Книга третья. Часть 9 из 10: оригинал
Книга третья. Часть 9 из 10. С. 457-476. Польский текст издания 1847 года.
s" Po rozwiązama zjazdu, Jan Tarnowski wojewo-' da krakowsłi i Zbigniew Oleśnicki sehretarg królewe ski, natychmiast poslaui zostali do Zygnunta, którego znalazłszy w Tyrnawie, -pracowali nad tóm, aby Czechów do łaski swój przyjął; „król Władysław gotów. jest: być pośrednikiem, spódzićwa się bowiem, iż Czesi bezbodne odszczepieństwo opuseiwszy, wrócą do. poshiszeństwa kościołowi rzymskiemu, a jeśliby tego uw zastawę: dać. nie jmode, jednak słowo swoje dostateezniejszą rękajmią utwierdsi. Ma bowiem córkę: Elżbietę, jedyną królestw swoich dziedziczkę, którą s tym ogromnym w państwach posagiem, królowi. Wła-. dysławowi w małżeństwo oddać zamierza; jeśliby zaś. dla zbyt młodego wieku,321 mężowi lat podeszłych, rapiáj właściwą być się. zdawała, ma także w Prez-: burgu Zofiją, brątowę swoję, po Wacluwie. ostatnim: królu czeskim wdowę, urodą i wiekjem kwitnącą,. która: jeśliby się więcej pudohala, wyda ją za kwóla. Władysława, a z sig w posagu ziemię Szląską i. 100,000 czer. złotych: Zygmunt dawszy. ię odpowiedź. posłom, nazajutrz, wziął ich, z.sobą do Prez-. hurga, aby sami lata i.postać królowej wdowy do- ' sfateeznie ocenili i. królowi swojemu rzetelnie, co zo: hączą, donieśli. Posłowie, królewscy bawiąc: kilka dai. na aniejscu, nie jednokrotnie znajdowali. się w jéj obe-,
CHUŚCI, wróciwszy więc do. Polski, donieśli królowi, co. widzieli i słyszeli. 0 |
- 1 8 tego powodu Władysław zjazd w Niepołońi- -cath na dzień świętego Marcina322 złożył. Zbignie-. wa. Oleśnickiego do. Aleksandra- Witolda z odpowiedzią Zygmunta do Litwy posłał; a przytém poruczył wywiedzićć się dostatecznie o wdziękach i wieku Zofji córki Andrzeja książęcia kijowskiego, siostrzenicy Wie:tołda, który stręczył mu ją w małżeństwo. - Tymerasem Władysław Jagiełło w jesieni całą ' Ruś objeehawszy, na dzień ś. Marcina przybył do Nie- - połomie, dokąd się wszyscy panowie zgromadzili. Na-. radzano się o małżeństwie krółewskićm. Postanowiono starać się o rękę królowej Zofji, z dobrowolnie oddawana przez cesarza Zygmunta znakomitą ziernią szląską i 100,000 czer. złotych. Poselstwo w tej mierze do Zygmunia, zlecono Zawiszy zwanemu Czarnym, który znalazł cesarza w drodze, ciągnącego z potezném wojskiem przeciw zbuntowanym Czechom. Gdy do: Zygmunta wprowadzony, poselstwo swoje przełożył, kazano mu czekać na odpowiedź, dopóki cesarz z wyprawy wojennćj nie wróci; wolał Zawisza. za Zygmuntem do Czech pojechać, lecz gdy tam rzeszy nieszczęśliwie idą, Zygmuat przez Zyłkę wodza slepego i wojsko czeskie, chociaż ee do liczby jego silom niedorównywające, ale bitniejsze, w Niemieckim - Brodzie przez niejaki czas oblężony, w nocy s tego miasta uciekł. Zawisza zaś po zdobyciu twierdzy, wpadł w ręce Czechów i do Pragi razem z innymi znakomitymi jeńcami zaprowadzony, gdy go miano aa „zginionego, długą niewolą wytrzymał.. To hyło przyezyng, dla którćj małżeństwo s królową Zofja, pód luk nieszczęsną gwiazdą zagajone, do skulku.nie przyWódz Ż yżka śwyguawszy z. Czech Zygmunia, codzień stawał się okrutniejszym dla wyznawców koscioła rzymskiego. Jle jeszcze zostało klasztorów i kościołów. z obrazami, te wszystkie lotr bezbożny żbu+ rzył. Brod-Niemiechi, zdobyty szturmem, zrabowany i spalony, na urągowisko Zygmuntowi i na wieerną pamiątkę tak głośnego zwycięztwa, w perzynę obrócił. Jakoż przez lat piętnaście ręka ludzka nie tknęła tego miejsca. Blizko stąd Pippo Florentczyk, który z rozkazu Zygmunia dowodził piętnastu tysiącami jazdy, uciekając od pogoni czeskićj, zała- — mawszy się na lodzie głębokiej rzeki, z wielką częścią wojska popadł w największe niebezpieczeństwo. Owoż ta zimowa wyprawa Zygmunta, zgoła się nie powiodła.323
Byl wáwezas w Pradze Jan, zakonnik cysterski, do wszelkich zbrodni. pochopny, szczególniejszą. wymową. obdarzany, którą. szalony: motloch. jeszęze w większe szaleństwo wprawiał, sam.2a$ z mniohu, bluźniercą i bezecnym odstępcą zostawszy, największego znaczenia u ciemnege pospólstwa dosiąpił, iż. nawet w osadzaniu urzędów i w sprawach miejskich stanowczy sobie glos przywłaszczał, czóm, jako rzeczą niegodziwą i niezwykłą, tak zawziętą ściągnął na siebie nienawiść senatu i rajców, 2e dluzéj wytrwać mu nie mogąc, pod pozorem rozmówienia się o potrzebach ogółu, wezwałi go na ralusz z dziewięciu zwolennikami, tam go schwycić i razem z nimi ściąć rozkazali. Co skoro w mieście gruchnelo, pospólstwo wzburzone, rzuciwszy się wścieklę do broni, ratusz zdobyło i jedenastu rajców poczytywanych za główne sprężyny śmierci arcy-odszczepieńca Jana i jego spólników okrutnie zamordowało. Bezecną głowę Jana,.matrony pragskie po mieście obnosiły i wonnościami namaściwszy, między szczątkami świętych z najwięk szém złożyły uwielbieniem. (!)
To działo się w Czechaeh, w Polsce zaś Whadjsław Jagiełło, mogąc nienawisiny zakon orężem zbi-
.ssexvé, przez zbytek pobożności, aby roźlewu krwi clwrześcijańskićj unihaet, nażnaczył posła do stolicy 'apostolskićj, dia rozprawienia się sądownie s krzyża- „ksimi o ziemię praską i pomórską. Papież dwóm kar-: dynalom -ten spór poruczył, którzy kłótnie rzeczników:ż zeznania świadków madzwyczaj przeciągnęły. (!)324
^ 'Fyintéasem Władysław do Trok w Litwie nazwyezajue zabiwy myśliwskie, około świąt Bożego narodzenia, wyjechał. (). Rad z tej zręczności Aleksander Witołd, iż król był obeenym, Zawisza zaś Czarny, poskićj, Marcin V w troskliwosci o pokój. chrześcijaństwa, przesłał do Władysława Ja:iełły nową pojednawczą bullę, którą stara się umysł krolewski łagodzić i raklina go:,, przez wnętrzności niewysłowionego miłosierdzia Zbawiciela naszego Jezusa Chrystusa, który eby cały świat zbawił i w pokoju zachował, oddał Bogu Ojca. na ofiarę siebie samego na ołtarzu krzyża; aby dla €obra wiary, dila uniknienia srogiego rozlewu krwi chrześcijańskiej i t.d. przyjak wyrok sadu polubownego. (Ob. tę obszerną bulle x dnia 6 grudnia 1420 roku w Kodexie dyplom, Litwy Raczyńskiego str. 271.) Kiedy w Rzymie obiedwie strony czynią zabiegi o pomyślny obrót sprawy, krzyżacy uwiadomieni, że Jagiełło córkę swoję zmówił w małżeństwo za syna margrabi brandeburgskiego, uzyli jego pośredniciwa. dla wyjednania rozejmu na dwa, trzy słbo cztery lata.. Raczyński ogłosił list. króla Władysława pisany z Grodna 18 stycznia 1421 w odpowiedzi na to przełożenie, że dłuższego "rozejmu, jak od 24 czerwca bieżącego roku, do.24 tegoż -miesiqca, lab najdalej do O lipca mastępnego 1422, udzielić.nie może. (Kodex dyplom.
Lutvey etr. 275). Związki sąsiedzkie między Polską a-zakonem tchnęły. wzajemaą nieufaością i złą wolą; komturowie uciskali Polaków, skoro ci w osobistych sprawach swoich udawali się do riemi pruskićj., król musiał przypominać w. mistrzowi obietnice przez petnomocników jego w Łęczycy uczynione, że Augustyn z Ubranezy dworzania.królewski, me dozna żadnej przesakody. w odzyskaniu pieniędzy, które dłużne: mu były przes rozmiitych poddanych zakonu. (List ten pisańy w Trokach 22 stycznia r. 1421 znajduje się w Kodexie dyplom, Litwy na str. 277.) Ponawiał król i poźnićj przyczynę swoję za nim, oraz za innym poddanym swoim Bartoldem Bolemińskim z Solca, 20 września 1421. (Ob. tame str. 281.) slany dla układów ślubnych z Zofją królową czeską do Zygmunta cesąrza, jak jeniec: w więzieniu pragskim był trzymany, rozmaitémi i ustawicznómi namowa-. mi. Wiladgslawa skłonił:: iż Sońkę siostrzenicę swoję, wyznania greckiego, lecz nadzwyczajnej piękno-. ści księżniczkę, która poźniej na chrzcie ś. odmieniwszy imie, Zofią sie zwała, za małżonkę pojął. (1) Gody weselne odbyły się z wielkim przepychem w Nowogródku, (?) lecz nadzieja odzyskania Szlaska, która tak szczęśliwie błysnęła dla Polaków, z małżeństwem królowej czeskiej Zofji, zupełnie zgasła., Po weselu przybył do Władysława w poselstwie ed papieża Marcina, Antoni Zeno, sławny w owych czasach prawoznawca, dla przejrzenia na miejscu praw325 korony na ziemie pruską i.pomorską, oraz dla'wysłuehania w tej rzeczy. właściwych i potrzebnych świaików. Obadwaj książęta przyjęli go z najwyższą i najzaszezytniejszą, jak przystało, gościnnością, i obesłali, według obyczaju krajawego hosztownémi upominkami, lecz on będąe niezrównanej niewinności życia i uezciwosei niezachwianej, wymówił się od ich przyjęcia, daleko wyższe uszanowanie. i życzliwość u panuja- z eych, przy których był amocowanym, dla enót swoich
Król Władysław wyjeżdżając s Trok (1) s krółową Zofją, zabrał z sobą posła papiezkiego do Krako- „wa, dokąd przybył do niego Lambert de Bienyeschin poseł Wilhelma książęcia bergskiego, który ujęty sławą potęgi królewskiej, żądał poddać się jego władzy. Poseł z królewską szczodrobliwością upominkami obdarzony; książęciu jego oświadczono wdzięczność, 2e panując w kraju położonym blizko Burgundii, za Renem, tak od granic koronnych odległym, żadnóm uprzeduiém dobrodziejstwem nie zniewolony, tyle życzliwości okazał; król zostawuje go więc niezależnym.
Mikołaj arcybiskup gnieźnieński, po powrocię z soboru konstancjeńskiego., natychmiast w katedrze gwojej ustanowił kapłanów mansionarzów, dla spiéwania w oznaczonych godzinach, hymnów na cześć N. Panny.
Król Władysław w pierwszych dniach wiosny
(1) Ob. Długosza ks. 11, str. 441. król opuścił Litwę d. 25
-s posłem papiezkim s Krakowa wyjechawszy, przez Wiełuń i Kalisz (1) do Radziejowa kajawskiego przybył, dokąd młody książe Fryderyk, syn margrabiego brandeburgskiego, oblubieniee hrólewnéj Jadwigi, „przez Jana biskupa lubuskiego, w świetnym orszaku -został przywieriony. Długo na dworze królewskim „bawił przyszły zięć Władysława, pod dozorem polskich - nauczycieli i przewodników, ćwiezył eie: w chwalebnych obyczajach, oświecał w naukach i, bacznie wychowywany był jak następca korony, jeśliby król potemha: płci męzkićj nie zostawił. (2) Z Radziejowa pójechał Władysław do Brześcia kujawskiego. Około tego czasu, Korybut: książe litewski synowiec królewski, przez Aleksandra Witolda, z wiel-.kiém wojskiem dla objęcia. królestwa ezeskiego wy- -prawiony, przybył na granicę Moraw. Cesarz Zygmuni znajdował się właśnie z wojskiem w Morawach i do- -bywał miasta i zamku Ostroga, (3) lecz ostrzeżony, ze się Korybut zbliża, spaliwszy wszystkie narzędzia -do szturmu przygotowane, nazad do Węgier wrócił.
' (1 Ob. Długosza ks. 11, str. 451. Król święta wielkonocne dnia 12 kwietnia odbył w Kaliszu; 21 kwietnia stanął w Radziejoie
(2) Podług Długosza tamże; Frydryk miał wtenczas lat oś, królewna więc urodzona dnia 8 kwietnia 1408 roku, była siedm łat starszą od swego narzeczonego. Naukowe jego wykształcenie poruczył król Eliaszowi professorowi teologii, dziekanowi sandomierskiemu; rycerskie, Piotrowi Chełmskiemu poźniej kasztelanowi po-326
Korybut wtargnąwszy do Moraw, miasto Uniczów, położeniem i uzbrojeniem warowne, siłną załogą Zygmun1a osadzene, żołnierzowi na łup oddać przyrzekłszy, -w piérwszém natarciu zdobył i zrabował. Gdy do Czech -pozniéj. wkroczył, z wielką radości, i wśród życzli- -wych okrzyków, przez wszystkie stamy został przyję- 'ty.. Prażanie. wyszli naprzeciw niemu z kluczami miasta i obudwu zamków. Jakoż, królestwo mędawno załwirzone i niespokejne do porządku przyprowadził, dla dobrych będąc sprawiedliw ym,. krnabrnych zaś karząc surowo i bez zwłoki. Pod zamkiem Karlstein, co karolowy kamień znaczy, położonym na wysokiej górze i dla tego bardzo warownym, wielkiéj doświadezył trudności. — Zachowane tam były prawa królestwa. Broniła go załoga Zygmunia, złożona ze 400 piechoty; wszakZe po wzniesieniu trzech twierdz w.około, w różnych miejscach,.z wielką natarczywością i męztwem tój twierdzy dobywano, Bia obiężeńców nie nie było równie doilkliwém, jak to, że ablegający narzędziami swojémi wrzucili im do zamku wielką ilość trupów i wymiotów ludzkich, co nieznośnym swądem tak żołnierzy na załodze będących razilo, że wielu z nich zęby powypadaly. Do sześciu miesięcy przeciagnelo się oblężenie i książe Korybnt. straciwszy nadzieję opanowania Karlsteinu, oraz. dla nadchadzącej zimy, poddyslaw.przeniósł się z Brześcia do Inowrecławia,327 gdzie Antoni Zeno legat papiezki, skłamał go do za warcia rozejmu z mistrzem zakomu pruskiego, o czem gdy król polski ze wszelką szczerością rokować począł, krzyżacy zdradnie idąc, chcieli zastrzedz dla sie- | bie możność zerwania go podług woli. To układy zuiweezylo. Pragnęli bowiem wtrącić ten warunek, że rozejm natychmiast ustanie, skoro papież albo cesarz rozkazem swoim go zniosą, a ponieważ Zygmunt.był wówczas jawnym nieprzyjacielem króla Władysława, rzecz oczywista, że hrzyzaey zdradliwie postępowali. Spółcześnie bowiem, znaléziono list Zygmunta do krzyżaków, zaszyty w siermiędze u schwytanego. w mieście Koninie szpiega, który jak żebrak „przebierał. się do Prus przez Polskę. W tym liście Zygmunt krzyżakom radził, aby nie zgadzali się m rozejm s królem polskim inaczej, jak pod warunkiem potwierdzenia przezeń układów, o które umawiając się, powinni ze zwłoki korzystać, a à tymczasem go1ować się do wojay.328!
Skoro ten list przed królem i senatem był odczylany; wnet rozległ się powszechny okrzyk do broni. Wysłano gońców i listy po całej koronie, tudzież do Aleksandra-Witolda do Litwy, aby Wszyscy stawali zbrojnie nad granicą pruską na dzień s. Jakóba Apostola. - | Gdy tak wszystko wre gotowością do wojny, Aitoni Zeno, umocowany od papieża sędzia w sprawie pruskiéj, z listów i świadectw znakomitych mężów; dostatecznie rzecz całą zgłębiwszy, a mianowicie, Że Pomorze przedwiślańskie, tudzież ziemie chełmińska i michałowska za Wisłą leżące, az do rzeki Pasargi, do korony należą, że hrzy2acy niesprawiedliwie i niewłaściwie ten kraj trzymają, będąc już w; gotowości wyrok ogłosić na korzyść króla i królestwa polskiego, rozkazał stronom stawić się przed sobą. Lecz gdy w dniu naznaczonym (!) w Głogowie na urzędzie zasiadł, nadchodzi rozkaz od papieża, względem zawieszenia całego przewodu, bo krzyżacy wyjednali tę powelność w Rzymie, pokładając wiecéj nadaziei w orezu, niż w słuszności swojej sprawy. Usłuchał sędzia rozkazu papiezkiego, powrócił z Głogowa do króla, wziął z sobą cały wywód rzeczy i pożegnaw-329 szy Władysława Jagiellę, do Rzymu odjechał; wszak. 2e o niegodziwych i o pomstę wołających zdrądachi krzywdach, przez krzyżaków koronie polskićj zadanych, w jawnych i pojedyńczych rozmowach z oburzeniem przed wszystkimi opowiadał.
Władysław Jagiełło wyjechawszy z Inowrocławia, udał się do Gniezna, stamtąd do Poznania,. nakaniec zboczywszy z drogi, do Wolborza. (!) Wydał rozkaz, aby „wszystkie chorągwie małopolskie zbierały się pod tém miastem. Przybył tam do niego książe meklenburgski, a z nim biskup kamiński poseł książęcia szczecińskiego, obadwa oświadczali gotowość zawrzóć przymierze i dostarczyć zbrojnych posiłków na tę wojnę. „Władysław dawszy im najlepszą otuche i ująwszy darami, do domu odprawił, wskazawszy, aby z wojskiem posilkowém przez Pomorze przybywali mu na pomoc. Z Wolborza: pomknięty obóz pod Czere wieńsk, (?) gdzie siły wielkopolskie z nim się złączyły. Przeprawiwszy się przez Wisłę po moście na łodziah zbudowanym, tegoż dnia i Witołd z wojskiem litewskićm nadciągnął, popisano wówczas w obozie 100,000 jazdy, oprócz kiku tysięcy zaciężnej piechoty. S témi siłami wkroczył Władysław do ziemi nieprzyjacielskićj 30 lipca miasto Lautenburg (3) opanował, i poblizkię włości szeroko niszczyć wojskom swoim ka-330331 zal Lecz krzyżacy podobnież w téj wojnie nie pró-' żnowali, wystawiwszy- 50,000 wojska, posunęli się nad Drwece, w zamiarze wzbronienia krółówi przeprawy przez tę rzekę. Rząd nad calém wojskiem porucżono Ulrykowi Zenger marszałkowi pruskiemu, ponieważ Michał wielki mistrz zakonu, nie ufając siIóm własnym pozostał w Malborgu, zdawszy na UIryka cały kierunek wojny. Wódz krzyżacki zaczaił się naprzód na zasadzce w pewnéj gestéj puszczy, chcąc niespodzianie na wojsko królewskie napaść, gdy atoli -postrzegł, że nieprzyjaciel fortel jego przeniKnal, ' postanowił stoczyć walną bitwę w otwartém polu. | Władysław; skoro go wieść o wojsku krzyżackićm doszła, wnet obóz pod Lubawe332 podemknął, chcąć przebyć Drwęcę. Łecz Ulryk. go uprzedził i prosto przeciw niemu ciągnął, wszakże ostrzeżony o blizkości hufców królewskich, stanowisko swoje na górze rowem i okopami uzbroił, upatrując pomyślnej chwili do wydania bitwy; tym końcem rozkazał otrąbić, aby wszyscy na dzień jutrzejszy gotowi byli do boju i stoczyłby go niewątpliwie, gdyby Konrad Nempecz Szlązak, mąż dzielny i wojennego rzemiosła świadomy, nie ostrzegł, 2e wprzódy siły królewskie poznać, a według tego własne miarkować należało. U-. słuchał zdrowej rady, 1 z jedną chorągwią jazdy wyjechał na rozpoznanie królewskiego obozu; ale skóro ujrzał okiem niezmierzone błonia, okryte zbr ojnymi, wnet przyspieszonym krokiem do swoich stanowisk wróciwszy, kazał zebrać ciężary i mieć się do odwro-. tu. "To cofanie się krzyżaków podobne było do ucieczki, o czem skoro szpiegowie królowi donieśli, wnet kilka chorągwi jazdy wysłano ścigać tylną straż nie- - przyjaciół, których wielu w popłochu legło, wielu przez Polaków schwytanych, do obozu królewskiego przypędzono. Ulryk s krzyżakami nie piérwéj się, zatrzymał, aż dopóki nie postrzegl, że znajduje się ua drugim brzegu Drwęcy, zamierzał bowiem albo nie dopuścić, albo przynajmnićj opoźnić przeprawę przez tę rzekę. Władysław tegoż dnia do Lubawy zdążył; lecz uwiadomiony, Że to miasto było własnością biskupa chełmińskiego, dobywać go nie chciał, i obóz rad Drwęcę przeniósł;333 gdy zaś Niemcy brzeg przeciwny strzelbą i działami, broniąc wojsku przeprawy osadzili, król jednę chorągiew jazdy, którą goriezq. zowią, 'naprzód wyslawszy, zmusił nieprzyjaciela, acz nie bez kr wawego oporu, do ucieczki. Wówczas dopiéro wojsko 'królewskie, między Bratianem i zerwanym mostem spokojnie Drwece przeszło: Władysław o mile za rzeką obożem stanął. | Nazajutrz pomknął się do Wąbrzeźna (?) i cała ta okolica pruska, szerokićmi | zagonami jazdy najokropniećj mieczem i ogniem spusfoszona została. Wąbrzeżno szturmem dobyte, złupione i spalone, w którym to pożarze, kościół ka-334 tedralny pomezański, znajdujacy sie w tćm mieście, spłonął.335 | | W obozie królewskim znajdował się oddział jazdy wołoskićj ze 400 ludzi złożony, których Aleksander hospodar wołoski Władysławowi według umowy przysłał. Ci odważyli się na czyn śmiały i świetny; zapędziwszy się bowiem pod Malborg, wszystkie okoliczne włości zniszczeniem i pożogą szeroko napełnili, w oczach niemal wielkiego mistrza krzyżackiego Michała, ' który z zamku mógł tę klęskę oglądać. Zmiarkowawszy aíoli małą ich liczbę, ze wzgardą wysłał przeciwko nim s twierdzy jazdę niemiecką. Wzołosi widząc, iż trudno jéj sprostać, zmyślili ucieezke do blizkiego lasu, gdzie s koni zeskoczywszy, na miejscu gestémi drzewami i bagnami utrudnioném, w kroku stanęli, nacierających na siebie Niemców, talarskiémi strzałami w znacznćj części zabijają, po” zostali, uciekać muszą. 'To zwycięztwo wsławił zgon - kilku znakomitych rycerzy i komturów, tudzież dostanie się ich w ręce Wołochów, którzy obciążeni łupami, związanych jeńców do króla przyprowadzili. Za okazanie takiego meztwa, głośną pochwałę i na" grodę odnieśli. | | Król Władysław cały kraj pomezański niszcząc, oraz pożogami miasta i zamki pustosząc, przeszedł przez rzekę Osę; na której przeprawę dwa dni użyto. Przyprowadzono tu do królewskiego obozu, wziętego za szpiega, gońca Piotra biskupa korbawskiego, który był posłem cesarza Zygmunta, wszakże skaro goniec oświadczył, iż przybył od pana swojego po list ochronny, wnet z żądanóm pismem pozwolono mu odjechać, i aby w drodze nie doznał żadnego gwałtu, król kazał go. własnemu trębaczowi przeprowadzić. Tym sposobem poseł, ze wszelkiém bezpieczeństwem, na twierdzy wiary powszechnej, mógł przybyć do obozu.
Władysław przeszedłszy rzekę Ose i spladrowawszy ziemię chełmińską, stanął pod Gołubiem, (!) miastem i zamkiem lezacémi nad niższą częścią Drwęcy. Miasto w pićrwszćm natarciu wzięto i złupiono; cała zdobycz oddana żołnierzowi. Część mieszkańców zamknęła się w silnej wieży, stojącej nad brzegiem rzeki; potężnie jej dobywano, aż dopóki mieszkańcy, wybłagawszy życie, dobrowolnie oręża nie zła-. żyli. Obódwu zamków uporezywiéj broniła. liczna załoga niemiecka, wśród której znajdowało się wielu znakomilszych, między komturami krzyżackinii, rycerzy. Zamek niższy, wystawiony na nieustanny i silny ogień działowy, gdy z murów opadł, gdy Zolniérze zwąśpili, czy dłużej utrzymać się w nim zdołają, pozabijawszy konie i budowle z dymem puściwszy, przenieśli się na zamek wyższy, wszakże i len nie ostął się przed natarczywością i męztwem żołnierzy kró-336
Примечания
321 Długosz ks. 11, str. 442 pisze, że posłowie wrócili 4 października. Dogiel w t. Y, na str. 542 umieścił odpowiedź Zygmuntá dana posłom polskim na żądanie Władysława Jagiełły, aby mu Sz]ask puścił; ostrzega Dogiel, iz ją wyjął z archiwum korońnego krakowskiego, jestto wszakże dosłówne powtórzenie tego. eo. Długosz na str. 411 powiedział; być może, że zdanie sprawy pisime przez Zbigniewa Oleśickiego, Długosz do dziejów swoich wciągnął, eibo., ze Dogrel wyjątek z nich za relacją poselska uważał.. Katona t; 12, str. 380 podaje w podejrzenie powieść Długosza, £ że Zygmum córkę swoję Elżbietę oświadczał się wydać za a Jagiełłę. ponieważ 28 września tegoż 1421 roku zaręczył ja „ Albertem książęciem austriackim, za "którego rzeczywiście poźniej wyszła. Ob. M, Gerbert Monumeńta Aug. Dom. Austr. HMC część 4, str: 93'; Kurz'a Kaiser Albrecht Il. t. 2, sir. 37. O Zofji księżniczce kijowskiej ob. Narbutta t. 6, str. 424, gdzie tylko poprawić należy małe uchybienie względem Offki (Zob), która była bratową nie zas siostrzenicą cesarza Zygmunia..
322 fl listopada. |
323 (место знака в тексте не установлено) Ob. Aschbach t. 3, str, 124 do 146, działo: się to w połowie stycznia 1423,
(t) Porówn. Asehhacha t. 3, str. 143. Jan ścięty został 9 mare ca 1422 r. Pospólstwo srożyło się przes dwa tygodnie, bezrząd „opanował Prage, aż dopóki możniejscym mieszczanom i Polskomi, którzy z Zygmuntem Korybutem (d. 17 maja 1423) przybyli, mnie udało się spokojności przywrócić; Ob. famíe str. 146.
324 (место знака в тексте не установлено) Król Wladysław słynął ze swojéj poboznosei. Stolica.apostolska niejednokrotuie korzystała s tego posłuszeństwa, jakie względem nićj okazywał, już to dla rozkrzewienia wiary, już dla -utrzymamia uiiędzy chrześcijanami pókoju. 'Eym końcem ' papież „Marcia. V. mianował go swoim jenerelnym wikarjuszem na królestwo polskie, Rus, tudzież na rzeczypospolite nowgorodzką i pskowską j zalecił całemu duchowieństwu dla niego uległość w tem wszyst- 'kiém, co tylko przedsiqwezmie w celu pojednania kościoła wscho-;dmego z, zachodnim; przed przyjęciem obowiązku wikarjusza, pó-,wioieu był. król wykonać przysięgę stolicy apostolskiej. w ręce areybiskupa gnieznieńskiego. Witold podobnyż urząd spółcześnie z Władysławem otrzymał na Litwie, Żmudzi, Nowgofodzie i Pskowie. (Ob. te dwie bulle wydane w Konstancji d. 13 maja 1419 -roka w Anoales. ecelesiastici: Odorici Raynaldi t. 8., str: 493, ed. Jukieskiéj J D. Mansi r. 1752, tudzież przedruko wane w zbiorze: He storica Huśsiae monimenta. Petersburg 1841, t. I, str. 117—119, gdzie, prócz wielu innych błędów poprawić należy archiepiscopi Jwestrensis, na Gnesnensis.) Cosię tyczy kezyzaków,' po ogłoszeniu wyroku Żygmunia cesarza w dniu 6 stycznia 1420 we Wro- 'elawiu, (porówn. wyiéj str. 426) gdy wszelkie starania o jego złagodzenie okazały się bezskuteczne, postanowił Władysław podrzędne rozporządzenia tymczasem spełnić, lecz do zawercia wieczy-. stego pokoju nie przystępować. Witołd; w żaden sposób przyzwolić uie mogąc na oderwanie Litwy od ziemi £mudzkiéj, która po jege i królewskim.zgonie zakenowi dostać się miała, nie tail swojego gniewu i otwarcie uzbrajał się do. wojny. (Ob. u Voigta t. T, str. 917, treść. eur kamtura. brandeburgskiego z dnia 30 maja
1420 r.) Krzyżacy ze swojej strony., końcem odwrócenia gto23eej. im burzy, poczęli pek4tnie wichrzyć ze Świdrygiełłą i już: do ucieczki jego, z dzielnicy, jaką na Siewierzu otrzymał; wydali. pad -d.. 2 czerwca tegoż «roku w Malborgu glejt, na przyjęcie: go w.Pru-: - siech. Zamiar w plochéj gławie wylęgły, spełzł na niezém,. (porów. Narbutia t. 69 sir. 409), ale obawa. wojny nie znikła, i zakon nad. własaćm bezpieczeństwem czuwać musiał, zwłaszcza, że rozejm pod. Będzinem w reku przeszłym zawarty, upływał z dniem 12 lipca. (Ob. wyżej str. 417, gdzie błąd druku poprawić a 23 na 42.) Jakoż w tym dniu Polacy do Prus weszli, Dziejopisowie nasi.. o tem: kilkutygodniewém wtargnieniu nalczą 5 ze źródeł u Voigta wymie-- nionych, obraz. ich. ob. u Narbutta t. 6, str. 413. Przerwało jewdanie się Konrada van Winsberg, przysłanego: przez. Zygmunta; cesarza, dla zbliżenia w. mistrza z. Witołdem, jakoż z obiedwóch: strem zezwolono na zjezd.w Wielonie nad Niemnem, d; 8'wrześeia;: fokowania były bezskuteczne, tylko. rozejm przedłużony: de. 12 lip. ca następnego 1421 roku: podpisano: wzajemne zobowiązanie sie: dnia 11 września. (Voigt t, 7, sir. 381) Do otrzymania tdjże powol-' ności na królu Władysławie, przyczyniła się bulla. papiezka wydana: we Florencji 1 września 4420 roku. (Ob. wyjątki z mej u OderikaBojnalda t. 8, str 518.) Voigt twierdzi: że Maroin V, ujęty dare-: mi, które mu posłowie Władysława złożyli, wydał, dwie bulle,: jednę otwartą, drugą opieczętowaną.. W 1&j ostatniéj wyraźnie roz-: kazuje w. mistrzowi: ściśle dochować rozejmu, w pierwszej. zaś mie: wiadomo na czyje imię ogłoszonej, zapowiada: że. gdy uałowania: Zygmunta nie przyniosły porądanego. „skutku; pestenowit, sprawę. miedzy Polską a zakopem przed własny. sąd wywołać. Voigt wy., mięnia znajdujące się, w aręhiwum pełnomocnictwa, przez.obiedwie, strony udzielone posłom wyprawionym do Rzymu; król Władysław między innymi, mianował posłem swoim Pawła Wladimiti; slużące mu umocowanie jest z dnia 23 listopada 1420 r. w. Niepoło-. micach. Nim wszakże poselstwo polskie zdążyło do stolicy apostol-
() Podlug Długosza ks, J1, str. 446. święta w "Trokach ob. chodził.
Wzajemnie kupcom pruskim działy się krzywdy w Polsce; król na skargę w. mistrza oświadcza w Miechowie: 16 stycznia teguż roku, - że nie omieszka najsrośćj ukarać złoczyńców, którzy na grani y. szląskiej towary pruskie złupili. | (Ob. Kodex dyplom, Lit. str. 278.), Jagiełło bawiąc w tćmże mieście, otrzymał był z ust posłów pruskich zapewnienie, że' należne od zakonu podług wyroku piénia- ' dze, już są gotowe i królowi w dniu zakréslonym opłacone będą; | ułożono ' też wówczas, że arcybiskup gaięźnieński 'i rady koronne zjadą się z umocowanymi od w. mistrza, dla załatwienia sporów, w Gniewkowie, lecz gdy poźniej krzyżacy pieniędzy w porę nie zaliczyli, a nadto Michał Kiichmeister Gniewków, jako miejsce nie= ' niedogodne odrzucił, król listem pisanym z Nowego-Sądecza dnia. 7 maja 1421 zgromił. w. mistrza i zapowiedział, że gdy w istotniej szych przedmiotach widzi go tak niesłównym, nie znajduje potrzeby zjazdu w rzeczach mniejszej wagi. (Ob. Kodex dyplom. Li-. twy Str. 280.) Położenie zakonu poczęło być zatrważające, Voigt (t 7, str. 391) przytacza list prokuratora krzyżackiego, pisany z Rzymu, 9 maja 1421, w którym donosi, iż zdaniem papieża, dla uniknienia wojny, należało odstąpić Polsce ziemi pomorskiej, lub przynajmniej. wyrzec się "Zmudzi; może wówczas stanąłby pokoj. Tymczasem nadeszła wiadomość od margrabi brandeburgskiego, który jakeśmy tylko co widzieli, wyjednał od Jagiełły przedłużenie rozejmu do 24 czerwca następnego roku. (Ob. Voigt. t. 7, str. 392.) Krzyżacy zno-. wu.odetchugli, Zygmunt będąc w walce z rokoszanami czeskimi,, żądał posiłków od zakonu, i wszelkiémi środkami pragnął w. mistrza - sobie ujmować; jakoż podług Voigta, król polski myśląc wcześnie o wyprawie zamierzanéj na rok następny, oświadczył pomoc swoję Zygmuntowi przeciw Czechom, a nawet przeciw. Turkom, byleby: wzajemnie cesarz połączył siły swoje. s polskiémi przeciw krzyża-. kom, Zygmunt nie tylko, że się na przełożenie Włądysława nie zgodajł, ale natycluniast w, mistrza o nićm ostrzegł. Voigt (t. 7, str, 996) przytacza trzy listy jego w tym przedmiocie pisąne od 2 października do 14 grudnia. Nasi dziejopisowie ani słowa o tem wezwaniu Węgrów do sojuszu nie wzmiankują;; nim pewniejszy dowód znaleziony będzie, godzi się mniemać, Ze to był tylko wybieg ze strony Zygmunta, aby tém łatwićj krzyżaków skłonić do udzielenia posiłków przeciw Hussytom. W takim stanie były rzeczy, gdy Marcin V. postanowił wyprawić do Polski Antoniego Zeno doktora praw, męża rozległej nauki i doświadczonej cnoty. Krzyżacy najusilniej pracowali, aby to poselstwo do skutku nie doszło; Voigt (tT, str. 397) przytacza w téj mierze list Mikołaja Frischzu sollicitatora zakonu z Rzymu pisany 25 października 4421 roku; wszakże ich zabiegi były daremne, papież 24 listopada 1421 umocował Antoniego Zeno do wejrzenia na miejscu w sprawę krzyżacką. (Ob. ten ważny dyplomat u Długosza ks. 11, str. 448.) Poseł przybył do Jagiełły w r. 1422; znalazł go w Lidzie 26 marca. Im czynnićej i sprawiediiwiej zajął się spełnieniem danego sobie poruczenia, tym zjadliwsze. potwarze 'krzyżacy nań A miotali; niżej obaczymy, że przecięż swego dopięli.
- (1) Myli się Wapowski, Sońka jest: spieszczone imie Zofii.
325 (место знака в тексте не установлено) Podług Długosza ks. IM. str. 447 dnia 14 lutego 1422 r. Ślub dawał Maciej herbu Znin biskup wileński. lutego; podług niego wyjechał nie s ''rok, lecz z Nowogródka, wracał zaś do Polski na Lidę i Wołkowysk.
Tanieckiemu.
326 (место знака в тексте не установлено) Ostrau. mioslszy oblężenie, udał się n na zimowe leże, Ale o tóm nieco poźnićj.
Gdy sprawy czeskie były w tym stanić, król Wła-
327 Ob. Długosza ks, 11, str. 452. W tóm mieście odbył król
zielone świątki 34 maja.
328 Długosz nieco inaczej tę rzecz opowiada. (ks. 11, str. 453) Jakiś nieznany wędrowny Żebrak niebezpiecznie zachorował w mieście polskiém Koninie; przed śmiercią usilnie błagał, aby jego łachmany odesłać komturowi toruńskiemu. O tém jak o rzeczy obojetnéj mówił przed Zbigniewem Oleśnickim Gnero, celnik koniński, natychmiast. więc z dworu królewskiego posłano umyślnego, aby te łachmany zabrać i w całości przywieźć; poodbiórano je u żebraków, którym bez względu na wolą umiérajacego były rozdane. Skoro je popróto, znaleziono zaszyty list Zygmunta, w którym radził, - aby następny warunek do rozejmu postarali się włożyć: ie umowa nie będzie obowiązywać, jeżeli rozkaz apostolski albo cesarski nie dozwoli im jéj cofnąć.
329 (место знака в тексте не установлено) Podług Długosza ks. 11, str, 454, w dniu 24 czerwca,
—. r4 x -
330 (место знака в тексте не установлено) Król stańął w Wolborzu.d. 2 lipca. Dla ks. ewe 455.
331 (место знака в тексте не установлено) Dnia 22 lipca, tamie. |. (3) Daia 1 śierpnia, lamie, -
332 Michał już nie rządził. Ob. niżej. Król stanął pod Lubawą d, 4 sierpnia. Dług. str. 457.
333 Dnia 8 sierpnia, tamie.
334 (место знака в тексте не установлено) Riesenburg. |
335 Podług Długosza (ks. 11, str. 457) dnia 9 sierpnia.
336 (место знака в тексте не установлено) Podług Długosza (ks. 11, str. 458) dnia 17 sierpnia.