Книга первая. Часть 2 из 6: оригинал
Книга первая. Часть 2 из 6. С. 21-40. Польский текст издания 1847 года.
skiego i kasztelena srztmokiego z O00 dżełnierzami o cjężkiej jaady. Z nimi i dalsza wojskiem, które miał przy sobie, na nieprzyjaciela pociągnął spodziewając się że. go w nocy zniesie. Nie wiedział Domerat o zwiększonych Świdsvy siłach, przeto maićj ekoło obora był dba. łym i żołaierzeni spoczynku doswelil; Nad $witem czaty eanajmaly o nieprzyjacielu, wnet rzucono się do orę- — ża' i koni. W obozie Dotmaarafa niespodziany napau nieprzyjaciół napelnil wszystko trwogą i poplechem; gdy jedna część gotuje się do boju, Domarał z drugą na wpół uzbrojoną z obozu wyciąga i walecznie nieprzyjacielowi stawi czoło, atoli hufce jego łatwo złamane i rozgromione. Wiém gdy Świdwa $ciga-: jąc uciekających dalej sie zapedza, Wirzbieta Smogulecki około sta: koni ciężkićj i pięćset lekkićj jazdy do obozu Domarata prowadząc i już się doń zbliżając od zbiegów posłyszał o zaszłćj klęsce.. Wnet powziął myśl dzięlną, każe kroku przyśpieszyć i na miejsce pogromu wpada, na znużonych bojem, rozbiegłych po polu, zajętych około zdobyczy, świeżćm wojskiem. naciera, część trupem ściele innych do ucieczki zmusza. Już Sędziwoj krwią nieprzyjaciół oeiekły; zwycięzłwem upojony z radosném wojskiem: powracał, gdy swoich uciekających spostrzega. Domyśliwszy się co za- - szło, Że nowe siły przeciwnikowi nadciągnęły, dodawszy swoim serca, do walki ich prowadzi; lecz znużone hufce świeżych przełamać nie zdołały. Sędziwoj pokonany pierzchnął, straciwszy już osiągnione zwycięztwo: przez zuchwalstwo niehacanéj pogeni. Domarat wréeiwszy z rozsyphi, lupy po nieprzyjacielu zabral, Sedziwoj pobity umknął do zamku Grochole Dziersława Ostroroga, w którym go Domarat, zebrawszy z ucieczki żołnierzy, przez cały dzień oblegał25; gdy wszakże wieść plonna o eiagnacém z Poznania znacznćm wojsku na odsiecz Sędziwojowi gruchnęła, Domarat strwożony hufce swoje do Szamotuł uprowadził i stamlad okolice poznańskie pustoszył26.
Około tego czasu Winryk Kniprode wielki mistrz krzyżacki trzydzieści jeden lat rządząc ze sławą zakonem, żyć przestał. Konrad Zóllner na tę godność wybrany27.
Władysław też opolski, wieluński i dobrzyński książe, z wielką pobożnością klasztor reguły ś. Pawła pierwszego pustelnika niedaleko od Częstochowy na wysokiej górze zbudował, tudzież stałym rocznym dochodem na wyżywienie zakonnikow opatrzył i znakomicie uposażył; dzisiaj to miejsce odwiedzane jest przez wielką liczbę pobożnych dla pospolicie przyjętego mniemania, że obraz Boga-Rodzicy przez Łukasza Ewangelistę malowany zdumiewającćmi cudami28 życzeń. Na obliczu N. Panny widzieć się dają ślady dwóch blizn.przez bezbożnych odszczepieńców niegdyś zalanych, którzy mimo największej usilności, ani ogniem, ani żelazem, ani Żadną mocą świętego obrazu zniszczyć nie mogli; dla tego właśnie to miejsce jest u wszystkich w najwielszém poszanowaniu i nie tyl- © ko mieszkańcy królestwa, ale 1 obce narody gromadnie je. nawiedzają.
Tymczasem -najznakomitsi: mężowie korony polskićj widząc Wielkopolskę objętą pożarem domowej wojny, wysyłają posłów do Elżbiety królowej węgierskiej z prośbą aby królewnę Jadwigę, którą przez pełnomocników swoich przysłać przyrzekła na objęcie "królestwa wyprawiła; uwiadamiają przytém jakiemi zawichrzeniami kraj jest miotany, do których przylłumienia i do zgaszenia pożogi wojny wcześnie. jąć się należy, jeżeli nie chee zguby państwa. Obok tego zjazd biskupów; i urzędników koropnych w Sieradziu nad Warią „- na ostatnie dni lutego składają. Królowa Elżbieta Mikołaja biskupa wesprimskiego (1) i dwóch. z rycerskiego sianu mężów na ten zjazd naznaczyła. Ten z towarzyszami na radę wprowadzony, naprzód naród: od przysięgi jaką związany był. względem Marji i margrabiego, stosownie do Życzenia uwolnił, przyjazd do Polski Jadwigi drugidj córki królowej Elżbie- (8) Biskupem wesprimskim był wówczas Benodykt; nawet zaty na wielki piątek zapowiedział29 pod tym warunkiem: aby natychmiasł po koronacji, dla młodociannego jeszcze wieku, i niemożności wydania jj za mąż, nazad do Węgier matce dla wychowania odwieziona zoslała. Warunek ten wielce zasmucił radę, widoezném bowiem la nieobecność królowej zagrażała krajowi niebezpieczeństwem; różniono się w zdaniach i trudno było znaleźć środek, któryby skutecznie zdołał wydźwignąć królestwo z tak wielkich trudności; postanowiono przeto drugi zjazd ostatnich dni marca w tymże mieście odbyć, i do tego czasu posłów węgierskich zatrzymać. Potćm rada wlasném i królowej Elżbiety imieniem do Wielkopolski posyła, aby oręż z rąk zawziętych na siebie obywateli wytrącić. Wyprawiono tam Spytka z Melsztyna krakowskiego i Sędziwoja kaliskiego wojewodów, przydano im Mikołaja Bogoryja kasztelana zawichostskiego i Krzesława Szczukowskiego, którzy przybywszy do Kalisza, Wincentemu wojewodzie poznańskiemu, imieniem krółowćj i rady rozkazują aby oblężenie podjął. Wincenty powagą i obecnością znakomitych mężow shloniony, wnet uległ pod tym warunkiem: aby Jan kasztelan łęczycki, który z załogą Domarata zamek trzymał, razem z wojskiem z niego ustąpił i aby to miejsce poruczone było straży Jana kasztelana kaliskiego.
Stamtąd Spytek i Sędziwoj wojewodowie udałi się do Węgier do królowej, Mikołaja zaś Bogoryja i Krzesława lowarzyszów swoich wysłałi do Poznania, końcem uspokojenia imieniem królewéj i rady ostatków domowej wojny. Ci po długich układach we wsi Starczynowie30, rząd miasta Poznania Domaratowi przywróciwszy, rozejm między stronami do dnia $. Jana Chrzciciela31 postanowili.
Tymczasem za nastąpieniem drugiego sieradzkie- | go zjazdu (3), na którym o rzeczach najwiehszéj wagi — radzić i posłom Elżbiety królowej odpowiedzieć przychodziło, Władysław opolski, wieluński i dobrzyński ksiąle na zjazd przybył, nie tak w nadziei dostąpienia korony, jak aby Ziemowitowi Mazowieckiemu, który się o nią ubiegał, i którego pochodzenie z rodn dawnych królow połskich wielu znakomitszym mężom zalecało, w jej osiągnieniu przeszkodził. Zazdrościł bowiem pokrewnemu książęciu, lubo i sam do tegoż szczepu królow polskich nałeżał, takiego szczęścia i najwyższe. go zaszczytu. Z téj przyczyny stronnicy Ziemowita stawili zasadzki na jego życie, i niezawodnieby zgi. nął, gdyby postrzegłszy niebezpieczeństwo nie otoczył osoby swojej należytą strażą. Gdy na zjeździe radzono. coby dla kraju było najkorzystniejszém i co królowój Elżbiecie odpowiedzieć należało? jednomyślićm prawie zdaniem wybór na Ziemowita książęcia mazowieckiego padał, i gdyby nie założono warunku aby królewnę Jadwige w malżeństwo pojął, Ziemowit 'zostalby królem obwołany, tudzież, gdyby się temu nie był sprzeciwił Jaśko "Tęczyński kasztelan wojnicki, który w obszernćj mowie zgromadzonych przekonał: że królestwo z mocy testamentu Ludwika na córki jego spadlo; że osiatnia wola ich króla stanowiła, ahy. jedna z córek osiągnęła po nim te koronę wybierając dla siebie małżonka, narodowi najdogodniejszego; że to postanowienie króla Ludwika sami na tyłu zjazdach, tylu uchwałami potwierdzili; że wcale nieprzystało aby nie wybadawszy chęci królowej Elżbiety i królewnćj Jadwigi, jakiego męża mieć będzie wolała, narzucać jj takiego, który niemiłym, lub nawet nienawistnym być może. Wszak nietylko w małżeństwach królewskich, gdzie im wyższy zaszczyl, tym więcej ma być swobody, ale i w stadłach ludzi pospolitego slanu widzimy, iż zobopólnéj do małżeństwa potrzeba zgody; zostawić więc należy to prawo Jadwidze, którćj tylu naszemi uchwałami i postanowieniami oddaliśmy korone. Niech sama sobie męża i rządów spólnika, według woli swojéj, wskaże, to nierównie dla królestwa będzie korzystnidjszćm, wszakże jeżeli jj wybor na Ziemowita padnie, ja sprzeciwiać się nie myślę aby panować nie miał.
'Taga lub tćj podobną mową, Tęczyński umysły zgromadzenia do tego slopnia zmienił, iż wszyscy bez wyjątku poszli za jego zdaniem i w następny sposób biskupowi wesprimshiemu poslowi królewéj Elżbiety odpowiedziano: Ponieważ długie, bezkrólewie. jest niebezpieczne, sprawy zaś kraju niezbędnie — tego wymagają, należy aby Jadwiga na dzień ziełonych świątek32 do Polski przybyła, czego jeśli nieuczyni, trudne aby królestwo z jej powodu na dłuższe niebezpieczeństwa było narażane; a więc gdyby królowa przyjazd swój opóźniła lub zaniedbała, przyjdzie im przystąpić do: wyboru innego króła. S tém posłowie odjechali, i skoro staneli w Węgrzech wnet królowa z córką Jadwigą do Koszyc wyruszyla33. Miasto to odległe jest od granic Polski odwa dni. drógi. - W orszaku królowej znajdowali się wojewodowie krakowski i kaliski, o których podróży de Węgier z Kalisza wspomnieliśmy wyżej. Była wteriezas Wiosna, rzeki rozpuszczeniem zimowych śniegów w górach; które królowej przebywać należało, wezbrane nadzwyczaj rozlały, trudne a nawet niebezpieczne: były przeprawy: Na wieść przybywająećj krółowej, najznakomitsi urzędnicy zebrali się do Sądecza i tam w: dniu naznaczonym na nią oczekiwali. Królowa czy miechcąc, czy nie mogąc przybyć, rozlew rzek' za przyczynę: kładzie; wojewodów: krakowshiego | "kaliskiego, którzy przy nićj byli, do Sądecza posyła: aby ją przed panami wymówić, oraz dogodniejszy czas wjazdu dla królowej wyjednać. Ci do Sądecza przybywszy, nietylko otrzymali oco imieniem Elżbiety prosili, lecz wymogli na nich, Że udali się do Koszyc dla złożenia czci królowej. Pojechał tam Dobiesław z Kurozwęk kasztelan, Spytek z Melsztyna wojewoda, krakowscy, pojechali znakomici mężowie, Jaśko Tarnowski sandomirski, Wincenty s Kępy poznański, Sędziwoj z Szubina kaliski wojewodowie, tudzież Domarat kasztelan poznański i wielu innych świetnego imienia ludzi. Wszystkich "królowa gościnnie, łaskawie i uprzejmie przyjęła. Po kilkudniowych naradach i namowach, postanowiono aby królewna Jadwiga na ś. Marcin (1) do Krakowa wjechała. 'To odroczenie stało się źródłem wielkich rozruchów i wojen, klóre późnićj w Polsce wybuchnęły.
Ziemowit bowiem książe mazowiecki wziąwszy otuche z głosów 1ylu celniejszych obywateli koronnych, którzy już niemal królem go obwolali, postanowił ten szczęśliwy dla siebie obrót rzeczy, zdradą poprzeć. Nietajną mu była życzliwość panów wielkopolskich, wiedział że Małopolanie byli przeciwnymi jego chęciom i zamiarom, aby więc tych ostatnich naprzód w niebezpieczeństwo wprawić, a potém na stronę swoję przeciągnąć, umyślił Kraków, stolicę królestwa fortelem ubiedz, który skoroby opanował
(ponieważ korona królewska tam była chowana) sądził, że niewątpliwie królem zostanie. Tym końcem Bodżętę arcybiskupa gnieźnieńskiego i Barlosza rA Rociina ńamawia, aby pod pozorem załatwienia jak j. prawy | rządowej, dla bezpieczeństwa swoich b godności, wzięli u niego 500 kiryśników i imi do Krakowa weszli; on zaś sam w odzieży prostego' żołnierza znajdując się z nimi, spodziewał się.
nieznacznie tym podstępem miastem zawładać; lecz zbyt wielki orszak jazdy rzecz całą odkrył; przed ii wjechać do miasta bramy zamknięto i już obeciiość ' książęcia dłażćj utaić się nie mogła (!). Niedaleko więc za murami, w domu proboszcza ś.
Florjana nocował, rozstawiwszy w około gęste slraże od niespodziewanego z miasta napadu, którego też lehajae się, nazajutrz do Korczyna odjechał, gdzie
45'dni zabawił” czałując na przybycie królowej, azaliby j j w'déódze ' chwytać nie mógł? wszakże doszy” się 'o'odroczeniu wjazdu, gdy zdrady ie płużyły, rzucił się do jawnego gwałtu. Miasteczko
Książ i wiele innych włości Spytka Melsztyńskiego wojewody krakowskiego, który razem z Tęczyńskim był otwartym jego przeciwnikiem zrabował i spalił, stamtąd cofnął się. do Mazowsza, aby szlachte wielkopolską, zupełnie sobie oddaną w wierności utrzymał,34 a jeśliby którzy z urzędników sprzyjać mu nie chcieli, takich orężem zniewolił. Skoro znajdujący się przy królowej w "Koszycach panowie spostrzegli, do czego usiłowania książęcia Ziemowila dążą, wnet razem z królową postanowili: Pietrasza Małochę starostę zamków łęczyckiego i kujawskiego jawnego zwolennika Ziemowita z urzędu złożyć, rząd zaś nad niemi poruczyć Sciborowi znanemu z biegłości w wojenném rzemiośle.
Ziemowit do Mazowsza przybywszy, wnet wojsko pod sprawą Abrahama Sochy wojewody płockiego do Kujaw wyprawił; ten natychmiast Brześć miasto i zamek, dobrowolnie sobie przez Dziersława zięcia Pietrasza Małochy oddany zajął35, i zostawiwszy w nim załogę, dla ubieżenia Kruszwicy pociągnął. Tymczasem Ścibor przez królowę i panów z Koszyc z jedną chorągwią jazdy wyprawiony, śpiesznym pochodem w Kujawach sianął, postrzeglszy zaś Brześć ubiezonym, tajemnie z mieszczanami porozumiewać się począł: „aby załogę mazowiecka wyrugowawszy, jego w mury swoje przyjęli, że taka była królowej i panów od których był przysłanym wola, aby zamiary przeciwników niweczył i Pietrasza Małochę uznanego przez nich za zdrajcę, z dzierżanych starostw wyrzucił. Zrazaé to ich niepowinno, iż obeenie przybył z małemi siłami, wkrótce uadciągną wojska,, które rozległe kujawskie błonia wielością hufców 1 namiotów pokryją. Poruszeni temi wrażeniami mieszczanie, a prócz tego mając w nie- - nawiści cały ród mazowiecki, rzuciwszy się do broni, załogę Abrahama z miasta wypędzili i bramy otworzyli Ściborowi (i).. Abraham wieścią o stracie tego miasta zasmucony z Pietraszem Malocha do Brześcia przybiega, i miasto obleZeniem ściska; Ścibor przez kilka dni walecznie murów bronił, lecz dla odparcia takiej liczby nieprzyjaciół za małą miał załogę, a nadto postrzegł, że mieszczanie w wierności chwiać się. poczęli, zabezpieczywszy więc całość osób i majątków twierdzę poddał. Pietrasz akrutnić > mścił sie nad tymi, którzy piérwsi Ścibora wpuścili. Znowu udał się pod Kraszwicę; zamek ten' jeziorem Gopłem i wodą zewsząd otoczony, a więc obronny, poddał mu Jakusz Kulik należący do tegoż stronnictwa;- nakoniec i do Łęczycy Pietrasz Małocha załogę mazowiecką wprowadził. Ziemowit opanowawszy te miasta i twierdze, wezwał biskupów i wszystkich panów królestwa na sejm do Sieradzia36, zagrażając: iż za nieprzyjaciela poczyta każdego, kto nie stawi się na dzień naznaczony. Mała zaiste była garstka poslusznych temu wezwaniu. Przybył arcybiskup Bodżęta ze stronnikami swoimi, którzy Ziemowita na złocistym tronie umieściwszy 'królem pozdrowili, Bodżę-37 ta niewapliwie wlozylby na jego skronie królewską koronę, gdyby ją był wienczas miał w swoim ręku. Nie ścierpieli atoli tego zuchwalstwa w areybiskupie Grzymała Oleśnicki kostrzyński i Wojciech38 kamieński kaszlelanowie, ludzież Wirzbięta Smoguleeki, którzy dnia 21 czerwca z zamku Nakła wypadłszy, Znin miasto warowne nagle ubiedz chcieli39, gdy wszakże to się nie udało, obrócili swój najazd na Gębicę40 i wielu stronników Ziemowitowych, zoslawionych dla obrony pozabijawszy, miasto złupili. Przeniosłszy późnićj obóz na Pomorze, Kamień (ś) miasłeczko Bodżęty, a po kilkudniowem oblężeniu i zamek zdobywają, oraz włości pustoszą i pałą: większąby jeszcze klęskę mu zadali, gdyby nieokupił u nich pokoju pieniądzmi i odstąpieniem im pewnych dziecsięcin w zbożu. © czćm skoro dowiedział się Abraham wojewoda płocki, sądząc iż Bodzeta przera żo-41 ny.spustoszeniem: dóbr swoich, odstąpiwszy go przeniosl się: do: nieprzyjaciół, mając go już za wroga, wicle- innych. arcybiskupich włości
Kwieciszewo”
Tak: Bodżęta: u obiedwóch stron w pozniskad: pomocy niemajae od obiedwéch był idowàny.- Przebywał właśnie wtenczas w Zaie cgdy: Domaral, kasztelan poznański powróciwszy ze Węgier: z Grzymałą i Wirzbiętą, pod pozorem przyjaźni; do niego przyjechali42. Domarat uwia- | damia go w: jakićm znajdował się niebezpieczeństwie:
„królowa Elżbieta: za jawne sprzyjanie Ziemowitowi: ogłosiła go: nieprzyjacielem ojczyzny, że wyprawieni: zostali do: Papieża posłowie, aby wyjednać złożenie: go z areybiskupićj stolicy, jako winnego obrazy majestatu i krzywoprzysiężcę. Możnaby wszakże tym nieszczęściom zaradzić, jeśliby się w czas upamiętał, poż ia dogwine do nękania nieprzyjaciół, uści "Bodżęta: pogrążony w takie niee es: postępki swoje usprawiedliwiał, lecz Znina Domaratówi powierzyć niechciał; wszakże po długich namowach, aby oczyścić się zupełnie ze wszelkiego podejrzenia, poruczył nakoniec Znin Grzymale i Wirzbięcie, którzy razem z Domaratem do niego przyjechali;- pod warunkiem, aby wnet po skończeniu wojny ten zamek znowu do władzy jego wrócił.
Mało co przedtém (!) Ziemowit książe mazowiecki podbiwszy Brześć, Kruszwieę i Łęczycę udał się na oblężenie Kalisza, miejsca położeniem i twierdzami warownego. Konrad książe oleśnicki ze 500 kopijnikami przyszedł mu na pomoc, mimochodem Odolanów zameczek Bartosza, który się dobrowolnie poddał, w imieniu Ziemowiła objął, do Kalisza zaś przybywszy przyjął na siebie obowiązek oblegać miasto z przeciwnéj strony. Ziemowil strawiwszy daremnie kilka dni na oblężeniu i zostawiwszy wojsko aby je daléj popierało, z częścią sił swoich wrócił do Łęczycy; doszła go bowiem była wieść, że Peregryn z Wągleszyna43 którego królowa Elż. biela w Koszycach po złożeniu Domarata z urzędu, mianowała starostą wielkopolskim, zwoływa szlachtę do broni, dla wstrzymania jego postępów; wszakże ziemianie lekceważąc świeżą zwierzchność Peregryna, zjechali się w małej liczbie na wskazane miejsce. Peregryn, z lą garstką sądząc być niebezpiecznóm stawić czoło Ziemowilowi, złupiwszy wiele włości do kościoła poznańskiego i klaszloru lubińskiego należnych, w których jego oddział w żywność się opairzyl, niesprawiwszy nie godnego pamieci do Poznania wrócił.
Konrad książe oleśnicki około tego czasu poro-44 zumiawszy się tajemuie z Tomisławem Wiszola starostą miejscowym, zamek;,Poniec opanował, co potóre Peregryna do broni powołało. Na ten raz szlachsłuszniejszą „z obawy bowiem sąsiedniego jegła się gromadnićj pod jego znaki. S télánii.scliwytawszy Tomisława Wiszotę podejrzanego: 'o zdrade, podstąpił pod Poniec; załoga książęcia, Konrada: zostawiona ku obronie zamku, na odgłos zbliżającego, „się wojska, ogień podłożywszy nagle uarosta ż największym pośpiechem twierdzę ra zkazawszy 5: lecz nic nad to ważnego niesprawiwszy, prócz że włości około Krobi i Dolska poniszezyl,:nazad do Poznania wrócił.. Mazury nieprzestawali Kalisza ściskać, Peregryn aby miasto od oblężenia uwolnił, szlachcie pod wsią Wińcem zbrojnie stawać nakazał45, ta gdy bez porządku i opieszale zjeżdża się i nieopatrznie obozuje, Bartosz z Odolanowa z wyborném wojskiem niespodzianie na nią napada; naglém i nieprzewidzianém nafarciem przerażona, straciwszy większą część oręża, koni i ciężarów rozbiegła się bez ładu.
Tymczasem Henryk książe głogowski korzystając z zaburzeń w królestwie, Wschowę obronne miaslo, które Kazimierz wielki wojną na Szlazakach odzyskał, chcąc zdobyć, zebrawszy wojsko opasał je ścinem, zwątpiwszy o jego zdobyciu Henryk w powrocie okoliczne włości splądrował.
Te wypadki zaszły tego lata w Wielkopolsce graniczącćj z Niemcami; Małopolanie, których kraj ku górom karpackim, i ku Rusi na wschód rozciąga sie, końcem uspokojenia królestwa” 1 ukrócenia szaleństwa domowej wojny, naznaczają zjazd w Krakowie46, na który gdy areybiskup Bodżęta i książe Ziemowit osobiście wezwani przybyli47, po długich naradach o skończeniu niszczącćj wojny, wyjednano rozejm48 od książęcia mazowieckiego pod tym warunkiem: aby natychmiast wysłać gońca do obozu z rozkazem wojsku odstąpić od miasta. Oburzyła;ta umowa Bartosza z Odolanowa, głośno narzekającego na zdradę Ziemowita, nietylko więc woli jego nieusłuchał, lecz nierównie natarezywiéj Kalisz ściskał, pobliższe wsi i miasta rabowal, aż dopóki sam książe mazowiecki do obozu nie przybył i (wojska [mimo wściekłości i opór Bartosza nie sprowadził. Wszakże Łęczyca, Kruszwica, Przedecz i Brześć pod strażą załóg książęcych pozostały.
Już iskra niejaka porządku i spokojności w królestwie błyskała, gdy Zygmunt margrabia brandeburgski w towarzystwie (Demetrjusza) arcybiskupa strygońskiegó ^z dwoma tysiącami49 jazdy węgierskićj, Karpat iprzebywszy stanął w Nowym. Sądeczu (2). królowa Elżbieta dla uspokojenia pańo owściągnienia orężem Ziemowita, który wie-: ów od: korony oderwał. Radzili między sobą panowie małopolscy: czy Zygmunta wspierać, czy rozejmu z Ziemowitem dotrzymać? gdy jednak sam
Ziemowit przymierze zgwałcił (3), uchwalono wojną eigaé i posiłki margrabiemu przeznaczyć, htóry go omnóżywszy 'wojsko swoje polskiemi hufcami, ewództwo sandomierskie do Mazowsza i Kujaw zastępy poprowadził. Cokolwiek Ziemowit za Wisłą posiadał, to wszystko straszliwie mieczem i ogniem spusztoszono. TVakoniec wszedłszy do Kujaw Brześć obległ. Domarat kasztelan poznański, na nowo'do łaski królowej przypuszezony, niemałym orszakieni^sily Zygmunta pomnożył. Już jesień nadchodziła; zimna czuć się dawały, Węgrzy mazowieckiemi łupami obciążeni domagali się powrólu do swego kraju, wówczas Władysław książe opolski, wieluński i dobrzyński oświadczywszy, iż chce bydz posrednikiem między Ziemowitem i margrabią z łatwością ośmiomiesięczny rozejm między nimi zawarł (1), co uroczyście stwierdziwszy, margrabia wyciągnął z wojskiem węgierskiem, którego bezbożność była tak wyuzdana, Ze ani kościołom ani naczyniom świętym nie przepuściło.
Zaledwie Zygmunt z królestwa ustąpił, nowe rozruchy wojenne w Wielkiejpolsce wybuchnęły. Arnold bowiem z Waldowa zbudował zamek Losów, w miejscu bardzo dogodném do nękania Domarata i jego zwolenników, jeśliby wojna dłużćj trwać miała. Domarat rozyątrzony uzbrojeniem tego zameczka, znioslszy się z Grzymala i Wirzbiętą, rolników około Znina osiadłych do broni powoławszy, Losow obległ i potezuie przez ośm dni dobywal, wszakże zamku dzielnie broniono. Domarat Jana Margonina zabiwszy i wielu poraniwszy oblężenie podniosł (1). Arnold po jego odejściu, zebrawszy wojsko, włości znińskie, mszcząc się na Domaracie, najechał i wiel.
(1) Według Anonyma na str. 150. Brześc-Knjawski oblegli Węgrzy d. 25 września; przez 11 dni t j. do 6 października nicmogąc zdobyć miasta, okolice pustoszyli; wtéin rozejm stanął do następnej wielkiejnocy; lecz ponieważ w r, 1384. wielkanoc przypadała w d. 10 kwietnia, a więc nie ośm ale pięć miesięcy mialo trwać zawieszenie broni.
(2) Wyraźnie myli się Wapowski, Węgrzy wystąpili z Polski w początkach października, Losow podług Anonyma na str. 148 oblężony był 30 lipca, odstąpiono zaś z pod tej twierdzy 7 sierpnia ' ką zdobycz w: stadach i trzodach do Golanezy odpedził; wzmógłszy.się zaś w siły, okolice Nakła szeroko; spustoszył: (ocu; alo i i przeeiwne stronnietwo, Grzymà; bwieni 4. Wojciech kasztelan kamieński. miasto ino; zrabowali i spalili. "Tak wzajemnemi Klęskai^hawzajem się nękano.
inOkoło tego czasu powslały rozruchy u Wolborza. Umarł był Zbilut Toporczyk biskup kujawski50; Drogosz starosta sieradzki, na rzecz Mikołaja Chroborza kantora, kujawskiego "Wolborz ubiegl, wygnawszy zawiadującego tam kanonika tegoż kościoła Henryka; w.onadziei, iż posiadłszy. zamek, łatwićj bratu do biskupstwa będzie mógł ntorować droge. Stało się atoli inaczej niż zamyślił, bo kanonicy obrażeni najechaniem zamku, obrali na miejsce zmarłego, biskupem
Trojana proboszcza poznańskiego i ten wybor wnet arcybiskup Bodżęta potwierdził. Rządził Zbilut biskupstwem lat dziewiętnaście, klasztor dominikanów ' w Brześciu jest jego dziełem.
Domarat kasztelan poznański włości szlachty przeciwnego stronnictwa, wypadając ze Znina straszliwie pustoszył; aby te gwałty i zuchwalstwo poskromié, Peregryn z Wągleszyna porozumiawszy się z Wincentym wojewodą poznańskim, Dzierslawem Ostrorogiem santockim, Sędziwojem Świdwą nakielskim kasztelanami, tudzież z Arnoldem z Waldowa we wrześniu Znin obległ51, skąd odparci, na dobrach i włościach arcybiskupich srożąc się, wielką zdobycz zebrali; ale nieprzestajae na tj barbarzyńskićj dzikości, wpadlszy do Gniczna, domy arcybiskupie i kanonicze na łup wydawszy, rozszarpali. Starosta Peregryn miany dawnićj za wojownika wątpliwój sławy, zrabowawszy teraz po łotrowsku, micszkania i dobra duchowne, został jeszcze niesławniejszym. Bezbożny i niegodziwy łupieżca, chciał z tćj wyprawy wynieść imie znakomitego wojownika!
Arcybiskup Bodżęta postrzeglszy jak dalece zawiódł się na ustąpieniu Znina Domaratowi, widząc też ile z powodn oddania tego miasia ponosił krzywd od panów przeciwnego stronnictwa, Zważywszy nakoniec, że przed margrabią Zygmuntem, podczas oblężenia brzeskiego już się był z zarzutow wywiódł, zażądał od Grzymały i Wirzbięty na których zaręczenie ten zamek powierzył, aby mu go nazad oddali. WYszakże wnet ujrzawszy, iż go tylko łudzono, że zwrotu jego dobrowolnie nie wyjedna, zrobił więc zmowę z mieszkańcami, którzy, od trzymającyeh załogę Sasów i Pomorzan, ciężko będąc trapieni, w nocy go do miasta wpuścili52. Natychmiast przeto Sasów i Pomorzan niespodzianym obrótem rzeczy strwożonych wygania i zająwszy Znin, oddał go w rząd Jarandowi dziekanowi gnieznieńskiemu.
Примечания
25 Według Anonyma str. 144 bitwa ta stoczoną była w niedzielę dnia 15 lutego.
26 Anonym twierdzi str. 142. żeto zniszczenie przez Domarata, trwało od 17, lutego aż do $. marca.
27 Ob. wyżćj na str. 3. Konrad Zóllner v. Rotenstein obr. 12. marca 1382 um. 20, Sierpnia 1390 (Voigt t. 5. str. 404. 550.) den z biskupów węgierskich w tym roku imienia Mikołaja nię nosił. Ob, Katona Hist. Crit, Reg. Hung. t. 11. str. 43.
28 (место знака в тексте не установлено) słynie. Jakoż królowie, królowe i inne dostojne osoby, ze ślubami tam się udają, dla osiągnienia swoich
29 t. j. 20 marca, gdyż wielkanoc przypadała w tym roku marca 22.
30 Podług Anonyma etr. 143 w dniu 8. marca.
31 Do 24 czerwca,. (3) Anonym na str. 144. uwiadamia i ze narady rozpaczęły Sw 28. marca.
32 '10. Maja. |
33 Katona:Hist. crit. Regum Hing. t. 11 str, 41, utrzymnje że 1 Marja królowa węgierska, wówczas znajdowała się, w Koszycach, jak to widać z wydanego przez nią w tém mieście e dyplomatu w 1383 r. maja 17 dnia.
(i) 11 listopada.
—— M M MÀ tp uus
34 (место знака в тексте не установлено) Anonym na str, 145. pisze Ze to zaszło w wigilją $ Stanisława 7. maja. U Sommersber 'ga położono 17 ale to wyraźny błąd druku.
35 Anonym na str. 145. poddanie Brześcia-kujawskiego kładzie w dniu 22 maja.
36 Na dzień 16 czerwca jak Anonym mówi na str, 146,
37 (место знака в тексте не установлено) Według Anonyma str. 145. w dniu 26 maja.
38 Anonym na str. 146 zowie go: ze Sweradowa.
39 Anon. tamże obszerniéj opisuje ten napad na Zazn miasto do arcybiskupstwa gnieźnieńskiego należące, według niego działo się to w niedzielę 21 czerwca.
40 Gehica mieścina królewska nazajutrz t. j. 22 czerwca ubiezona.)
41 (место знака в тексте не установлено) Anon. na str. 147 szczegółowie zdobycie Kamienia opisuje. Uważano Bodżętę za wywołańca, puszczono wieść, że królowa Elżbieta Jako zdrajcy, już mu nie poz woli być na dal arcybiskupem. We czwartek 25 czerwca stronnicy Jadwigi weszli do Kamienia, a w sobotę 27 tegoż miesiąca zamek opanowali. Bodzęta nadjechał nazajutrz do Znina i okupił się 40 'grzywnami groszy, oraz oddaniem na rok dziesięcin na stół arcybiskupi idących z ziemi Pałuckićj:
O00) Ano © str, 147 zapisał, że to zaszło 8. lipca,
42 Podług Anon. łamże w dniu 10 lipca.
43 Anon. na str. 149. nazywa go rodzonym synowcem Flovjana (Mokrskiego) bisknpa krakowskiego zmarłego 1378. słóm oblężeniem i kilka razy doń szlurmował, lecz że wówczas przez mieszkańców dzielnie było bronio-
44 (место знака в тексте не установлено) Według Anon. str. 146 oblezono Kalisz 19 czerwca.
45 Podług Anon. na str, 150 na dniu 2 sierpnia. >. T
46 Nazajutrz po ś. Jakóbie t. j.) na dzień 26 lipca Ob. Anon str. 145. '
47 Bodżęta wyjechał ze Znina do Krakowa 20 lipca. tame
48 Anon, na str. 148 uwiadamia, że rozejm do 29 września tewać był powinien; wojsko z pod Kalisza 14 sierpnia ustąpić miało.
49 Długosz ks, X. str. 86 i Anonym str. 148 liczą 12,000 woj: a węgierskiego, zdaje się więc że tu pomylił się przepisyWaez Wapowskiego.
"y Podług Anonyma wszedł Zygmunt do Sądecza 10 sierpoi.. Ob. str. 148,
US Anonym, tamie objaśnia, że Bartosz z Odalanowa jeszcze” osm dni nad rozkaz Ziemowita oblężenie Kalisza przeciągnął,
tudzież,' że 'po rozejmie wojsko mazowicekic Kruszwicę, Brześć, z Przedecz i inne miejsca złupiło.
50 Anonym zgon jego kładzie w dniu 31 lipca.
51 Anonym na str, 150 uwiadamia, że Peregryn podsiąpił pod Znin 6 września w niedzielę.
52 Podług Anonyma str. 151 dnia 9 października,
' (0 Nieobecny podówczas w Drohiczynie.