca Popielewo.

Na wschód od pierwszej sadzawki znajdowały się dwa inne budynki mieszkalne - dom ekonoma połączony z piekarnią dworską (dom drugi — w 1564 r.) oraz dom mieszczący mieszkania służby (dom trzeci od obory — w 1564 r.), który był zlokalizowany już przy skraju części gospodarczej hodowlano-magazynowej.

Część ozdobną założenia. stanowił 8-morgowy ogród (ok. 4,5 ha), pierwotnie w 1554 r. przeznaczony na miejsce upraw warzywnych. Zwraca uwagę duża produkcja warzyw, w piwnicy przechowywano rzepy, cebule, kapusty, pasternak, marchew, pietruszkę, buraki ćwikłowe. Z czasem warzywnik wykorzystano jako miejsce sadu. Morgów ogrodowych przy tym dworcu zostawiono beło m. 8, ale ich odeszło rozprzestrzenieniem dworu i sadzeniu sadu m. 1 1/2. Zostawa ich na ogród m. 5 1/2 — pisano w 1569 r. 841 Domyślać się należy, że odnotowano tu jedynie początek prac przy zakładaniu sadu owocowego, i że w konsekwencji cały teren warzywnika, owe 8 m. ogrodu przeznaczono na sad. Prócz drzew owocowych nasadzić musiano i drzewostan ozdobny, pełniący funkcję wiatrochronu drzew owocowych. O istnieniu tu nasadzeń drzew ozdobnych świadczą zachowane, archaiczne okazy lip, pozostające u kresu wegetacji. Średnica pni i przypuszczalny wiek nakazują domniemywać, że sądzono je już u schyłku XVII lub w XVIII w. Niemniej bez wątpienia kontynuują one nasadzenia jeszcze wcześniejsze. Znana jest kompozycja ogrodu. Był on założony na planie kwadratu, o boku ok. 200 m. Naroża kwadratu skierowano w kierunkach: wschód, zachód, północ i południe. Nasadzenia drzew ozdobnych (aleje) poprowadzono wzdłuż boków kwadratu, ale kwadrat podzielono na 4 mniejsze kwadratowe kwatery, po granicach których poprowadzono drogi spacerowe obsadzone drzewami ozdobnymi. Tego typu kompozycja ogrodu ozdobnego znana jest jeszcze z innego równocześnie założonego przez Piotra Chwalczewskiego ogrodu w folwarku w Dobrzyniewie. Ogród dobrzyniewski powtarzał kompozycję ogrodu przy folwarku knyszyńskim, choć brak tam było dróg spacerowych. W 1561 r. pisano: Dwór Dobrzyniewski... Na ogrody dworne zostawiono ziemię, ale nie

Część gospodarcza magazynowo-hodowlana stanowiła najważniejszą część założenia. Usytuowano ją na wschód od części mieszkalnej. Zabudowania zlokalizowano wzdłuż prostokątnego dziedzińca, wydłużonego wzdłuż kierunku wschód-zachód. Znajdowały się tam stodoły, obory i chlewnie. Szczególnie okazałe musiały być budynki hodowlane mieszczące w 1564 r. 188 krów, 196 owiec, 33 kozy i 130 świń. W oborach znajdowały się krowy dojne, krowy jałowe i cielne, byki, owce, kozy, świnie, wieprze karmne, gęsi, kaczki i pawie.

W 1561 r. wskazywano, że do obór starostwa knyszyńskiego posłano 300 (!) wołów, z czego 100 skierowano do karmienia w folwarku knyszyńskim (pozostałe do folwarków w Dobrzyniewie, Grodzisku i Zabielu). Inwentarz z tego roku wyszczególniał ponadto w folwarku: Krów cielętnych, które się tego roku [15]61 pociekty, jest w liczbie 58, cieląt pod niemi także wiele, a z tych 3 cieląt zdechło, 14 z tych krów cielętnych, do mleka jedno ich 40, a od inszych mleka nie masz, dlatego, że są cielne, bo dwoje cielęta do roku miewają. Item jałowych krów 38, byków stadnych 2, jałowych dwuletnych 50, wypustków łońskich 40. Owiec starych 196, z których do mleka jest 80, przypłodku latosiego 18, świń starych 80, a latosich 843. Pola folwarczne były nawożone obornikiem. Mówi o tym wyraźnie inwentarz 1561 r., gdy informuje o potrzebie wybudowania folwarku w Boguszewie, gdzie znajdują się grunty od ziemian Pęskich odgraniczone, a ku paszni knyszyńskiej, krypnińskiej przydane, potrzeba aby był folwarczek i dworzec osobliwy zbudowan, bo tam jest grunt dobry i wypusty, w którym aby też było bydło chowane dla pognojów, co się też p. staroście dobrze być zdało. Bo te pola i od paszni krypniańskiej są odbiegie, tedy dla dalekości pognoje nie mogą być na nie wywożone... Potrzeba zatem nauki KJM.

W 1564 r. było: krów dojnych jałowych z jałowicami cielnymi 53, byków stadnych 3, wołów urostych 4, a wszego bydła pospolitego 17, cieląt wszystkich latosich 38, owiec pospolitych 265, owiec dojnych 60, kóz pospolitych 42, świń pospolitych 75, wieprzów karmnych 22, gęsi wszystkich 110, kaczek 20, pawów starych 12, pawów latosich 3. Liczby świadczą same za siebie ukazując możliwości aprowizacyjne tak dworu królewskiego, który udawał się do rezydencji w mieście, jak i obozu pod miastem.

842 Jedyna stodoła liczyła aż 4 gumniska, 5 sąsieków, 4 pary wierzei umożliwiających przejazd z gumna na pole. Osobno znajdowały się sterty — 2 brogi pszenicy, 1 sterta jęczmienia, 3 sterty grochu, 18 brogów siana (każdy po wozów 14). W folwarku znajdowały się ponadto dwa spichlerze świerni dla schowania zboża, nad jedną z piwnic dla schowania mleczywa, wznosiła się komora, a wyżej sernik, nad drugą piwnicą dla schowania piwa była komora dla schowania wszelakich rzeczy, a nad nią dla gołębi gołębieniec. W bliżej nie ustalonym miejscu znajdowała się stajnia dla 25 koni i wozownia (tzw. szopa dla obozu). Być może dwa ostatnie budynki wzniesiono w miejscu późniejszej osiemnastowiecznej stajni, w południowo-wschodniej części założenia.

W części gospodarczej związanej z wodą Piotr Chwalczewski umieścił 3 baseny sadzawek zasilanych wodą ze źródła, wybijającego w skrajnym, północnym basenie. W 1569 r. stwierdzono: Przy tym dworcu jest sadzawek 3. Wszystkie znowu wyszlamowane, z których śrzednia około brzegów odylowana. Inwentarz 1564 r. wyszczególniał w sąsiedztwie sadzawek: browar przy tymże dworski, ze wszystkiemi statki do warzenia piwa należącemi, okrom kotła. A przy tym browarze świetlica dla moszczenia i roszczenia słodów. Niedaleko też usytuowana była łaźnia czarna po litewsku bez kotła, a przeciwko tej świetliczka z piecem i z ławami.

Oprócz upraw zbożowych część gruntów stanowiły tzw. popławy siane. Pola folwarczne sąsiadowały z lasem popielewskim, który KJM raczył rozkazać w pokoju zostawić dla zwierzyńca i na przyszłe czasy dla drew. Bliskość zwierzyńca w stosunku do folwarku, również wynikała z gospodarczej potrzeby spożytkowania ułowionej zwierzyny.

Prócz pól sąsiadujących z folwarkiem knyszyńskim w innym miejscu nad Nereślą w sąsiedztwie wsi Boguszewa i Pęskich znajdowało się 18 wł. ornych i sianożętnych. Zorganizowano tam wkrótce dodatkowy folwark. W 1564 r. na folwarku knyszyńskim użęto kop 1 860 żyta, kop 186 oddano jako dziesięcinę do plebanii knyszyńskiej, 200 kop zostawiono na nasienie, resztę złożono w 6 stert. Prócz żyta w folwarku wysiewano pszenicę ozimą (użęto 346 kop), pszenicę jarą (80), jęczmień (354), jarkę (170), owies (650), groch (120), proso (30), konopie (4), len (24 kopy). Mimo wysiłków organizacyjnych podejmowanych przez Chwalczewskiego dowiadujemy się, że powstały szkody, które się za nieposłuszeństwem poddanych wołostnych w nierychłym sprzątnieniu z tego folwarku zboża się stały, postanowiono, iży wszystka wołość knyszyńska nagradzając one szkody, z każdej włóki beczkę owsa, a po wozie siana złożyć mają. A co się tycze żyta i grochu, w których się taż szkoda stała, to odłożono do nauki JKM. Osobną część gospodarstwa stanowił kompleks hodowlany.

Folwark knyszyński zajmował się aprowizacją przybyszów. 8-morgowy warzywnik przy dworze dostarczał warzyw, sad zajmował 1 1/2 m. i stale był powiększany. Potrzebom tym odpowiadał kompleks zabudowań gospodarskich folwarku, gdy ówczesne istniejące tam budynki mieszkalne (dom pierwszy od miasta z dwiema świetlicami i sienią, drugi dom z 1 świetlicą, komorą i piekarnią, trzeci dom od obory z 1 świetlicą, 1 sienią i 1 komorą) były raczej budowlami niezbyt okazałymi, to inne budynki magazynowe i hodowlane przedstawiały się niezwykle okazale844,

Folwark knyszyński obsługiwali ogrodnicy. W 1564 r. w sąsiedztwie pierwszego pola dworskiego, przy granicy włók miejskich znajdowały się 24 gospodarstwa zagrodników folwarcznych. Inne 22 ogrody znajdowały się przy granicy drugiego pola folwarcznego i włók krypneńskich plebana knyszyńskiego. Każdy z ogrodów liczył po 3 m. Łącznie zagrodnicy folwarku knyszyńskiego uprawiali 138 m. (= 4 wł. ziemi)845.

Сноски

828 АР Białystok, GKL, nr 36.

829 ĄAGAD Warszawa, Kapicjana, nr 34, s. 272-274; AGAD Warszawa, APP, nr 338, s. 101.

827 А. Jabłonowski, Podlasie, cz. 2, s. 133.

831 д. Jabłonowski, Podlasie, cz. 2, s. 133.

832 Zob. J. Glinka, Ród Klausucia w wiekach XIII-XVI. Ze studiów nad kształtowaniem się i różnicowaniem społecznym bojarstwa litewskiego, „Studia Źródłoznawcze”, t. IV (1959), cz. 2, s. 47; J. I. Kraszewski, Wilno, Wilno 1841, s. 322; T. Wasilewski, Białystok w XVI-XVII wieku, „Studia i materiały do dziejów miasta Białegostoku”, t. I, Białystok 1968, s. 117.

833 Jego nagrobek znajduje się w kościele bernardyńskim w Wilnie.

830 W, Chomętowski, Materiały do dziejów..., op. cit., s. 299.

834 К. Chłapowski, O urzędzie oboźnego w XVI i pierwszej połowie XVII wieku, [w:] Władza i społeczeństwo. Prace ofiarowane Antoniemu Mączakowi w 60 rocznicę urodzin, Warszawa 1989, s. 145-150.

835 MN Kraków, Bibl. Czart., TN, nr 30, s. 101.

836 AGAD Warszawa, ASK, dz. I, nr 47, k. 30-32.

837 Por. obraz pól folwarku Knyszyn na mapie z 1862 r. (zob. ilustracja). AP Białystok, GKL, nr 36.

838 Jego potomkowie mieszkali w Knyszynie nawet pół wieku później. Jeszcze w 1577 r. pierwszy dom po lewej stronie ul. Starodwornej, idąc z Rynku był własnością Leśniczej. Ona też była posesorką pojedynczych placów miejskich przy ul. Starodwornej, Do Wody i Siodlarskiej. W innym miejscu ul. Starodwornej znajdował się plac Stanisława, leśniczego. Por. Akta albo sprawy, nr 473.

839 w. Pociecha, Królowa Bona, t. III, s. 160.

840 w, Chomętowski, Materiały do dziejów..., op. cit., s. 252.

841 AGAD Warszawa, ASK, dz. LVI, nr K-11, k. 8v.

843 w. Chomętowski, Materiały do dziejów..., op. cit., s. 243.

842 Por. J. Maroszek, J. Szydłowski, K. Kucharczyk, Dokumentacja ewidencyjna parku w Dobrzyniewie Fabrycznym, Białystok 1979 (maszynopis PSOZ Białystok).

844 J, Maroszek, J. Szydłowski, K. Kucharczyk, Dokumentacja ewidencyjna parku w Knyszynie PGR, Białystok 1980 (maszynopis PSOZ Białystok).

845 w, Chomętowski, Materiały do dziejów..., op. cit., s. 295-299.