Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Книга вторая. Часть 8 из 10: оригинал

Книга вторая. Часть 8 из 10. С. 246-265. Польский текст издания 1847 года.

wszakże Czesi i Szlązacy mnóstwem wszystkich innych przewyższali, co tém dziwnicjsza, że le ludy językiem i obyczajami Polakom pokrewne, jedenże z nimi początek od Sławian prowadzą; wszakże między ich rządami żadnego związku i przyjaźni nićma, każdy naród stara się o własną dogodność, Szląsk prawie cały zniemezal, Czesi zaś, Inbo odwieczne obyczaje narodowe i język sławiański zatrzymali, ulegali jednak władzy króla Wacława rodem Lotarynezyka, który natenczas dostojeństwo cesarstwa niemieckiego piastował191.

Obliczywszy jeńców, Zbigniew z Brzezia marszałek koronny i Piotr Szafraniec podkomorzy krakowski, imieniem królłewskićm każdego jeńca przysięgą rycerską i podaniem ręki zobowiązali, aby na dzień 11 listopada to jest na ś. Marcin w Krakowie przed Janem Ligęzą z Przecławia wojewodą łęczyckim i Przedborem starostą krakowskim osobiście stawili się; wziąwszy na to od wszystkich przyrzeczenie, wolno ich puszczono, samych tylko krzyżaków i i wielu innych znakomitych rycerzy, którzy hufcami dowodzili, zatrzymano. W tej liczbie znajdował się Kazimierz książe szczeciński192, Konrad Oleśnicki,

Krzysztofor Gersdorf i Czech Wacław Dunin któ. rzy byli wprawdzie pod strażą, lecz co do osób wolpi:; Innych do Polski jak więzniów rozesłano; zamki łęczycki, sieradzki, chęciński, lubelski, sandomirski, HE = Sus u wszystkich enotliwych poczytani. A jeśliby, my Bogusław, lub ktokolwiek z nas razem, lub po kolei umrzeć mieli, na ten przypadek, dziedziców i następców naszych obowięzujemy do spełnienia wszystkiego cośmy wyżej wyrazili, którzy pod obawą tychże skutków, wszystko wykonać będą powinni. Dan w obozie pod

Iwowski, przemyslski i dalsze królewskie twierdze były ich pełne, ale o tém na swojém miejscu powićmy (i). | E

Nim król Władysław z obozem z „pobojowiska ruszył, wyprawił, gońcem Mikołaja Powałę do Małopolski z listami donoszącemi o zwycięztwie, królowéj Annie, areybiskupowi gnicznieńskiemu, kanonikom,. burgrabiom zamkowym, nauczycielom akademickim i rajeom krakowskim (! I), obok tego posłał chorągiew biskupa, „pomezańskiego na którćj znajdował się wizerunek $. Jana, Chrzciciela. Wnet poich otrzymaniu nakazano modły dziękczynne za szczęśliwe „powodzenie oręża. Skoro odśpiewano chwałę Bogu. nieśmiertelnemu, zajasnialy ognie przez cala noc193

.. 15 ab;.... gorejace i różne oznaki powszechnego uszczęśliwienia;

toż działo się i po innych miastach królestwa, modły dziękczynne, wesołość i zabawy brzmiały po całćj przestrzeni kraju.

Uwolniwszy tym sposobem, jakeśmy powiedzieli, jeńców, zwycięzki król Władysław wielką odniosł stad sławę łaskawości, co sprawiło iż trzeciego dnia po bitwie, gdy obóz posuwał się ku Malborgowi, zamek i miasto Melsztynek194 za piérwszém ukazaniem się królewskiego wojska poddały się dobrowolnie; król zostawiwszy załogę poruczył rząd tego miejsca Janowi Kretkowskiemu. Nadbiegł też goniec od Jana biskupa warmińskiego z prośbą: aby pustoszenia kraja i pożog wiosek zaniechać, gdyż biskup sam ze wszystkimi podległymi sobie królowi zwycięzcy poddać się i niebawem do obozu królewskiego przybyć dla wykonania przysięgi na wierność zamierza. Odpowiedziano posłańcowi ze wszystkie dobra biskupa warmińskiego nietknięte zostaną, byleby obietnicę swoję ziścił i niczwłócznie przybył.

Potém podstąpiono pod zamek Morungen195 uzbrojeniem i posadą między jeziorem i bagnami arcy warowny, który natychmiast się poddał. Z wielu miast i zameczków posłowie przybywali oświadczając uległość i posłuszeństwo. Wszyscy łaskawą otrzymali odpowiedź, podaástwo ich przyjęto i załogi na rozmaile miejsca z. dowódzcami wysłano; taki bowiem przestrach umysły wszystkich przeraził, iż zdawało się że poszabiciu, wielkiego mistrza i po klęsce ogromnych; wojsk jego na polu grünwaldzkiém, uic już oręowi polskiemu oprzeć się niezdoła; kraj cały poddawał się s pokorą i wojna byłaby wówezas wzięła koniec, gdyby mąż dzielnego serca Henryk Plauen komtur świecki, który z częścią wojska zostawiony 'był w domu dla strzeżenia granic pomorskich, ze- -brawszy 5,000 'ludzi częścią z własnych żołnierzy, częścią z niedobitków, wcześnie nie wpadł był. do Malbórga i nie zajął się obroną stolicy zakonu, w którój: zaledwo 50 żołnierza znalazł. "Fa szczupła załoga już poczęła była radzić o poddaniu sie lub ucieczce, coby; nieuchronnie nastąpiło, gdyby wtenczas choć „małe: siły; królewskie, Henryka, co tak było łatwem,.uprzedzily? Prrzestańmy się więc dziwić, gdy w; greckich:i: rzymskich dziejopisach czytamy: że opieszałość „często. i największym wodzom szkodziła, że podobnież. umieli zwyciężać, ale korzystać ze zwycięztwa nie umieli.

c Król Władysław tą śmiałością Henryka Plauen mieustraszony, ruszywszy obóz z pod twierdzy Morungen (1), którą Andrzejowi z Brochocic w straż oddał, do, Preussich-Mark przybył. Wielu krzyżaków zestawionych dla obrony tego miejsca, zsląpiwszy z zamku i ukląkłszy przed królem broń złożyli. Król nad zamkiem przełożył Mroczka herbu Łaski196. Z Morungen wojsko pomlaielo się do miasta i zamku Dzierżgowa s którego skoro królewskie hufce ujrzano; wnet wszyscy odbiegłszy wszelkiego rodzaju zapasów, sprzętów domowych, naczyń sróbrnych,' sukień złotogłownych i jedwabnych, rzeźb i inałowideł, zgoła wszelkich dostatków pierzchnęli. Tę twierdzę oddał król Zbigniewowi z Brzezia marszałkowi koronnemu. Dwudziestego piątego lipca podstapiono pod Malborg twierdzę położeniem i pracą ludzką najobronniejszą, tak iż w całćj Europie mocniejszćj znaleźć trudno. Miasto tegoż nazwiska podległe jéj było, lecz Henryk Plauen. zwątpiwszy o jéj ocaleniu, spędził mieszczan do zamku, miasto zaś spalić rozkazał. Mury jednak i bramy miasta nietknięte zostawił, aby Polakom przystęp do Malborga utrudzić, jeśliby zaś postrzegł przemagające siły, aby sam bez znacznćj straty mógł cofnąć się ze swoimi na twierdzę, co też później uczynił. Nazajutrz skoro obóz pod zamkiem zatoczono, Żołnierze królewscy do miasta szturm przypuściwszy wnet je zdobyli. 'W tej przewadze szczególnićj zajaśniało meztwo Jakóba Kobyleńskiego Grzymalczyka, i Dobiesława. Oleśnickiego herbu Dębno, którzy pićrwsi złamawszy nieprzyjaciół wdarli się na mury i przez wyłamane bramy puste miasto opanowali. Krzyżacy zamknąwszy się w iwierdzy, aby ją niedostępniejszą uczynić, most wiodący przez Wisłę do: Tczewa: spalili, 'co bezpieczny dła Polaków: związek ziwyspą Zulawa, po zniesieniu mostu, sprawiło:.Rżeka Wisła dzieląc się na wiele ramion utworzyła tę wyspę, która przedtém była gęsto zamieszkana, lecz gdy przestrach wojny całą ludność w różne strony rozegnał, żołnierze królewscy bezpieczne i obfite pastwiska na nićj znaleźli. Tym- "czasem z dział burzących i mozdzierzów do zamku ze wszystkich stron nieustannie strzelano. Weciągu oblężenia” Elbląg, Toruń, Gdańsk, Chełmno, Króle- "wiec; Świecie, Gniew, Tczewo, Brodnica i Brandeburg, celniejsze miasta pruskie, wyprawily od siebie mężów radnych w poselstwie do obozu królewskiego, poddając się z osobami i majątkiem jego władzy, oświadczając gotowość do murów swoich przyjac załogi polskie. Pochwaliwszy przywiązanie ich do króla, wszyscy w poddaństwo przyjęci ido miast żądane załogi wyprawiono, prawa też ich miejskie król potwierdził. To poddanie się miast skłoniło i cztćrech „biskapów pruskich, że podobnicż przybyli do obozu królewskiego a mianowicie: Jan warminski, Arnold chełmiński, Henryk pomezański i Jan sambieński. Władysław przyjąwszy ich względnie i łaskaw trwodze uspokoił oraz wysłuchawszy przysięgi wierności dla. siebie i dla korony wykonanćj, wesołych do domów odprawił197. Wszakże jawnićj nad innych

Elblągczycy przywiązanie swoje do króła okazali, albowiem Wernera Tetlingen komtura swojego, z zamku, w którym uciehlszy z bitwy był się schronił, zbrojnie wyrugowali i całą twierdzę, nic w nićj nietknaWszy, ze wszysikiemi dostathami i miastem poddali, którą to 'twierdżę i miasto podobnież bardzo obronne,'krół' Janowi 'Tarnowskiemu poruczył. Nowy: dowódźca po objęciu zamku, znalazlszy w nim ogromny skarbice rzeczy drogich, sto naczyń złotych apbi. "001, i srebrnych wielkićj wagi i ceny, królowi do obozu odesłał. W nagrodę iJ zasługi, posłowie miasta Elbłąga na zjazdach powszechnych ziemi pruskiej, postanowieniem królewskićm pićrwsze zajmują miejsce, toruńscy drugie, gdańscy trzecie. Nadjechali późnićj posłowie od dowódzców dalszych zamków, między innymi rządzca starogrodzki, gdzie głowa s. Barbary z wielkiém poszanowaniem spoczywała. Król objąwszy tę twierdzę zamyślał głowę świętćj stamtąd przenieść, lecz odwiedziony od tego lieznémi namowami zostawił ją nietkniętą na dawnéni miejscu. Polćm Grudziądz, 'Wencław, Gołub, Osterode, Neidburg, Działdow, Szczytno, Kurzętnik, Bratjan, Rowalewo, Rogoźno, Tuchola, Stum,:Lawemburg, Holland, Wiszancz wpadły w ręce królewskie i załogi w mury swoje przyjęły; podobnież Bytów i Hamersziyn, które król oddał w dzierżawę Bogusławowi książęciu slupskiemu i pomorskieniu za: to, że po sławném zwycięztwie przybył do obozu z oświadczeniem swojej radości i że wiecznym związkiem wcielił się do korony polskićj, dla tego też pojmanego w bitwie synowca jego Kazimierza książęcia szczecińskiego, stryjowi darował (1). Aleksandrowi Witołdowi Królewiec i Holland; trzymać pozwolił, Osterodę i Neidburg Januszowi książętom mazowieckim, inne miejsca między dowódzców ' polskich rozdzielił, tak Ze całe niemal Prusy przeszły pod władzę królewską, prócz kilku zamków trzymanych przez załogi krzyżackie, a mianowicie: swieckiego, człuchowskiego, brandeburgskiego, balgieńskiego, ragnickiego, Kłajpedzkiego, który Niemcy memel-. skim zowią. Radzyń wojska królewskie potężnie oblegały, zamek gdański od mieszczan i dowódzców polskich ustawicznóm dobywaniem znużony, zawarł umowę z 0blegającymi: że wtenczas bramy swoje otworzy kiedy Malborg albo się podda, albo zdobytym będzie (2).

Wszędzie towarzyszyło szczęście zamiarom królewskim, jeden tylko Malborg opaźniał bieg jego żwycięztw. - Już 'od dwóch miesięcy oblężony, miał üledz, To taki był niedostatek zboża i innćj Żywności, na 'miióstwo Żołnierza w twierdzy zawartego iż o malo nie zostali zmuszeni jeść ścierwa końskiego i innych obrzydliwości; jakoż jawnie o poddaniu się mówić poczynali. Co najwyższy komtur Henryk Plauen imiawszy, uderzył w niemiecką chytrość i przez trębiieźa” Fożmowy s królem, tudzież wolności wyjścia i pośyrotu do zamku, żądał (1). Król Władysław sądząc, że o poddaniu twierdzy chciał się porozumieć, na prosbę jego zezwolił. $ kilku więc krzyżakami do obozu przybył i stanąwszy przed obliczem królewskićm pokornie przekładać począł: »Ze tak ciężko nadwerężywszy już siły krzyżackie w oslatnicj bilwie, przystałoby okazać się łaskawym dła pokonanych zwyciężcą, i nie żądać zupelnéj zagłady sławnego i niegdyś kwitnącego rycerskiego zakonu Przeczystćj Bogarodziey, który chrześcijaństwu i koronie jego był przed tém niemniejszą pomocą, jak ozdobą, który najciemniejsze pogaństwo zalegające i pruskie i inflanckie brzegi orezem do prawdziwéj wiary nawrócił, ziemię dziką i nieuprawną okazałemi miastami, twierdzami i wysokiém ukształceniem spoleczném ozdobił. A więc go na wnętrzności miłosierdzia Chrystusowego, króla nieba zaklina, aby ulitowal się nad nieszczęśliwą dolą zakonu, i powściągnął reke od jego ostatecznego upadku, a raczćj królewską łaskawością smutne jego szczątki osłonił. Pomorze, chełmińską i michalowsha ziemie, niegdyś własność twojćj korony, nie opieramy się abyś zatrzymał, prosimy i s pokorą błagamy zoslawić zakonowi N. P. Marji Sambją i lo cośmy orężem na niewiernych wywalczyli. Do czego jeśli się przychylisz, zjednasz sobie u wszystkich narodów wieeznotrwala pamięć łaskawości,198 w przeciwnym. razie ufni, w pomoc chwalebnéj Dziewicy, pod. której opieką żyjemy, 2e nas nie opuści, bronić będziem twierdz jeszcze niedobytych do ostalnie- | hoć jeden s. krzyżaków pozostanie. Wowalcząc za mury nasze, wszyscy poledz, rwią naszą nabylćj mnodzy ustąpić.

«Gdy to łzami zalany krzyżak wyrzekł, żądanie jego postanowiono roztrząsnąć w radzie królewskićj. Rozmaite były zdania względem odpowiedzi mającóćj sie. uczynić: Henrykowi Planen, który sprawował już urząd wielkiego mistrza (1), rozumieli niektórzy iż próżno wchodzić w poliój ze zdraliwym wrogiem, który go tylekroć gwałcił, Że teu zakon zawsze był zgubnym:i szkodliwym dla królestwa, a więc usiłować należy z. calych::Prus krzyżaków wygnać. Zadue nie służy ine prawo ani do:ziemi pruskićj, której niegdyś książęta: polscy douzytkhowania im tylko dozwolili; nikogomie zadziwi; jeżeli kraj będący od wieków częścią królestwa” 'do niego wróci, a jeżeli co na niewiernych orężem zdobyli; to słusznie prawem wojny spada na Polaków, jako zwycięzców na polu bitwy. Jeśli jednak król Władysław z gorliwości o wiarę, zeche im obecne straty wynagrodzić we wschodnich częściach swojego kraju, nad żyznemi brzegami Dniepru, jlo zawisło: od: jego woli. W tych stronach nietyl: ko” bronić ^ mogą chrześcijaństwa, ale władzę swoję,

(1) me był tylko namiestnikiem, wybór we trzy miesiące na wschód, morze Czarne, Chersonez taurycki, morze kaspijskie i Don szeroko rozciągnąwszy, przyjdą na lądzie i na morzu do wielkićj potęgi, w tćj bowiem ziemi taka jest żyzność, taka powietrza łagodność, taka nakoniec portów morskich do handlu przydatnych dogodność, że późnićj na zachod spójrzeć nawet nie zechcą. Jeśli z Malborga i całych Prus ustąpią, dać im wówczas te ziemię, jeśli przeciwnie, należy wojną prześladować aż do końca i z całych Prus, jeżeli Polska ehce widzieć zapewniony dla siebie pokój od północy, wyrzucić nieodzownie. |

Tę radę śmiałą i zbawienną wielu s panów podawało, inni mnićj na przyszłość baczni, dla których prędki pokój, tęsknota widzenia żon, ważniejszym i przyjemniejszym były przedmiotem, mówili: Zwyciężywszy w walnéj bitwie nieprzyjaciół, dosyć sławy dla potężnego króla i bitnego narodu zdobyto; jeżeli Henryk Plaucn na sprawiedliwe warunki pokoju przystanie, nie należy prośb jego odrzucać, bo gdy zamku malborgskiego uporczywie jak zapowiedział bronić nieomieszka, wojna przeciągnie się z ucigzliwością dla wszystkich, a wojsko nasze trudami zawziętćj walki i ranami znękane, cierpieć nadto pocznie od niepogody, znaczna już bowiem część jesieni przechodzi i s każdym dnićm zbliża się ostrzejsza pora roku. A wice jeżeli krzyżacy Prusy opuścić i brzegi morza Czarnego przy ujściu Dniepru osieść zechcą, udzielić im to bez zwłoki, tam bowiem mieć będą daleko większą sposobność walczenia z olrutnymi

Tatarami, co sami uznają być celem swojego zakonu; jeżeli zaś powodowani gnusnością i żądzą pokoju, odrzucą podawaną sobie ku temu;sposobność, zdaniem naszem, "bliższą część kraju, z tój strozeki ^ Paéargi, na dwie niemal równe polowy Prusy przérzynajaedj, król Władysław w nagro e zwycięztwa zatrzymać powinien, dalszą odleglćj położoną, krzyżacy z dobrodziejstwa królewskiego otrzymać mogą, pod tym wszakże warunkiem, aby z otrzymánéj od nas części, poddaństwo kóronie i wierność królowi ślubowali, aby przeciwko każdeńu' nieprzyjacielowi w osobistych wojennych wyprawach królewskich, stawili kilka chorągwi jazdy.

Zdaniem większości taką odpowiedź Henrykowi Plauen. 'dać należało; co gdy i w radzie przemoglo, "król na nie przyzwolil, jako zgodne ze sprawieliwością. '

"Henryk Plauen wziąwszy tę odprawę, po krótkiéj ze swoimi naradzie przełożył: »Ze nie bylo mu tajno, iż powołaniem krzyżackićm jest ciągle walczyć z nieprzyjaciółmi imienia chrześcijańskiego, że krzyŻacy mogliby za ziemię pruską inny kraj na wschodzie nad brzegami morza Czarnego i Dniepru przyjąć, gdyby ich dostatki isiły były zamożniejsze, teraz zaś, gdy cała ich potęga tak jest zachwiana i nadwerężona, gdy Żołnierze krzyżacey prawie do nogi wybici, szczupła więc garstka pozostałych s tej klęski tak odległych i nieznajomych krajów, ani objąć, ani objętych199 runek zgodzić się woli i zakon przytuli się w tym kątku Prus za rzeką Pasargą, który łaskawość zwycięzcy zostawi; o to tylko błaga, aby zamku Malborga, dotąd jeszcze posiadanego, stolicy wielkich mistrzów nie odejmować, który jeśli mu zostawionym będzie, krzyŻacy wszystkie inne warunki przyjmą. Zaklina o litość nad nieszczęśliwą dolą zakonu, nakoniec uwiadamia że w Żaden sposób z Malborga nie ustąpi i że woli narazić się na utratę Życia, niżeli tćj twierdzy200.

Ta nowa trudność rzucona przez Henryka Plauen sprawiła, iż cały przedmiot na radzie hrólewskićj powtórnie musiał być rozlrząsany, gdzie po wielu rozmaitych zdaniach uznano: że Malborga krzyżakom zostawić nie podobna, w tym albowiem razie cała okolica s tój strony rzeki Pasargi, należąc do króla, nie tylko byłaby ciągłe najezdZaua, ale z postępem czasu, dałaby się łatwo odzyskać. Z drugićj strony Ilenryk Plauen z Malborga żadnym sposobem usiąpić nie chciał, lubo przy zachwianym stanie krzyżaków, gorąco pokoju pragnął. Nie więc niesprawiwszy do zamku wrócił a król Władysław Malborga potężnie dobywał.

Krzyżacy dostrzegłszy iż działa wojenne słabo były przykryte, bo tylko przez trzy hufce polskie pod tyluż chorągwiami, otwarlszy bramy wycieczkę czynią i na nie wpadają. Dowodzili témi hufeami "Dobiesław Oleśnicki, "Kmita z Wiśnicza i trzeci herbu Gryf, którego ' imie roczniki przemilczały, ei dodawszy: swoim serca, krzyżaków ze wścielłością i straszliwym krzykiem na siebie pędzących mężnie przyjmują i wielką rzeź w nich sprawiwszy, nazad do zamku wpędzają. W 1ćj ularezce Dobiesław okrył się trwałą sławą, bo goniąc uciekających krzyżaków, wpadł w bramy zamku i przez czas niejakiś mężnie ze swoim hufeem ucierał się o jáj utrzymanie, jakoż gdyby dwie drugie chorągwie okazały podobnąż waleeznosé, zamek malboryski mógłby w tym dniu być ubieżonym. Wszakże Dobiesław widząc Że wszyscy przeciwko niemu siły swe wyłężyli, że mnóstwem grotów prawie był przywalony, cofnął się ku swoim i tak uniknął niebezpieczeństwa. Odtąd wnel straż podwojono i oblężenie przeciągało się śród wielkićj wszystkiego obfitości, albowiem rzeka Wisła pod Gdańskiem jedném ujściem wpada do morza sarmackiego, cziérma niedaleko Malborga do zatoki którą mieszkańcy Frischhafem nazywają, to rozdwojenie rzeki tworzy kilka wysp nadzwyczaj żyznych, a więc bardzo osiadłych, Które teraz przez rozpierzchłych w ucieczce rolników opuszczone, doslarczały królewskiemu wojsku żywności, konie prawie wszystkie na 'większćj wyspie Żuława zwanćj, dostateczne znalazły pastwisko. Owoż ta obfilość wszystkiego sprawila, że żołnierze polscy nie utyskiwali na oblężenie.

Tymczasem Hermann (1) mistrz inflancki posirzeglszy iż zakon pruski chyli się do upadku, pragnąc go zasilić jakąkolwiek pomocą, w 500 koni wszedł do Prus i pod Królewcem stanął, gdzie kilka dni zabawiwszy, gdy postrzegł, że z tylu budownych miast i zamków pruskich, tylko Malborg, Radzyń zamek gdański, Swiecie, Człuchów, Brandeburg, Balga, Ragnita i Klajpeda zakonowi zostały, postanowił jąć się oslatecznych środków, byleby mu wsparcie przynieść. Przeprawiwszy się więc przez rzekę Pregel, pomknął się aż nad Pasarge; król Władysław wyprawił przeciwko niemu Aleksandra Wilołda z 12 hufcami jazdy pod tyluZ chorągwiami. Hermann postrzegłszy że siłą nie nie dokaże, udał się do zdrady i od Witołda zażądał bezpiecznego zjazdu, i rozmowy, co skoro wyjednał, rzekł z niemiecką chytrością: „że nie przybył s tak małym oddziałem jazdy do Prus, dla toczenia wojny, wiedział, że nierówną miałby walkę z najpotężniejszym królem, ale dla tego, aby wstawił się za krzyżakami i był pośrednikiem pokoju; przeto zaklina go aby s królem Władysławem porozumiał. się

(1) Mistrzem inflanckim był Konrad v. Vietinghof; objął rządy201 i nie dopuszczał zupełućj zagłady tego rycerskiego zakonu Marji Bogarodzicy; aby chciał pamiętać jakich niegdyś, od niego:dos$wiadezyl. dobrodziejstw, że tui wygnaniec z wlasnéj ojczyzny, przez wiele lat rie był przezeń przyjmowany i nietylko krzyżacy zachowali się względem niego z naleZylém uszanowaniei, lecz nawet Litwę s klórćj go niesprawiedliwość bratersha wyzuła, za pomocą ich oręża, i dostatków odzyskał. TNajniewdzięczniejszym byćby musiał, ktoby takich przysług mógł zapomnieć; prosi więć, aby im teraz wyświadczone dobrodziejstwa w tym nieszczęśliwym czasie nagrodził. Niech cię to nie zasłanawia, rzekł, że dawnićj od ciebie dopominali się Źmudzi, do której sądzili mieć prawo, i co jak postrzegam najwięcej ciebie przeciwko nim jątrzy. Mićj sobie nazawsze twoich Zmudzinów, ja sam zobowiązuję się: słowem amojém, że nigdy ci z tego powodu uprzykrzać się nie będą. Człowiek ten pełen przebiegłości dodał wiele innych prośb i obietnic, które À Vitolda długo: wahającego się co miał począć, nad spodziewanie wszyslhich, nagłe odmieniły, ho nietylko Hermannowi łaskawą i przychylną dla zakonu dał odpowiedź, lecz nadto przyrzekł bezpiecznie wprowadzić..ge do króla i wyjednać zawarcie pokoju na sprawiedliwych warunkach; co też było najgorętszćm życzeniem mistrza inflanckiego. Skoro przybył do 9bozü-i wprowadzony przez Witołda stanął przed obliczem królewskićm, obszernie i wymównie, dla złagodzenia rozgniewanego serca zwycięzcy, liczne po-

Примечания

191 Porówn. wyżej str. 147 Wacław od r, 1410 już nie był cesarzem,

192 Ciekawy dyplomat tyczący się jeństwa tego książęcia umieścił Dogiel w swoim kodexie, (t. 1 str. 573) powtórzymy go tu w tłumaczeniu polskićm bo osnowa jego rzuca światło na 0byczaje wieków średnich, „Bogusław z Dozéj łaski szczeciński, pomorski;:sławiański, kaszubski książe, pan wyspy Rugji, spólnie z niżej:wyrażonymi baronami naszymi a mianowicie Heningem z »Woldey Mylasem (Miłoszem?) z Czytczenicz, Mikołajem Kameszem rycerzem Gerardem z Wielze, hrabią Heningem Kaghen, Heningem Borken i Piotrem Slazencep oznajmujemy niniejszém: iż na wiarę, obietnicę i do rąk naszych, za złożoniem rękojemnego przyrzeczenia wyproslismy i wyzwolili z więzienia oświeconego ksią - żęcia, pana Kazimierza książęcia szczecińskiego, syna książęcia pa» na Świętobora, pojmanego w bitwie stoczonej s krzyżakami i uwiężionego przez najjaśniejszego książęcia i pana a pana Władysława króla polskiego., brata i pana naszego miłościwego, którego to książęcia Kazimierza pod czcią i: słowem chrześcijańskim w ręce niżej wyrażonych baronów a mianowicie Krystyna kasztelana krakowskiego, Sędziwoja z Ostroroga poznańskiego, Mikołaja z Michałowa sandomirskiego s Macieja z Wąsosza (kaliskiego) wojewodów,,, Wincentego.z.Granowa kasztelana nakielskiego, starosty wielkopolskiego.i toruńskiego (?), Piotra Szafrańca podkomorzego kra< kowskiego. i. Zbigniewa; marszałka koronnego, lub w ręce tego kto pod. tenczas będzie starostą krakowskim na dzień $. Marcina (11 listopada). blizko; przyszły, na zamkn krakowskim po chrześcijańskn, przyrzekamy. oddać, nie składając się żadnemi wymówkanmi, które; niekiedy. pod wyszukaną barwą, zwykłyj podobne obietnice tamować, jak: naprzykład: udając chorobę, niebezpieczeństwo drogb» nwięzienie z własnej naprawy, zakaz panującego pod którego, rządem zostajemy, opiekę osób duchownych a mianowicie oj- €23,54 tudzież inne obrony i wynalazki jakakolwiek barwa osłonione, które niepowinnyby nigdy dawać powodu do niweczenia czystości obietnie;; ehrześcijańskich, i wątlić tak uroczystych przyrzeczeń. my.za$,.ezego Boże uchowaj, rzeczonego książęcia Kazimierzą
a €205.i:/miejsce naznaczone stawić odmówili, omieszkali 1 nie chcieli, natenczas wszelkim dopominkom, obelgom i zemście wszystki! li poddanych, najjaśniejszego króla polskiego, jako wiarołomni poddajemy się i za odsądzonych od czci i wiary, mamy być
Malborgiem 29 sierpnia r. 1410. Dohrodziejstwo które król polski wyświadezył wówczas książętom pomorskim posłużyło do ściślejszego skojarzenia związków, które ich s koroną polską łączyXy. Jeszcze za Kazimierza w. w r. 1343 lutego 28 w Poznaniu Bogusław wywdzięczając się za oddanie sobie w małżeństwo krółewny Elżbiety, razem z braćmi swoimi Barnimem i Warcisławem przyrzekł w każdej wojnie a osobliwie przeciw krzyżakom pomagać Polsce ze 400 kiryśnikami (galeas). Ob. Dogielat, 1 str. 568. Tenie w Indexie rękopiśmiennym wymienia pod r. 1388 zobowiązanie się Warcisława. Bogusława i Barnima (wnuków Kazimierza w.) dane Władysławowi: iż za powrót Bydgoszczy, na każde wezwanie zbrojnie stawić się będą w przestrzeni mil 40, oraz £e zachowają się jak na lenne i poddane książęta przystoi. Ze zaś zamek Bydgoszcz wnet oddany być nie mógł, Władysław Jagiełło pozwolił im dzierżeć Nakło, za co r. 1390 listopada 2 w Pyzdrach Warcisław hołd królowi polskiemu wykonał i do podobnegoż hołdownictwa braci swoieh doprowadzić przyrzekł a nadto zobowiązał się w wojnach s krzyżakami wiernie Polsce służyć. (Dogiel tamże str. 570). We 3 lata później, Warcisław młódszy, wydał nowe zobowiązanie się Władysławowi i Jadwidze w Krakowie 3 marca 1393, że w każdym czasie Nakło najwiernićj królowi wróci. (Dogiel t. 1 str. 571). Nakoniec Bogusław w r. 1403 sierpnia 29 w Nowćm-mieście Korczynie zeznał: ze łaskawie przez Władysława Jagiełłę w poczet domowników królewskich policzony został i że ma sobie wyznaczony jurgielt po 800 grzywien groszy szerokich liczby polskićj, za 100 kopji s którómi w wojsku pol-. skim służyć powinien (Dogiel Łamie). Gdy podczas wyprawy 1410 Kazimierz książe szczeciński niepomny na tyle obowiązków rodu
E "n s x 1; polskiej w szeregach krzyżackich wal- | ił, żem, | w ręku, „schwytany został, wnet Bogusła, w pośpieszył do obozu polskiego, aby go wyzwolić i i w nowd'stóśwnki 'lenności zé zwyéiezkim królem ' wstąpić. Władysław w obozie pod Malborgiem 29-sierpnia 1410 nadał mu dożywociem zamki i miasta Bytow, Człuchów, Baldemborg (?) Friedland, Hammersiein i Schippenbeil, świeżo zajęte przez Polaków. Wzajemnie zńś: Bogusław 'źbrójną potnóć w wojnach s krzyżakami królowi ślubował.;(Dogiel; t.:1 str. 571). (A). Dogiel_w Indexie rękopiśmiennym, wymienił dwa zobowiązania się wydane królowi przez jeńców wziętych na bitwie grünwaldzkićj; 1) Mikołaja v. Wansdorf iż ma złożyć w okupie 150 kop groszy szerokich, jeden pancerz stalowy i dwie kusze. 2) Olbrachta v. Loim przyrzekającego opłacić 150 kop, według własnego ocenienia.

193 (место знака в тексте не установлено) Dogiel tamże umieścił treść listu królewskiego do Wojciecha biskupa poznańskiego o otrzymauném zwycięztwie nad krzyżakami.

194 Tak nazywa Hohenste?n Cellarius, in Diseriptione Regni Poloniae. Ob. Zbioru Mitzlera t. 1 str, 645,

195 Podług Długosza (ks, 1l, str. 272) w sobotę 19 lipca
: (1) Tamie 20 lipca.

196 Mroczek z Łopuchowa herbu Łaski lub Leszczyc.

197 Nazajutrz po zwycięztwie Władysław Jagiełło rozesłał listy do miast krzyżackich wzywając aby mu się dobrowolnie poddały. Ob. u Ed. Raczyńskiego w Kodexie dyplom. litewskim (str. 115) tę odezwę królewską; dla wzoru w jaki sposób w początku XV wieku układano tego rodzaju pisma, umieszczamy dostowne jej tłumaczenie: „Władysław z Bożej łaski król polskii t. d. Przezornym mężem, starszym miejskim, rządzącym rajcom toruń skim i innych miast ziemi Chełmińskiej, szczerze nam miłym, łaskę naszę i wszelkiego dobra pomnożenie. Przezorm szczerze nam miK. Wiadomo wam Żeśmy z wielkim mistrzem i jego zakonem którzy ośmielili się przymierze wieczystego pokoju złamać i mnogiemi krzywdami nas dotknąć, we wtorek w sam dzień rozesłania śś. Apostołów stoczyli bitwę, żeśmy ich przy pomocy Najwyższego znieśli i pokonali, że wielki wasz mistrz i marszałek, z ogromną liczbą spółtowarzyszów swoich w obliczu miecza polegli, abyśmy 'więc was i majątków waszych, pożarami, zniszczeniem i utratami nie nękali, co niechętnie i z największym smutkiem czynicby nam przyszło, usilnie wzywamy was wszystkich, abyście dla uniH
knienia tych nieszczęść, wykonali i złożyli nam hołd wierności,
i
my zaś przyrzekamy trwale i w eałości zachować ogólne i szczególne służące wam prawa, nadania, swobody, zwyczaje i przywileje, tudzież je ile możność dozwoli pomnażać, oraz dowody szczo= drobliwych względów naszych statecznie wam okazywać. Jeżeli zaś na niniejsze wezwanie, nie zechcecie zgodnie z życzeniem naszém postąpić i uległości oświadczyć, postaramy się wszelkiemi środkami zhołdować was pod nasze rządy, lecz wówczas trudno wam będzie dostąpić i osiągnąć dobrodziejstw naszej łaski. Dan pod Osterodą, we środę nazajutrz po rozesłaniu śś. Apostołów, roku 1410. Za sprawą księdza Mikołaja podkanclerzego koronnego. Wiele miast natychmiast po otrzymaniu téj odezwy z radością rządy polskie przyjęło; biskupi pruscy udali się do króla pod Malborg i przysięgę, na wierność wykonali. Dogiel (t. 4 na str 82184) ogłosił kst holdowüy Henryka Sambieńskiego z d. 27 lipca 1410 w obo. zie ' pod Malborgiem, i drugi w tychże samych wyrazach łamie dnia. 20 sierpnia tegoż roku przez Arnolda biskupa chełmińskiego podpisany. Zobowiązania się, były następne: „ My brat Henryk z Boiéj i stolicy apostolskiéj łaski biskup sambieński, własnóm
raz poddanych naszych imieniem, zeznajemy i jawnie oświadczamy.: że najjaśniejszego. 'książęcia i pana a pana Władysława; króla polskiego: i najwyższego książęcia litewskiego, dziedzica Rusi, za „prawdziwego pana i właściciela ziemi pruskiej mieć i poczytywać,, jemu i świętćj koronie polskiej, wiernie, we wszystkich dożwolońych i^godziwycli rzeczach słażyć, dobrą wiarą przyrzekliśmy i; mocą niniejszego; przyrzekamy, którego też, jako pana naszego, najmiłościwszego » po, wykonaniu: przez nas osobistej przysie-. gi; zbawiennemi radami zasilać, oraz winném uszanowaniem, Zyezliwością, Tadą 1 pomocą wspierać wiernie 1 statecznie obowiązujemy id bujeniy. też nigdy pod żadnemi wysznkanémi pozorami nie ac.,.lecz owszem od wszelkich przeciwności bez zdrady i podstępu | zasłaniać, zastrzegając wszakże nietykalność praw iswobód wyż rzeczonego kościoła naszego. Nadto
przyrzekamy uiniejszy zapis potwierdzić i zawieszeniem wielkićj naszej i kapitulnéj: pieczęci umocnić. Na dowód czego pieczęć naszę do tego listu my. zawiesić. Działo się i dano w obozie wymienionego pana króla naszego pod Malborgiem w niedzielę najbliższą po ś. Jakubie; Apostole (27 lipca) roku Pańskiego 1410. Poddanie się miasta. Gdańska poczytywał król za tak ważne, Że osobnym przywile5 obozie pod. Malborgiem dnia 4 sierpuia 1410 r. hojnemi nadaniami: Gdafiszezanáw, wynagroduił. Ob. ten zapis u Dogiela t. 4 str. 83; w dacie zaszła omylka, napisano bowiem: dan we wtorek, w sam dzień blog gostawionego Dominika wyznawcy, tymczasem dzień 4 sierpnia w r. 1410 przypadał w poniedziałek. Kotzebue (t. 3 str. 374) wspomina że Gasp. Schütz na str. 223 łacińskiego wydania swojej kroniki pruskiej, podał w podejrzenie prawdziwość tego przywileju, właśnie s powodu rzeczonego usterku w dacie, ale gdy późniejsze przywileje potwierdziły poddanie się Gdańska w tym czasie, bliżćj przypuścić, że śród pośpiechu z jakim pisarze królewscy wówczas pracować musieli, ten mimowolny błąd pióra w przywileju oryginalnym zaszedł, bo Dogiel swój odpis z autentyku ogłosił,
|: (4), Porówn. wyzéj str. 246. |..(2) Porówn. Długosza ks, 11 sw. 277.

198 (место знака в тексте не установлено) Długosz tamże przybycie Henryka Plauen do króla kładnie w pićrwszych dniach sierpnia, a więc na trzecim tygodniu oblężenia. później nastąpi

199 (место знака в тексте не установлено) utrzymać w żaden sposób nie zdoła. Na drogi wa-

200 Voigt. t 7 str, 112 przywodzi znajdujący się w tajnóm archiwum list Henryka Plauen o bytności w obozie polskim, ale weści jego nie wypisał,

201 (место знака в тексте не установлено) _ 21 października 1401 sprawował je do 1413, Ob. Napierski Index t 2 str. 351. Z resztą Voigt który dwa razy oblężenie Malborga opisał, Gesch. Mariemburgs od str. 263—281 i Gesch. Preussens str. 105—116, wdanie się mistrza inflanckiego uważa za wymysł Długosza, to pewna że Hermann wówczas nie był w Prusiech, przyciągnął tylko z wojskiem na odsiecz Malborgowi marszałek ziemski inflaneki. Ob. Voigt t. 7 str. 114 i Narbutta t. 6 str. 259. łktóry przyczynę tak późnej pomocy inflanckicy dokładnie wyjaśnił,
Dzie. T, I, 54