Книга третья. Часть 10 из 10: оригинал
Книга третья. Часть 10 из 10. С. 477-491. Польский текст издания 1847 года.
łewskich; zdobyto go i złupiono komtur gołabski, z piętnastu innymi krzyżakami i czterystu ludźmi zaciężnymi, po wiekszéj części z Sasów, Misnijezyków i Szlązaków, Żywcem wpadł w rece zwyciezców. 'W tym zamku była kaplica, w której.chowano ciało pańskie dla chorych, król Władysław, przy zapalonych pochodniach, z. naleZytém uszanowaniem, rozkazał Zbigniewowi Oleśnickiemu odnieść je do ko. ścioła miejskiego i wręczyć kapłanom, dając tem: jawny dowód, że z ludźmi a nie z Bogiem wojnę 194 ezyl. |
Gdy: rzeczy tak szczęśliwie pod Gołubiem idą, Piotr biskup korbawski poseł cesarza Zygmunia z Malborga, do obozu królewskiego przybył. Treść jego poselstwa była następna: „Oświadczyć, iż cesarza nadzwyczaj to dziwi, że bez żadnej swojćj winy; dozną+ je nieprzyjaznych postępków., Władysław wyzuł go, s królestwa czeskiego., puścizny przodków, wyslaw: szy. do Czech wojsko. z Zygmuntem Korybutem, który dotąd to państwo trzyma. Kr zyżaków zakonu pruskiego, będących od niepamiętnych czasów w zalenosci i opiece cesarzów rzymskich, wojną nęka. Prosi, zatem, aby król, który dotąd okazywał się być jego przyjacielem i szwagrem, w iójże życzliwości wytrwał, aby Zygmunta Korybuta z wojskiem s króle; stwa częskiego. odwołał, aby nakoniec zakonowi krzyŻackiemu. pokój wrócił; jeżeli zaś jakie spory zacbodzą, te gotów jest na słusznych warunkach i bez najmniejszéj. zwłoki załatwić. 6 |
Na to Władysław odpowiedział: „Że nic go bardzićj nie boli, jak wojna z narodami chrześcijańskić: | mi, i jeżeli teraz zbroję przeciwko pruskim krzyżakom przywdział, „uczynił to słusznie, zmuszony, a nawet wyzwany ciężkićmi' i nieznosnémi 'krzywdami z ich strony; wielką bowiem część Pomorza i ziemię pruską królestwu jego wydarli. Daremnie szukał spras wiedłiwości z niemałym nakładem i pracą, naprzód u papieża namiestnika Chrystusowego, potem u Zygmunta cesarza rzymskiego, nic atoli nie otrzymał, prócz urągania się s częstych prosb swoich; gdy więc teraz nigdzie na ziemi sprawiedliwości dojść nie można, gdy spory ludzkie siła rozstrzyga, wezwawszy pomocy nieba, ufa: Ze go oręż nie zawiedzie, którym od siebie i od korony swojej nieprzyjacielską krzywdę odeprze. Co się zaś do Zygmunta Korybuta i królestwa czeskiego ściąga, to do niego wcale nie ndleży. Wnet. siedzący obok króla Aleksander - Witold głos zabrał. Jawnie oświadczył”,, Że brata Zygmunta Korybuta z wojskiem, własnym nakładem i pod swoją opieką do Czech wyprawił, że rozjątrzyła go niezmierna krzywda zadana mu prz zez cesarza Zygmunta, któ-'
ry usiłował: pozbawić go Źmudzi, ziemi przodków, i tym końcem posiłkowe wojsko krzyżakom posyłał; że w przedsiewzietéj wyprawie czeskićj nie powodowała go bynajmnićj chciwość panowania; aż nadto posiada krajów w Sarmacji i Litwie, państwo jego'
w. niezmierzonych zamyka się granicach; ale pragnął337 z Czech dopóty nie cofnie, póki krzyżacy niewyrzekną sie Zmudzi, i Zygmunt zawartego przymierza, najuroczystszą przysięgą nie stwierdzi, nadto, póki królowi Władysławowi i koronie polskićj Pomorze i ziemia pruska oddane nie zostaną; inaczćj niech się nie spodziéwa pokoju. Gdy to z wielkim zapałem Wiiołd wyrzekł, posel cesarski wziąwszy odprawę do Młalborga do w. mistrza odjechał, stamtąd zaś do Wę: gier do Zygmunta wrócił. (1)
Gdy Prusy zgubną wojną płoną, gdy Golubia Po. lacy dobywają, Władysław obawiając się, aby krzyżacy z zameczka Nieszawy i s Pomorza, najazdami swémi Kujaw nie trapili, poruczył obowiązek zaslonienia tćj ziemi, Andrzejowi Brochowskiemu, staroście 'brzeskiemu herbu Osoryja, mężowi dzielnej reki i w rzemieśle wojenném biegłemu; dodał mu za towarzyszów w prowadzeniu wojny Macieja z. Łabiszyna brzeskiego, Janusza s Kościelca inowrocławskie: go' wojewodów; atoli zwierzchność była przy Andrzeju,. którego hetmanem całego wojska mianował. Ten zatóczywszy obóz- między Murzygowem. i OrloDa wem, czafował.na zręczność. dokonania znakomitćj ja. kićj przewagi, ziemię zaś:kujawską zabezpięczył. s.t gtrony >od: wszelkiego: najazdu. Lecz wojewodowie rozgniewani,; że król niższemu co do slopnia; rząd nad, nimi peryczył, pod pozorem zwiększenia. swoich oddziałów. 1 przygatowania Żywności, obóz ze swojenii ehorągwiami opuścili, rzeczywiście zaś tyg końepra, aby: nienawistnego sobie Andrzeja Brochowskiego., wystawić na nieuchrenne niebezpieczeństwo: Hetmón widzą stę: od towatzyszów odsiąpienym, i lubo. śrezupla tylko garstka przy Bim w obozie została, nie o» mieszkał osłaniać go ciągłónń strażawui, iz największą bacznością czuwać,:aby go nieprzyjaciel: nie dibiept. Komtur 'ioruński (1). dowiedziawszy się 0 1ćj: iezgne dzie wodzów polskich,.tudziez. o. szczupłych siłach Biachowskiego, tajemnie z addziałem' swoirń s'Torut nią wyszedł, (2) czaty..polskie, które. w: pewnój. ód” łęgłości od obozu na straży były:, pozaliijał; w. noey na: obóz napadł, i.gdy już przy okopach wręcz iście.. rać sie począł, Andrzej DBrocliowski t3 wrzawąi wiewdzony, oręż seh wveiwszy, z wielliésm meziwem,: hasłę swoim ilo boju wydaje, na nieprzyjaciół wpada: iz. - grzawszy do dzielnej. a skutecznej obrony. ojjczyżay «i wodza, natarczywość krzyżacką odpiera, nakoniee, pe krwawej. rzezi, w trudnej walce., wrogów łamie i do ucieczki zmusza. Ze strony przeeiwnéj wielu za: bitych i wziętych, między którymi vice-komtur toruński z dwónastu krzyżakami rycerskiego stanu wpadł p w ręce Polaków; powiązanych odesłano do Brześcia i osadzono pod strażą. Była to piękna ozdoba zwycięztwa; innych rozpierzchłych w ucieczce, nieświadomych miejscowości, skoro dzień nadszedł, wieśniacy pojedyńczo wytępili, największa liczba błąkając się okołe Łęczycy, Klodawy, Przedecza i Brześcia nedznie zginęła. Komtur toruński s tj nieszezesnéj wycieczki, w małym orszaku s tak potężnego hufea, ledwo sam ocalić się potrafił.
Gdy s téj strony Wisły rzeczy pomyshnie ida, Władysław Jagiełło na drugim brzegu rzeki, ruszywszy obóz s pod Gelubia, w zamiarze zajęcia innych miejsc krzyżackich, podstąpił pod miasto Kowal. Nieprzyjaciele zwątpiwszy, aby się w nićm utrzymać zdolali, z miasta ustępują i przenoszą się do zamku spo- - łożenia i uzbrojenia warownego. Król dobywał go bezskutecznie i z wielką stratą swoich,338 krzyżacy bowiem zaostrzone pale w rowach powbijali i słomą przykryli, tak, że Żołnierze polscy niebacznie wpadając, w niemalém byli niebezpieczeństwie; między innymi Dobrogost: Nałęcz z wielu znakomitszymi rycerzami swojego rodu. Był to ten sam Dobrogost, co na początku wojny, niedbalstwem swojém stracił zamek Drahim, poźnićj dopiéro odzyskany przez zdrade Pawla Niemea, który w nocy, na sieciach myśliwskich, Polaków do twierdzy wciągnął..Król za tę
- przysługę, roczny mu dochód naupach solnych wy: - znaczył. () S pod zamku Kowal, (?) pomknieto obóz pod Papów; w piérwszém natarciu Żołnićrze królew- - ścy. zamek ten zdobyli, lecz gdy w nim goszczą, szpiegowie donieśli, że znaczne wojsko krzyżackie zebrało. się niedaleko Radzynia. Skoro więc jedni po drugich - gsońcy z tąż wiadomością przybiegali, Jagiełło szesna: ście hufców wyborowej jazdy pod choragwiami pizeciwko nim wysyła; za piérwszém dostrzeżeniem ich przez nieprzyjaciół, krzyżacy nagłym strachem zdjęć ci, opuściwszy obóz poszli w rozsypkę; lecąe tłumnie kędy ich oczy niosły, w największym popłochu pedzili do Radzynia, jazda królewska scigając pierzchających, wielu s tylnej straży pozabijała, innych mury radzyńskie ukryły.
Otrzymawszy to zwycieztwo przez dowódzców,. król przeniósł obóz pod Toruń,339 przedniejsze, naj. bogatsze i najpiękniejsze miasto w całych Prusiech, położone na prawym brzegu rzeki Wisły. W piérwszem natarciu przedmieście spalono, roskoszne po- | siadłości mieszczan, razem z ogrodami winnémi po- ' szły w perzyne, lecz ponieważ w samym "Toruniu za-340 raza morowa agrasowala +: nie zdało się „dłużej: pod:tém miąstęm;jak trzy dni zahawić, aby, taż. choreba między wojsko nie wpadła. Udał się więc. król siąmiąd! do:zamku Lubieza w większćj: części przez kr zyżaków zhurzemego.i opuszczonego, aby go. Polacy nie opanowali; (1) zatoczywszy poteny obóz pod Chelmuo, jazde, któréj liczba: w wojsku.jego przemagala; wysłał Prusy wsaérz i wzdłuż. pustoszyć.. Cały kraj plpnat straszliwómi. pozogami,, ognie wszędzie rpznogiły zniszczenie: i upadek wiejskich. budowli, ogromne ' lypy w.:ludziach, trzadach i dostatkach, którę żołnierz uwieść zdołał, na niepr zyjacielu; zdobyte,. cale wojsko wzbogaciły. ^ Témi nięszezęściami krzyżacy znękani j gdy postrzegli, żę przyrzeezone od Zygmunta. à:z Nie« ' piec posiłki nie przychodzą, że. płannómi.. nadziejami 93. łudzeni,: le 'upadek całego kraju: hył. nisgchronny; skoro potężny król s tak wielkiém. wojskiém. dłużćj w Prusiech gościć będzie; posłów, do Władysława 9bozujacego ze wszysthiémi siłami swojémi. nad j jezior rem Melno, 'mianowicie, hiskapa. pomęząńskiego s przedniejszymi komturami zakonu = do. obozu wy: prawiają.. Ci, uznawszy. się być zwyciężonymi błagali pokornie i ze łzami, aby król żelazo pobamował i rozlew krwi ehrześci jańskiej wstrzymał, żądali nakoniec pokoju wieczystego pod pewnémi war unkami. | Władysłąw wzruszony prośbami posłów, 1, ponieważ jesień341 chyliła się już ku zimie,, ponieważ Aleksander -Witołd już kilkakrotnie u króla żądał, aby mu dozwo: lit wrócić do Litwy, ponieważ. niezawodnie byłby odciągnął, jeśliby pokój nie stanął, wyznacza óśmiu najpiérwszych. urzędników koronnych, aby s tyluż pełpomocnikami krzyżackimi układy załatwili;. biskup avarmiński; który. późnićj. nadjechał, przyłączony za» stał do ich grona. Od wschodu aż'do zachodu śłońca roztrząsano i spiérano się o rozmaite warunki i zasady przymierza; nakoniec zawarto, pokój w dniu poświęconym na przeniesienie świętych szczątków Stanisława Szczepónowskiego,1 z obiedwóch stron zapi- | sami ulwierdzono. (1). ' |
LI
ELM
498
" namiot szkarłatny, dar Hermana hrabi cylijskiego. (Długosz ks. LU, str, 465) Od poranku do poźnej nocy dnia 27 września, Jan s Tar. nowa krakowski, Sedziwuj z Ostroroga poznański, Mikołaj z Michalowa sandomierski, Mikołaj z Oporowa łęczycki wojewodowie, Zbigniew z Brzezia marszałek koronny, Giedygold rycerz litewski, Mikołaj Sępiński starosta łukowski; Jan Abezier warmiński, Gerhard Stolpmann pomezański, biskupi; Wallrabe v. Hiinsbach marszałek inflancki, Henryk v. Hold elblagski, Marcin v. der Kemuate toruński, komturowie; Jan. v. Czippelin, Jan v. Logendarf, Mikołaj v. Schillingsdorf rycerze, roztrząsali obustronne spory i zgo- „dzili się na następne zasady wieczystego pokoju: 1) Między królestwem polskiém, Litwą, Rusią, Źmudzią i Mazowszem, między Prusami, Inflantami i posiadłościami zakonu w Niemczech, trwać będzie wieczny pokój i zgoda. Wszystkie przeszłe zatargi pójdą w nie- „pamięć i pokryte zostaną wieczném milczeniem. 2) Dobra kosciàłów gnieźnieńskiego, poznańskiego, kujawskiego i płockiego, leżące w krajach zakonu, zachowają zupełną niezależność i prawa swoje, tak, iż żadne nowe zwyczaje ani podatki obciążać: ich nie będą mogły. 3) Ziemia nieszawska z włościami Orłów, Murzynów, i Nowa-wieś, s posadą zamku nieszawskiego s który do dnia 24 czerwca przyszłego 1423 roku całkowicie zniesiony być powinien, s po- '"Fową przewozu toruńskiego, połową koryta Wisły, zaczynając od ujścia Drwęcy do téj rzeki i w dół aż do dawnych granic ziem pomorskiej i bydgoskiej, nic na siebie ani następców swoich niewyłączając, zakon na wieczne Czasy i nieodzownie ustępuje koronie polskićj. 4) W czasie umówionym wyprawią obie strony rady swoje z dostatecznóm umocowaniem, dla rozgraniczenia się między koroną polską i Nową-marchją, tudzież, ziemiami pomorską, chełmińską i michałowską; przy czém zastrzega się to mianówicie, aby most na rzeczce Drawie, niedaleko Chodzieża nie był znoszony, 5) Mazowsze pozostanie w dawnych utwierdzonych granicach, gdzieby zaś te były. wątpliwe, rady obudwóch krajów zjechawszy na miejsce i wejrzawszy. w zapisy, ostatecznie rzecz rozstrzygną. 6) Ziemie żmudzka i sudawska (porówn. Narbutta t, 2, str. 516) mają pozostać w, posiadaniu korony polskiej i w. księstwa litewskiego w nàstępnym obrębie: poczynając od granicy mazowieckićj, rzeki Ełku
489 i Kamiennego-brodu w prostym kierunku aż do jeziora Rokgort, którego jedna połowa do Litwy; druga do zakonu ma należeć; od tego jeziora podobnież w prostym kierunku do wsi Prejwiszki, stamtąd do Mejruniszek., z Mejruniszek prosto do jeziora Dwystycza, które całkowicie będzie własnością zakonu; od tego ostatniego jeziora do, wierzchu rzekt Lepuny, postępując zas jej biegiem aż do miejsca, gdzie wpada do rzeki Szyrowinty, oraz trzymając się koryta tćj ostatniéj az do jej ujścia do Szeszupy i dalej idąe prosto - przez puszczę do Niemna naprzeciw rzeki Świętej, gdzie ta łączy się z Niemnem. Wziąwszy się zaś w wierzch rzeki Świętej na dwie mile, zostawiwszy jq, udać się w najprostszym kierunku przez puszczę aż do rzeki Jura; odstępując od Niemna, który zostanie o dwie mile po lewej ręce, posunąć się w górę Jury na milę ite rzekę podobnież opuścić, a udać się prosto przez puszczę, w odległości od Niemna i Russy, tudzież. od jeziora Happ i zamku memelskiego, zwanego po zmudzku „Kłajpeda, zawsze po lewéj ręce na trzy mile. Dalej iść prosto az do brzegu morza słonego, 'Takie mają być granice nnędzy Źmudzią i Prusami. (Do objaśnienia rzeqzonych granic posługują pisma ogłoszone przez lgn. Damłowieza i M. książęcia Oboleńskiego w Metryce poselskiej (Liber legationum) Zygmunta Augusta. Moskwa 18413, t. 1, str. 6—-20.) 5) Miedzy Inflantami, Źmudzią, 'Litwą i Rusią granice poczynać należy, od ujścia rzeki zwanej święta Aa, do morza, prowadzić je atoli należy nie w tych obrębach, jakie miały za czasu dzierzenia Z,mudzi przez zakon, ale jak się zdawna w sobie miały między laflantami z jednej a Źmudzią, Litwą i Rusią z drugiej. strony. 6) Kupcy obudwóch państw bez żadnej przeszkody lądem i wodą przemysł swój prowadzić będą mieli prawo. 7) Król polski i w. książe litewski żadnych nowych ceł i poborów od składu towarów wymagać nie mogą, dawne utrzymują się w swój mocy. 8) Domiar sprawiedliwości dla wierzycieli i pomoc w odzyskaniu długów zapewnia. się wzajemnie dla poddanych stron obiedwóch. 9) Przechód włościan z jednego kraju do drugiego, bez zadosyć uczynienia właścicielom ziemskim, jest wzbroniony, w zdarzonym przypadku pomoc urzędowa zapewnia się dla stron obiedwóch. 10) Złodziejów, podpalaczów i innych winowajców ścigać, nawet za granicami kraju swojego, wolno, i owszem zastrzega się wzajemna po-
490 moc w ich ujęciu i wydaniu. 11) Obiedwie strony przyrzekają, nie dawać w ziemiach swoich przytułku zdrajcom, lub wichrzycielom bezpieczeństwa pospolitego, również zewnętrznym nieprzyjaciołom kraju, najmniejsza pomoc dostarczana być nie ma. 12) Wszystkie przywileje, zapisy przymierza, zobowiązania się i listy dawne, jakie zakon posiada na obręb nieszawski na włości Orłów, Murzynów i Nowa-wie$, niemniej umowę wieczystego pokoju zawartą | w Toruniu, obadwa wyroki polubowne cesarza Zygmunta w Budzie i Wrocławiu ogłoszone, listy oryginalne od króla i w. książęcia Witołda, lub od kogokolwiek otrzymane na ziemie 2mudzka, sudawską i inflancka, królowi polskiemu nazad powrócone będą, wszystkie zaś inne, jakąkolwiek powagą czy duchowną, czy świecką stwierdzone, a niniejszej umowie.w całości, lub w części przeciwne, ogłaszają się za zniesione, Żadne, nieważne i na zawe sze za takie poczytane być mają. 13) Jeńców w ciągu tej wojny i rozejmu wziętych, obie strony uwolnią. 14) Dawne przewozy pod Złotoryją, Solcem i Fordonem będą dla podróżnych, pieszych, kon-, nych i dla ich wozów swobodne. 15) Wychodzcy mogą z obudwu krajów 2 własnością swoją bez przeszkody powrócic., 16) Zabery w ruchomościach z obiedwóch stron dokonane, wzajemnie pooddawać ' należy. 11) Sprzymierzeńcy tak króla polskiego jak zakonu; s powodu udzielonej lub udzielić się mającej w ciągu wojny pomocv, wzajemnie prześladowani być nie powinni. 18 Ziemie pomorska, chełmińska i michałowska zostaną w posiadaniu zakonu, wyrok legatów stolicy apostolskiej na rzecz króla polskiego ogłoszony. wszelką moc obowiązującą traci. 19) Wszystkim krzyzakom, którzy, śluby zakonne złamawszy, schronili się: do Polski, Litwy lub Mazowsza, wolno udać sie gdzie zażądają, nadal zaś. odstępcy zakonu, przytułku w tych państwach mie znajdą. 20) Jeżeli stronv obmvsla, jakie nowe, wzajemnie dogodne warunki, te do niniejszej umowy włączone bvé mogą. 91) W razie najazdu jakichkolwiek mieszkańców: pruskich, przez poddanych korony polskiej, jesliby starostá lub dzierżawca królewski sprawiedliwości nad winnymi odmówił, ma byś natychmiast z urzędu zrzucony, a również i komtur miejsce straci, jeśh podobnegoś winowajcy pruskiego nie uka- 'vze. 22) Szkody dobrom kościelnym w ciągu ostatniej wojny -z-obu stron wyrządzone oddają się zapomnieniu i duchowni, nikogo po-
494 ciągać o to do prawa nie będą mogli. 23) Poborcę przewożu pod Toruniem, starosta królewski, lub komu to zlecone będzie, spólnie s komturem toruńskim ustanowią, dochód co niedziela po równej części, starosta i komtur od niego przyjmą. 24) Jeśliby którakolwiek strona wbrew niniejszej umowie wojnę rozpocząć chciała, wówczas poddani, hołdownicy miasta i ziemianie, mogą odmówić jej posłuszeństwa i za to Żadnej karze ani prześladowaniu ulegać nie.powingi. Ten warunek przez królów polskich i przez mistrzów krzyżackich najswięciej ma być dochowany. 25) Skoroby jakie zatargi, krzywdy lub nieporozumienia wynikły, i strona obżałowana o nichby obwieściła, natychmiast mają zjechać się na umówione miejsce wyznaczeni urzędnicy i spory rozstrzygnąć. 26) Umarzają się mocą niniejszego nazawsze, wszystkie nadwerężenia rozejmów, pokoju, przymierza, zobowiązań się i jakichkolwiek umów, niemniej nawzajem uwalniają się rycerze, miasta, zgoła wszyscy poddani, od złożonego hołdu w zajętych podczas wojny krajach. 27) Przyrzekamy, iż powyższe warunki krój polski, wiel-.. ki książe litewski i mistrz zakonu na wieczne czasy zachowają, dla nieodzownego zaś ich potwierdzen'a, naznacza się dzień zjazdu pel^ nomocnikom stron obiedwóch w Gniewkowie dnia 2 listopada. (Ob. tę umowę ze strony polskiej u Dogiela t 4, str. 110, ze strony krzvZackiéj u Raczyńskiego str. 285. Data:?pso die sancté Stanislai pontificis gloriosissimi, wprowadziła w błąd Napierskiego (Index342
KONIEC TOMU PIERWSZEGO.
Примечания
337 (место знака в тексте не установлено) zemścić się wyrządzonćj zniewagi; a więc wojska
-; (1) Biskup korbawski w Kroacji, Piotr Zeech, wróciwszy do Węgier, już nie znalazł tam Zygmunta; ' odbywał bowiem poselstwo pod Gołubiem; gdzie Władysław i Witołd znajdowali się między 17 'a 21 sierpnia, (Dług. ks. 11, str. 459) Zygmunt zaś jeszcze: w czerwcu 1422 Węgry opuścił, udał się na sejm rzeszy niemieckiej do Norymbergi ' i bawił ciągłe w tém mieście od 25 hpca do'20 września. (Aschbach t. 3, str. 150 i442) Żaden 2 dziejopisów, prócz Długosza, hie wspomina o poselstwie biskupa korbawskiego, najpódobnićj 'do prawdy, Że wyprawiony został natjchmiast pó odwołaniu Antoniego Zeno, które nastąpiło w skutek zas niesionych dó papieża skarg Zygmunta, iż z ujmą powagi cesar- 'skiéj Zeno wyrok polubowny wrocławski przesądzać zamierza. Rozkaz Marcina V. odwołujący legata, zapadł w Rzymie d. 28 marca 1422 roku. Krzyżacy wiedzieli, że wojny uniknąć niepodobna, że wnet po upływie rozejmu Polacy i i Litwini do Prus wtargną, gdy zaś właśnie w tym czasie Czesi na tron swój Witołda zapraszali, gdy Zygmunt Korybut za przyzwoleniem Jagiełły, przy czynnej pomocy Witołda do Czech wkroczył, (na wiosnę 1422) skorzystali 3 tego wypadku i tak przed stolicą apostolską, jako też przed ksiaZetami rzeszy, głośno. obwiniali ich o wspieranię odszczepieńców, i donieśli, że w. książe litewski koronę czeską przyjmuje, Witołd usprawiedliwiał się przed papieżem, wyprawił gońca do Rzymu z listem, w którym przekładał, że jedynie w nadziei nawrócenia Czechów, królem ich zostać pragnął, lecz ojciec ś: w pięknym i obszernym liście dnia 21 maja 1423 z Rzymu pisanym, odwodzi go od tego kroku, który nieuchronnie zapaliłby majkrwawszą wojne. (Ob; ten list u Oderika Raynalda pod r. 1422, liczbą XXI. str. 552) Jagiełło ze swojej strony chcąc uprzedzić książąt rzeszy, iż koronę czeską s powodu przywiązania swojego do wiary odrzucł, wyprawił do Norymbergi rycerza Piotra Kordebug, aby cały stan rzeczy w tym względzie przełożył. Odpowiedzieli na to poselstwo elektorowie: Konrad moguncki, Otta trewirski arcybiskupi, Ludwik hrabia palatia Renu, Albert książe saski i Fryderyk margrabia brandeburgski d. 26 lipca 1422, zaklinając króla, aby Korybutowi ustąpić z Czech rozkazał i z zakonem pruskim pokój zawart, (Ob. Raczyńsk. kodex dyplom. Litwy str. 292) Wszakże wstae wienię się elektorów za krzyzakami skutku wziąć,nie mogło, bo na 12 dni przed napisaniem tego listu, Władysław. Jagiełło wypowiedział im wojnę w Wolborzu 14 lipca 1422, (Ob. Napiersk. [ndex t. 1, str. 231) 30 zaś tegoz miesiąca, wtargnął do ziemi nieprzy jacielskićj. 'Wapowski cały bieg wojny dokładnie podług, Długo: sza opisał, Voigt (t. 7, str. 435 do. 447) siatecznie Polakom i Litwinom niechętny, w ogólnych wyrazach, bez dowodów, lub ns wiarę poźniejszych kronikarzy, zarzuca zwycięzcom niesłychane o krucieństwa; sprawiedliwszy Napierski, przytaczając treść listu Wi tołda do w. mistrza z dnia 13, sierpnia 1422, zwraca uwagę nau miarkowanie i ludzkość, które go nawet wśród wojny znamiono wały. (Ob. Index t. I, str. 232) Podobnież Raczyński wydał (w ko dexie dyplomat. str. 296) odezwę Władysława Jagiełły; którą jak: dowód wzuiesléj jego duszy i łaskawego serca w całości przy taczamy: „Władysław z Boźej łaski król polski, najwyższy książ litewski, dziedzic Rusi i t, de Wszem w obec i każdemu z osobn: rycerzom, towarzyszom i innym szlachetnie urodzonym, ńiemni' wszystkiny gminom i obywatelom ziemii i miasta chełmińskiego. S. dzimy, iż me jet obcém wiadomości waszej, że po tylu opłaka< nych i boleścią serca pamiętnych zapasach wojennych, które niestety! mjedzy mami z jednej a mistrzem i zakonem krzyżackim z drugéj strony zachodziły, zawsze szukaliśmy słodyczy pokoju, aby ukoiwszy raz między sobą burze wojenne, kraje korony naszej i kraje zakonu, w błogiej ciszy winszować sobie mogły szczęśliwego. kwitnienia. Jakie zaś w tym celu aż dotąd podejmowaliśmy trudy i naklady, wszyscy jasno widziéc mogli; niedawno nawet, na żądanić i za radą najświętszego pana naszego Marcina, papieża nam nułościwego, najchętniej chcieliśmy zawrzeć roczny rozejm, aby pod jego trwaniem przymierze pokeju wieczystego między nami i mie strzem, oraz zakonem, tem łatwiej do końca doprowadzić. Najsilniejszą pobudką do tego kroku nam było: iz pragnelismy zapobiedz, aby krew chrześcijańska nie płynęła, któréj rozlew zgrozą nas przenika, lecz mistrz i zakon; jak to sądzimy, musi być wam wszystkim dostateczni8 wisdomém, s płochością układy zerwali. Zmuszeni przeto odwrócić ogromne i zgubne niebezpieczeństwa, które ze strony mistrza i zakonu nam i koronie naszej zagrażać mogły, ruszyliśmy zbrojnie, lecz Bóg świadkiem jak niechętnie, wojska nasze. Mogliśmy już dawno wtargnąć w granice zakonu, ale naje szczérzéj pragnąc, aby mistrz i zakon, jakiém słusznem przełożeniem nas przejednali,'umyślnie pomykalismy się zwolna, nie bez ciężkiej i znacznej krajów naszych szkody, piszcząc dlugiémi przechodami państwa koronne, bo w głębi serca życzyliśmy zachować ręce nasze niewinnemi od rozlewu krwi chrześcijańskiej i pielęgnować kwitnące plony pożądanego pokoju. Co większa, wkroczywszy już w ich posiadłości, szliśmy zwolna, nie nagle, aby z jak najmniejszą klęską ziem pruskich otrzymać sprawiedliwość, jeśliby rzeczony mistrz i zakon przychylić się do niéj chcieli. Wszakże, gdyśmy już rzekę Drwęcę szczęśliwie przebyli, lubo Najwyższy zesłał nam tyle zwycięzkich tryumfów nad nieprzyjaciółmi naszymi, chełpić się s tych przewag i powodzenia nie chcemy, T jeśliby rzecżońy mistrz i zakon podali nam odpowiedne wargnki, wiedze cie, że jak dawniéj, tak i w tej chwili, skłonni jesteśmy przyjąć je'z największą gotowością. Nadto; wiadomo wa najlepiej, ze za dawmejszych wojen, zawsze według możności, powsciagalismy. zniszczenia i grabieże w zamieszkanej przez was ziemi chełmińskiej, i teraz,- byleby zoalazło. się jakie lekarstwo aa wyżej wspomniane trudności, choemy ją od spustoszeń: zasłonić; ale sami znacie ogrem wojsk "naszych > zgrómadzonych. z rozlicznych narodów, które jeslibyśmy. do: ziemi waszej, acz Bóg świadkiem mimowolnie, wprowadzili, wówczas od krwawej i ostatecznej zguby ocalić jej, chochyśmy uajusilnićj pragaeli. niestety! nie będziemy w stanie; bo tak niezliczonej mnogości, zadna troskliwuść, żadna pilność w karbach nie utrzyma. Przypominamy tcż wam wszystkim, że gdy w stoczonej bitwie Najwyższy zwycięztwo nam zesłał, wówczas wykonaliścię nam hołd na wierność, od której aż dotąd nigdyśmy was nie uwoliili, ani rozwiązali; s tych przyczyn, brzmieniem niniejszego wzywamy, was i upominamy, abyście, stosownie do obowiązku hołdownéj wierności, jakeśmy wyżej rzekli, dopomagać nam i w gra: nicach. złożonych przysiąg łączyć się z nami chcieli Już niejedno krotnie tćj samej treści pisma posyłaliśmy do was, lecg dotąd ni moglismy zadnej otrzymać odpowiedzi, a przeto upominamy wa i.zadamy. abyście na niniejszą odezwę ostatec znię nam ' odpisal Dan w obozie wojsk naszych, pod zamkiem Gołubiem, we wtore po: oktawie Wniebowzięcia najchwalebniejszej Marji Panny (25 srei pnia) r. 1422. Za rozkazaniem króla j. m. Zbigniew. (Oleśnicki) a
& nc
. ^^ (4) Marcin von der Kemnate, © Dnia 7 września. Ob. Długosza ks, n, str. 162, boy
338 Gołub zdobyto 24 sierpnia, kuszono się o wzięcie Kowala d. 29 tegoż miesiąca. Ob. Długosza ks. 11, str. 465.
0 Długosz nazywa go Pawłem Wężykiem Niemcem. Ob. tamie.
339 Dnia 5 września. Długosz ks. 11, str. 464.
340 (место знака в тексте не установлено) Król wyruszył s pod Kowala 1 września. tamie.
341 (место знака в тексте не установлено) S pod Lubiczat wyżuszył król 9.września, żamie. —
D. dy Tak ukończona została wojna,. którą toczył” s Polakami Już nowy, mistrz krzyżacki Paweł v. Russdorf, gdyż. Michał Küch-:meister Y. Sternberg, wiekiem, Chorob4 i nieszczęściami skołatany, rządy, | które ośm lat i dwa miesiące piastował, (od 9 stycznia 1414 do 10 marca 1422) dobrowolnie, w ręce zakonu złożył; ostatnich dni życia aż do 20 grudnia 1424 r.a na komturstwie gdańskićm dokończył; zwłoki jego, złożono w grobach w. mistrzów na zamku, malborgskim. (Voigt t. 7, str. 402.) Paweł Russdorf zwycięztwami Jagiełły zniewolony, musiat nakoniec zawrzeć przymierze na zgodniejszych ze słusznością warunkach. Dziejopisowie | pruscy, w'upo- „korzeniu dumy narodowej, zarzucają mu, że potwierdzając układy 6 pokój, okrył i siebie i zakon niezmytą hańbą. (Voigt tamie str.,449 i Gesch. Marienburgs str. 326) Przywodzimy tu w treści całą "tę ważną umowę, która jakkolwiek dogodna, nie domierzyła jednak „zupełnćj sprawiedliwości ani dla korony, ani dla Litwy. Wyzna- „czeni z obiedwóch stron pełnomocnicy zebrali się w obozie królewskim, nad ujściem rzeki Osy do jeziopa Melna, między Radzyniem i Rogoźnem. Władysław Jagiełło kazał dla nich rozbić wspaniały
342 (место знака в тексте не установлено) t. I, str. 220), rnzumiał bowiem, że pokój był zawarty 8 maja, ale i sama kolej wvpadków i wyraźne oznaczenie w Dlugoszu: in die translationis S. Stanislai, (ks. 11. str. 465) przekonywają, że układy odbyły sie dnia 27 września. Dla podania powyższej treści używaliśmy obudwóch exemplarzv, poprawiając i uzupełniając jeden drugim. U Dogiela między świadkami, oprócz znakomitszych Polaków, znajdujemy wymienionych wielu książąt krwi, tudzież wielu panów i urzędników lhtewskich i ruskich. "