Книга вторая. Часть 5 из 10: оригинал
Книга вторая. Часть 5 из 10. С. 186-205. Польский текст издания 1847 года.
przez nieprzyjaciela, odpowiedział: że zgadza się na wyrok króla Wacława jeżeli wielki mistrz wszysla ko puści na jego zdanie, co w téj wojnie opanował. Gdy gońcy do Ulryka tam i na powrót biegaja, zamek bydgoski ósmego dnia od początku oblężenia, szturmem dobyty i mistrz zakonu zrozpaczai wszy o pokoju, lekajae się aby Władysław po wzięi ciu Bydgoszczy Pomorza nie najechał, całą swoję siłę i zbrojną pod Świecie ściągnąć rozkazał, która gdy już tam przybyła i obóz na błoniach rozłożono, król część wojska swojego pod chorągwiami przeciwko nićj wysłał. Krzyżacy ostrzezeni o zbliżaniu się Polaków, opuściwszy obóz rozbiegli się gdzie ich oczy niosły. Polacy nadszedłszy gdy obóz opuszczony od obrońców znaleźli, wnet go zrabowali i tę stronę Pomorza spladrowawszy do króla z łupami wrócili. Naradzano się co daléj począć? niektórzy sądzili, że całe Pomorze spustoszyé należy, inni, że przeprawiwszy się przez Wisłę do Prus wtargnąć i dumnego wroga wojną nękać, największa część głosowala za tćm: że gdy zima już nadchodziła, najwlaściwićj wojnę odłożyć do początku wiosny. — Wiém przybyli posłowie Wacława króla czeskiego, przodek między nimi trzymał Konrad książe oleśnicki i Jan rządzca świdnicki. Ci wiełkiemi prośbami króla Władysława skłonili że rozejm z krzyżakami do ś.
Jana Chrzeiciela zawarł, wyjednali też ahy na dzień pićrwszy marca obiedwie strony posłów swoich do króla Wacława wyprawiły, tuszyli bowiem iż zaszczytny pokój dla króla będzie się mógł ułożyć. Król Władysław ponie nastawala pora roku do popierania wojny mnićj dogoilna, zezwolil stosownie do prosby ma rozejm
Skoro wrzawa wojenna umilkła, Ulryk wielki zakonu, aby Władysława w oczach całego chrześcijaństwa ohydzić i wyjednać posiłki na następne wojny ku obronie zakonu, którego zgubę według jego twierdzeń tak potężny król postanowił, listy i do wszystkich niemal książąt Europy rozesłał, gońców czerniąc najbezwstydniejszémi kłamstwami króla i królestwo oraz nazywając go przeniewiercą i wianmm umów. | 9. czóm | dowiedziawszy się Władyważyły, n niż P sprawiedliwość i szezćrość królewska [o „Wów czas kiedy Władysław umawia się z krzyzakami 0 rozejm, Aleksander Wilołd nieświadomy ukla-, przez króla o pokój zagajonych, pamiętny zaś na152 pićrwszy rozkaz wpadnienia do Pruss z przeciwnej części i kraju, wysłał brala swego Zygmunta z liczną jazdą przez granice mazowieckie; ten do Pruss wtargnąwszy całą okolicę aż do Działdowa spustoszył, wiele miast i ogromną ilość wiosck ogniem zniszczył; obciążony wielhiemi łupami bez straty nazad wrócił. Już wlenczas rozejm międy królem a krzyżakami był stanął, wołać więc poczęli: że im wiary nie dotrzymano, Że zgwałcono zawieszenie broni153. Witołd składał się niewiadomością rozejmu, lecz krzyżacy nie przestali na tćj wymówee i zebrawszy wojsko, pokryjomu Litwę najezdzaja, omyliwszy lub pozabijawszy granie strzegące czaty; dym ognisk naprowadził nieprzyjaciela na miejsca których te straże pilnowały. Skrycie więc między Grodnem i Bielskiem przedarlszy się wgłąb Litwy aż do Wołkowyska wtargnęli; w tój mieścinie znaczne mnóstwo ludzi zgromadzonych ma uabożeństwo w niedziele kwietną154 w niespodzianym napadzie wyrznęli. Aleksander Witold będący wówczas w Słonimie, skoro dowiedział się o takićj hlizkości nieprzyjaciela, niedowierzając miejscu niedosyć wtenczas warownemu, schronił się razem z żoną księżną Anną na bagniska, około Zdzitowa położone155. Krzyżacy dalćj się nie pomhncli, lecz obciążeni łupami, pędząc gromady jeńców tąż droga Którą przyszli, nazad do Pruss odeiagneli. Sród tych wypadków król Władysław znajdował się w Niepolomieach na ime rad; koronnych, ia wiele zbaiie tamże z z sobą pr zywiózł cara tatarskiego. Z obudwóma Władysław „wojnę krzyżakom pr usbim wybmydil: wet rozkazał aby na Wiśle pod mi most. na łodziach stanął, dozór nad
Kamieńca, późnićj, do Białowieży puszczy dla łowów wielorakiego | wierza przyjemnej ie osm uh d do Mazowsza wyslal i i "dalsze zamku leżącego nad rzeką Prypecia, htóra do Dniepru wpada; mnóslwo tu Zwierzyny nabiwszy, przydatniejszą na pokarm osolić i na wojnę pruską zachować rozkazał. "Tak dalece myśl go o tój wyprawie zajmowała. Z ziemi chełmskićj przybył do Lublina, slamtąd przeprawiwszy się przez Wisłę pod Kazimierzem stanął w Kozienicach, gdzie znalazł królowę Annę na swój przyjazd oczekującą. Razem pośpieszyli do Jedlni, dokąd Henryk hrabia cillyjshi brat krółowćj przybył, dla odwiedzenia siostry; z wiełkiemi zaszczytami, takiego gościa podejmowano; dni zapustne156 najweseléj wpośród tańców zeszły; wyprawiono przy tćm turnieje i gonitwy dzikich źwierząt. Po skończeniu zabaw król wyjechał do Sandomierza z hrabią Henrykiem; ten go nakłonił, aby z Zygmuntem królem węgierskim zobaczył sie w Kesmarku i aby Witołda tam z sobą przywiózł. Pozegnawszy hrabiego Cillyi i oblarzywszy bogatémi upominkami uczciwie odprawił.
Slosownie do dawniejszych w ićj mierze układów, wyprawił do Pragi do Wacława króla czeskiego dla załatwienia sprawy pruskićj, w poselstwie mężów niepospolitéj powagi i światła: Wojciecha biskupa poznańskiego, Zbigniewa marszałka koronnego i Wincentego starostę wielkopolskiego, do których przydano posłów Aleksandra Witolda wielkiego książęcia litewskiego, oraz umocowanych Ziemowila i Janusza książąt mazowieckich, tah. iż cały orszak posclski hium niegdyś zwała się stolica czeska) przybyli i przed królem Wacławem, w obec posłów Ulryka w. mistrza pruskiego treść poruczeń swoich przełożyli, Wacław oderwany od zwykłych biesiad, i niemogae znieść przymusu długich posiedzeń, Jodokowi margrabi morawskiemu, najzawzielszemu wrogowi króla Władysława poruczył całą sprawę roztrząsnąć i wyroh polubowny ułożyć. Który gdy po długićm oezekiwaniu według myśli margrabiegoi w języku niemieckim spisano, gdy dla jego wysłuchania posłowie stron obiedwóch wezwani przed Wacławem stanęli, gdy go nakoniec czytać w mowie obećj przed królem na tronie siędzącym | poezeto,. posłowie polscy nagłe powstawszy, wyszli. oświadczając, | że języka niemieckiego nie rozumieją.. Uczynili. to zaś dla tego, iż wiedzieli, że, wyrok, polubowny, przez margrabie morawskiego, jawnego. ieprzyjąciela korony ukuty, był dla Polski uciążliwy, że nadto tak nierozsądnie był ułożony iż wirgcono weń przedmiot zupełnie obcy, a mianowicie: aby w razie wygasnienia domu królewskiego w Polsce, naród nie miał prawa ze wschodu ani też z żadnego innego kraju, lecz koniecznie z Niemiec, króla obrać. Gdy posłowie zahierali się do wyjazdu z Pragi, jeden z panów czeskich Boczko Podiebrat tajemném odszczepieństwem zarażony, bez najmniejszćj przyczyny zuchwale odezwał się być ich szczególnym nieprzyjacielem i zapowiedział aby się go wszędzie strzegli. Posłowie w cudzćj ziemi niespodzianą nieprzyjaźnią zagrożeni, prosili króla Wacława o listy ochronne, klórych gdy im umyślnie nie dano, sami sobie dodawszy serca Z Pragi wyjechali. Zdaleka wieszał się nad nimi Boczko szukając dogodnego miejsca do napadu, lecz gdy śmierć posłom gotuje o mało sam nie zginął, bo straż polska między którą wićlu było jezdnych Litwinów zwyczajem tatarskim w łuki i strzały uzbrojonych, ujrzawszy, Ze nieprzyjaciel w ślad za nimi postępuje, rozwinąwszy się na otwartém polu, z krzykiem nagle nań natarli i takie mnóstwo strzał puścili, że Czech widząc konie swe zranione pierzehnal i w rzece Elbie, do którćj rzucił się z przestrachu od ścigających przeciwników, o włos że nie utonął. Zgromadziwszy atoli z popłochu swoich siepaczów, w połowie niemal drogi, na tenże oddział jazdy napada, ale z równém męziwem jak powodzeniem Polaey go odparli: przez Hradecz, Kłocko, Świdnicę, Wrocław nad powszechne mniemanie zdrowo do Polski wrócili. Miał ten Boczko potćm syna Jerzego,157 również tajemném odszczepieństwem zarażonego, który Władysława wę- — gierskiego i czeskiego króla, młodzieńca wielkich nadzici gwaltowném rozciśnieniem. jąder zgładził; tćm królobójstwem koronę czeską sobie przywlaszezyl, tudzież długie wojny: przeciwko Niemcom, już to z nienawiści narodowej, już dla obrony swojego wyznania z wielką ich klęską toczył, lecz to działo się dobrze później.
Gdy rzeczy były w tym stanie, Przemysław książe cieszyński ma Szlasku, dla tego, iż podagra dręczony nosić siebie kazał, /Voszak zwany, po wielu pracach i bezskutecznych do mistrza pruskiego, końcem pojednania go z królem polskim, podróżach; żyć przestał, zostawiwszy dwóch synów Bolesława i Prze. mysława. Pogrzebiony w Cieszynie (1).
Tymczasem Władysław Jagiełło pod trwaniem jeszcze rozejmu, niepewny jak długo po jego upłynieniu wojna pruska przeciągnąć się będzie mogła, Małopolskę i Podole ziemię ruską. zwiedzać począł; z Sandomierza (2) miasta niegdyś Burgienów158 do
Krzeszowa159 udał się, gdzie zubrów, łosi i innćj zwierzyny nabiwszy, pięćdziesiąt beczek nią napetnil i rzekami Sanem i Wisłą, jako zapas na wojnę pruską spławił, sam przez Leżajsko, Jarosław, Radochonice, Lwów160 Dunajowee i Trębowlę, przez rzeki: Złotą-lipę, Kropicez, Stripe, Seret, Hnezde i Zbrucz Które do Dniestru wpadają, przeprawiwszy się, do Kamieńca, zamku z przyrodzenia bardzo obronnego, (Metonium u Tyran-getów161 niegdys go zwano), leżącego nad rzeką Smotryczem, przybył. Tu większą część postu spędziwszy, na święta wielkonocne przez Jazłowiec, Buczacz i Rohatyn do Lwowa wrócił, gdzie otrzymał gońca z Węgier z doniesieniem: że Zygmunt świeżo przez elektorów królem rzymskim obrany, wkrótce do Kesmaku przyjedzie, a więc należy Władysławowi pospieszyć dla zobaczenia się z nim na pograniczu, slosownie do umowy z Ilenrykiem hrabia cilłyjskim; tlała bowiem jeszcze nadzieja ngaszenia na tym zjeździe wojny, która z takićm wysiłeniem Polski i Niemiec toczoną byćby musiała i te dwa potężne narody mogłyby jeszcze cieszyć się pożądanym pokojem. Z tych pobudek Władysław wyruszywszy ze Lwowa, do Łancuta przybył, gdzie złączył sie z Aleksanmirem Wilołdem we wspaniałym orszaku swoich Litwinów podobnicż udającym się w tę węgierską drogę162. Razem więc pojechali do nowego 'Saeza leżącego nad zbiegiem rzek Poprada i Dunajca. Czekali w tém mieście liczni panowie koronni dla zlożenia czci królowi; gotowi tawarzyszyć mu wszędzie dokądby rozkazał. Wszakże pićrwsi urzędnicy państwa rozważać paczęli: że król Zygmunt wyniesionym będąc przez książąt niemieckich na godność cesarską, musi być Niemeom obowiązanym za. ten dowód ich sprzyjania, a więc zupełnie ufać mu nie należało163. Bezpiecznićj załatwić to przez poselstwo, lub jeżeli już.kaniecznie należy odwiedzić go w tamtém państwie i ustnie pomówić, po cóż udawać się tam obudwóm książętom, gdy jeden Witold i w najważniejszych taje-. muicach porozumieć się i ostalecznie we wszyslkićm stanowić może; którego jeśliby Zygmunt w jakie zasadzki wciągnąć zamierzał, lękać się będzie w bracie jego Władysławie znaleźć mściciela. Pośrednićj zatém drogi trzymać się przystoi; gdyby bowiem żaden z książąt nie pojechał, Zygmunt mógłby to za obelgę poczytać i ze skrytego zostać jawnym nieprzyjacielem; czego w obecnych zwłaszcza okolicznościach unikać Polaey powinni, aby: mając już otwartych wrogów w Niemcach i Czechach, jeszcze im z Węgrami bić się nie przyszło. O tém rozmaile zdania w radzie słyszyć się dały, nakoniec książęta przyzwoleniem swojém stwierdzili co uchwalono, aby jeden tylko Witold w Kesmarku Zygmunta odwiedził164, król zaś polski w kraju miał zostać. Ciężko bolała Zygmunta. nieobecność królewska, wszakże Witołda mile przyjął. Imieniem króla Władysława żądał Alóksander 'Witołd przymierze, na 46 lat między nimi zawarle, którego już cztery lata upłynęły, niezgwałcone do końca dotrzymać. Zygmunt odpowiedział: że lego uczynić nie może, chyba kiedy wojna z krzyŻakami zaniechaną będzie, 2e tyle dla Niemców, którzy go królem rzymskim obrali, ma obowiązków, iż niepodobna mu ich opuścić, choćby to własną krwią okupić mu przyszło. Potćm w tajemnych rozmowach usiłował oderwać Witołda od związku z Władysławem Jagiella,. przyrzekając mu królewską korone, aby podobnie bratu panującemu nad Polska, sam slawnie Litwa wladal, byleby się w pokoju zachował i do wojen pruskich nie mieszał. Atoli Wi. iold zdrady niemieckie przeciw sobie wymierzone postrzegłszy, żądał czasu do namysłu w przedmiocie o O takiéj wagi; wróciwszy' do gospody, rozkazał dworzanom swoim ciężary zebrać à na hoá co prędzćj wsiadać; tak 'hić "poZégnawszy nawet Zygmunta odjechał: Który skor "Sie v tni dowiedział, dopędził go o mile, niemiecką drogi od Kesmarku i usilnie nastawal, aby wrócił; ale Witold nakłonić się nie dal i statecznie wytrwał w zamiarze przedsięwziętego odjazdu do brata. Przybywszy do Sądecza gdzie nań król Władysław oczekiwał, i o rozmowie i o zdradach Zygmunta zdał mu sprawę (i). Uczyniwszy165 więc wczesne i tajemne rozporządzenie co do zaczęcia z. krzyżakami pruskimi wojny, Aleksander Witołd rozstawionemi końmi na czwarty dzień stanął w Brześciu leżącóm w Czystobohach166, a zwolawszy litewskich, żmudzkich i ruskich bojar i książąt nad d Klórymi. panował, wszystkich do broni przeciw: Z niemniejszćm też staraniem i troskliwością Led: "Władysław w Polsce gotował się do wójny > wydał wici do ziem, aby szlachta wlasnym dzień i i miejsce przybywała. Z rady niektórych sprowadził zaciężnych żołnierzy z Czech i Moraw, oraz dowódzców biegłych w wytykaniu miejsc na obozy, i w ćwiczeniu w obrotach wojennych. Aby tak postąpić, skłaniała mianowicie ta uwaga, że jeśli w boju polegną, królestwo nie poniesie Żadnego w ludziach uszczerbku, i wysłużonego żołdu zapłacić im nie będzie potrzeba, jeżeli zwyciężą, wojna sama siebie żywić zdoła, bo złotem i zdobyczą nieprzyjacielską można ich będzie zaspokoić; jeśliby Czechów i Morawian nie zaciągać, niewątpliwie; przejdą do nieprzyjaciela, daleko zaś jest pozyteezniéj aby ci, którzy wojnę za żołd służą w naszym szyku przy nas stali, aniżeli przeciwko nam krzyżakami, których siły nadzwyczajby pomnożyli. Piérwszy raz wtenezas, ile mi wiadomo, zaciężnego żołnierza Polska używać zaczęła, gdyż dotąd wlasném i meztwem i silami wojny wiodła.
Gdy więc Władysław Jagiełło Zygmuntowi królowi nie do końca wierzył, zostawił przeto Jana ze Szczekocina Z załogą w Sądeczu i w rząd mu poruczył szlachię ziem sądeckićj, szczyrzeckićj i bieckićj; na przypadek zaś jeśliby wojna z téj strony wybuchnęła;; zakazał ją wszezynaé, lecz wszellia napaść orężem odpierać (|). Wyprawił też w poselstwie do króla Zygmunta, Zawiszę Oleśnickiego i Stanisława Ciołka, upomnieć go w imie przyjaźni i przymierza, aby z powodu krzyżaków w pole nie wyciągał, cudzćj sprawy za własną nie uznawał i Węgrow w szkodliwą wojnę nie wikłał. Gdy posłowie polscy do Węgier przybywszy i i rzecz swoję przełożyli, odpowiedział im Zygmunt że i usiłować będzie pokój między królem Władysławem a mistrzem zakonu ustalić, że gotów jest jedynie dla tego do Pruss zjechać, byleby król Wladysław na to przyzwolił, i słowem swojćm oraz ochronnemi lislami bezpieczeństwo ij drogi zapewnił. Skoro posłowie do Sądecza wrócili, wnet król Władyslaw jednego z nich z listem ochronnym do Zygmunta wyprawił167, leez len zmieniwszy zdanie, dwóch najwyższych urzedników, Mikołaja Gara węgierskiego i Ścibora rodem Polaka, siedmiogrodzkiego wojewodów do Ulryka mi-168 strza pruskiego, przeznaczył,, nie w żadnćj nadzici układów o pokój, ale- aby przyrzeczone przez w. nistrza 40,000 czer. złot., jeżeli królowi polskiemu wojnę wypowie, „odebrać (2). |
„Gdy;ci, „posłowie z Wę ęgier wyjeżdżali, król Władysław, wtenezas, opusciwszy Sądecz przybył do Krakowa, dokąd malo co późnićj i posłowie węgierscy nadciągnęli. Król najgościnniej ich przyjął i po całym kraju wspaniale podejmować rozkazał, pragnąc wszystkich w obec przekonać, iż z jego strony żadnćj nie było zawady, aby grożąca wojna z krzyżakami przez pojednanie, odwróconą być nie miała; wzdrygał się bowiem król chrześcijański, na myśl nękania wojną chrześcijan, i tylko wielkość krzywdy zmusić go do tej ostaleczności mogła. Sam piętnaście nie więcej dni w Krakowie zabawiwszy, do Korczyna wyjechał, skąd wszystkich dworzan swoich do domów uwolnił, aby przygotowali się na wojnę pru- - Odwiedzila. go tam Anna córka Kazimierza ską go, małżonka Henryka hrabi Cillyi, matka Anwielk ny królowej polskićj, która przyjechała obaczyć córkę. Władysław przyjawszy ją najwspanialéj i obdarzywszy wielkiemi upominhami odesłał do domu. Z Korczyna król Władysław Jagiełło zaraz po uro0 Umowa między Zygmuntem i w. mistrzem zawarta w Budzie r.,,1410. marea 2 była zupełnie inućj treści. Wedlug Voigta Żygmuut przedat zakonowi Nowa-Marchja i rzcezoue pieniądze miały być wyliczone jako wypłata za tę część kraju; t 7 str. 63 a wszakże miżćj zobaczymy że Zygmunt pomocą swoją dla krzyżaków rzeczy wiście frymaczył. | czystości Bożego ciała wyruszył na wojnę pruską. Przez Stobnicę i Szydłów do Słupia miasteczka leżącego pod górą zwaną Łysą przybył, skąd, w dwudniowym tam pobycie, pieszo na wierzchołek góry gdzie jest klasztor i znaczna część drzewa krzyża ś. wstąpił; cały dzień klęcząc na modlitwie do Boga, na uszanowaniu krzyża ś. i na poście strawił i dopiéro o zmroku posiłek przyjął.
Bawili wówczas na dworze Zygmunta króla węgierskiego Zawisza zwany Czarny Sulimczyk i wielu KRożyców, Nałęczów, Wieniawezyków, Grzymalczyi ków, Nieczujów i Habdanków (t), młodzieńców znakomitlyeh rodzin polskich, ei usłyszawszy o wyprawie swojego króla do Prus, wnet opuścili Zygmuuta, któremu z wielkim dla siebie pożytkiem służyli. Król węgierski niechętnie ich uwolnił, a nawet wielkiemi obietnicami zatrzymać pragnął, ale napróżno, ponieważ śpieszyłi do Pruss za swoim królem.
Z Lyséj-góry Władysław do Bodzecina przyjechał169 gdzie przybyli doń posłowie od książąt pomorskich na Slupie,170 Sczecinie i Meklemburgu, z glosném oświad-171 czeniem pomocy przeciw krzyżakom. Złożono dzięki książętom, posłów. uprzejmie przyjęto i po dwóch dniach. odprawiono. Stamiąd król przebywszy rzeki. Kamionę i, Pilicę przez Żarnów i Sulejów w Wolborzir; stanął, gdzie cale rycerstwo Małopolskie z dzialámi.wojennémi tudzież Sokol baron czeski z zaciężnym żołnierzem z Czech i Moraw z sobą przywiedzionym, na; króla. oczekiwali. Trzy dni strawiono na naradach. Władysław już przedtém posłał był do Inowrocławia eziérysta jezdzeow dla zasłony tego miejsca po wyjściu rozejniu. teraz; wyprawił Jannsza z Brzozogłowy dziélnego nęża, z drugą chorągwią jazdy i władzą starościńską do Bydgoszezy, a podobnież do Brześcia kujawskiego: chorągiew dla zajęcia miejsca załogi. Starostowie tych zamków po nplynieniu rozejmu w.dniu: ś. Jana Chrzeiciela + (1) po zachodzie słońca, natychmiast: Nieszawę,; "Murzynów i wiele innych miejsc za Wisłą leżących; w oczach Ulryka mistrza zakonu będącego wienczas w "Toruniu z posłami cesarskimi,: nagłym najazdem złupili i spalili, kilka hufców, jazdy krzyżackićj w dorywezej ułarczce do ucieczki, zmusili z niewymówną boleścią i niemniejszym wstydem. wielkiego mistrza, patrzaeego na lo z wałów miasta z posłami Zygmunta. Obróciwszy się więc do nich zawołał: „0 to jak rokują o pokój; chcą abym obecnością waszą ukołysany musiał bezczynnie patrzeć na dymiące się siedliska moich poddanych! Wzywał ich potém na świadectwo wyrządzonego gwałlu zakonowi krzyżackiemu, że po upływie rozejmu Polacy ani jednej godziny pokoju nie zachowali. Na co Mikołaj Gara poseł odpowiedział: „Dla ciebie kilka spałonych wiosek i błahe szkody lak są dotkliwe, a nie pamiętasz jakich okrucieństw dopuszczale$ sie niedawno w królestwie, jakie rozniosłeś poZogi; taka jest nieuchronna kolej wojny. Jednak za zgodą Ulryka posłał gońców do dowódzeów królewskich żądając dziesięciodniowego rozejmu, który otrzymał; król zaś będący wówczas w Wolborzu i uwiadomiony o tćm przez posłów króla węgierskiego, aby tćm spokojnićj Wisłę, ze wszyslkiemi gromadzącemi się jeszcze siłami przebyć, to zawieszenie broni potwierdził172. Z Wolborza173 przéprawiwszy sie przez rzekę Styre, czwartego dnia pod wsią Rozlowem nad rzeką Bzurą z wielkićm wojskiem stanął. W tém miejseu piorun zabił jednego szeregowego na śmierć, drugi ledwo w pół żywy został, mnóstwo koni od tegoż przypadku poginelo. W namiocie Dobiesława z Oleiele: osób siedziało u stolu, grom tylko półzii: różnie ją thntne Tu także do obozu królewskiego przybiegł gonice leksańdia;Witolda z doniesieniem: że książe z Litwinami, Zmudzia, Rusią i Tatarami przeprawił sie. przez rzekę Narew, Że gdy niedaleko granicy pruskiej: przechodzić będzie musiał, obawia się jakich nieprzyjacielskieh zasadzek, uprasza więc o podesłanie, kilku chorągwi kiryśników dla bezpieczniejszego ranie | pruskich przechodu. Król Władysław olrzyń wszy lego t gońca natychmiast dwanaście znaków wyborowéj jazdy na przeciw Witołda wyprawił, zachęcając do pośpiechu, bo i sam wkrótce Wisłę po moście przejdzie. Stamtąd król ku Czerwieńskowi pociągnął, dokąd ów most na łodziach, o którego budawaniu w Kozienicach wspomnieliśmy, z wodą spuszezono, i urządzono w miejscu wlasciwém dla przeprawy. Po nim więc król, i całe wojsko, z działami i. ciężarami obozowemi porządnie i spokojnie przeszło. Riedy król znajdował się w Czerwieńslin174,
Примечания
152 (место знака в тексте не установлено) (f) Dlugosz (ks. 10 str. 200) umieścił w zupełności ten list królewski, w którym zażalenia swoje przeciwko krzyzakonr obszernie tłumaczy; w Opatowie dnia 10 sierpnia 1409 r, Porówn. Narbutta t 6 str. 174,
(ant En "nn rr NE"
153 Porówn. Narbutta str. 179.
154 16 marca.
155 Porówa, Narbutta t, 6 str. 194, towania do rozpoczęcia wojny z krzyżakami czy7 Z Białowieży przez Kamieniec, Kobryń i Jaśki do Lubonili przybywszy, obchodził święta Bożego narodzenia, tamże kościoł z ciosanego drzewa wyslawić i poświęcić go Grzegorzowi biskupowi łuckiemu polecił, |,Z Lubomli pomknął się dla łowów do Ratna
x
m Długosz (ks. 10 str. 207) naznacza czas tego sejmu w dniu 1i listopada. Po którym król stanął w Lublinie 25 a w Brześciu 30 tegoż miesiąca. Niewiadomo skąd u Narbutta t. 6 str. 183 data przybycia Jagiełły do Brześcia już w d. 17 października.
156 W r. 1410 pićrwsza niedziela zapustua przypadała w d. 2 lutego,
157 Jerzy Podiebrat pochodził ze starożytnego rodu, Koch w tablicach genealogieznych (LXXIV.) naznacza śmierć drugiego z rzędu przodka jego w r. 1255. Ojciec Jerzego nie nazywał się Boczko, ale Wiktoryn. Boczko był jego dziadem. Urodził się 23 kwietnia 1420, obrany królem czeskim 6 maja 1458 umarł 22 marca 1471, zostawił liczne potomstwo z dwóch małżeństw z Kunegundą ze Sternberga i Joanną z Rozmitala, Dotąd jeszcze po kądzieli istnieje ród. Podiebrata w panującym domu książęcym brun- $wicko-wolfenbütelskim.. (f) Umarł 23 maja 1410 r. Ob. o nim obszerną wiadomość u Sommersb. t. 1 str. 667; 600. ^ (2) Według Długosza 18 lutego 1410 r.
158 Tak ich Wapowski zowie, dawniejsi pisarze znają to pokolenie pod imieniem Burgundines albo Burgundii, Burgundii; Burugundi, Bunticcae, Urugundi. Ptolomeusz nazywa ich Boy, siedlisko ich być miało między Odrą i Wisła, Ob. Szafarzyk ' Slav. Alterthümer t, 1 str. 421. ete Dur TT, I. | 2
159 U Wapowskiego Cróssoviem, u Długosza (ks. 11 str. 213) Przissow, uktórego i kolej drogi królewskiej nieco zmieszana; prowadzi go bowiem z Sandomierza przez Przissow, widocznie Krzeszów, Leżajsko i Kopki do Jarosławia; tymczasein Kopki wyzćj od Leżajska leżą. Są to błędy przepisywaczów, które popraw ić nakcży»
160 Długosz zamie, pisze że w Przemyślu stanął 2 marca, we Lwowie 9, w Kamieńcu 16, nazad zaś do Lwowa 23 tegoż miesiąca wrócił,
161 O tem plemieniu naddniestrskiém Ob, Szafarzika t, 1 str. 216 dd. i t, 2 su, 135,
162 Wedlug Długosza tamie zjechał się król z Witołdem 30 mar;
163 Wapowski myli się: Zygmunt dopiero d. 21 lipca 141t r. został obrany cesarzem. Wszakże pobudki sprzyjania Niemcom jeszcze musiały być silniejsze przed dostąpieniem tej najwyższej godności. Porówn. Aschbacha, t. I sw. 306.
164 Zygmunt przybył do Kesmarku dnia 6 kwietnia.
165 (место знака в тексте не установлено) Aschbach w dodatkach do t. 1 na.str. 455 umieścił kilka,niedrukowanych dotąd rozdziałów życiopisma Zygmunta przez Eberharda W/indecka, w których o pobycie Witołda w Kesmarku znajdują się nieznane naszym dziejepisom szczegóły:,, W rok później król Zygmunt uprzejmie podejmował w Kesmarku na Spiżu ksią- -żęcia Witołda z Litwy. Zjechali się 3 lutego (błąd, ponieważ zjazd odbył się w kwietniu) i mieli z sobą długie rokowania, podczas których pożar w mieście. wybuchnął. Książe Witold o mało że nie był zab ty przez Węgrów i pospólstwo, ale Bóg i król Zygmunt tego nic dopuścili, zoowu więc byli z sobą dobrze. Przed rozjazdem książe Witołd darował królowi upominki, które nizéj wypiszę: 12 sokołów, 12. krzeczotów, 12 puklerzy, 12 tarcz, 12 włóczni, 24 dzirytów, (dirre spiese) 12 psów pomocniczych sokołom, 12 koni człapaków z siedzeniem i zFotémi podkowami; 12 kłusaków, 12 rumaków 12 ka- „pełuszów sobolowych z których dwa było szytych perłami, 12 ruskich kołpaków, 12 par rękawic podszytych kunami, 12 zarękawków (schobelinge) z których cztery pary szytych perłami, 12 bławatnych sukie, (lidesten) 12 chustek jedwabnych, 12 kobierców, 30 soroków soboli; 30 soroków gronostajów (1200 tocke?) 1,200 ruskich (Zeschen?) powleezonych złoconćm sróbrem, 12 par nożów oprawnych w srebro pozłacane; 4 rogi myśliwskie srebrem pozłacanem pobite. Oto są wspaniale upominki.które księżna Witołdowa z Polski królowi Zygmuntowi darowała. Księżna darowała królowi szatę sobolową porłami szytą z 12tu złotćmi guzikami | kapelusz sobolami i perłami szyty, parę wielkich rękawic sobolami i perłami szytych, parę zarekawków perłami szytych, i 20 białych ręczników złotem haftowanych i obrus złotem szyty, i kasztowny, ręcznik złotem szyty z frezlami i | 10 długich białych obrusów, i 10 siedzeń sokolich (talcken gefesser) i 30 soroków soboli, A to książe Witołd darował królowej: (Barbarze żonie Zygmunta) chustkę jedwabną i kapełusz sobolowy i perłami szyty i dwie pary wielkich rękawic podszytych sobolami i dwie pary zarękawków perłami szytych i dwie pary nożów pozłacanych i sto soboli; 'To są upominki które księżna Witołdowa darowała małżonce króla Zygmunta: trzy pary trzewików, z których jedna była perłami szyta, 10 małych ręczników złotem szytych i dwie pary wielkich rękawic sobolowych i sto soboli, to wszystko razem 'darowaka, Eberhard Windeck uczony Moguncki dostat sig bardzo młodo na dwór węgierski, używany był w najważniejszych sprawach rządowych; zostawił w rękopiśmie w języku niemieckim żywot cesarza Zygmunta, który Jawy Burbard Mencke umieścił w tomie piérwszym swojego zbioru: Scriptores rerum germanicarum i t. d. Lipsk 1728—30 fol. 3 tomy, pod tytułem: Eberhardii Windeckii historia vitae imperatoris Sigismundi vernacula, ex vetuslissimo et fere coaevo 'exemplario bibliothecae ducalis Saxo-Gothanae, nunc primum edita, cum cogfice mss, recentiori deligenter collata, revisa et ad iustam annorum seriem redacta. Aschbach wyrzuca jednak Menckenowi że wiele miejsc z dzieła Windecka opu-. Scil, inne źle wyczytał. Roździał powyższy a Witołdzie nie znajduje się w wydaniu Menckena. Akademicy berlińscy Petz, Grimm, Lachmann. Ranke, Ritter zapowiedzieli w tym roku wydanie w jezyku ojczystym historyków niemieckich od wieku VI. do XV. włącznie; w tomie 11 umieszczą z rękopismu żywot Zygmunta przez Windecka.
166 Zapewne Wapowski musiał gdzieś wyczytać że pokolenie sławiańskie osiadłe w okolicach dzisiejszego Brześcia-litewskiego nosiło nazwisko Czystobohów. (Cfstoboct).
167 Dogiel (w kodexie dyplm. t. 1 str. 41) umieścił w zupełności list ochrouny przez Jagiełłę Zygmuntowi dany w Krakowie 1410 r, dnia 27 kwietnia.
168 (место знака в тексте не установлено) Długosz (ks. 41 str. 216) wspomina że ziemię biecka Jagiełło dał był w dzierżawę biskupowi zagrzebskiemu i jego brat Władysławowi Laudoncz, którzy będąc stronnikami Władysława króla neapolitańskiego, musieli z Węgier uciekać przed zemstą Zygmuuta, Ponieważ jednak Węgrzy mogli walczyć w sprawie pruskićj, Jagiełło szanując miłość ojczyzny w tułaczach, uwolui ich od osobistego uczestnictwa w téj wojuie. Katona w t. 12 str. 13 poprawia Długosza co do nazwiska; biskup miał imie Tomasz, obadwa zaś pochodzili z rodu Ludan.
169 Podług Długosza (ks. 11) str. 220) król opuścił Lysągórę 19 czerwca we czwartek.
170 Marcin Rangon Origines Pomeranicae 1684 4to na str. 64 sprawiedliwie uważa; że Stolpa miasto pomorskie, nosi nazwanie słowiańskie; że późnićj zwane było Stup, ku wsparciu swoje- " Ronin fus ^ HEN 8t twierdzenia "przywodzi z Jana Micracliusa zapis z r. 1252 w którym „wymieniony jest: Comes Ceslans, tribunus Slupensis.
o 24 czerwca,
171 (место знака в тексте не установлено) Długosz (hs 11 str. 218) wymienia ich nazwiska: hrat Zawiszy Jan laruréj z Garbowa, Tomasz Kalski, Wojeiech Malski, Dobiesław Puchała z Wagrów, Janusz z Brzozogłów i Skarbek z Góry.
172 Autenczny list królewski wydany z tego powodu znajduje się w archiwum królewieckiém Ob Voigt t. 7 str. 74 n. 4.
173 25 czerwca Długosz (ks. 1! str. 220) dokładnie droznik królewski zapisał; 26 był w Lubochuji, 27 w Wiskoniczach, 28 przy rudui żelaznej biskupiej i stawie zwanym Sejmicze, 29 w Kozłowie.
174 Długosz (ks. 11 str. 22) podaje ciekawy szczegół, że gdy król'był w Czerwieńsku, przypadła wówczas uroczystość Nawiódzenia ^N. Panny (2 lipea) we środę. Odbyło się wielkie nabożeństwo! w "ópactwie czerwieńskićm, wśród któr ego biskup płocki" Jakób | celebrujący, miał do licznie zgromadzonyc h wojowników” każdńie w języka polskim. O tym biskupie który zwał się Kurdwauowski herbu'Syrokomla, jednym z najuczeńszych Sswojego czasu, doktorze praw. w akademji bonońskićj zmarłym 27 maja 1425 roku. Ob. Łubieńskiego Vitae Episcopor. Plocens str. 356. Raczyński w Kodexie dyplom. litewsk, (na str. 114) następny list jego pisany po łacinie umieścił:,, Wielmożnemu i wielebnemu mężo wi, panu 1 bratu Ulrykowi z Jungingen, błogosławionej Marji Panny teutońskiego, szpitalnego, jerozolimskiego zakonu wielkiemn mistrzowi: Wielmożny i szanowny panic, wielbicielu sprawiedliwości! Gdy w roku przeszłym zagroziła gwałtowność srogićj burzy wojennej, wywołanćj grzechami ludzkiemi, błagałem najpokornićj waszéj wielmożności, abyście przez wzgląd na Boga i sprawiedliwość, dóbr kościoła mojego nie chcichi pustoszyć, owszem abyście bronić ich raczyli; ponieważ ani kościoł, ani ja. ani żaden z duchownych nie będąc zdolni do tego rodzaju zawichrzeń, uic byliśniy zgoła ich uczestnikami. Obowiązkiem albowiem jest naszym, nikomn nie szkodzić a przeciwnie każdemu pomagać. Wasza wielebność sprawiedliwie, łaskawie, mądrze skłoniwszy się do prośb moich, osłoniliście i zostawili niciknięte rzeczone dobra moje w ziemi dobrzyńskiej i innych powiatach, a nadto wspaniale zaleciliście na piśmie komturowi osterodzkiemu: aby majętności moich nie niszczył. Jee żeli więc ten, w którego mocy świat pokojem darzyć 1 litować się nad gwoimi nędzarzami, wejrzawszy z wysokości przybytku swojego, nie dopnścił na dobra moje tej wojennćj burzy, powtórnie błagam was najpokornićj: sprawcie aby i teraz gorzką powodzią zalane nie były, nie dozwolcie przez wzgląd na to co przełożyłem, wojskom waszym nękać własności kościoła mojego, lecz jak kolumna sprawiedliwości, raczcie ich bronić, tudzież komtnrom osterodzkiemu, brodnickiemu i innym wydajeie zakazy na piśmie, aby jéj nie napastowali, lecz zaslaniali; na niniejsze zaś pismo moje chciejcie mi uprzejmie odpowiedzieć. Najwyższy nagrodzi was dtngoletniem życiem w doczesności i wiekuistóm błogosławieństw ene ze świętymi. Dan w Pułtusku 7 dua miesiąca czerwca. (1410).