Книга вторая. Часть 9 из 10: оригинал
Книга вторая. Часть 9 из 10. С. 266-285. Польский текст издания 1847 года.
wody przekładał, oraz przebaczenia i litości dla zakonu prosił; król Władysław przypomniawszy dobrodziejstwa książąt polskich dla hrzyZaków, nastepnie ich niewdzieeznosé i wojny którémi koronę nęi E M]
kali, 2e za Bozkićm błogosławieństwem nigdy niewdzięczności za dobrodziejstwa bezkarnie niezostawującćm, mógł jeśliby chciał, ten niewdzięczny zakon z całych Pruss wygnać, wszakże na wstawienie się brala swego Aleksandra Witołda tudzież na jego prośby uczyni to, czego żaden inny zwyciężca nigdyby nie uczynił. Zostawi przy zakonie cały kraj Pruski za rzeką Pasargą, byleby Henryk Plauen ustąpił z Malborga, lubo przekładane już sobie te warunki odrzucił. Na to mistrz inflancki począł wynurzać wdzięczność za taką nad zwyciężonym zakonem łaskawość i dziwić się że Plauen tak słusznego warunku nie przyjął, s którym jeśliby mu wolno było pomówić, za jego staraniem niewątpliwie na wszystko przyzwoli. "Tyle obiecująca acz podstępna mistrza inflanckiego gotowość sprawiła, że Władysław pozwolil mu wejść do Malborga i o pokoju z Henrykiem radzić. Wszakże skoro w zamku stanął, nie tylko Henryka i innych krzyżaków do oddania twierdzy i przyjęcia pokoju, na oświadczonych zasadach, mimo dane Władysławowi przyrzeczenie, nie skłaniał, ale owszem oburzył się był na tych, co tę nieszczęsną i niegodziwą radę podawali, że jedynie z obawy aby się jéj niechwycono tu przybył, dla pokrzepienia ich i zachęty do dzielućj obrony zamku. Niech raczćj wytrzymają największe” cierpienia; niż żeby mieli poddać się: temu dumnemu królowi.. Przyjdzie czas że zatrzymawszy twierdzę; skoro wojsko królewskie odciągnie; wnet.miasta i. zamki stracone znowu do krzyŻaków wrócą „rzima już blizka, niepodobna aby tak ógroi ne... wojsko na jeduem miejscu w téj ostrój porze:rokhu wytrwać mogło. Upominki potém między żołnierzy rozdał i cokolwick miał pieniędzy, to wszystko: na. żołd Henrykowi Plauen zostawił Utwierdził go w. przedsięwzięciu aby mężnie rzeczy do końca, (ak jak zaczął, doprowadził, zapewnił iż wszelkiego:dółoży starania z Węgier, Niemiec, Czech, Danji i Inflant, krajów zakonowi życzliwych, wcześnie. posiłki zgromadzić...W yjechawszy s twierdzy i wróciwszy do obozu, w obelżywych wyrazach na Henryka Plauen przed królem powstał; że ani Malborga zdać nie chciał,: ani; słusznych warunków pokoju nie przyjmował. „Długie. późnićj z Witołdem miał narady.;|skłaniając: go do ojczyzny wrócić, zająć się urządzeniem - wewnętrznego stanu Litwy i Źmudzi.4 zaniechaé nadal wszelkiego udziału w wojnach pruskich; na co też ponętnemi obietnicami wyjednał nakoniec: przyrzeczenie Witołda. Czego orężem nicpodobna było dokazać, to osiągnąwszy przebiegłością i kłamstwem Hermann z Prus do Inflant wrócił i natychmiast gońców i listy po Niemczech, Wegrzech, „Czechach. i. Danji rozesłał; w nich wystawił położenie w' jaki okropna klęska zadana przez króla poldla krzyżaków, że całe niemal Prusy przeszły na stronę zwycięzcy, że kilku tylko jeszcze zamków, załogi zakonne s trudnością bronią, że siły krzyżackie jedna nieszczęśliwa bitwa do tego stopnia zachwiała, iż bez obeéj pomocy w żaden sposób utrzymać się nie zdołają. Prosi aby rękę podali, aby najsławniejszemu w calém chrześcijaństwie zakonowi, tak powszechnej sprawie wiary zasłużonemu, runąć nie dozwolili. Henryk Plauen śród takich niebezpieczeństw nie próżnował, najbardzićj go niepokoiło aby dowódzey innych zamków nie poddali się z obawy przeciągłćj wojny, albo z niedostatku żołdu, rzucił się więc do chytrości. Znajdował się w zamku malborgskim płeban gdański, kapłan i krzyżak razem, podeszłego już wieku, tego Henryk namawia przez trębacza u» prosić sobie u króla wolność wrócenia do trzody swojćj i miasta będącego już we władzy królewskićj, gdzieby przy kościele swoim ostatek życia w spokojności mógł spędzić. Błagał ażeby, osłoniony słowem królewshiém, mógł bezpiecznie dostać się do Gdańska. Władysław niedomyślając się najmniejszćj zdrady, nietylko nieodmówił mu listu na swobodne przejście, lecz i straż dodał dla przeprowadzenia przez miejsca napastowane lotrowstwami. "Ten wstępując do zamków świeckiego i człuchowskiego 10,000 czerwonych złotych (!) przez Henryka Plauen przysłanych oddał i202 zalecił aby te pieniądze wyprawili do Niemiec dla zaciagnienia żołnierzy. niech usiłują powierzonych sobie zamków dzielnie: bronić, wkrólce nadciągną posiłki s krajów przyjaznych i sprawa krzyżacka do uprzedniego stańw powróci; dopóki mu życia starczy Polaey. nigdy -Malberga. nie opanują. "Tym sposobem dowódzców zamkowych pokrzepiwszy, Henryk s twierdzy malborgskiéj kryjome wycieczki, na Żołnierzy królewskich trzymających straż przy działach czynił iezęsto im dotkliwie szkodził; długie też oblężenie tęsknotą Polaków nużyło., zapał dawnićj w bitwietak swietny «cora» ostygał, pogarszał się s każdym dniem stan rzeczy: polskie; w zamku ehociaż głód już dokuczał przecięż krzyżacy wszystko znosili w nadziei nadchodzącćj:zimy,' która koniee oblężeniu położyć miala..: Większy nierównie miał Kłopot Henryk Plauen z zaciężnyni żołnierzem, który dłużćj głodu znieść niemogae: domagal sie ze wrzawą, albo o wyciągnienie z zamku;ża' pozwoleniem królewskićm, albo o zdanie się na łaskę, Henryk rozrzuciwszy hojne upominki zaledwo i to z niesłychaną trudnością zatrzymał ich do dni pietnastu pod warunkiem, 2e skoro te upłyną, króla posłali z oświadczeniem: Ze warownią poddadzą byle im wyliczył 40,000 czerwonych złotych. Władysław spodziewał się i bez straty tak wielkich pieniędzy zamkiem dobrowolnie owładać, opuścił nadarzającą się zręczność i kazał odpowiedzieć że przybył dobywać ale nie kupować twierdze pruskie. Witold pod pozorem iz wojsko jego ginie od biegunki, żadną prośbą od powrotu do Litwy zatrzymać się nie dał203. Po nim Ziemowit i Janusz książęta mazowieccy ze wszystkiemi hufcami swojemi z obozu królewskiego odeszli, co dziwnie wojsko królewskie uszczupliło, nakoniee sami Polacy krnąbrnie i gwałlownie dopominaé się puszczenia do domów poczeli. Znaczna była część panów którzy w żaden sposób nie radzili zaprzeslawać oblężenia, okazywali najjawniejszemi dowodami, Jakie szkody na królestwo spłyną skoro król s pod Malborga odstąpi. Miasta i zamki już zhołdowane wnet do krzyżaków powrócą, ani le załogi które ich obcenie strzegą, nie zdołają utrzymać ich w wierności i najsławniejsze zwycięztwo, jakie za pamięci ludzkićj nie zdarzyło się w całćj Europie, wniwecz się obróci. Wiełu właściwie rzeczy widząc przekładali to w obszernych mowach, ale nikt gorliwićj nad Mikołaja podkanelerzego koronnego, klóry liczne dowody łzami popierał, i król Władysław był tegoż. zdania, mocno bowiem pragnął albo zdobyć, albo przez poddanie opanować tę twierdzę i tym końcem jeszcze oblężenie na dwa miesiące przeciągnąć, przehonany że: w tym przeciągu czasu zamek niedostalkiem żywności y która jak to dobrze wiedział, oblężonych trapila, niewątpliwie zhołduje. Atoli większa część panów, którym przywiązanie do domów milsze ivważniejsze było nad powszechne dobro, powtórnemi namowami odstąpić od oblężenia radzili. W ich liczbie Andrzej Tęczyński niemogae dłużćj wyirwaé w tęsknocie po rzadkićj piękności małżonce swojej204, prócz przyczyń klóre na radzie przekładał, postarał sie jeszcze 'puszczeniem fałszywych po obozie wieści, wzniecić w nim wrzawę i zaburzenie. Zmyślił bowiem, że Zygmunt król rzymski i węgierski z gór karpackich od pogranicza ziemię krakowską pustoszy, wrażał iż właściwićj. było własność swoję od nieprzyjaciela, zasłonić, niżeli cudzćj szukać. Król Władysław. długo. ważąc co przedsięwziąść, nakoniec nicsfornością i zgielkiem wojska zniewolony 47 września (2) budowle które do dłuższego oblężenia był przygotował, oraz ciężary przewieźć się niemogace spaliwszy, od, Malborga z obozem ruszył, bolejac nad klęskami, które w przyszłości przewidywał, do tego stopnia, iż w tym odwrocie podobniejszym był do zwyciężonego, niż do zwycięzey. Uważano to nicjako za cud i jawny znak nieszczęścia, że koń cisawy który go podczas walnćj bitwy nosił, gdy od Malborga odstepujae
E chciał go król dosieść, chociaż był świeżym i żadnego wprzódy znaku choroby nie dawał, nagle padł trupem. Smutna i żałośna była ta droga Władysława. Od. stąpiwszy s pod stolicy zakonu przybył do obronnego zamku Sztum, w którym zostawił rzadzea Andrzeja Brochockiego dzielnego męża i wiełu rycerskiego stanu ludzi ze swoich dworzan, aby korzystając z blizkości miejsca, uslawicznemi najazdami małborgskich krzyżaków trapili205.
Urządziwszy lu wszystko należycie, tegoż dnia do Kwidzyna zdążył, gdzie go Henryk biskup pomezański z największą czcią przyjął. Stamiąd wyjechawszy o pólmili obóz zaloczył i przez dwa dni zajmował się w nim załatwieniem spraw pruskich. Do Radzynia206 późnićj obóz pomhnieto, które to miasto od czasu walnćj bitwy przeszło pod władzę królewska; zamek oblężony był od żołnierzy polskich, gdyż Lrzyżacy dzielnie go bronili tak, iż dotąd nie można
UuUu—— M było go dobyć. Skoro tam król Władysław stanął, wnet ogłosił nagrody dla tych, którzy albo pićrwsi wedrą się na okopy, albo bramy wyłamią; żołnierze rzucili'sie.s taką ochotą do zdobycia téj twierdzy, iż straż krzyżacką mnóstwem pocisków z murów spędziwszy i po:większćj części pozabijawszy, zamek luho warowny w przeciągu pięciu godziu siłą zdobyli. Sąsiedni krzyżacy „' rycerskiego stanu ludzie, podeszłego wieku, widząc Że wszystko stracone, wyszedłszy z wieży wiktórćj się byli zamkuęli, poddali się i broń złożyli. Cała. bogata, „zdobycz we wziętćj twierdzy znaleziona, oddana wojsku..: Król do zamku wjechawszy, poruczył straż nad nim Jaśkowi nazwiskiem Sokoł, rodem Czechowi, mężowi doświadczonej wiary i dzielności. Sławę. zdobytego zamku i pićrwszego wdarcia się na mury: a więc i nagrodę, osiągnęli waleczni rycerze: Dobiesław Oleśnicki, Piotr Chełmiński i Florjan Korylnicki. Podniosłszy obóz, z Radzynia przybył król do Rogoźna, stamtąd do Gołubia (9) i wtém miejscu przeprawiwszy się przez rzekę Drwęcę, która ziemię pruską od dobrzyńskićj odgranicza, wojsko rozwiązał, sam pod Ciechocinem po moście, który s Płocka Wisłą w dół spuszczono do Raciąża przybył (2), skąd do. "Torunia powtórnie Wisłę przepłynąwszy, zaje-207208 dnicy i obywatele, albowiem gdy wchodził, duchowieństwo i lud znajomy ów śpiew nucili: Twoja jest potęga i twoje jest królestwo Panie! Lud odprowadził go aż do zamku z największą radością, którą późnićj przerwała śmierć Jaśka Sokoła starosty radzyńskiego, s trucizny podanéj w rybie na uczcie u jednego z mieszczan209.
Opuściwszy "Toruń, Władysław naprzód do Nieszawy210, potem do Inowrocławia warownego miasta i zamku przybył; i tam królewską stolicę swoję założył, aby w tćj blizkości mógł swoich w razie potrzeby zasilać, gdyż Henryk Plauen dowiedziawszy się że król Prusy opuścił i wojsko rozwiązał, wolny od wszelkićj obawy ogłosił się wielkim mistrzem211. Dla niezrównanych bowiem jego zasług, dla tego, Ze sam jeden niemal swojémi przewagami upadający zakon dzwignal, krzyżacy po rozmaitych stronach rozproszeni, przyzwoleniem swojém utwierdzili go pa tém dostojeństwie. Naprzód więc nowy mistrz oderwane miasta skłaniać począł, aby wracały pod rządy zakonu, co po większej części pomyślnie poszło; późnićj: najtroskliwiéj zajął się zebraniem pieniędzy na opłacenie: żołdu; tym końcem, obszerne posiadłości zakonne w Czechach, s których miał rocznego dochodu 4,000 czerwonych złotych, przedał królowi czeskiemu Wacławowi za 145,000 czerwonych złotych212; od Gdańszczan którzy jawnie, oderwawszy się od króla, na stronę zakonu przeszłi, pożyczył 100,000 czerwonych złotych, te pieniądze wysłał do Niemice dla zebrania zaciężnego wojska, w czćm cesarz Zygmunt wspierał go z największą gorliwością, usilnie bowiem sprawę krzyżacką i pieniądzmi i ludźmi wzmagał.
Skoro to wojsko do Pomorza zdążyło, krzyżacy pomnożywszy swoje siły, miasto "Fuchole po krótkićm dobywaniu opanowali. (2), trudniej im szło ze zdobyciem zamku bronionego przez królewską załogę, którćj Władysław chcąc przynieść odsiecz podobnież zaciężnego żołnierza zgromadził i w Koronowie zebrać się mu kazał. O czćm skoro krzyżaków wieść doszła, wnet na zniesienie lego wojska, nimby w dalszą polege, urosło, ciągnęli. Piotr Niedzwiecki herbu Starykoń hetman królewski wysłał dwóch jezdzców213 dla języka, jaki był stan nieprzy jacielski; ci gdy nieostróżnie do nieprzyjaciół podjechali, wpadli im w ręce i zapytani o siły królewskie odpowiedzieli, że były szczupłe i złożone z dorywczo spędzonych wieśniaków; krzyżacy lekce je wa-
23e, jednę tylko część swojego wojska na ich zniesienie wyprawili. Lecz. gdy jakby na pewną zdobycz z zapałem i odgróżkami pędzą, ujrzawszy świelne wojsho: polskie; s popłochem cofnęli się na uprzednie stanowisko. - Hetman królewski o milę od Korónowa łeżący, niedługo czekając, dnia 10 października, na święty Gereon, sprawiwszy hulce swoje, na przerażonego już nieprzyjaciela pod znakami wywiodł. Krzyżacy walki nie unikali i podobnież w bojowym szyku przeciwko Polakom staucli. Naprzód Konrad Niemcz214 dworzanin cesarza Zygmunta, wielkim głosem wyzywał kogokolwiek na rękę; wyjechał przeciwko niemu z szeregów królewskich Jan Szczycki (2) i uderzywszy włócznią na wylot go przeszył. Wnet starto się zapalezywie z niemniejszą odwagą jah nienawiścią. S początku walczono z równym szczęściem aż: do znoju obustronnego wojska, dwakroć' za spólną zgodą zawieszono walkę dla wylchnienia, dopóki w trzecićj, potężnie wznowionćj bitwie, zgładziwszy naprzód chorążego, Polacy krzyżaków i cesarskich w krwawćm zwycięztwie nie złamali i do ucieczki nie zmusili. Rzeź była straszliwa, roczniki wspominają że wówczas 8,008 nieprzyjaciół zabito, wzięto wielu znakomitych mężów, między którymi najwyższego wodza Michała wojta Nowej-Marchji215
S krzyżaków i dworzan cesarza Zygmunta, oprócz poległych, byli Frankowie, Szlązacy, Bawarezykowie, "Turyngowie, Czesi, Sasi, Szwaby i wielu Niemców nadreńskich, między którymi uczyniwszy wybor, szesćdziesiąt wozów napełniono co zaenicjszymi jeńcami i posłano ich na tyluż czworokonnych zaprzęgach przez Bydgoszcz do Inowrocławia, gdzie jakby w tryumfie, oprócz wielu innych pieszo za wozami idących jeńców, stawiono ich przed Władysławem Jagiełłą. Król przyjął wszystkich posilną wieczerzą, rannych właściwemi Ilekarstwami opalrywać kazał. W wojsku polskićm Sędziwoj Ostrorog herbu Nałęcz i Maciej z Labiszyna Okszyc, s których pićrwszy był brzeskim, drugi poznańskim wojewodą, oraz wielu innych znakomitego rodu mężów s téj bitwy świetną sławę waleczności wynieśli; wszystkich atoli przewyższył Mikołaj Powala, od którego ja ród mój po matce wywodzę; ten hufce przeciwników w zdumiewającym sil popisie, szczęśliwie i wielckrotnie łamał (1).
Nazajutrz wziąwszy od wszysthich słowo, którém każdy z nich obowiązał się w czasie i miejscu oznaczoném ślanąć, kcół jeńców uwolnił, tylko najwyższego wodza sił krzyżackich Michała, pod strażą
PZ na zamek chęciński odesłał. 'Tym sposobem sprawa królewska dźwignięta; po griinwaldzkiej bowiem bitwie, przez;całe trwanie tej. wojny, większćj nad te świeżą horonowska, potrzeby nie było; ani krzyżacy, tyle razy i w tylu bitwach nieszczęśliwie z wojskiem królewskićm walcząc, odważyli się więcej w pole. wystąpić, tylko sprawy swojćj w podjazdowych utarczkach bronili. Mogliby Polacy odzyskać wszystko co za Wisłą od króla do zakonu przeszło, gdyby natychmiast zwycięzcy, po té] szczęśliwej bitwie, pod Tucholę i ku Pomorzu obóz pomknęli, lecz udawszy się wnet po wygranej z jeńcami do króla, nierozważnie najdogodniejszą pore strwonili; krzyżacy zaś z nićj korzystając, Nawire Żołnierza z dobrzyńskiego i wielu innych zbiegów polskich, tudzież Niemców po polsku, umiejących umyślnie powiazali, 3 tak shrepowanych przed zamkiem tucholskim, którego załoga królewska broniła, na widoku starosty zamkowego. Janusza z Bzozogłów stawią216. Mniemani jeńcy donoszą, że wojsko królewskie pod Koronowem zbite, Że tu widzą część jeńców polskich, inuych do Świecia i do Malborga prostszą drogą popędzono, radzą więc abysię poddali, bo po zniesieniu tego wojska. królewskiego żadućj już odsieczy spodziewać się nie mogli, gdyż król Władysław na odgłos przegranéj bitwy, w skwapliwéj ucieczce cofnął się w glab kraju. Rozkazano więc zbiegowi Nawirze i innym zmyślonym jeńcom blizéj pod zamek podejść i zaręczyć, że wszystko co mówili było szezerém, że siły królewskie do szczętu zniesione i że Zadnéj już w nich nadziei pokładać nie można. Starosta tucholski zasmucony tą wieścią, wchodzi w układ s krzyżakami o wolne wyciągnienie z zamku z ludźmi iich własnością.. Złudziło go to kłamliwe oszukaństwo; nieprzyjaciela więc do warownego zamku wpuściłi do Inowrocławia do króla, właśnie w tenczas przyjechał, kiedy największa radość z otrzymanego zwycięztwa panowała. "Tam zgryzota ze wstydu i żalu płochćj łatwowierności, do grobu go wtracila.
Wielki mistrz pruski Henryk Plauen przerażony haniebną klęską swojego wojska, posłał do Niemiee po nowe zaciągi. Osobliwą ku zakonowi życzliwością powodowani Eberhard biskup wiireburski i Jan książe monsterberyski217, przyprowadzili z sobą na tę wojnę znaczne siły ze Szląska i głębszych Niemiec pod Tuehole. "Pu nową wielki mistrz gotował wojne, a tymczasem niespodziewanémi najazdami granice królestwa trapił. O czćm Władysław Jagiełło przekonawszy się i sam nowe wojsko zgromadza z ziemian wielkopolskich, obowiązanych własnym nakładem wojnę służyć, ilekroć król osobą swoją na nią wyciąga. Ruszył więc na tę wyprawę szlachtę z ziem póziańskićj, wieluńskiej, łęczyckićj, kujawskićj, sieradzkiej i: dobrzyńskiej, która gdy na rozkaz królewski stanęła w Bydgoszczy, wnet i Władysław tamże:przybył (1) i Piotra Szafrańca podkomorzego krakowskiego hetmanem wszystkich wojsk mianował, który pomknąwszy obóz pod Tucholę, wysłał naprzód oddział GOO jazdy dla wywabienia nieprzyjaciela z za murów, sam z glównémi siłami zaczaił się na zasadzec. Krzyżacy i Niemey ujrzawszy w blizkości nieprzyjaciela, wypadają z zapałem i wrzawą, Polacy ledwo począwszy ularezhe w rozsypee uciekają, Niemcy gonią ich aż do miejsca zasadzki, którą postrzegłszy, wzajemnie pierzchnęli. Gdyby wlenezas wódz polski dał znak do pogoni, całe to wojsko mogło być w iym dniu zniesione, lecz gdy Szafraniec rozmyśla co począć i podobnejże Ięka sie zdrady, tak długo żołnierza w nieczynności zatrzymał; aż. póki Niemców skwapliwie i nieporządnie uciekających nie postrzegł, wówczas dopiéro ścigać ich rozkazał. A lubo wielu nieprzyjaciół w pogoni pozabijano, wielu też przy wejściu do bramy zginęło poduszonych w ścisku takiego tłumu, wielu polonęło w blizkich wodach i rowach, wielu jednakże schwytano. Między ostalniemi. było pięciu dowodzców wojskowych, inni w ucieczce pominąwszy mury zamku tucholskiego, aż do Chojnie zbiegli i znakomite Polakom zwycięztwo zostawili. Szafranice szczęśliwie tę utarczkę odbywszy, łupami nieprzyjacielskiemi i zdobyczą obciążony, około zachodu słońca z Tucholi do Bydgoszczy cofać sie począł. Było to na samym nowiu a więc noc następna nieco ciemna, co dało powód że wojsko zbłądziwszy, z wielkićm znużeniem i' o głodzie ledwo przez całą noe mile drogi zrobiło, nazajutrz dzień był mglisty „zasłonił je przeto od nieprzyjacielskićj po-: goni tak, że do Bydgoszczy bezpiceznie przybyło. Król Władysław powróciwszy do Inowrocławia i dowiedziawszy się o pomyślnym wypadku bitwy, przewidując, jak w istocie było, że szlachty w polu długo nie utrzyma dla zbliżającej się zimy, chyba kicdy osobiście do tego ją zachęci, zwrócił drogę ku Bydgoszczy, wszakże nim tam zdążył, już większa część wojska rozjechała się do domów. Umyślił był król Tucholę obledz i krzyżaków wojną nękać, pozbawiony aloli tćj nadziei, do Inowrocławia wrócił218, gdzie gdy jeńców przed nim stawiono, wziąwszy od nich rycerskie słowo, że w innym czasie i miejscu jawić się będą, wolno ich puścił.
Tymczasem Henryk Plauen mistrz zakonu pruskiego, widząc przedsięwzięcie swoje pod "Tuchola daremném, w innej części Prus pod zimę wojnę toczyć począł. Andrzéj Brochocki starosta królewski na zamku sztumskim ustawieznémi wycieczkami cały kraj około Malborga nawiedzał, co Ilenryka zmusiło do ścisłego oblężenia tćj twierdzy. Dobywal jj przez półtora miesiąca z największą natarczywością, z niemniejszćm męzlwem załoga królewska okopów broniła i już Henryk straciwszy wszelką nadzieję opanowania zamku, miał się do odwrotu, gdy (niewiadomo z przypadku czy umyślnie) najmocniejsza wie- '
ża, w klórćj prochy do dział i większa część żywności oraz wojennych zapasów złożonych było, nie spodzianym pożarem spłonęła, s tahiém niebezpieczeństwem oblężonych, że o utrzymaniu zamku zrozpaczali i Henryk o mało mocą go nie dobyl; wszakże Polacy za drewnianémi szańcami i parkanami na predee skleconćmi, mężnie bronili sie, aż dopóki go: niec za pozwoleniem Henryka do króla wysłany, który go o tym niespodzianym przypadku uwiadomił, nie wrócił, i rozkazu im nie przyniosł, ażeby żołnierze z nieprzyjacielem w układ weszli, oraz zastrzegłszy bezpieczeństwo. osób i. własności, z zamku ustąpili. "Tym:sposobóm Henryk Sztum opanowawszy, z obozem. przeniosł się pod miasto i zamek Radzyń. Za piérwszém:zblizeniem się, mieszczanie miasto poddali; twieidza broniona była przez załogę królewską na: dobywaniu któréj wielki mistrz póltora miesiąca strącił, nakoniec zwątpiwszy o jéj dobyciu z niesławą odszedł; wszakże krzyżacy miasto osadzili. Na zniesienie ich załogi i na splądrowanie miasta, Zolnierze. królewscy, posyłają do Wojciecha Malskiego sta-. rosty brodnickiego s prośbą o dostarczenie posiłków, wzywając go na pewny zysk ze zdobyczy. Starosta brodniehi z częścią wójsk natychmiast przylatuje, załoga królewska wsparta tym posiłkiem z zamku do miasta. wpada, w ciasnych ulicach krwawa powstaje bitwa.s. krzyżakami i mieszezanami, nakoniec wszelki opór pokonany, miasto zrabowano i spalono, wielu: krzyżaków imieszczan pobito i wzięto, tych wszystkich Wojciech Malshi z bogatą zdobyczą i łupami z soba:uprowadzil do Brodnicy.
"c Znajdując się jeszcze pod Radzyniem wielki mistrz zakonu przez częstych posłów i listy z mieszkańcami Torunia i Gdańska znosić się począł, aby mu miasta swoje. poddali, przyrzekając przebaczenie za odstępsio, sam nawet usprawiedliwiał ich oświadczając:. 2e dobrze i przezornie uczynili, końcem odwrócenia do czasu srogosci niepr zyjacielskićj, po owój nieszezesnéj. „pod. wsią Grünwaldem bitwie, gdzie siły krzy. żackie tak straszliwie zachwiane zostały; nadlo przy-
Примечания
202 (место знака в тексте не установлено) Długosz ks, M str. 281 mówi o 30,000 czerw. złotych, Wapowskiemu zdawać się mogło niepodobieństwem, aby:jeden człowiek taką ilość pieniędzy, bez zwrócenia na siebie uwagi, mógł przeniesé, dla tego ją z domysłu o dwie części zmniejszył. Baczko wolno będzie Czechom zdać zamek malborgski królowi Władysławowi. W ciągu tego czasu Czesi do
3 str. 21 dorozumiewał się że pieniądze były przesłane w wexlach, Voigt (Gesch, Marienburgs str. 278) stwierdza to znalezionemi w Archiwum królewieckiém dowodami, że zakon w owych czasach już miał związki wexlowe z Amsterdamem, Gandawą i t» d. Ilość 30,000 czerwonych złotych podają spólezesne rachunki,
203 Długosz ks. 11 str. 281 pisze że Witołd wyruszył 11
września.
204 Podług Długosza ks. 11 str. 283 Anna z Kraśnik córka Dimitra podskarbiego nadwor. kor. z domu Gorajskich. ^ 992) Niewiadomo dla czego Wapowski odwrót s pod Malhorsga o' dwa” dni. przyśpieszył, kiedy Długosz wyraźnie mówi że woj- -sko' polskiewyruszyło w piątek przed ś. Mateuszem 19 września.
W r. 1410 uroczystość tego ś. Apostoła przypadała w niedzielę 21 września. Ob. ks. 11 sie. 284.
205 Długosz ks. 11 str. 285 imiona niektórych z nich zachował. Byli tam Hanko Chełmski, Kagnimir "Tuchowiecki, Jan Goły, Pakosz Bystrzanowski, Piotr Cebrowski, Benjasz Goworzyński, Bartosz z Trębowli i inm.
206 Podług Długosza 21 września, chał (3 ^ gdzie Bozką niemał cześć składali mu urzę-
207 (место знака в тексте не установлено) We środę 24 września. Długosz ks. 11 str, 287. 7"(2)'W. sobotę 27 września. Dług. łamie,
208 (место знака в тексте не установлено) W niedzielę 28 września, Dług. łamie.
Dziese. T. I, 53
209 Długosz (ks. 11 str. 287) s pochwałą tego wojownika
wspomina, Król kazał go uczciwie pogrześć, syuów jego Mikoła-.8 i Jarosława wziął ua opiekę i w Krakowie dał im świetne wychowanie, poleciwszy ćwiczyć ich w językach łacińskim, uiemieckim i w naukach, kfóre uajwięcćj umysł kształcą. O przewagach Jana Sokoła we własnej ojczyznie, ob. Tomasza Czechoroda Mars Moravicus. 1671 w Pradze fol. ua str. 441—-449.
210 Podług Długosza ks. 11 str. 288 król przepędził w tém mieście niemal cały tydzień; w sobotę 4 paździeruika wyjechał z Nieszawy do Inowrocławia.
211 Podług Voigta t. 7 str. 127 wybor hrabiego Henryka Plaueu odbył się w Malborgu duia 9, listopada,
212 Kromer na str. 274 wyd. 1589 zowie te dobra Chomentowskie, wszakże nie objaśnił błędu albo Długosza, (ks 11 str. 285) albo jego przepisywacza, błędu który i Wapowski popelnił, co do ilości dochodu; ten był nader mały aby odpowiadał poXyczoudcj iściźnie, gdyż Długosz pisze: Że dobra były tylko zastawione i aż do jego czasów uiewykupione przez krzyzaków.
(3; Dzień zdobycia Tucholi niewiademy, Długosz ks. 11 str. 288 mówi: że podczas pobytu królewskiego w Nicszawie, ostatnich dni września, goniec s ią wieścią przybył do Władysława Jagiełły, który dnia 5 października następny list do mieszczan tucholskich i chojniekich wysłał: „Władysław z Boźćj łaski i t. d. szlachetnym i przezornym ziemianom i inteszezanonm tucholskim i chojnickim łaski i wszelkiego dobra. Przezorni i szlachetni, doniesiono nam
Ze za poduszczeniem nieprzyjaciół naszych odstąpiliście od hołdu przez was nam wykonanego; że znowu pragniecie pod rząd nasz wrócić, byleśmy wam przebaczyli. Niech, więc catéj powszechności waszej będzie wiadomo, że dla tych wszystkich, którzy do nas i do wierności nam ślubowanej powrócić zechcą. oraz statecznie przy nas wytrwać zamierzają, okażemy się wspaniałymi i łaskawymi; że ich wykroczeniu pobłażać chcemy i am ma ich osoby, ani na majątki zadnej kary i zemsty nie wywrzemy 5 bylebyscie dla większego dowodu waszej wierności, wszystkich krzyżaków i Czechów, którzy w mieście i po dobrach waszych leżą, uwięzić chcieli, a tak tych jeńców, jakoteż samo miasto na rzecz naszę wiernie zatrzymali i tak dłago zachowali, dopóki ludn naszego do was nie podszlemy. Jeżeli zaś inaezéj postąpicie, cokolwiek się z wami przydarzy, nie powinniście nam przypisywać; sami siebie i potomstwo swoje w zgubę wirącicie. Dan w Inowrocławiu w poniedziałek przed ś. Jadwigą (5 października) 1410 r. Za sprawą pana Konvada v, Frankenberg. (Raczyński Kodex dyplomat. lit. str. 116).
213 Tomasza Szeligę z Wrześni Rożyca, podkomorzego sicradzkiego i Mikołaja Dębickiego herbu Gryf. Długosz ks. 11 str. 289.
214 Szlązak. Dług. ks. 11 str. 290. + 42) Herbu Doliwa, tamie
215 Michał Küehmeister von Sternberg.
(1? Voigt t, 7 str. 121 zarzuca Długoszowi polską chetpliwość że to gwycięztwo wspaniałe wystawił; ale szczegóły podane przez naszego dziejopisa są tak dokladue, iż niegodzi się powątpiewać o jego rzetelności. Porówu. Długosza ks. l1 str. 290—294.
i
216 Porówn. Bielsk. str, 266,
217 Ostatni s téj dzielnicy Piastów szląskich, poległ w bitwie wilhelmsdorfskiéj przeciwko Hussytom 27 grudnia 1429 r. był żouaty z Elżbietą córką Spytka z Melsztyna wojewody krakowskiego. Ob. Sommersb, Script. Rerum Silesiacar. t, L sir. 386.
"77 (0) W poniedziałek 27 października. Ob. Dług. ks. 11 str. 296. Dniem przed wyjazdem z Inowrocławia, Władysław Jagiełło pisał następny list do Henryka Plauen tchnący najzacniejszem uczuciem ludzkości, godny wielkiej duszy ojca i rządzcy szlachetnego naródu: „Władysław z Bożej łaski król polski, najwyższy, Książe litewski, pan i dziedzie Rusi i t. d. Wielebny, wysoce üroe dzony. Z dojrzałą uwagą zastanowiliśmy się nad listem który do naszego majestatu pisaliście s prośbą: abyśmy jeńców, przez dworzan naszych w bitwie dnia 10 października stoczonej, wziętych, raczyli na słowo uwolnić. Upewniacie nas, że na podobneż przyrzeczenie lub rękojmią gotowi jesteście oswobodzić poddanych naszych, zagarniętych przez wasze wojska. Nie tajno wam, że za przyczyną waszą. i s pobudek zwykłego w toczeniu wojen a chwalebnego chrześcijańskiego obyczaju, wszystkich jeńców zdobytych tak, w rzeczonej, jako i w dawniejszych bitwach, na ich słowo i obietnicę: darowaliśmy wolnością, zakreśliwszy im tylko pewny dzień, na którym stanąć, przed nami powinni. Wszakże komturów
innych braci zakonu, przez dworzan naszych z bitwy przywiedzionych, a za którymi szezególniéj przémawiacie, nim nas pisanie wasze doszło, uwiadomieni o niewymowném okrucieństwie, z jakiém ludzie wasi z jeńcami swymi a naszymi poddanymi postępuja, rozkazaliśmy do obozu naszego tu sprowadzić. Któż bowiem od wieków słyszał, aby jeńców chrześcijańskich s tika nieludzkością dręczyć, z jaką naszych ludzi w niewolą wziętych, postrachem śmierci, srogim mieczem i innémi mak rodzajami, s pogardą ehrze- $cijanskiéj pobożności, karać zamierzaeie? Przecięż musicie wiedzieć, że nierównie większą liczbę, niż wy naszych, waszych jeńców posiadamy, a jednak żadnego bezbożnego tyraństwa dopuszczać się nad nimi nie ML chyba nas do tego, od ezego zawsze byliśmy dalecy, wasz przykład skłoni a raczćj zmusi, od chwili, w któréj zaczęliście znęcać się po tyraüsku nad poddanymi naszymi. A więc żądamy was jak najusilnićj i upominamy: abyście wszystkich naszych jeńców wypłacając się wzajemnością, wolno puścili, Niegdyś niższe jeszcze urzędy piastując, zawsze mieliście w obrzydzeniu rozlew krwi ludzkiej, dzisiaj posiadając rozleglejszą władzę zakazania podobnych okrucieństw, pozwalacie mieczem ścinać naszych jeńców, jakby wskazując co i z waszymi czynić nam pozostaje, czego nakomiec chwycić się nam będzie potrzeba, jeżeli nadal od tak bezecnego zwyczaju nie odstąpicie. Zresztą piszecie do nas że chcielibyście Jarosława chorążego poznańskiego w pewnej bitwie pod Złotowem wziętego wymienić za wójta Nowej-marchji (Michała Kiichmeister Sternberg), który jest jeńcem naszym, ale wiedzcie, że pomieniony Jaroslaw przez tego który go był pojmał, bezwarunkowo i bez żadnej obietnicy lub obowiązku już jest na wolność puszczony. Dan w dzień ś, Kryspina (25 pazdziernika) r. 1410. Na niniejsze pismo przez tegoz gońca dajcie nam,odpowiedź. Za sprawą Dionyzego sandomirskiego i kruszwickiego kanonika, protonotarjusza nadwornego. Wielebnemu? wysoce urodzonemu Henrykowi s Plauen, komiurowi świeckiemu, namiestnikowi w. mistrza zakonu teutońskiego w Prusiech, Ob. Ed. Raczyńskiego kodex dypl. lit. str, 115.
218 Według Długosza ks. 11 str. 298 na dniu 2 listopada.