Книга вторая. Часть 3 из 10: оригинал
Книга вторая. Часть 3 из 10. С. 146-165. Польский текст издания 1847 года.
ehociaż na pićrwszy rzut oka narzeczona, ile z twarzy mniéj nadobna, wcale mu się nie podobała, tak iż szukał sposobu te odesłać i postarać się o inną piękniejszą, lecz ponieważ zrękowiny w domu ojcowskim już przez posłów, moc ku temu mających zawarle były, wielką to im niełaskę królewską przyniosło, iż nie czekając jego zezwolenia rzecz całą przyśpieszyli121.
M
W tym czasie. akademja krakowska wszelkich uimiejetnosci, na całą Europę sławna, przez: "Władysława Jagiełłę założoną została. Nauczycieli, mężów znałiomitćj nauki ze szkoły głównej pragskidj wezwał, dochodami roeznémi ' wszystkich opatrzył, przeznaczywszy | mna 'ten' Koniec włości, czynsze, benefieja i i królewskie docłiody 14).:
' "Około tego czasu książęta rzeszy wyzdli z godności cesarskiej Wacława króla rzymskiego i 'ezeshiego, na jego miejsce wybrany Rupert książe bawarski e Zygmunt także król węgierski po. smutnym zgonie małżonki swojej Marji jb ściągnął na siebie, nienawiść Węgrów za to, iż kilku znakomitszych mię- | dzy niemi Śmiercią ukarał. Uwięzionego poddani poruczyli straży Mikołają Gara, którego ojca pedatina Węgierskiego Zygmunt ściąć był rozkazał; ' Judzież jego matce, tym końcem: aby, | ci mszeząc, się: śmierci ojca i "męża, życia qo pozbawili: Ww rów, zaś uwolnili ^ tym 'sposóbem od zarzulu. królohójstwa. Wszakże Zygmunt użył ealćj potęgi wymowy.aby Mikolaja | i mialkę Jego odwiódł od zbroczenia rąk122 swoich krwią Królewską, u wszystkich narodów za świętą poczytywaną, skłaniając ich aby raczćj stali się jego wybawcami. Tą zasługą otworzą sobie drogę do świętych nagród, przeciwnie śmierć królewska wielką niesławę i nienawiść wszystkich książąt chrześcijanskich oraz następnych królów węgierskich, muszących mieć królobójstwo w obrzydzeniu, na nich ściągnie. Wszakże niemniéj mu dopomogł Władysław Jagiełło przez częste poselstwa do Węgier wyprawiane końcem uwolnienia Zygmunta z więzienia. Ścibor także herbu Osloja najwierniejszy króla Zygmunta domownik, okazał się nader pożytecznym swojemu panu, silny bowiem zastęp z Polaków i Czechów zebrawszy, gdy prośby nie skutkowały, przez Władysława króla polskiego wsparty, do Węgier przez Trenczyn i Nitrę wtargnął i te kraje straszliwie pusloszyl; wiele obronnych zamków zdobył, wsii miasteczka złupił, popalił i wielu znakomitych Węgrów w kajdany pohul. "Temi nieszczęściami nękani Węgrzy, Władysławowi Jagielle koronę oddawali, których on ostro zgromiszy, wyrzucając im na oczy zdradę oświadczył, że cudzych królestw nie pragnie, a więe jeśli chcą usłuchać rozumu niech Zygmunta króla, jego sprzymierzeńca i przyjaciela na tron przywrócą, gdyż inaczćj przyjdzie im siły oręża jego doświadczyć. Pozbawieni téj nadziei, Władysława króla neapolilanskiego do objęcia korony węgierskićj
L| wzywają, który na brzegi illiryjskie z okrętami zac winawszy, Jadre (gdzie zwłoki zygrzybiałego Symeona, który Chrystusa Pana dziecigeiem widział i drzacémi rękami piastować "był godzien, oglądać można), tudzież wiele innych miast biegł. "Tymczasem Mikołaj Gara zniewolony wymową, albo raezéj orężem Seibora Polaka, który już na niego nastawał, oraz przeoną odpowiedzią króla polskiego, radami nakoniec malki swojej, niewiasty wielkiéj roztropności, przewidującej jak wielkie nieszczęścia na dóm jej ze śmierci kr ólewskićj spłynąćby musiały, przekonany, nie tylko I króla Zygmunta wyzwolił, lecz nadto głównie się do tego przyłożył, aby go do dawniejszej władzy przy- "wrócić:
Zygmuut odzyskawszy zamek budzynski wyruszył do Dalmacji z wojskiem przeciwko W ładysławoy lowi. neapolilańskiemu i snadnie slamtad go wyrugował, „NV egrów 7 zwolenników jego sprawy, kló-
Około tegoż czasu Przemysław książe oświecimski syn Przemysława książęcia cieszyńskiego, z naprawy
Jana książęcia raciborskiego, przez Marcina zwanego
Chrzan, rodem Czecha zabity został, gdy wozem z Glewie do Cieszyna jechał: Dokonawszy tj zbrodni morderca' zbiegł do: Czech i schronił się w pewnym zamku, którego późniéj książe Przemysław, po najtroskliwszém śledzeniu, szukając wynalazł i za trzy tysiące czerw. złotych kupiwszy, na spełnienie nad nim kary do siebie sprowadził. Posłał po niego sześćset jazdy, aby z największém bezpieczeństwem był przywieziony. "Takim zapałem zemsty tchnął osierocony ojciec! Dostawszy mordercę, na śpiżowego ognislego konia wsadzić icrozpałonemi kleszczami szarpać roziż: ze; zgrozą patrzących, jelita zeń wykazał tak: i płyńęły:> Sześciu innych siepaczów razem z nim najokrutniejszemi karami życia pozbawił (1).
i»sWtenczas także umarł Bonifacy IX. papież rzymski (2) na kamień, pod trwaniem jeszcze rozszczepienia, qhimo to wszelako, kardynałowie weszli w Hzymie do konklawe i kardynała śgo Krzyża rodem z Sulmony biegłego w naukach i poezji papieżem obrali, nadawszy niu imie. Inocentego VII.
Umarł też w tym czasie Dobrogost arcybiskup gnieznieński123 po którym Mikołaj z Kurowa Srzemiawczyk biskup kujawski za wdaniem bd królewMm "długo tułał się, przeblagawszy
Wiladysława Jagielle do dawniejszej nie był przywrócony godności124.
Litwa niespodziewaną wojną zaburzoną została przez mistrza inflanckiego125, który przebywszy rzekę Dźwinę i wlargnawszy z potezném wojskiem, kraj ten wzdłuż i wszerz spusłoszył. Kiedy Aleksander Witold siły przeciwko Inflantom zbićra, meprzyjaciele z łupami i jeńcami nazad się cofneli, za którymi Witold natychmiast w pogoń poszedłszy i zbrojnie do Inflant wkroczywszy wiele miasti wsi wpopioł zamienił, Dyneburg miasto leżące nad Dźwiną zdobył, inny zamek łupami litewskiemi napełniony przez dobrowolne poddanie opanował, lecz razem z miastem złupił i spalil, sam zaś do Litwy z wielką ehwala wrócił. W tej wyprawie Piotr Rylerski herbu Topor;, piérwszy na okopy Dyneburga wdarł sie, a chociaż ciężko raniony, wielką jednak sławę dzielności i meziwa stad osiągnął. Nie przestając na tćj wyprawie Witold, udał się ku wschodowi, ziemię smoleńską na Rusi nad Dnieprem położoną, ogniem i mieczem zniszczył i z nienadwerezoném wojskiem, obciążony wielką zdobyczą do domu wrócił126.
Gdy Witołd ' nad Dnieprem niemnićj szczęśliwie jak dzielnie zwycięża; Wacław król czesli wplatal sie ^w ciężką 'wojnę. "Jodok margrabia morawski, z powodu' niektórych zatargów z królem, wciągnąwszy do:üczestnictwa wojny Miśnianów i innych Niemców do Czech wtargnął; największą część tego kraju splądrował, potém na obelge królowi pod Pragą w jego oczach obóz zatoczył i przez kilka dni tam przebył, aby tém większą boleścią Wacława patrzącego z zamku pragskiego z otaczającymi siebie, na pożogi i łupiesiwa s. udręczył. uleieW otym" czasie zszedł ze świata Władysław ksiąZe: e.opolski 'wnuk + Kazimierza w. po siostrze, nie zoslawiszy. potomstwa127. Widziany też był straszliwy:kometa, klóry zajasnial na zachodzie, miotła ciąguęła; się ku. południowi od. północy; słońce zaś było w.połowie znaki barana. Śród tego stanu rzeczy uLiltwie Aleksander Witold zgroma- "Polaków, Litwinów, Rusinów i /; ziemię:smoleńską, uciążliwszą niż kieiek „wojną nękać począł. W tćj stronie Sarmacji,.. nad. brzegiem Dniepru, w miejscach lasami okrytych, starożytność wzniosła kiedyś oltarze dla Alexandra. w. Bazyli książe lego ludu pochodził z rodi uskiego,. Witołd przez cale lat dziesięć ustawieznémi. najazdami, tak go był zniszczył, że całą niemal; ptękralnę, ^w pustynię zamienił i Ze mu nie nie zostało prócz Smoleńska, obronnej twierdzy nad rzeką Dnieprem polozonéj, w którćj mieszkańcy potomstwo, Żony i cokolwiek mieli dostatków schronili. I ten zamek nakoniec książe Wilołd najechawszy, i obleZeniem przez pewny czas ścisnąwszy, wielekrotnie z największóm natężeniem i wielką strata. w ludziach dobywał, nakoniec szturmem wzięty złupił, część zdobyczy królowi Władysławowi przesłał, resztę oddał tym walecznym, którzy w dobywaniu tój twierdzy najwięcćj męztwa okazali. Poległo wielu znakomitego rodu Polaków w téj potrzebie, a mianowicie: Jan kasztelan kaliski, Wirzbięta Kąpieński chorąży wieluński, niebezpiecznie w warz raniony z trudnością wyzdrowiał, niektórzy inni pomarli. Rusinom broniącym zamku, lecz którzy pózniej oręż złożyli, Witołd wyrokiem swoim przebaczył, twierdzę zaś Smoleńsk załogą opatrzył. Bazyli książe smoleński śród samego dobywania umknąwszy, szukał przytułku w krajach Zygmunta króla węgłerskiego, gdzie późnićj hył zabitym przy szturmie jakiegoś zamku. Aż do tego miejsca rozszerzył był na Rusi Aleksander Wilold roku 1405, granice litewskiego państwa; trzymali Litwini późnićj ten zamek lat 440, dopóki Bazyli wielki książe moskiewski dobywając go kilkakrotnie z wielką natarezy woScia, nakoniec podstępem nie opanował i państwu ruskiemu nie przywrócił, jak się to obszernićj na swojćm miejscu wyłoży128.
W Polsce tymczasem, wewnelrzne rozlerki wrzały, których początek. z błahćj przyczyny. Syn Jana Ossolińskiego, posiadał: beneficium i wioskę Dwiekozy zwaną, należące do kościoła sandomierskiego, w:którćj granice worywał się Grot Slupeclii; Ossoliński mszcząc. się krzywdy syna, zabity został przez Grota; król Władysław nie ścierpiał tego zuchwalstwa Slupechiego, ale razem z Janem Rogalą kasztelanem kujawskim, podobnież człowiekiem niespokojnym z kraju go wygnał. Wypędzeni z ojczyzny, schronili się do zamku morawskiego Szowslen129, skąd puszczali się na łotrowslwa i pograniczne okolice królestwa polskiego | najeżdżali; wpadlszy kryjomo do kraju, Andrzeja | 2 Sieciechowie Toporczyka i Piotra Zborewskiego Jastrzębca uwiezili i do Moraw uprowadzili. Thnicty tém król Windystaw posłów do Jodoka marCzém Vlndydde w z "bezskutecznie. mocno obrażony wyprawił wojsko, by zamek Szowsten obledz i zdobyć; po długim szturmie nareszle go dostano i cała ta chałastra łotrów w pień wycięta. Jan Rogala wpadł w ręce oblegających, przyprowadzony do Polski długie lata. w ciężkićm więzieniu pokulował, Słupecki pośród szturmu uciekł, i tak kary uniknął. Król Władysław zamek jego Ronary na hańbę właściciela zburzyć rozkazał, wsi i posiadłości na skarb wzięto; królestwo więc do zwyKłego porządku wróciło.
Litwa znowu: przez krzyżaków pruskiego i inflanckiego zakonu napastowana byé poezela, za przewodem Bolesława Swidrygielly, który niesprawiedliwie przez Witolda z ojczyzny wygnany, udał sie jak tułacz do mistrza: zakonu pruskiego. Konrad Jungingen wielki mistrz zebrawszy potężne wojsko, w pośród zimy, po okrytych lodem rzekach i jezioraeh do Litwy wtargnął, przeszedłszy zaś Niemen kraj kolo Mereeza, Olawy, Trok, Sumicliszek i Neroweny ogniem i mieczem spustoszył i ze zdobyczą cofnal się do Hagnity130. Witołd znajdował się wówczas w Wilnie, lecz nie mając sił po temu, nie śmiał nieprzyjaciela drażnić, myślał tylko puścić się za nim w pogoń, tymczasem z drugićj strony wojsko mistrza inflanckiego przebywszy Dzwinę, północną część Liiwy niszczyć poczęło.. Przyciśnięty temi wojnami, Witold, za: radą: króla Jagiełły z mistrzem pruskim Konradem pokój, zawarł i jeńców wymienił. Król Władysław Bolesława Swidrygielle z Pruss przywolawszy; dał. mu w rząd Podole kraj należący do korony polskiej; dołączył do tego ziemie żydaczowską, stryjską, tudzież Szydłów, Stobnicę, Drugnią i Ujście a prócz tego, wyznaczył mu z żup solnych królewskich corocznie po 1,400 grzywien. Swidrygiello Podole żołnierzem swoim uzbroiwszy, niejaki czas w królestwie wytrwał, lecz nowémi obietnicami krzyżackimi, odzyskania orężem Litwy, złudzony powtórnie do Pruss uciekł. Podole otwarcie oderwało się od kró-. Ia Władysława i było nieco pracy w przywróceniu tj ziemi do „posłuszeństwa. Więećj atoli zatrudniało króla: Władysława zatrzymanie ziemi dobrzyńskićj
'krzyżaków. uż zanosiło się na wojnę, wszakże przed rozpoczęciem kroków nieprzyjacielskich, Wy-;prawiono.poslów do Konrada z dopominkiem o powrót "Dobrzynia'; 'czego'' jeśliby odmówiono, wnet wojnę wypowiedzieć, mieli. Po przełożeniu królewskiego „po! uczenia, wielki mistrz odpowiedział: Ze ten przedmiot był nader ważnym aby przez posłów mógł się - załatwić. Gdyby sam z królem miał wolność pomówienia, nie wątpi iż wszystko według słuszności ułożyćby się dało, że gotów był z tego powodu przybyć ' do króla, dokąd i gdziekolwickby mu stawić się rozka- | zał. Co gdy posłowie Władysławowi donieśli, król na żądany zjazd przyzwolił i Raciąż miasto blizkie ziemi dobrzyńskićj nad Wisłą położone wyznaczył.
Gdzie skoro stanął, i Konrad wielki mistrz zakonu ze swoimi homturami podobnież przybył, zgodzono się wybrać rozjemców. Król Władysław ośmiu z najpiérwszych urzędników królestwa na ten cel mianował, tyluż ze swojćj strony i mistrz wielki. Ci po długich rozprawach postanowili (1): aby Witold wiele
(1) Porówn. Narbutta t. 6 str. 75 Następnych dziewięciu pełnomocników upoważnił król Władysław Jagiełło do układów z krzyżakami. Mikołaja z Kurowa arcybiskupa gnieźnieńskiego, Piotra Wysza krakowskiego, Wojciecha Jastrzębca poznańskiego131 ki książe litewski Zmudz krzyżakom oddał, Dobrzyń królowi 'wrócony być był powinien, wszakże nieinaczćj jak ża opłatą 40,000 czer. zl, ilości, w jakićj Władysław: książe ^ opolski tę ziemię był zastawił. Król Władysław lubo ten wyrok za uciążliwy i niesłuszny poczytywał i długo przyjąć go jako niesprawiedliwego wzdragał się, wszakże ponieważ radom królestwa dla miłości pokoju i zgody tak się zdało, i sam przyzwoleniem swojćm go potwierdził. Tym sposobem pokój z krzyżakami zawarty. Po załatwieniu tćj walnej sprawy, Konrad. zaprosił króla do blizkiego stąd miasta Torunia, gdzie gdy Władysław stanął, gościnnie i uprzejmie od w. mistrza przyjety, trzy dni tam zabawił, przypatrując się turniejom, ua których Dobiesław Oleśnicki zręcznością wszystkich przewyższył, najsilniejszych” bowiem Niemców z koiw tych zapasach 'oczy' widzów na. sieźwiracając” "powszechną chwałę odniosł. Kiedy ró "wyjeżdżał; "niewiadomo czy z umysłu jadkiem, jakaś niewiasta zlała go kuchennemi pomyjami; wnet pochwycona niechybnie przypłaciłaby: śmiercią, gdyby Władysław nie uprosił u Konrada dla >nićj przebaczenia. Ale ledwo król do Krakowa; Wróeil,: wnet krzyżacy, wiedząc, iż Janusz ksiąŻe uczerski i warszawski bawił na wsi, przedarłszy się manowcami do Mazowsza, schwytali go razem ze wszystkimi dworzanami, których miał przy sobie i do Prus pod strażą uprowadzili. Oburzył ten gwałt króla Władysława, natychmiast przeto wyprawił posłów z oświadczeniem Konradowi: iż niegodziwie postąpił, ośmieliwszy się książęcia korony polskićj, który go niczćm nie obraził, kryjomo napaść i po nieprzyjacielsku uwiodłszy w więzieniu trzymać. Podobnéj zbrodni, nawet najdzikszy barbarzyniec nigdyby się nie dopuścił, zwłaszcza względem książęcia którego przodkowie piérwsi do Prus krzyżaków wprowadzili, ziemie i zamki im nadali, i cały zakon największćmi osypali dobrodziejstwami, za klóre być wdzięcznym był powinien. Król go zatém osirzega, aby seliwytanego książęcia wnet uwolnił i szkody powrócił, czego jeśli nie usłucha, nie ujdzie mu, tak haniebny występek bez pomsty i w prędce obaczy całe Prusy zajęte płomieniem najstraszliwszćj wojny. Wielki mistrz Konrad, przestraszony iém grozném zapowiedzeniem, oświadczywszy że się to mimo jego wiedzy stało, książęcia Janusza i jego orszak hez zwłoki uwolnił.
Władysław całe lato w Wielkopolsce strawił132, i na odbytym sejmie w 1cj ziemi wyjednał, że z każdego łanu postąpiono po ćwierci grzywny na wykupno ziemi dobrzyńskićj od krzyżaków, stosownie do zawarićj
—q —_—7 cu) z nimi umowy. "Stamtąd w jesieni do Małopolski pr zybywszy, naznáezyl zjazd walny día panów calego królestwa w: Korczynie na dzień s. Marcina (1); na który gdy obadwa stany gromadnie się zebrały, uchwałono prawem:' aby rolnicy z każdego łanu po ćwierć grzywny: płacili. Złożyło to niemal połowę potrzebowanéj ilości złota, bo 400,000 łanów uprawnych naliczono wówczas w królestwie. Na zjazd korczyński przybyli posłowie od króla czeskiego Wacława, z prośbà: aby Władysław Jagiełło, kiedykolwiek zjechał się zich panem, dla porozumienia się w przedmiotach mających pożytek obudwu państw nacelu. Przychylił się do żądania Wacława król polski, naznaczając Wrocław i dzień ś/ Jakóba Apostoła na miejsce i czas zjazdu (2). Za nadejściem którego; wyprawił Zbigniewa z BrzeZia marszalka: kor: 2600 "jazdy przed sobą do WroE eławiay dla przygotowania wszelkich potrzeb przez czas: ii aia tam pobyt Wacław omyłomy t tak lag "gie przybliża, Zbigniewowi za miastem drogę js król żaś dopicro nazajutrz w okazawia wjazd: odbył i 1 przez ośm dni tam zabawił. Król Wacław 'najusilnićj. starał sie Władysława Jagielle,, powróceniem Szląska, pociągnąć do przymierza z soba: praeciw wszelkim nieprzyjaciolom, a osobliwie przeciw bralu swemu Zygmuntowi królowi węgierskiemu, który był mu najzawziętszym wrogiem. Tym końcem żądał mieć na swoje zawołanie doslarczonych 400 kiryśników, kopjami ich zowią, licząc po eztéry na każdego jezdzca. Wielu z panów polskich ten układ odradzało utrzymując, iż to byłby rodzaj służebności, że Szłąsk nie waży tyle, aby król lak polęŻny i siebie i koronę swoję plamą hołdownictwa miał znieważać, że wieczne toczą się wojny między Czechami, Węgrami i Niemcami, przyjąwszy więc ten warunek, Polacy nigdy używać nie będą pokoju, nad który ' jednak ludzie nie milszego mieć nie mogą. luni przeciwnie i nierównie licznićjsi utrzymywali: że należało wszelkieh sił dołożyć aby Szląsk, tak znakomita, oderwana od korony część królestwa, znowu dla Polski odzyskaną być mogła, że nie nie należy Czechom odmawiać, byleby lo otrzymać; 1,600 jezdzców na królestwo polskie, obfitujące i w ludzi i konie jest rzeezą blaha, podatki ze Szląska aż nadto wystarczą na ich wyżywienie, Ze lo będzie i z chwałą i z poży: tkiem dla królestwa. Wiele też na tém Polakom zależy, aby pewna część tego narodu znajdując się w ciąglém wojenném ćwiczeniu, w nieczynności i próznowaniu nie gnuśniała; nad co nie dla narodów szkodliwszego niema; zwłaszcza z Czechami, jednoplemiennym ludem, którego i język i obyczaje tak są zgodne, zawierając przymierze. Już to zdanie przeważało gdy Jan Simirzycki mąż wielkiego wpływu między Czechami nadszedł i rzecz prawie między kró-
Jami ułożoną zniweczył,,;, utrzymując: że posiłki pol- „aby je okupywać odstą- „Na le słowa wnet raju:
go stopnia! iln poczętćj sprawy zaniechać musiał i zjazd tak głośny skończył się na niezém. Kró- " obdarzywszy się wzajemnie upominkami, nie nie "'postanowiwszy, do państw. swoich powrócili. Król Władysław ' otrzymawszy od Wacława ezasthe bawiennego i cierniowej korony Chrystusa złoły krzyż oprawione przywiózł je z sobą133
Примечания
121 Cilly miasteczko w Styrji było gniazdein potężnego w wiekach średnich rodu. Cesarz Ludwik Bawarski w r. 1339 mianował pićrwszyni hrabią ciłłyjskim Fryderyka Sanneck; wkrótce następcy jego zasługemi, na dworze Lndwika króla węgierskiego przyszli do wielkiego znaczema w tym kraju. Po śmierci Kazimierza w. (5. listop. 1370), Ludwik dwie córki jego Anne: Jadwigę, z Jadwigi księżniczki Głogowskiej, zabrał z sobą do Węgier i zadawszy im nieprawość urodzenia, starał się wydać je za mąż za ludzi, na których wierności mógł polegać. Jednym z takich był Wilhelm hrabia Cilly. Skarby które Anna wniosła w dóm męża, niemało przyczyniły się do podniesienia jego potęgi. Spokrewniony ze znakomitym rodem Gara w Węgrzech, wielki wpływ razem z bratem swoim Hermanem wywierali na sprawy tego państwa. W r. 1401 Władysław Jagiełło poślubił corkę Wilhelma, która urodzona w Styrji, kraju jeszcze wpół-sławiańskim niewiele miała trudności prędko wyuczyć się po polsku. Cesarz Zygmunt poślubił w 4408 siostrę stryjeczną Anny „Barbarę, córkę Hermana IŁ „hr. eillyjskiego. Ostatni z tego domu był Ulryk zabity 11. listopada 1456. przez Władysława Korwina, syma Jana Hunniada. Ob. Sim. Fr. Hahn Collectio monumentorum veterum et recentium ineditorum, Brunswigae 1724— 26. 8. 2, tomy, w którćj w tomie 2. znajduje się: Chronica der Grafen von Cilley. Porówn. Spenera Opus heraldicum t. 2, str. 64 1750, Imhofa Notitia S. R. J. procerum 1699. str, 21, który uwiadamia że Cilly jako Jenność cesarstwa dostała się Fryderykowi lll. cesarzowi; nadto Ob.
B (1) Ob. "Wiszniewskiego Mich. bist. literatury. polskiej t. 2 str. 240 i t, 4 str, 225, (7
122 (место знака в тексте не установлено) Znajduje się o tém osobne dzieło historyczne: Uirici Obrecht apparatus juris publiki st Acta depositionis Venceslai et electionis Reperti (ed. Fieéher) Lips- et:Jenae, $763. 4.-Złożeme z godności cesarskiej Wacława mialo miejsce 20, sierpnią 1409 r.. Ob. Aschbach t. I.str. 151. Nazajutrz obrano królem rzymskim Ru
FI lesce, nikopolskidj nieobecność Zygmunta w kraju, wieść „poległ:, dozwoliła jego wrogom podnieść głowę i my- „uowych. rozruchach. Wojewoda siedmiogrodzki Stefan Laczkowiez £ siestrganem swoun Stefanem Simontornya, gorliwi stronnicy związku Horwatów, stanęli na czele spisku i wezwali na tron „węgierski Władysława króla neapolitańskiego syna niedawno zawanego Karoła; gdy atoli ten. z przybyciem zwleka, Laczszuka sprzymierzeńców w Bosnji, kraju hołdownym koroegierskićj, szarpanym niczgodą między 'lwartkiem i Ostoją; ale jednomyślnie z pod rządu Zygmunta wydobyć się: ' Twartko poddał się Turkom, Christicz złączywszy się Z Laczkowiczem | uznał zwierzchność Władysława neapolitańskiego. Wojewoda, muliański Myrxa został hołdownikiem Porty, liospodar zaś wołoski Stelan jeszcze przed bitwą nikopolską przyjął poddaństwo polskie. (Ob w Indexie Dogicla treść dwóch dyplomatów z r. 1395 między Władysławem Jagiełłą a Stefanem) śród tak zawichrzoncgo stanu Węgier, Zygmunt pod koniec 1396 roku z Carogrodu na brzegi Dalmacji wyłądował. Padł postrach na jego nieprzyjaciół, Raguza otworzyła przed nim bramy, zamier ał natychmiast udać się do Budy, ale gdy Laczkowiez i Ostoja 'związek z tém miastem przecięli, musiał zabawić w Knuinie, nin „wierni jego stronnicy Mikołaj Gara i Jan Maroth nie zajęli Kroacji i nie podbili części Bośuji w któréj Herwoja mianowany został banem. Skoro droga do Budy stała się bezpieczną, Zygomnt wnet 'do stolicy pospieszyt, wyroki przeciw rokoszanom wydał, dobra Ach, stronnikom swoim: styrijskictnu hrabi Hermanowi Cilly i Seiborowi re Ściborzyc rozdarowat; wkrótce kraj do tego stopnia został uśmierzony że 25 października 1397 już sejm w Temoswarze mógł mieć miejsce; lecz Zygmunt nie wniał łagodnością umysłów do końca przejednać. Herwoja go zdradził, związek między Dalmacją i Węgrami na nowo był przerwany. Chcąc spokojność przywrócić, Zygmunt zwołał sejm w Sławonji w Kórós —Udvarhely 26 lutego 1398. Łaczkowicz przybył nań dla układów, ale niespodzianie został z rozkazu królewskiego pochwycony i ścięty. Zdawało się na chwilę, że pożar ucichł, lecz Bośnja zawsze groźny opór siawiła, Zygmunt chciał ją orężem poskromić, wyprawił wojsko nad Sawę, sam zaś udał się tymczasem do Polski, dla wzmocnienia związków sąsiedztwa z Jagiełłą, i Jadwigą które już powinowactwo kojarzyło. Gdyby natychmiast po powrocie z Polski pośpieszył do obozu, byłby niewątpliwie przeciwników swoich pokonał, lecz wdany w sprawy czeskie i cesarstwa, zamknął oczy na domowe nicbezpieczeństwo; „płochy, rozrzutny, latwowierny, eudzoziemcami otoczony, postradał ulność i przywiązanie narodu do tego
stopnia, ze d. 2$ kwietnia 1401 panowie węgierscy zebrali się zbrojnie na zamku budzyńskim i wypowiedziawszy swoje krzywdy, oświadczyli królowi że jest ich więźniem. Zaprowadzony naprzód na" 'Wyszehrad, potem oddany pod straż Mikołaja Gara, który musiał 'bratai syna stawić jak zakładników, iż z zamku Siklos uciec: Zygmuntowi nie dozwoli, ZamySlano g vo z tronu złożyć. Ścibor ze Ściborzyc i i możny dom Gara pierwsi wyrzekli, że tylko rodowi-. tego 'Węgra królem uznają; pod pozorem aby żadnego obcego książęcia do kraju nie wpuścić, poczęli źnaczne zaciagi zgromadzać, rzeczywiście zaś gotowali się wyzwolić z więzów swojego króla i dobroczyńcę: "Węgry podzieliły się na stronnictwa, Polskie odbyło zjazd w Topolcanach (11 czerwca 1401) skąd wyprawiło umocowanego do Krakowa.z wezwaniem na tron Władysława Jagiełłę. Zdaje się że 'król' polski uie: byt dalekim ' od jego przyjęcia, ze ojskiem” wyciągnął” nad. grańicę węgierską w oczekiwazüáezucm
üiu dalszych” wypadków, wszakże ujrzawszy, iż umysły nie przeNez Lm "ürzeczat później Zygmunta, że ku wę” zamierzał. ^ Austrjackie stronnictwo było najlicżniejsze! było neapolitańskie, lecz zachwiała Strony opieszałość Władysława w pospieszeniu do
pa Luxerburskich, z Moraw a nadewszystko usiłowania Ści- 'bora ze Ściborzyc, który cały majątek swój poświęcił na zaciągi w Polsce i Czechach, który wypadając z nadanych sobie miast warowiiyeh Trenczyna i Nitry, jednych orężem, drugich namową zalewalał do łączenia się z sobą we wspólnej sprawie oswobodzeiia y; Przyszło mu nawet wystąpić do walki z Jodokiem, ná "swoję rękę zdawał się w Węgrzech wojnę toczyć — Meiwałość i wierność Ścibora, nieraz w ciągu tych bitew włdśną krwią stwierdzone, zjednały mu uszanowanie między Węgrami, którzy odtąd gromadniéj łączyć się z nim poczęli. (Ob. u Mailatha t. 2 str. 147 przywileje Zygmunta Ściborowi wydane).
Szło im tylko o ujęcie na swoję stronę Mikołaja Gara, który chętnie zgadzał się wolność królowi wrócić, byleby panowie węgierscy, u których brat jego Jan i syn Mikołaj zakładnikami byli, na to przyzwolili. Najczynniéj pracowali nad tém Jan Maroth, Mikołaj Frangepani i Herman hrabia Cillyjski, którego starsza córka była małżonką Mikołaja Gara; niemniéj Helena wdowa zabitego, w obronie królowéj Elżbiety i jéj córki Marji, palatina, wymogła na synu, że próśb Ścibora usłuchał i po ośmnastoniedzielném więzieniu sam dopomógł królowi uciec z twierdzy Siklos do Moraw. Wkrótce Zygmunt oświadczył, że pragnie szczerze pojednać się z narodem, na sejmie odbytym w Papa w hrabstwie wesprimskiém, (1401 paźdz. 23) osobnym listem oddał przeszłość wiecznéj niepamięci, aby zaś tém trwaléj ród Gara, hrabiów cillyjskich i króla polskiego, który synowicę Hermana Annę tymczasem poślubił, do siebie przywiązał, zaręczył się bezzwłocznie z dziewięcioletnią córką Hermana hr. Cilly Barbarą, późniéj tak głośną z nierządu. (Ob. Asch. t. 1 str. 112–122). Katona w t. 11 na str. 499 umieścił wyjątek z przywileju Zygmunta wydanego w r. 1408 braciom Mikołajowi i Janowi Gara, który w inném świetle niż Długosz a za nim Wapowski, wystawia postępowanie względem siebie Władysława Jagiełły. Mówi bowiem król węgierski: „Gdyśmy wodze rządu szczęśliwie dzierżeli, niespodzianym obrotem rzeczy stało się: że niektórzy biskupi i baronowie królestwa naszego, uwięzili nas pragnąc skazać na wygnanie, wówczas jawnie król polski i książe austrjacki z namowy wyżéj wspomnionych przeciwników naszych, do królestwa naszego węgierskiego, końcem przywłaszczenia sobie korony naszéj królewskiéj i rzeczonego państwa naszego, wtargnąć zamierzali.“ Lubo też być może że Zygmunt umyślnie dla dania barwy późniejszemu swojemu wiarołomstwu względem Jagiełły, oskarżał go o urojone krzywdy. m U) Porówn. Długosza ks. 10. str, 169. Miało to zabójstwo
„być spełnione 1 stycznia 1400 r.. „(2) Zgon jego przypadł 1 października 1404. Następcą jego
był Kosmas Meliorati (Innocenty VII) obr. 17 paźdz. 1404 umarł
123 "Według Stanisława Bużeńskiego w rkps. Vitae archiepiscopor, gnesn. Dobrogost umarł we wsi klucza unicjowskiego Chełm:
zwanej 14 wrzesma 1404,
124 Tenże pisze: że Kurów gniazdo arcybiskupa leży w województwie lubelskićm. (o 3 mile od Lublina) Za życia Bużeńskiego posiadał tę majętność Bogusław Zbąski podkomorzy lubelski, który umarł powróciwszy z wyprawy wiedeńskiej na której znajdował się z królem Janem III.
125 Konrad v. Victinghof, objął rządy 21 paźdz. 1401, sprawowal je do 1413. Ob. Napierski Index t, 2 str. 351,
126 Porówn. Narbutta t 6. str. 56, który ie wypadki umieścił pod rokiem 1403,
E
127 Ob. wyżej str. 123.
128 Wapowski idąc za Długoszem (ks. 10 str. 379) zbłądził: okoliczności, zdobycia Smoleńska 1404 czerwca 26 w dzień ezwartkowy, dokłudnie podaje Latopisiee Daniłowicza na str. 222. Książe Smoleński nazywał się nie Bazyli ale Jerzy Światosławowicz,
"üt nie w Węgrzech, ale w cieniach nieznanego klasztoru w zieżg mi irezańskićj, (1407) dokąd go namiętności i rozpacz wpędziły, Porówn. Karamzina ks 2 str. 106 wyd. 1842.
129 Długosz (ks, 10 str. 175) pisze Że wygnańcy uciekli do Moraw, Kromer (str, 433 tlum. Błaż. wyd. Boh) i Bielski (sw, 244) utrzymują że schronili się w Czorsztynie w zamku wojew. krak. zdaje się jednak że wywołańcy za granicę zbiedz musieli,
130 Ob. Narbutta t. 6 str. 54 Długosz (ks. 10 str. 176) pisze że krzyżacy pruscy wiargueli do Litwy około 11 lutego, inflancey odeszli że zdobyczą 22 stycznia.
131 (место знака в тексте не установлено) biskupów; Jaśka z '"Teezyna kasztelana, Jana z Darnowa wojewodę krakowskich; Michała z Bo;umiłowic lubelskiego, Klemensa z Moskorzowa wiślickiego kasztelanów, Zbigniewa z Brzezia marszałka kor., Gniewosza z Dalewicz podkomorzego krakowskiego. Mikołaj "Trąba podpisał się jako podkanelerzy koronny. Ze strony krzyżackićj rokowali: Arnold chełmiński, Jan poznański biskupi, Konrad v. Lichtenstein wielki komtur, Jan v. Runpenheim clblagski, Fryderyk v. Wenden toruński komturowie; brat Jan. v. Rogetteln kanonik warmiński, Piotr de Lapide, Piotr de Daysen rycerze i Gottfried Reber starszy miejski toruński. Dogiel w kodexie dypl. t. 4 str. 18—80 ogłosił z oryginałów trzy zawarte wówczas w Raciążu kujawskim umowy, w dniach 22 1 23 maja 1404 roku. W pićrwszej, król Władysław potwierdza pokój między zakonem a Kazimierzem w. (r. 1343); w drugićj, zobowiązuje się odłożyć słość 50,000 złotych w których złemia dobrzyńska i zamek Złoto: rya z obwodem zostawione były krzyżakom, ci zaś ustąpić mieli z tych posiadłości w roku następnym w dniu 7 czerwca; w trzecićj oznaczone zostały granice między Litwą i Rusią a krajami należącemi do zakonu. Ogłosił to rozgraniczenie naprzód Jakób Przyłuski Leges s, Statuta. Regui Pol. na str. 708, Januszowski w Statucie kor, na str. 838 wytłumaczył je po polsku, ale niedołężnie, bez zadućj znajomości geogralicznej kraju. Potwierdzenie pokoju
Kazimierza” w. umieścił w kodexie dyplom, ht, Edward Raczyński na str. 83.
132 Król znajdował sie 9 czerwca 1404 w Tęczycy gdzie po-. twierdził przywileje miasta Wschowy. Ob, Racz, kodex dyplom. Wielkopolski str. 263.
A) listopada, a 25/ Bpca:'
133 (место знака в тексте не установлено) A "m Franc. Marc. Pelzel wydał: Geschichte des róm. u. bóhm,, Kónigs Wenceslaus. Prag 1788— 90. 3 tomy 8. Dzielo te zawiera wiele szczegółów do dziejów polskich. O zjeździe Jagiełły z Wacławem, w historji czeskićj Jana Dubrawskiego bisk. olom. ma, żadnej, wzmianki; tylko w dyplomatarjuszu Sommersberga duje się przywilej na nieroździelną lenność księstwa opawskiego Preymkowi,. Janowi i Mikołajowi Opawskim, świadczący o byNacława we, Wrocławiu w tym czasie, przyzwolił bowiem król czeski 17 sierpnia 1404 r. Ob, Sommersb. t. 1 str. 445.