Книга третья. Часть 7 из 10: оригинал
Книга третья. Часть 7 из 10. С. 417-436. Польский текст издания 1847 года.
z.zakonem krzyżackim, ale nawet z.całómi: Niemcami i Węgrami mógłby walczyć, popisano ibawiem. 140,000 Zbrojnéj jazdy w jego ahozie,. Ufając: tej ppiędze, sam.s. początku dalekim. był od pokójw i przyostrzńj poslom odpowiedział, oświadczając; 26: oręż prawo stanowić będzie,:że królestwa i:kraje że. lazem isiłą zwykły się zdobywać: i zdobyte utrzymywać,:nie zaś próżnśm rokowaniem. Mocno tą od. powiedź przeraziła posłów. Znowu więc pokornie i ze łzami błagać poczęli, aby tej pięknej ziemi, tyl. — morskiémi portami, tylu budownémi miastami, ezdo-. bionéj, na zmszczenie.nie podawał; nie oszezedzali, też zabiegów u panów koronnych i: wodzów. wojska, prosili, zaklinali, przyrzekali, a nawet ujmowak darami. Namiot Aleksandra Witołda, niemal był w.o,; blezeniu, w nim całą pokladano nadzieję.. Wywedy; prosby i dzy posłów skutkowały, przytém nadchodziłą jesień, pora roku do popierania wojny. mniej, przyja-- zna, gdy więc hról rzecz; cala do rady odesłał, prze; mogło zdanie: aby dwuletni rozejm z nieprzyjacielem zawrzeć, polubowny zaś wyrok cesarza Zygmunta dla praw' korony nieuciążiwy, w ciągu roku miał być objawiony; w przeciwnym razie wojna rozstrzy. gnąć powinna. (1)... INE
'. ł E
^0) Ob. u Raczyńskiego (Kodex dypłom. Litwy str. 248 da 251) zaręczenie Władysława i Witołda, iż ze względu na przyczynę Marcie na V. papieża oświadezoną przez nuncjuszów Jakóba bisbupa spo-' Jetańskiego i Ferdynanda łukieskiego, oraz szanując wdanie'się Zy«
. Gdy tym sposobem rozejm ' stanął, posłowie do cesarza: ido krzyżaków wrócili, wójskó rozwiązano, Każdy. najkrótszą drogą udał się do domu, Żywność wszęłkiego rodzaju, którą wozy obciążone były, eddano. wjeśńiakom mażowieckim w nagrodę szkód przez: nich poniesionych.
< Władysław Jagiéllo odprawiwszy Aleksandra Wi: tołda do Litwy, udał się sam do Wielkopolski do Poznania; i kościoł Bożego ciała, wywiązując się z uczynionego Slubà z wielką pobożnością zwiedził; idąc s'Pobićdzisk wigedj niż ćwierć mili piechotą. Speł: niwszy ślub swój; s Poznania do Śrzody jadae, niemał 'w' pół drogi' pod wsią Tulcze, przy pogodném niébie; lak; straszliwa burza z przerażającym grzmotent i.Blyskawiea powstała, że wszystkich co przy krótu: byli, przejęłź ' największym: strachem, wielu gas Życie straciło. Król Jagiello jechał. w powozie i jeż: x lasu podnosił się na bliski pagórek, gdy gwaltowriy- piorun uderzył w Jego orszak z taką mocą;
LIN Li302 że człóry pociągowe, konie zaprzężrne do Jwólemwekie-.go „WOZU, dwóch pacholków po obiedwa.. stronach idących, w mpnieniu oka, zabił, „Podobnież zgiuęło jedénascie koni. wiozących, zuakomilszych mężów, węjewodów sapdomierskiego i poznańskiego i'dziewięć koni pod dwarzanami rycerskiego stanu, między. ki$- rymi był jeden niosący włócznią i;zbroje królewską, „pa nim subnią na.poly rozdarł; ludaie ocaleli,.lezz konie pod nimi z niewymowną wszysikich Lrwogą- i przerażeniem, martwe na. miejscu. padły. RKró] Wipdyslaw s'tak wielkiego 'przeleknienia niejaki: qzas.bęz ' zmysłów leal; obecni zwątpiwszy o jego życiu, już jak zmarłego opłakiwali, gdv tymezasem wy'óciwszy do przytomności, powoli władać sobą, a nakéniec i „mówić począł, tak, iż zdawało się, że wóweżas odŻył. Stego wstrząśnienia doznał lekkiego holu sy prü-,wém ramieniu, i słuch się nieco przytępił, wiaakże wkrótce wyzdrowiał;. to pewna, że:suknie swądegi siarki trąciły. (1) Król sam uznawał w tém skulekigaiewu nieba, co różni, bózàie (łamaczyli. ' Jedni przypisywali to małżeństwu z Elżbietą Granowską;.:bydąea z- nim w duchowném powinowactwie, ium, "ze wi nfedawno przyjętćj wierze Chrystusówćj wąlpić 'i chwiać się poczynał. Od tego czasu obrzydła mu i. "królowa i zawarte z nią zlowrogie śluby; co dó wiàb twierdził, iż nie nie. mial sobie do zarzucenia..
Unikngwszy Władysław tego niehezpieczeństwa; priez województwa kaliskie, 'sieradzkie i sandomiérskie do Wiślicy przybył, gdzie go wieść doszła, Że | "Wacław król czeski, brat Zygmünta króla rzymskieigo "i: węgierskiego, po pięćdziesięcio-pięcia-letnićm panowanlu żyć przestal. (!) Bolał Władysław 'nad 'zgonem: przyjaznego sobie króla i obyczajem chrze-. 'ścijańskim, żałobne nabożeństwo po wszystkich koéciolach. odbyé zalecil.
(00:Wtdm: przyjechali posłowie, od Zygmunia: z ó- -Bwiadezeniem: iż król ieh pragnął do Polski przybyć, i.$ prośbą, aby w Sandeczu, mieście le24cém na po- - graniczu. koronnćm Władysław spolkać go raczył, -gdzieby osobiście pomówić i w najważniejszych sprawach:,: z dabrem obudwu panujących, rokować mo-.gli.: Przychylil się Jagiełło do. prośby posłów; Z$-.gmunta do Saudecza wezwał, sam natychmiast iam- "de „wyruszył i cesarza. przybywającego: do swojego królestwa, z najwspanialszą gościnnością przyjal.(?) Zygmunt gotował się na wyprawę przeciw sułtanowi 'tureckiemu, który granice węgierskie najazdami trapił. Tak wielkiemu ^ niebezpieczeństwu wczas za-303
'biegaé należało, i prócz tego, zgon Wacława olwo- 'rzył' bezkrólewie w Czechach nadzwyczaj wsirzasnióhyth szérzacém sie. odszczepieństwem, Zygmunt więc lękał się króla polskiego, 'aby, gdy sam na wschodzie "wojną zatrudniony będzie, tymczasem go s S krółestwa. „przodków nie wyzuł. "Trwozony niepewnością, przy. "jechał, - świeżą ponętą przyjaźni i nowém przymie- 'rzem Władysława sobie zobowiązać; oraz państwa swoje jemu poruczyć. Najchętnićj i wesołćm czołem o zlecenie sobie królestw przyjął król polski, i przyrzekł wszelkiego starania dołożyć, aby ile' w jego mócy będzie, te kraje. w pokoju utrzymał; radził jednak "Zygmuntowi przed zaczęciem wojny s Turkiem; do "Czech wstąpić;i.to wzburzone królestwo urządzić, Jeżeli ostatecznej jego zguby c chciał uniknąć, ym koń- 'cem oświadczył dostarczyć mu licznej jazdy i posil- "ków, co dzień bowiem dochodziły '0 niewątpliwe „wieści, że potęga odszczepieńców w tym, kraju 'nadzwyczaj wzrastała, 2e klasztory i kościoły burzońo, ' wszystkie świętości znieważano; właściwszćm więc być. sądził, pożar wewnętrzny, nim sie. ostatecznie wzmoże, przytłumić niżeli obce państwo wojować. ' Atoli nieszczęście królestwa czeskiego. "ak chciało! P dz Zygmunt zbawienną radę króla przyjacięła minawGy. rad, ze ze strony Polski uwolnił się od wszelkidi "ohawy, do Węgier wrócił i wnet „przeciw Turkom uzbrajać się począł. Wszakże przyciągnąwszy do Belszy się tu ohozem, gdy ohadwa wojska wząjemną wstrzymywane obawą, każde na swoim hrzegu zostało, nic pamiętnego nie zdziaławszy, hufce swoje rozpuścił i do Budy odjechał, ale o tćm nieco niżej... Po odjeździe z Sandecza króla Zygmuuta, Władysław udał się na Ruś i zabawiwszy nieco, we Lwowie z królową Elżbietą złożoną suchotami, odesłał | ja do Łancuta, sam Kaś zwiedziwszy, na dzień ś. Marcina (1) do Niepolomie przyjechał, skąd udawszy się do Litwy, święta Bożego Narodzenia w Mereczu przepędził, gdzie czas niejaki rozrywce łowów poświęcił. | Około tego czasu, Ediga wielki namiestnik Tamerlana cesarza tatarskiego, mający swoje koczowiska na ogromnych stepach scytyjskich za Donem, wyprawił posłów z darami tatarskićmi do Aleksandra Witołda wielkiego książęcia: litewskiego, prosząc o jego przyjaźń i przymierze, oraz żądając zapomnienia wszelkich uraz, ze swojej zaś strony przyrzekając w pomocy przeciwko wszystkim niepr zyjaciołom, tatarską jazdę. Wielkie było wówczas imie Witoł-. da u narodów postronnych, świetnością i chwałą rycerskich przewag nabyte. Panował bowiem ze świetną sławą nad całą Sarmaciją europejską, rządy Litwy, od rzeki Bugu płynącego u granie Polski, do rzek Ubry i Oki głośnych na Moskwie i Rusi, wyżej Zr ródeł Donu w Azji toczących swoje nurty, do najdalszych304 krańców posunął, saniego zaś Edige Tatara, po spladrowaniu Tauryki, po zdobyciu i złupieniu miasta Kaffy, zamierzajacego Litwę i Polskę straszliwym ańajazdem nawiedzić, od pr zéprawy "przez Dniepr; najdzielnićj odparł. Takim był Witołd; posłom ta: tarskim łaskawą dał ollprawę; z Ediga przymierze i | przyjaźń zawarł i wzajemnie go najwspanialszémi upominkami obesłał.305 |
Gdy się rok 1420 zaczynał i Marcin tego imienia V. stolicą Piotra s. władał, wówczas Zygmunt wojny tureckiej zaniechawszy, do uspokojenia królestwa umysł zwrócił. Naprzód więc do Brüin miasta morawskiego udał się, gdzie znalazł wysłanych przeeiwho sobie posłów czeskich i pragskich, którzy z pokorą prosili o przebaczenie wszystkich swoich zuchwałych i bezbożnych postępków. Mogłoby wówczas przez Zygmunta, królestwo czeskie,po wygnaniu nauczycielów odszczepieństwa, do uległości byé pr żywrócone, gdyby cesarz wprost z Briinn do Pragi stolicy czeskićj był pojechał, ale nieszczęściem dla tego kraju, zaniechawszy Czechy, do Wrocławia stolicy Szlasha drogę obrócił,. kędy najmniejszego nie było niebezpieczeństwa. Gdy tu bawi, król polski pamiętny, Że cesarz Zygmunt, w dniu Trzech Króli, wyrok” polubowny w sprawie pruskićj powinien był ogłosić, najznakomitszych w koronie swojćj mężów w poselstwie do. niego wyprawił, Mikołaja gnieźnieńskiego areybiski-
Fa ^ | 4 pa;. Wojciecha. Jastrzębca krakowskiego 4 hanclerzą koronnego; Laskara poznańskiego, Jakóba plocbiego., Jana. zwanego Kropidło kujawskiego hiskupów; Jana s Tąrpowa. krakowskiego, Mikołaja z, Michalowa sandomierskiego, Sędziwoja: Ostr oroga poznańskiego wojewodów,. Jana s Tuliszkowa kaliskiego kasztelana, Zbigniewa z Brzezia marszałka koronnego i Zawiszę zwanego Czarnym z Garbowa męża rycerskiego stąnu.: Wszyscy tu wyrażeni, 800 koni w..orszaliu swoim „mieli, jakoż wjeżdżając do Wro. | elawia świetna ich powierzchowność, podziwienie powszechne obudziła.. Przybyli do: tego miasta kilka dni przed złożonym rokiem, aby Zygmunta tém. sposobnićj o pr awach koronnych oświecić mogli, lecz ten przed dniem. naznaczonym nie przybył, tak, Ze. wszyscy wątpić poezynali o jego przyjeździe i po: słowie królewscy mieli się już do powrótu, gdy oto nad spodzié wapie. powszechne,, w nocy, która poprzedziła dzień Trzech Króli, o godzinie dwónastéj, z Barhara. małżonką swoją » powozem do Wrocławia wjechał, gdzie. gońcy od rozmaitych panujących ną niego, czekali. Obecnie znajdowali sie biskupi: społetański i łukieski legaci papiezey, przybył też arcybiskup moguneki, pr zybył książe saski i Frydryk margrabia brandeburgski, podobnież biskupi mediolańskii j pasauski,. nadto wszyscy niemal.książęfa, panowie. i dostojniejsi urzędnicy z Czech, Moraw,i Szląska. (0306
„Nazajutrz skoro dzień Trzech Króli zabłysnął, posłowie k króla polskiego, 5 najpićrwsi przed nim stanęli i pozdrowiwszy według obyczaju, poruczenia swoje oświadczają, oraz proszą, aby tylekroś przyrzekaną
NV
0 085 Xt r —— t sprawiedliwosc Królestwu polskiemu z zakonem.pruskim domierzył. | „Prawa i zapisy, które z sobą przywieźli pokładali > tudzież przewód sprawy przeciw zakonówi i i jego mistrzowi, przed ośmdziesięcią laty two błahość, dowodów Zygmupta bili, posłowie, zaś jego, widząc „niepodobieństwo obronienia czynności swegą mocodawcy oświadw v Warszawie, w obec legatów 'stoliey apostólskii toczonćj na któndj 180 świadków zgódiów wy:
= - - - o - -— znaoiem.,. słuszność t „królestwa. oczywiście. stwiegdziło. Na téj sprawie już wlenczas największą część Prus
S calym brzegiem morskim Pomorza, Polsce przysa: dzono, oraz krzyżacy i ich zakon, na wyliczenić 180,000 grzywien za użytki; królowi i koronie pok skićj, byli skazani. (4 Okazywali nadto bulle: Klemensa VI. i Benedykta xt. papieżów, którzy mi snieńskiemu, Krakowskiemu - i zelielmińskiemu biskupom poruczyli wyrok warszawski, na rzecz króli | korony polskiej przeciw. krzyżakóm zapadły, 'do naleŻytego wykonania: przyprowadzić, mistrza zaś: i zakon pod klątwą i obawą wyłączenia ze społeczności 'wiernych zobowiązać; aby Pomorze i tę część Pru, która z téj strony rzeki Passargi leży, królestwu polskiemu wrócili. Posłowie prosili, Z ygmunta; przed postanowieniem "wyroku polubownego, przejTzéé dokładnie prawa "koronne, lecz on ani ich widzieć; ani czytania przed sobą dozwólić nie chciał, mówiąc, że wyrok połubowny miał już gółólwy w NIe 'szeni, Którą na sobie nosił: „Odpowiedź ta, posłów
=> E E tL HN | żarzutów, leez należałoby j je w w csłości odezytać ".aby« dowodnie m» strzygnąć, czy istotnie krzyżacy nie uchybili tak degodnym skądinąd ' dla siebie warunkółn.- Co się ściąga do przyjęcia, 12,500 ezerw. At. węgierskich na-odbudowanie. Złotażył, Baczyński umieścił (w.kodenie dyplom. Litwy, str: 266) upoważnienie królewskie dane w Radoszycach 9 sierpnia 1420 r. Janowi s Kościelca Wojewodzie kujawskiemu, Piotrowi z Nowca kanonikowi poznańskiemu, "Mikołajowi 'Brudhring z Szedka, Mikołajowi Buranowi::2.Gniewkowa „pisarzowi.&- deroroeu, i i Pietrowi Madalińskiemua -Swazpikowi: skarbu królewakie-307 królewskich, potężnie strwożyła, usilnie więc starali się ogłoszenie. wyroku do dnia następnego przeciągnąć, ponieważ z. upływem, uroczystości Trzech Króli, władza Zygmuniowi udzielona. ustawała, lecz. cesarz yezliwszym, będąc sprawie krzyżaków, lubo ci prócz zmyślonego wypisu, ' którym ustępstwa, Pomor zą przez Kazimierza, niegdyś. króla polskiego uczynionego dowodzili bynajmnićj Żadnych praw nie składali, mimo oporu posłów królewskich, aby pizedmiotów tak trudnych i zawiklanych | na mocy., wypisów. Zadnéj niemających. wagi, nie sądzić, tegóż jeszcze dnia, Wyrwawszy z kieszeni wyrok, dla mistrza i zakonu przychylny, w wielu szczegółach z hajsprawiedliwszćm zdaniem stolicy apostolskiej sprzeczny, ogłosił: | rozętrzygnienia, po krótkiej między sobą naradzie, co „począć w tym. składzie rzeczy, jeden Z nich i wiekiem A, Słostójeństwem, przodkujący, w żalu i zdumieniu odezwał się w następnych wyrazach: » Mniemaliśmy Zy- „gmuncie, żeśmy stanęli przed sprawiedliwym i przy-. chylnym książęciem, nie zaś przed obrońcą i rzeczni- „kiem pruskiego. zakony " lecz. gdy nad wszelką słuszność, przeszedłkzy ni ieh stronę, okazałeś się być jawnym. wrogiem przyjaznego ci dawnićj króla, óświad- „czamy głośno, że. niegodziwego sądu twojego nie u- -znajemy: i o ile s prawa nam służy., odwołujemy się "do'papieża, chrystusówego na ziemi namiestnika, któdzenia i wnet mieli się do wyjazda, gdy Zygmunt widząc” posłów tak oburzonych i Żałując: swojego kroku, s posłańi krzyżackim umawiać się począł, aby zezwolili wyrok w części złagodzić. Tym końcem posłów polskich, acz niechętnych, przez kilka dni zatrzymał, nskoniec wyrok swój opieczętowany, bez żadnych zmian doręczyć im kazał; którégo ci nie tylko przyjąć nie chcieli, ale nawet ze wzgardą go odesłali, a widząc się 'być oczywiście oszukanymi, opuścili Wrocław niepożegnawszy Zygmunta, który okazał się jawnym nieprzy jacielem królewskim. Dwie'osoby tylko z prona swojego zostawili, dla pr zyjecia odpowieM dzi królewskiej, gdyż wnet po ogłoszeniu wyróku, rączego gońca do Władysława Jagiełły postali, który z niesłychanym pośpiechem 200 mil ubiegłszy, kr óla. i Aleksandra Witołda w Litwie w Daugach znalazł.. Gdy przed nimi niesprawiedliwość i treść wyroku cesarskiego przełożył, zasmucony Władysław oczy w ziemię utkwił, Witołd zaś uśmićchnąwszy sie: „niech cię to królu bynajmniej hie dręczy, zawołał, a potr 'Z38ając ręką: to żelazo i ta prawica temu złemu zaradząsćć ' i ón bowiem s tegoż polubownego wyroku część Zinadzi miał utracic. Natychmiast więc do wojny gotoWdć się zaczęli: Tymczasem jednak zdało się posłać kogo z dworzan do Zygmunta aby mu wyrzucić o-:
bowiązki jego dla obudwóch panujących i dane słowo tylekroć z największą niewdzięcznością zgwałcone.' Przed innymi, za zdatniejszych do tej posługi, uznano
Zbigniewa Oleśnickiego i Mikołaja Cébulke, z których pićrwszy był sekretarzem Władysława, drugi Witoł-308 śdy Francją i Hiszpanią końcem uspokojenia i stłómienia odszczepieństwa zwiedzałeś, Władysław wszel- | kich starań dokładał, aby królestwo węgierskie od ' groźnych ńieprzyjaciół Turków zabezpieczyć; tym końcem wyprawił posłów do ich władzcy z wielkiemi darami, obok tego groził wypowiedzeniem wojny, jeśliby spustoszeń krajów twoich nie poskromił. Tak Węgry, mimo odległość, w której się znajdowałeś, przy pómoey króła, przyjaciela i sąsiada w pókoju zostały.. Azali i to nie'było wielką ze stroby. Władysława u- „-ezynnością, iż gdy drogę do Włoch zamierzałeś, ściśnionemu niedostatkiem więcćj niż 100,000 czerwonych złotych pożyczył, 'ziemię śpiską wziąwszy od ciebie nie w zastaw, ale na świadectwo wyświadezomego dobrodziejstwa, którą niewątpliwie byłby ci 'hez okupu oddał, gdyby jakikolwiek dowód wdzięczności po tobie ujrzał. Prócz tego, gdy świeże gotując się do wielkićj wojennej wyprawy przeciw Turkom, byłeś w obawie, aby Węgry i Czechy królestwa twoje, jakiego uszczerbku nie poniosły, i poruczyłeś je królowi Władysławowi, czyś nie doświadczył Zygnunicie; z jaką usilnością. Władysław pracował, aby te kraje w głębokim pokoju utrzymać?; W bliższych zaś czasach, gdy Czesi zarazą odszczepieństwa dotknięci, urzędników swoich pozrzucali i już posłuszeństwo wypowiedzieć mieli, czyż Władysław s przyjaźni ku tebie nie oświadczył? że dla poskromienńia bantowniczego i bezbożnego ludu, jazdę polską i dalsze posilki zbrojne dostarczy, jeślibyś. słuchając. zbawiennéj jegb — rady, udał się do Czech w pićrwiastkach: zawiehrzeń, nim się te tak potężnie wzmogły. Wiele. innych trwałych króla Wladyslawa dla ciebie dogndnosci, krótkość- czasu wspomnieć nie dozwala, lecz ty znasz ich liczbę i ważność. Wszakże nie tylko nie odpowiedziałeś.im jak należało, ale wszędzie, gdzie tylko.mogłeś, powodowany najwyższą niewdzięcznością stawiłeś sie mu nieprzyjacielem. Czy wyszło ci z pamięci, jakie. na zjeździe koszychim mieliście, z. sobą osobiste rozmowy, jakie były między wami przymierza obustronnie zawarie i'najświętszą przysięgą stwierdzene? Całe Prusy spólną radą, spólnemi siłami, mieliście, wygnawszy stamtąd krzyżaków, opanować309
Примечания
302 (место знака в тексте не установлено) munta krála rzymskiego, przez usta a Bartłomieja: arcybiskupa mee diolariskiego, królów angielskiego Henryka V. i francuzkiego KaroTa.VI., s których pierwszy wysłał do Jagiełły 'Tomasza' de Walden prowincjała zekonu karmelitów angielskich,! rycerza swepo Hartunga Clux, drugi zapewne znosił się przez pismo, przyzwalają na roczne zawieszenie broni s krzyzakami, t. j. do zachodu słońca dnia 92. pea, 1420, r. List królewski dany z obozu ped wsią Będzinem d., 26 lipca 1419,. Tegoż dnia i w téjze samój treści, arcybiskup gnieźnieński Mikołaj Trąba i biskup krakowski Wojciech. Jastrzqbiec, upewnili krzyżaków o trwałości rozejmu, | w) Jagiełło stanął w Poznaniu wośrodę 2::sięrpnia, n w sobotę 5 tegoż miesiqca.;. towarzyszyli mu Mikołaj z Michałowa sandomierski i "Sędziwoj z Ostroroga poznanski wojewodowie, oraz rycerze "Henryk z Rogowa, Jan Mężyk z Dąbrowa i wielu. innych. Zabici od piorunu pachołcy zwali, się Bachmat i Maciej. Giermek zwał się Forsztek. Ob. Długosza ks. 1a. str. 403. |
^(f) 1419 r. sierpnia 16. ]
303 (место знака в тексте не установлено) Podług Długosza ks. 11, str. 405, w dniu 8 września 1419. gradu, nad spodzićwanie większe siły tureckie po drugićj stronie Dunaju zgromadzone znałazł. "Polozyw-
304 (место знака в тексте не установлено) listopada. |
305 Porówn, Narbutta t. 6, str, 398,
306 (место знака в тексте не установлено) Widzieliśmy wyżej, że Władysław, Jagiełło będąc w, Koszycach, wydał r. 1419 dnia 8 maja zapis, mocą którego zobowiązał się uznać wyrok Zygmunta za ostateczny w zatargach z zakonem pruskim; podobnież Michał Kiichmeister przyzwolił na sąd polubowny, listem sporządzonym w Grudziądzu r. 1419 dnia 19 lipca. Czas, w którym król rzymski miał wyrok swój ogłosić, zakréslony był ośtatecznie do dnia 29 września, lecz zajęty wojną s Turkami, w. początkach października 1419. (ob. Aschbach t. z, str. 411), nie mógł spełnić przyjętego pośrednictwa, i wcześnie żądal, aby obiedwie stróny użyczyły dłuższego czasu do roztrząśnienia i wyrokowania w ich sprawie. Przyzwolili na to na pismie, krol Władysław dnia 26 września 1419 r. we Lwowie, a w. mistrz
', pruski dnia 24 tegoż miesiąca i roku w "Toruniu. Obie strony o-,
świadczyły, że zgadzają się na odroczenie wyroku do dnia 6 stycz "nia 1420. (Ob. te pisina w Dogiela w t. 4 na str. 105). Posłowie polscy stanąwszy przed Zygmuntem we Wrocławiu; przez usta Pawła Wladimiri przełożyli wywód praw korony 'polski8j, treść jego mowy zachował Długosz ks, Iły str. 411, ale Zygmunt miał już wyrok przygotowany i'natychmiast odczytać ' gó kazał. (Ob. Dogieła 't. 4, str. 100 do 108.) 'Treść jego była następna: 1) Mieszkmicy Polski, Litwy i Mazowsza, tudziez poddani zakonu, według dawnego zwyczaju,, będą mieli prawo: przejazdu' i kupezeniá w krajach
stron obiedwóch łądem 1 1 wodą' beż najmniejszej przeszkody, - Jeśli- |
by zaś' wbrew niniéjszeuiu' postanowieniu którakolwiek strota' wy» kroczyła, wówezás zaplaci kary pićniężnej 10,000 grzywień cŁy< ' stego sróbra; s tych jednę trzecią do kamery 'apostolskiéj, jedńę "trzecią do skarbu cesbrskiégo, a jedàe trzetłą stronie: ukrzywdze- "nej. 2) Pokój toruüski (ob: wyżej. stronica 300) 'mtrzymuje się ' w cal rozciągłości. 3) Granice ziem pomorskiej, ebełmińskiej.i miLchałowskićj; ' oraz zamek: Nieszttwa zo wszyśkiómi przyległościami utrzymywane być: mają w tym stanie:, jak je określiły umowy za- "warte pod 'pośrednictwem Karola i Jana królów: węgierskiego ^1 azeDans "T; I. | d 04 E
1 jego poprzednika, pokój toruński i wyrok nasz w Budzie ogło” szony, (w r, 1112 ob. Dogiela t. 4. str. 88, t.j. że miały w dzierżeniu zakonu pozostać.) 4) Mistrz i zakon krzyżacki winni są zapłacić królowi polskiemu 25,000 czerw. zł. węgierskich na odbudowanie zamku Złotoryi, a mianowicie połowę téj ilości w dniu 23 kwietnia bieżącego, drugą zaś połowę w tymże dniu roku następnego. 5) Mistrz i zakon obowiązani będą znieść zamek Lubicz i młyn na rzece Drwęcy w ciągu sześciu miesięcy, aby j jej bieg przywrócić do dawniejszego kierunku, jaki miała przed zbudowaniem tej twierdzy i młyna.: 6) Granice między Mazowszem i krajami pruskićmi utrzymywane być powinny w tym stanie, jak je opisała u-. mowa zawarta w r 1343 dnia 8 listopada między Ziemowitem książęciem mazowieckim, a Ludollem Koenig w. mistrzem, krzyżackim, (Ob. u Dogiela t.4, str. 107.) 7) Wszyscy jęńcy z obu stron uwolpieni będą w ciągu, trzech miesięcy. 8) Układy „względem ziemi pruskiej i Zmudzkiéj w Toruniu zawarte, pozostać mają w swój mo-,Cy, tak,- 2e zakon ma posiadać przestrzeń zjemi leżącą między pusz- „czami źmudzkiemi i Niempem idąc od rzeki Rodan (Russ) az do ' zamka Memja i morza włącznie | książe sa$ Witołd zatrzyma całą ziemię źmudzką i tę przestrzeń, która leży między puszczami i Nievaem, począwszy dd puszcz aż do. początku rzeki Rodan (Russ) i dac, w prostym kierunku, jak ta rzeka wpada do Niemna, tudzież -ga. Niemnem przeszedłszy rzekę; podobnież w prostym kierunku wszórz na pięć mil przez ziemię zwaną Suderland inaczej Jettoem,.& wadluz az do Litwy.,. zawsze, zajmując obądwa brzegi. Niemna. „Cały ten kraj na mocy pokoju toruńskiego zostanie przy. Litwie do - końca życia króla Władysława i w. książęcia Witołda. 9) Ani zaden, ani w. książe Wuold, nie mają prawa w ciągu Życia w wyżćj -rzeczonych posiadłościach -budować zamków., ani wznosić okopów.: 30).Obiedwie strony zachowdją między sobą jedność i;zgodę., jak B: prawdziwyoh obeześcijón przystało. 11). Wzajemne krzywdy oddają się więcznemu zapomnieniu. 12) Jeśliby w wyręzumieniu niniejszego wyroku jaka wątpliwość wynikła, objaśnienie) jej należćć będzie „do króla rzymskiego. 13): W 'razie uchybienia któremukolwiek waiunkowi, strona. wykraczająca zapłaci kary ' 10,000 grzy wiéh "czy stego srebra, a jednak wyrok pozostanie w swojej mocy. 14) Za- "rmiek Jasieniec król polski powróci zakonowi w ciągu dwóch miesiqcy. Taka jest tresć | tego wyróku, który, jak sam Voigt mówi, (t. 7, str. 367) wypadł, nad wszelkie spodziewanie korzystniej dla zakonu. "Z doniesieniem o tak szkodliwym obrocie rzeczy, posłowie wyprawili gońca Klemensa” Klaja do Litwy, gdzie wówczas król Władysław bawił, sami odjechali do: Polski, zostawiwszy we Wrocławiu 'dla uważania, co dalej zajść mogło, Janusza s Tuliszkowa i Ziawiszq Czarnego» Król z Witołdeim postanowili wysłać do Zyginunta "Zbigniewa Oleśnickiego i Mikołaja Cóbulkę swoich sekretafzów, "którzy, gdy dnia 30 stycznia otrzymali” posłuchanie, Oleśnicki wyrzekł śmiałą i ostrą mowę, przez Długosza co do słowa przytoczoná. "Katona (t. 12, str. 342) wierzyć nie chce, aby poseł polski miał tyle odwagi, lub Zygmunt tyle ' cierpliwości;; wszakże calém później szóm życiem dowiódł Oleśnicki, | TE nigdy, nie svahał się” wymówić tego, co w przedświadczeniu Swojém za prawdę poczytywał. Osta- "niego dnia stycznia, Zygmunt” przez Frydryka margrabię brandé- | bürskiego uwiadomił Oleśnickiego i Cebułkę, że "własnych posłów 'do Władysława wyprawi. Stą odpowiedzią przyjechili do króla do Jedlnej d. 10 lutego.. Większa część rad koronnych mnientałi, Ye natychmiast należało tak niesprawiedliwy wyrok odrzucić, wszakże przezorniejsi sądzili, iż właści siwiej było nic skwapliwie nie przedsiebiorąc, czekać, aż póki sami krzyżacy przez nad werężenie któregókolwiek „warunku, nie otworz4 drogi do wyłamania się z jego skutków, i do wetowania krzywdy orężem. Wkrótce; gdy król do Jizy przybyl. nadjechali dnia 24 lutego posłowie Zygmunta, Jan Sek de Seydow 1 Jan Cesermeister 8 pismem ew którym krol rzymski wyrok swój usprawiedliwiał. Voigt (t. T, str. 369) mówi, Że to pismo znajduje się w tajnem archiwum królewieckiém, Panowie polscy lacay, że król rzymski. pragnie niektóre uciążliwe warunki wyroku swojego: złagodzić. 'Tym końcem Władysław natychmiast Wojciecha Jastrzębca, i. Zbigniewa z Brzezia do Wrocławią wysłał, eby nalegali na ziszczenie tej obietnicy; nie spodziéwal się snać Zygmunt takićj natarczywości, a przeto widząc, że tego przedmiotu odkładem nie zhedzie, odpowiedział, że jego posłowie nie mieli prawa czy- „pić podobnej. nadziei,.i że wyrok rąz ogłoszony, bez ujmy dostoj-, ności cesarskiéj, zmienignym być nie może.. Wojciech Jastrzębiec i Zbigniew z Brzezia,, wrócili do króla: bawiącego wówczas w Kłobucku d 24 marca. Gdy zatćm wszystkie pojednawcze srodki odwrnżcenia zgubnych skutków wyroku wrocławskiego wyezerpano, nie pozostało nic więcej, jak czekać. kolei wypadków, które. duma i niesprawiedliwość krzyżacka wkrótce zawikłać miały. Jakoż, ledwo miesiąc upłynął, wnet skutek sprawdził głęboką przenikliwość tych „doradzców królewskich, którzy przepowiadali, £e piéwsi krzyżacy postanowienia wyroku złamią.: Długosz, który całe to rokowanie z największą dokładnością opisał, (ks. 11, od str, 409 do 427) wspomina, ze gdy w dniu 23 kwietnia krzyżacy powinni byli zaliczyć 12.500: czerw. zł. węgierskich i gdy Zbigniew z, Oleśnicy 2 Janu- „szem z Kościelca pełnomocnicy królewacy do Torunia po.te piéniadze przyjechali, komtur miejscowy (Ulryk Zenger) oświadczył, że „cząstkę tylko w złocie; większą zaś ilość w srebrze wypłaci, Czatując na każdy powód uchylenia wyroku, posłowie polscy zgodzić się na tąką wypłatę, przeciwną dosłównemu jego brzmieniu. nie chcieli i nie biorąc pieniędzy s Torunia odjechali. Wszakże byłyi ważniejsze przyczyny -zażaleń na krzyżaków, które Władysław w następnym liścię Zygmuntowi przełożył: ss Najjaśniejszy książe, bracie nasz 'najmilszy; gdy nas i oświeconego książęcia brata naszego Witotda w. książęcia litewskiego, gdy koronę, poddanych i sprzymierzeticów naszych, uciążliwość waszego wyroku do tego stopnia rozjątrzyła”, iż zmuszeni i szukać środka jego odmiany; wyprawiał śmy wielokrotnie posłów 1 "gońców naszych do waszej braterskiej mości, i poruczaliśmy im nalegać, aby tak srogiego sądu postanowienie, które nas nieznosnym ciężarem” obarczyło i i wielki dało pós ód do powatpiéwauia w szczerość dawnej | przyjaźni,' ' wasza braterska mość raczył na lepsze uimiarkować, stosownie do zaniesiónych prośb naszych;; wówczas otr zy móljśmy od waszej braterskiej „mości obietnicę, że uciążliwość rzeczonego wyroki tak złagodzisz i i wee dług słuszności odmienisz, abyśmy | go przyjąć. "bez sbytecznój krzydy naszé y mogli.. Ta "nadzieja dotąd nas Gieszyła, nawet iw obeenćj chwili nie zwątpiliśmy j jeszcze o ziszczeniu danéj nam obietnicy. Tem przekonaniem pokrzepieni, że w czasie właściwym znajdzie si się - lekarstwo na wydany wyrok + byliśmy mu posluszni, aby nic nagan- ' nego w postępowaniu naszeń nie znaleziono. - Przed kilku dniami, w: uroczystość ś. Jerzego męczennika, gdy nam, jako w czasie 2à- 'kreślonym przez mistrza j zakon krzyżacki, wypłacona być miała pewna ilość czer. złoty oh węgierskich czyń dukatów, jak to brzmienie i treść wyroku waszego opiewa, o' czćm też i'komhir toru uski nas obwieścił”, wyprawiliśmy znamiieńitych posłów naszych do "Fé. runia, miejsca przez komtura wskazanego, z najzupełniejszdm ürhó- " 'cowahiem. ' Skoro tam przybyli i weżwali komtura do uiszczenia się w taki "kształt i sposób,'jak wyrok wasz przepisuje, nie mogli otrzymać wypłaty i próżnemi rękami, bez pieniędzy do nas'wrdcili. Jakże wykonania innych' szczegółów,'nierówńie ważniejszych qíad: wspomnianą ślość: pieniędzy, spodziśwać stę od nićh-ihamy; kie- 'dy w marejszych rżecżach' zadość nam uczynić nie chcieli?: Istotaie też już rozmaitémi: sposóbami, "próez' wymienionego, màs" obrazili. 'Oto $wiézoy dobra lenników oświeconej i nijmilszd$ siostry naszej Z69 wdowy niegdyś Bogusława książęcia słupskiego + których zawsze "i rzeczone ich dobra we'wszystkie układy, umowy 3 przymierza włąezamy, wójt Nowej-maretji 'poflogami zniszczył; podobnież. pewne, 'spławy.i gościńce,' które swobodne i' ótwarte być miały, nie łękają
-"- m "o. - się trzymać dotąd zamknietémi, nakoniec okaże się że wielkiéj cz części. postanowień, wyroku waszego. skoro to na jaw wyprowadzone i nalezycie rozwazone zostanie, już uchybili. Oznajmujemy o tém, abyś wasza braterska mość, jeżeli nam kto co zarzucać zechce. dowodniej mógł nas usprawiedliwić i tym niedogodnościom zapobiedz, aby stąd pożądana słodycz. pokoju zakwitnela, Dan w Brześciu (kujawskim) w sobotę po s. Marku Ewang. (27 kwietnia) r. 1420. (Raczyński kodex dyplom. str. 262.) W dodatku do tego listu, powtarza król prawie toż samo co wyiéj wyraził, lecz nadto wspomina, że przez. Wojciecha Jastrzębca otrzymał upewaienie,. ze Zygmunt przyrzekł wyprawić posłów swoich do w. mistrza, aby go skłonić do przyzwolenia na odmianę wyroku w niektórych szczegó - łach, 7 że ciż posłowie mieli przybyć w ciągu postu i do Władysława Jagielły, lecz dotąd doczękać się ich nie. może $ żę krzyżacy zobowią_zani znieść młyn lubicki, dotąd tego nie spelnily ze nowe cła i po- „datki na kupców: nałożywszy, nielitościwie je wyciskają. (Tamże str..263). Gosię tyczy młysą lubickiego i koryta Drwęcy, na zapytanie w. mistrzą, król, mając się, na baczności, aby krzyżacy własnej zwło_kijemu nis przypisali, odpowiedział w tych wyrazach:. „Władysław zBozéj łaski król polski i t d. Wielebny, przyjacielu, nasz.. Zrozu- „mielismy zlstu waszege, w którym, ozDajmujecie, ze postanowiwszy;wniszczyć, młyn Lubicz, według obowiązującego was wyroku do je- „go. zniesienia, tudzież rzekę Drwęcę do dawnego. kogyta i. biegu „przywrócić, wzywacie, nasz majestat, abyśmy widzów paszych tym -koricem.. na.miejsce zesłali; wszakże, ponieważ. wam nie zbywn.na „wiedamośći o dawnem. korycie téj rzeki,. i otrzymaliście zupełną „naukę w tym, względzie, co więc w wykonaniu tego czynić wam na- -łaży, kierujcie się. własnóm zdaniem. Dan w Racjążu 12.aja 1420. « (Oh. „Raczyńsk, kodex dyplom. Litwy,sir. 365.) Voigt (t..7,.str. 3689) „odwołując się do źródeł w tajném arc hiwum 23: 'howanych, starą się 'swyezajnym. sobie trybem.,. całą winę niespełnienia wyroku. przypisać „Jagielle i Witoldowi,.: przytaczą., iur Zygmunta broniqce zakon od go, do odebrania tych pieniędzy,
307 (место знака в тексте не установлено) Porówń. Naruszewicza hist. narodu polsk, t [D str. do, ' wyd.- Itpsk.: LE uan a t2 ać a...k E 2n 111. IJ | cemu ylegaé powinieneś. eC "To rzeklszy, nat yclimiast porwawszy się, z gniewem i szemraniem wyszli 8 posie-
308 (место знака в тексте не установлено) da.. Wziąwszy naukę, jak się w poselstwie zacho- "wać, przybyli do Wrocławia na rozstawionych ko-. niach i uprosiwszy u cesarza Zygmunta o posłuchanie, pićrwszy Zbigniew imieniem króla Władysława mówić począł, wielkie i liczne. przez króla swego wyświadczone mu dogodności szérohiemi słowy przypomniał: „że w najcięższych wypadkach dowiódł, iZ.byl jego przyjacielem i sprzymierzeńcem, ze sprawę Jego dostatkami własnej korony często wspierał, » że tego tylko pragnął, aby ta życzliwość i sojusz na wzrost i sławę jego potęgi jak najdluzéj trwały. Nie byłże to wielki i rzadki wzór przyjaźni mojego króla, kiedyś ty Zygmuncie w krwawej bitwie nikopolskiej, mieście mézijshiém, przez Turków zwyciężony, w trwożąćj i hryjoméj. ucieczce, naprzód przez Dunaj, a potém przez Czarne morze do Konstantynopola. zbiegłszy, ukrywałeś się więcej roku tak daleko od swojego królestwa? Węgrzy znieść é dłużćj niemogąc bezkrólewia, za zgodą powszechną tron węgierski Władysławowi oddawali, atoli on nie tylko dobrowolnego wezwania nie przyjął, lecz nadto znosił się przez częste poselstwa i listy z senatorami węgierskimi i Wenetami, o przyśpieszenie Lwojego powrotu i wolności. Szczęśliwie w téj mierze poszły ci rzeczy, wsparty.od przyjaznego króla, po długiej nieobecności, znowu państwo swoje ujrzałeś. "Nie mniejszy i to dowód. względu i przywiązania króla Władysława ku tobie, iż gdy przewodniezyles seborowi konstanejeńskiema,
309 (место знака в тексте не установлено) ściągniętóm na ten koniee wojskiem, czego nie tylko nie spełniłeś, lecz gdy Władysław z największą ge — „towością już w granice pruskie wkraczał, ty go z zie mi nieprzyjacielskiéj pozorem przyjaźni, przez.posłów awóich edwróciwszy,.shlonile$ 'aby woejuy.zaniechał, aby tobie, jako przyjacielowi i rozjemcy; rzecz całą załatwić.pozwolił. Przyrzekałeś, że Prusy i bez rozJewu krwi chrześcijańskiej przejdą pod moe Władysława. Zawierzył król cnotliwy słowom twoim, huk. ee swe cofnął, wojny, jak chciałeś odstapil, potężne wojsko s takim nakładem zgromadzone, nagle fozwiazał, wówczas, gdy krzyżacy tak wielhiém przygoto waniem strwożeni, już o poddaniu się zamyślałi. Wszókże Władysław do prośby twojej przychylił się z'niewy mówną krzywdą swoją, prawa królestwa swojego tobie powierzył, za rozjemcę wybrał i rzecz tak trudną iia told tak niestateczny i zmienny twój umysł, woli mieć. ciehie jawnym wrogiem,,niż zmyślonym. i. watpliwym przyjacielem, gdyż. tą. niepewną i chwiejącą się przyb) pusciwszy, króla: Władysława w Jedlnej znaleźli, obietnicami ujętego, na.swoję przeciągają stronę 5. to ułatwiło otwarty bunt całego. królestwa, o, którym gdy