Книга вторая. Часть 1 из 10: оригинал
Книга вторая. Часть 1 из 10. С. 106-125. Польский текст издания 1847 года.
Księga druga
Król Władysław poruczywszy Witoldowi książęcin litewskiemu rząd Litwy w r. 1392, i zabawiwszy nieco w Wilnie, odjechał z krółową do Polski. Krzyżacy zaś, skoro się dowiedzieli o odjeździe królewskim, zebrawszy wojsko pod dowództwem Kngelbarda90 marszalka pruskiego, do tego kraju wiargnąć zamierzając, pod zamek Johannisburg przybywszy, rycerskie stały tam zastawili91 i po obfitej
"hezéie 'w granice Łitwy weszli. Wnet Suraż oblę- 'Zono; zülopa ' nieprzyjaciół ujrzawszy,. wycieczkę na nich uczyniła, ale dla przemagajaeéj liczby z wielką "klęską i stratą w ludziach nazad do zamku odparta. Znajdował się przypadkiem | w Śurażu Henryk książe mazowiecki szwagier | Witołia, który widząc swoje Łufce' zmniejszone, okałając się ucieczką, ku Mazowszu doge obrócił; żołnierze ' żaś na załodze pozostali 1 w zamku schronieni upadłszy nt sercu,, póddali: sie dobrowolnie. Krzyżacy zniszezywszy te część 'Litwy hazad odeszli, | Wkrótce ' pol W'erher "Tetlingen kónitur-zákónü- nowe zelirawszy wojsko; żanki Bart ten i'Slramel zdobyl | okoliczne włości spłądrowaszy:, ' 51000 jdńców do Pruss uprow: adzl - 0c5-/
W roku rastépnyin nowe rozruehy Litwa: miólać "poczęły, 'albowiem ' Skirgietfo brat "królewski oburzoAy, że Witołd przewyższył go i władzą książęcą | i taslią królewską, do ótwartych przyszedł'z nim: zalargów i Litwa jakby, na dwie części rozdarta zgułć: mi szarpana. była stronnictwami.. Aby 4o złe przytleniić, natychmiast: król ' razem z królową Jadwigą udał się do Litwy, w walnym zamiarze pojednanią między sobą braci. Wezwawszy ich. du. siebie, przy. czynućj pomocy.. królowej Jadwigi, -która. przekładanych krzywd, rozjeinezynia Być chciała, pokój między nimi ustalił, i nadal postanowił: ahy uczynić i umysł Skirgiełły ukoić, do księstwa kijoweskiego, które z ręki królewskićj trzymał, dodano mu jeszcze Starodub, Krzemieniec i Stare Troki, oraz zamki po obudwóch brzegach Dniepru położone. Tym sposobem Władysław Jagiełło sprawy litewskie załatwiwszy do korony z królową powrócił (D). —
Około tego czasu Elżbieta matka Wacława i Zygmunla z klórych pićrwszy był królem rzymskim i czeskim, drugi zaś węgierskim, Życie zakończyła (2). Matka jéj była córką Kazimierza W.
Wacław król rzymski i czeski, Krzyżaków zakonu pruskiego, którzy po całćm królestwie czeskićm za mki i obszerne włości posiadali, jako państwu jego rzeczypospolilej chrześcijańskićj mnićj użytecznych, uchwałą z krajów swoich wyrugował92.
Gdy się to gdzieindzićj dzieje, Witold twierdzę Barteo przed rokiem w Litwie przez Krzyżaków zburzoną, posławszy rzemieślników, do dawnego stanu przywrócić rozkazał; o czćm dowiedziawszy się mistrz pruski wojsko zebrał i poruczywszy nad nićm dowództwo Wernerówi "Tetlingen marszałkowi, do Litwy wyprawił. "Ten przebywając Niemen znaczną część żołnierzy. stracił, wszakże zamck świeżo przez/ Wi. tołda naprawiony, znowu szturmem zdobył, złupił i spalil; dokonawszy zaś swego zamiaru nazad do Pruss powrócił. "Tegoż lata znowu pod rządem Wernera, wielkie wojsko wzmocnione posiłkami Francuzów i Niemeów, (między tymi ostatnimi znajdował się hrabia Wirtemberski (1), do Litwy wtargnelo i przebywszy Niemen na łodziach mieczem i ogniem Źmudź spladrowalo, wiecéj niż 400 Zmndzinów w niewolą zaprowadzono. Konrad Wallenrod pomyślnie tego lata wojowal, lecz sam okropuą śmiercią zginął (2). Po nim głosami komturów obrany, rzady objął Konrad Jungingen93.
W Polsce król Władysław był spokoynym, aby jednak i w tym roku coś pamiętnego uczynić, rozkazał mury zamku krakowskiego, które były dosyć nizkie wznieść wyżćj; dla czułszćj nad nićmi straży ustanowił ludzi stanu rycerskiego nazwanych burgvabimi, przeznacz ył dla każdego z nich konia i Żołd podwyższył (4. Klasztor też częslochowski N. Panny m
(b Eberhard V. Ob. Voigt t. 6 str. 9.
(2). Ob. Voigt L. 5 sw. 720 osobny dodatek otym w. mistrzu zmarłym r. 1393 lipca 25,94 który Władysław opolski i dobrzyński książe niedawno założył i dosyć szczupło uposażył, król Wladysław nierównie ohazaléj zabudował i hojnie wzbogaeil, nadawszy zakonnikom reguły pustelniczej miasleczko Częstochowę z wielu wsiami i dochodami królewskiemi; dzisiaj to miejsce jest wslawione wielkim napływem pobożnych. SUI | «> Gdy król Władysław dając znakomite dowody pobożności to czyni, Konrad Jungingen wielki mistrz krzyżacki, ściągnąwszy potezue wojsko, wczwawszy na pomoc liczne zastępy Francuzów, Anglików i Niemców, ze zdumiewajaecm umysł przygotowaniem do wojny, Litwę najechał. Za pozór służyło przywrócenie.. H.: książęcia Swidrygielly (!) do ojczyzny, rzeczywistym95 celem było podbicie: orężem Litwy. Zamki wileńskie opatrzone silną. załogą,. naprzód. obegnał i nalarczywie po wielehroé. dobywał; książe Witołd okoliczne pola zajął, Litwinów, Zmudz i Rusinów do broni wzywał; król też Władysław znaczne posiłki z Polaków na wielki zołd zaciągnionych, przysłał, prócz tego wielu; znakomitych mężów dla podobania się królow i własnym nakładem na te wojnę przybyło. Z nimi toi z innymi, Witołd w dzień i w nocy Krzyżaków podjazdami nękał, wysyłanych z obozu po żywność lub inne potrzeby chwytał i wszystko w około nieprzyjaciela niszczył, tak dalece ze wielki mistrz Konrad z calém swojém wojskiem zdawał się raczćj być o blężonym; w obozie zaś dociskał go największy niedostatek chlćbów i karmu dla koni. Nakoniec Konrad większą część jazdy wysłał w pole dla dostania żywności, dowódzca jazdy witołdowej stoczył z nim bitwę, lecz lubo z małą swoich stratą pr zelamany, cofnąć sie zmuszony z0stał, Krzyżacy zaś po tém' zwycięztwie nieco żywnoei do" 'obozu wprowadzili. To sprawiło że zamki wileńskie | przez dwa miesiące były w obłężeniu, gdy aAoli Konrad postrzegł że zdobyć ich nie może, książe zaś "Witold obóz jego codziennie napastował, widział się być zniewolonym obóz zwinąć i nic niesprawiwszy do Pruss,wrócić. Wszakże gdy wszystkie drogi wojskiem
Moldowem. osadzone, mosty pozdejmowane, lasy za- | awalone ujrzał, gdy Witold i zezola i z boaną jazdą na każdym kroku na niego na- | tiebezpicezeiisiwami uwikłany musiał dalekiemi manowcami szukać dla siebie drogi, lecz trafiwszy na błota, okropne było pasowanie się śród bagmisk; żołnierze i konie ionely w głębokich trzęsawiskach, robienie mostów narażało na przeciągłą i zgubną zwłokę, bo Witołd zawsze tuż nacierał, tak dalece że żołnierze pruscy ani pokarmem posilić się, ani znuŻonego ciała snem pokrzepić nie mogli, okopanie się tóż w lasach nader trudne; taka więc obóz pruski opanowała rozpacz, że wielki mistrz Konrad targał sobie brodę z Żalu i przeklinał dzień, w którym do Litwy wtargnął. Po tych klęskach wojko niemieckie stratami nadzwyczaj zmniejszone, do Pruss wróciło96- Kiedy Litwa wojną płonie, Zygmunt król wegierski małżonek Marji, rodzonćj siostry królowej Jadwigi, przybył w góry karpackie oddzielające Polskę od Węgier, dla jej odwiedzenia (2). Królowa Jadwiga przyjechała do zamku Riter na jego przyjęcie 1 stamtad przyprowadziła go do Sądecza, gdzie go gościnnie i z radością przyjmowała. Król węgierski po długich i rozmaitych o stame zobopólnych państw rozmowach, zawarłszy wiele zbawiennych postanowień, przyzwoicie przez nią obdarzony, do Węgier wrócił (1).
W Mazowszu książe Janusz niedaleko od granic pruskich budował zameczek () nad rzeką Narwią, miał przy sobie kilka hufców zbrojnych dla obrony, aby krzyżacy robotom nie przeszkadzali. Już blizkim był końca gdy Rudolf i Wallenrod komturowie z Bałgi i Kagnity, niespodzianym najazdem książęcia Janusza schwytawszy, jako jeńca wsadziwszy na koń i uwiązawszy mu nogi pod brzuchem, do wielkiego mistrza Konrada przywieźli. Skoro wieść o tćm uwięzieniu króla Władysława doszła, wnet posłów do wielkiego mistrza Konrada wyprawił, z żądaniem: aby holdownego książęcia korony połskićj uwolni I, jeżeli nie chce Pruss narazić na najzgubniejszą i nieprzejednaną wojnę. Tóm groźnóm zapowiedzeniem wielki mistrz przerażony, natychmiast książęcia Janusza oraz wszystkich z nim ' uwięzionych opałrzywszy na drogę, i dodawszy koni, wolno puścił. Daleko okropniejszy był koniec książę-97 cia trockiego Skirgielly brata królewskiego, który dla wynzdanego okrucieństwa z jakićm srożył się na poddanych, przez olaczających siebie ludzi wyznania greckiego, którego i sam się trzymał, zalrulym pierścieniem przez podczaszego do puhara wpuszczonym, na Wyszogrodzie pod Kijowem życia pozbawiony zosiał. Pogrzebiono go w pieczarach w grobach dawniejszych książąt. Skirgiełło niewątpliwie zmienilby wyznanie, do czego wielokrotnie przez króla brata sweH. - Li go był zachęcany, i ushutecznilby to w Rzymie we-.. E r 4. vh dług uezynionego przez siebie ślubu, gdyby go śmierć niewczesna nie uprzedziła98.
Wacław król rzymski i czeski narażony był w tych czasach na rozmaile zmiany szczęścia. Dla gorszących obyczajów, klóre rozpustą i nałogowćm pijaństwem jeszcze bardzićj upadlał, uwięziony został przez panów i czas niejakiś pod strażą trzymany99, oswobodzony jednak późnićj staraniem Jana książęcia Luzacji i Prokopa margrabi morawskicgo. Wszakże gdy obyczajów bynajmnićj nie odmienia i dochodzi aż do szaleństwa z codziennego trunku, powtóre przez brala swego
Zygmunlta króla węgierskiego schwytany, poruczony został w straż Albertowi książęciu austriackiemu; zkąd uciekłszy na nowo rządzić począł.
Konrad wielki mistrz pruski, zmierziwszy sobie wyprawy litewskie z powodu klęsk doznanych przeszłego lata, w środku zimy gdy jeziora i bagna lodem okryte wołne przejście dawały, wyprawia marszałka Wernera Tetlingen z licznóm wojskiem, na pusłoszenie tego kraju. Rzadko przed tém Krzyżacy tak głęboko do Litwy z tćj strony wkroczyli: Tetlingen bowiem od zamku Neugarten, który znalazł zburzonym przez Litwinów i od rzeki Niemna zagony rozpocząwszy, zwróciwszy potem drogę na prawo, daleko kołując, aż do Lidy przybył. Ukazaniem się jego Lidzianie przestraszeni sami zamek podpaliwszy uciekli, marszałek zas Werner obciążony łupami, nazad bez najmniejszćj w wojsku swojćm straty do Pruss powrócił. Niedługo potém Ulrik Jungingen brat mistrza zakonu i rządzca sambieński, zebrawszy świcże siły zamierzał wtargnąć do Litwy, lecz gdy przybył na miejsce Rossiten: zwane, dowiedział się od szpiegów że książe Witold pod Insterburgiem ogniem i mieczem najokropnićj Prussy pustoszy; przelękniony więc, wyprawy za” niechał, a Wilold wielką część Pruss spladrowawszy, z hogata zdobyczą100 i nieuszezuploném wojskiem do
Litwy powrócił. Pod jego nicobecność, Konrad komtur balgeński wtargnąwszy w granice lilewskie, ziemie drohieką spusloszył, 500 jeńców i inną zdobycz w trzodach do Pruss zapędził; tym sposobem te wojny prowadzone były101.. Bajazet102 syn Amurata cesarza tareckiego picrwszy z Azji do Grecji przeszedł, wnet Tracją i Mezją niższą, którą dziś Bulgarja zowiemy podbił, państwo lureckie aż do Dunaju posunął i Nikopolis stolice Bulgarów na prawym brzegu téj rzeki leżącą, zagarnął pod swoję władzę. Blizkićm niehezpieczeństwem przerażony cesarz konstantynopolitański,103 któremu to tylko miasto w caléj Tracji zostało, wszystko zaś w około Turcy trzymali, wyprawiwszy do panów chrześcijańskich posłów, oznajmił: w jakićm niehezpieczeństwie cesarstwo greckie i wschód zostają, blagal o danie sobie pomocy jeśli nie chcą aby Carogrod stolica państwa wschodniego, wpadł w ręce Turków. Nie tajno im że Jerozolima, Antiochja, i Alexandrja główne miasta wschodu, tudzież Syrja, Egypt, Afryka, znajdują się we władzy Saracenów, że Turcy Ka- padocją, Licją, Cilicją, Pamfilją, Pont, Bitynją, i Azją mniejszą w ciągu ostatnich stu lat nieprzerwanym zwycięztw szeregiem, z niepowelowaną chrześcijan szkodą podbili, a wzrosłszy w potęgę na lądzie i morzu, wziąwszy nad Hellesponiem Gallipoli, wojnę do Grecji przenieśli, że Tracją i Mezją niższą z Nikopolem stolicą bulgarsha w Europie zagarnęli, że sam zamknięty w Carogrodzie, gdy wszystko w około przez Turków jest zajęte, zostaje niemal w oblężeniu i nie może już dlużćj ich przemocy i siłom wytrwać, że prosi o wsparcie, aby nie dozwolili największemu miastu Grecji upadkiem swoim zwiększać potęgi nieubłaganego lyrana, z najwiehszém caléj Europy niehezpieczeństwem. Co jeżeli posiłków odmówią, niech się lehaja ażeby cesarstwo rzymskie i królestwa zachodnie whrótce po upadku Grecji i Carogrodu nie runely. Wzruszyło to poselstwo prawie wszystkich książąt chrześcijańskich, ale najbardzićj Zygmunta króla węgierskiego, któremu sąsiedztwo tój pożogi wichszém groziło niebezpieczeństwem. Wszyscy królowie i książęta chrześcijańscy posiłki wyprawili 1 dowództwo nad całóm wojskiem jemu pornczyli. Z Francji, Hiszpanji Niemiec, Czech i Polski ogromne zastępy napłynęły. Król angielski (1) przysłał syna z wojskiem w krajach własnych zacjagnietém. Jan książe burgundzki, (2) które-, (1) Ryszard II. od 1377. złożony z tronu 1399, umarł 1400. Wapowski myli się, król angielski był bezdzietoy (2) Jan zwany Bez trwogi (Sans peur) książe burgundzki ur, 1371. zabity 1419. go potęga równała się wówczas królewskićj, przybył osobiście do Węgier z silnym oddziałem piechoty i jazdy. Wszystko w Węgrzech wrzało przygotowaniem do wojny, i takie z mnogich ludów i narodów, uzbrojeniem, językiem, obyczajami, i postacią różne napłynęły wojska, jakich nigdy za pamięci ludzkićj przedtćm w Europie nie widziano. Siły w istocie były ogromne, złożone z kwiatu całego chrześcijańskiego rycerstwa; mogłyby nietylko Kałepina, Który mało co przedtém nastąpił po Bajazecie104 ojeu swoim, zwym€——»—»—»—»————— ciężonym i uprowadzonym w niewolą przez Tamerlana, z krajów Mezji i Tracji wygnać, ale nadlo przeprawiwszy się przez Hellespont aż do imienia wszystkich Turków wylępić. Wszakże nie miano wodza htóy« ryby lą mnogością wojska zlanego z rozmaitych narodów rządzić potrafił, bo król Zygmunt przez ksiąAa chrześcijańskich najwyższym wodzem obwołany we wszystkićm najopieszałćj postępował.
Z Budy stolicy węgierskićj wyruszywszy wojsko chrześcijańskie ciągnęło bez żadnego porządku, wszędy rozlegały się halasy, Kłótnie, nieład i wrzawa, skutkiem czego gdy pićrwsi przebywane przez siebie miejsca jeszcze chrześcijańskiego kraju,po nieprzyjacielsku złupili, ci którzy po nich ciągnęli aui żywności, ani pastwisk dla koni nie znaleźli, zboże zaś pozniéj na slalkach
Dunajem splawione nie starczyło takiemu mnóstwu. W największćm więc niedostatku stanęli chrześcijanie pod Nikopolem stolicą bułgarską, strzeżoną przez lurecką potężną załogę. Wiem nagła wieść gruchnęła, że Kalepin cesarz turecki z calemi swojemi siłami i z największą do wojny gotowością o dwie i ćwierć mili od stanowiska chrześcijan obóz położył. Król Zygmunt ostrzeżony, iż nieprzyjaciel był tak blizkim, wiedząc o niesłychanej jego bystrości działania, na czóm szczególnićj powodzenie oręża zawisło 1 ezém zwykle narod turecki zwycięża, powinien był wskazać do.broni, objechać szeregi, do boju zachęcić, serca dodać, szyki ustawić, jak lego po nim wojenny porządek wymagał; nie atoli podobnego nie uczynił, łecz niedołęŻnie zabawom w namiotach oddany, wierzyć nie chciał temu, co mu języki przynosiły; niekiedy zaś w chełpliwości swojej powtarzał, 2e Kalepin nie będzie tak szalony, aby wojsko swoje, azjatycką miękkością zniewieściałe, wystawiał na rzeź tak potężnych zastępów. Nie zbywało też na pochlebcach, tój wiecznćj książął zarazie, Którzy królewskie słowa i potęge pod niebo wynosili. Gdy nakoniec doniesiono: że Turcy już się zbliżają, że się ich znaki już ukazały i okiem ' niezmierzone hufce. jazdy z wrzaskiem i wściekłością pędzą, wówczas dopićro Zygmunt uwierzył temu co mu języki donosiły, wówczas żołnierze chrześcijańscy do zbroi, do koni i do chorągwi swoich spieszą, wszędzie popłoch i największy nieład:
co skoro cesarz Kalepin, na rzucenie pocisku odda-
„Jony ujrzał, wnet na zmieszanych jazdę puścił. MNatychmiast bitwa się poczęła, najzacięcićj walezono, z obiedwu slron mnóstwo poległych, jakiś czas zwycieztwo było wątpliwe, wlém świeże hufee tureckie nagle natarły, chrześcijanie słabnąc z początku cofać jawnie pierzchać poczynają, nakoniec się, pózniéj przełamani i do ucieczki zmuszeni zostali. Okropuą rzeź Turcy między nimi sprawili, obóz pełen najbogatszych kosztowności złupiony, mnóstwo chorągwi wzięto. Jan książe burgundzki gdy uporczywićj walczy, przez swoich odstąpiony wpada w ręce nieprzyjacioł, później za 100,000 czerwonych złotych wykupiony. Król Zygmunt gdy bitwa jeszcze się nie przewazyla, umhnawszy do statków slojących przy brzegu Dunaju, obawiając się zdrady Wołochów, którzy przeciwny brzeg rzeki zalegali, z wodą popłynął na morze Czarne, slamtad do Carogrodu przybył, gdzie rok cały zabawiwszy, przy pomocy Wenetów na ich okręcie do IMirji a nakoniee do Węgier powrócił.
Z Polaków polegli w Ićj bitwie znakomici mężowie: Sasin kasztelan wyszogrodzki z synem swoim Kolandem młodzieńcem wielkićj odwagi, tudzież Sci-105 wszakże przed innymi zajasnialo meztwo Świętosława herbu Łada z województwa sieradzkiego, który udawszy sie za królem Zygmuntem uciekającym ka okrętowi, gdy mu wzbraniano wejść na statek z óbawy aby od znacznćj liczby płynących nie zatonął, srogi zaś nieprzyjaciel z tyłu nastawał, ze zdumiewającą odwagą zbrojny rzucił się do Dunaju i tę bystra rzekę nieustraszoném sercem aż na drugi brzeg przepłynąwszy, uniknął jawnego niebezpieczeństwa. Polegli też i z Węgrów i z innych narodów znakomici meŻowie. "Tak nieszczęśliwy koniec miała ta wyprawa na Turków w roku 1395 (1). Wszakże nietylko
Klęską chrześcijan był ten rok pamiętny, ale tóż śmiercią Marji królowej węgierskićj106 i zalargami dwóch papieżów o stolicę apostolską, Bonifacego IX. i Benedykta XII. którzy całe chrześcijaństwo w zgubne rozszczepienie uwiklali107.
Około tego czasu Władysław Jagiello z. królową Jadwigą klasztor na cześć N. Panny nawiedzającej krewnę swoję Elżbietę, na dowód pobożności założył i zakonnikom karmelitom oddał108.
Roku następnego, Władysław Jagiełło król polski wyprawił poselstwo do Władysława książęcia opolskiego109 dopominając się: aby wrócił ziemię dobrzyńską, wieluńską i ostrzeszowską, które niegdyś Ludwik król polski i węgierski dał mu był do dzierŻenia w królestwie polskićm. Obawiał się bowiem Władysław, aby jeśli książe obey dluzéj te miejsca trzymać będzie, nie zostały podobnież oderwane jak Szląsk, który był częścią królestwa; dla tego wszelką w tój mierze zwłokę za nichezpieczną poczytywał. A lubo wojny ze strony Wacława rzymskiego i czeskiego króla, od którego książe Władysław opolski zależał, bynajmnićj nie życzył, nie bez dójrzałego wszakże rozmysłu to przedsięwziął. Wolał bowiem nara- 'azić się na wszelką niepewność wojny, niż dluzéj krzywdę i strate. królestwa swojego ponosić. Wyprawił więc Krystyna Ostrowskiego kasztelana sandomierskiego z wojskiem do ziemi dobrzyńskićj, zapowiedziawszy że i sam niebawem z większćmi siłami pośpieszy
Ten z rozkazu królewskiego szlachię województwa kujawskiego do oręża powoławszy, zastępy swoje pomnożył i z niemi Wisłę przebył. Obronny zamek Bobrowniki, w którym Szary, szląską załogą dowodził, opasal, i gdy Krystyn z dział i burzących narzędzi do zamku bije, krói Władysław zebrawszy nowe zaciągi, ruszył rzekomo pod Dobrzyń, jak to był Rrystyuowi zapowiedział, w istocic zaś używszy fortelu aby nieprzyjaciela niespodzianym najazdem łatwićj pokonał, nagle drogę skierował pod Wieluń. Olsztyn zamek warowny i na wysokićj górze położomy prędko zdobył, późnićj pod Krzepice podstąpiwszy z równąż je łatwością opanował. Nakoniec Wieluń, Ostrzeszów, Brzeźnicę, Bobolice i Grabów obronne zameczki sami ich dowódzey, niespodziana wojną przerażeni, królowi który je w zwycięzkim postępie ubiegł, dobrowolnie pooddawali. Pod Bolesławcem wojua nieco się przeciąguęła gdyż rzeka Prosna, która te twierdzę olaeza, czyni ją prawie niedobytą, i książe Władysław mało co przed tém opatrzył ją żywnością, tudzież wprowadzeniem załogi dostatecznie uzbroił. | Gdy król Bolesławiec oblega, mistrz zakonu Pruskiego zebrawszy wojsko, ku pomocy Władysława Opolskiego przeciwko.rystynowi hetmanowi królewskiemu..oblegajacemu. Bobrowniki ciągnie. Blizko już znajdował się, od. polskiego obozu gdy Krystyn Ostrowski, zwalpiwszy o silach swoich jako uierównie mniejszych, od oblężenia odstąpił i w głąb kraju powróseit. Władysław widząc, iż potędze królewskićj w uymaniu ziemi dobrzyńskićj nie sprosta, tęż ziemię -istrzowi pruskiemu we 40,000 czerwonych złotych „zasławił. Krzyżacy objąwszy Dobrzyń, Bobrowni- 'ki, Rypin, Lipno i Zlotorya, zameczki te załogami swo- „;jemi opalrzyli i silnićj uzbroili. To bylo powodem wielkich wojen, które późnićj wynikły między królami połskimi i zakonem pruskim.
Примечания
90 Rabe.
91 Voigt. 1 5 str. 712 w osobnym dodatku opisuje co był właściwie słóć rycerski (der Elrentisch). w razie zachodzących na przyszłość sporów, do ereża się nie biorąc, ostałeczne ich rozslrzygnienie hvólowéj zostawili. Chcąc zaś to pojednanie trwalszém
[d
—ÀM MM
(!) Długosz ks, 10 str, 138 pisze: że Witołd i Skirgietło w obec Władysława i Jadwigi przekładali swoję sprawę dnia 4 października. Dogiel w lndexie pod r. 1393 wymienia dokument: Promissio Vitoldi quod nunquam descret Hedvigim Reginam et reguum Poloniae.
(2 Podlug Długosza 12 lutego 1393 r, ale Wapowski myli się, mówiąc, że Wacław był jej synem 5 urodził się on z trzeciego małżeństwa cesarza Karola IV. z Anną córką Henryka II. książęcia na Świdnicy, zmarłą 11 lipca 1362.
92 Długosz podobnicż mówi o tém postanowieniu cesarza Wacława, (ks. 10 str. 138) lecz Voigt bynajmnićj o nim nie wspoinina.
93 Wybór ten miał miejsce 30 listopada 1393. Voigt t. 6 str. 4.
94 (место знака в тексте не установлено) Długosz (ks. 10 su. 1 39) objaśnia, że wały zamkowe murem ceglanym Władysław podwyższył, burgrabiom zaś zamkowym do naznaczonéj jeszcze przez Kazunierza w. corocznej nagrody, po 50 grzywien, dodał jeszcze po 10 grzywien z zup wieliekichi bochneńskich Hier. Łabęcki w wborném dziele: (Górnictwo w Polsce t. 2. str. 127 ogłosił: Postanowienie Władysława Jagiełły z r. 1393 listopada i1 w Niepołomicach, zup bochnenskich.
95 (место знака в тексте не установлено) Kotzebue August v., wydał osobne dziełko o tym wichrzycielu pod tytułem: Switrigail, ein Beytrag zu den Geschichten von Lithauen, Russland, Polen und Preussen, Lipsk. 8. 1820. str. Vi, 1 170, Dr. Ernst Hennig będąc użytym wr 1809. do przepisania z tajacgo archiwum królewieckiego zabytków historycznych, ściągających się do dziejów Karlandji, Iaflant i Estonji, odkładał na stronę, pisma tyczące się Swidrygielly w zamiarze napisania póznićj jego biografji; zgon Henniga w v. 1815 nie pozwolił uskotecznić mu teco przedsięwzięcia. JKofzebue. wyjednawszy od rzadu pruskiego pozwolenie korzystania z papiérów Henniga ułożył swoje dziełko. Wiadomości są oparte po większćj części ma listach pisanych przez SwidrygicHłę do w. mistrza.
96 Ob. Narbutta t. 5. str. 516 i dd.)2) Podług Dfugosza (ks. 10. str. 141) Zygmunt przybył do Polski 24. lipca. Katona (t. 11. str. 345) mniema: że powód do tych odwiedzin dała Jadwiga szczodrobliwością okazaną dla klasztoru Kartuzów w Lechnicz; przytacza przywilej téj królowej ogłoszony po raz piérwszy przez jezuitę Karola Wagnera w wyborném i dla dziejów polskich areywazné.n dziele: Analecta Scepusi sarci et profani. Część I. w Wiedniu 1774. 4. str. 469. c. 2. tamie str. 357. c. 3. w Presburgu i Koszycach 1778 str. 264. c, 4. tamie 1118, str» 219. Przywilej o którym tu mówimy znajduje się u Wagnera w c. 3 str. 182. obejmuje zapis coroczny dla klasztoru po 12 centnarów soli z żup bochneńskich; wydała go królowa w Krakowie 1393. r. lutego 23. Aschb. t. 1. str. 94. sądzi: że podróż do Polski Zygmunta miała na celu zapewnienie stosunków dobrego sąsiedztwa z Władysławem Jagiełłą. Długosz wspomina a uklalach. ale dotąd niewynaleziono żadnego świadczącego o nich dyp'omatu. se (4) Zygmnnt musiał bardzo krótko bawić w Sądeczu, bo 4 sierpnia był, już w Zagrzebiu, Katona t. Il. str, 355.
97 (место знака в тексте не установлено) Długosz zowie ten zameczek Złotoryą, ks. 10.str. 142,
98 Porów. Narbutta t. 5. str. 547. Skirgielto umarł w 1396.
99 Wacław uwięziony został 1394. dnia 8 maja przez baronów czeskich; uwolniony w tymże roku 2 sierpnia. W r. 1402.
d. 9. sierpnia oddano go pod straż książąt austriackich w Wiedniu,
z pod której w następnym 1403. listopada 11, udało mu się umknąć. Ob, Aschb. t. L. sir. 59, 176 i 191.
100 Porówn. o tój wątpliwej wyprawie Narbutia t. 5. str. 530 w. n. 2. wszakże Napierski przywodzi dwa układy: 1) Rozcjm Wi1otda z marszałkiem zakonu Werncrem v, Tettingen, dla wymiany jeńców w r. 1395. bez oznaczenia dnia i miejsca. 2) Rozejm tegoż marszałka zakonu z Witołden, zawarty w tymże celu w Królewcu
1395. bez dnia i miesiąca; obadwa po niemiecku. Ob. Ind. t. 1. st. 365. pod liczbami 1745 i 46. Zdaje się że te umowy tej saméj treści, są tylko odpisami jednej rzeczy dwóm stronom służącemi.
101 Porówn. Narbutta t. 5 str 513. Vozgt t.6. str. 10,
103 Manuel Paleolog zaczął panować 1391. przybrał za spólnika rządów synowca swego Jana Il. w r. 1399, (który zrzekł się trona około 1402) umarł 1425.
102 Bajesid zaczął panować 1389. umarł 1403.
104 Wapowski zbłądził; Bajazeta niewiadomo z jakiego powodu pisarze 15. wieku Chalapinem albo Calepinem zwali. Ob. Thwrocz Chronica Hungaror. c. 4. rozdź. 8. str. 222. wyd. Schwandtnera, 5 Diugosz ks, 10. str. 145.:
105 (место знака в тексте не установлено) bor herbu Ostoja (1) i Tomasz Kalski herbu Róża;
(0 Seiher ze Sciborzyc herbu Ostoja, jeszcze za rządów Zygmunta w Polsce przywiązał się do jego osoby. (Ob. o nim Nies. t 3 str. 508). W Węgrzech doszedł do najwyższych dostojetistw w tym kraju, był bowiem wojewodą siedmiogrodzkim i hrabią pressburgskim; posiadał znaczne dobra z darów króla Zygmunta.
Katona (t. 1l. str, 384) przytacza dowód jego szczodrobliwości w nadaniu uczynione Jakuszowi z Nasiłowa 1395. czerwca 10. Baron Aloizy Mednyański, jeden z uajenotliwszych panów węgierskich, w bogatym swoim, zbiorze rękopismów historycznych, posiada Dipłomatarium Stiborianum, czyli szereg dyplomatów odnoszących się do ważnych czynów Ścibora i jego rodu; oddawua już zamierza wydać te pomniki na jaw. Hrabia Jan Nep. Mailath korzystał z nich w rękopiśmie, jak to widać z jego „historji Madiarów t. 2 przypisów 4 i 5 do rozdz. 20. Ponieważ Scibor czynnie był wdany w sprawy polskie końca 14 i początku 15 wieku, ogłoszenie więc jego Dyplomatarjusza byłoby arcypożądane. Że Ścibor w bitwie nikopolskiéj nie zginął, nie podlega najmniejszćj «wątpliwości. Długosz (ks. 10 str. 146) mówi tylko o śmierci Sasina 1 syna jego Kolanda. Ścibor i Kalski ocaleni w orszaku królewskim.
NO Pozostalo wiele $wiadectw spółczesnych o tej klęsce chrze» &cijan, a mianowicie: lana Schilderberger, (Ob. o nim bibliogr. słownik Eberta t. 2 sir. 731) lancknechta bawarskiego, który był obecnym na tój, bitwie a później jeńcem wojennym, Froissarta (żył
od r. 1337 do 1401) i Rabbi Józefa ben Jozue, którego kronikę hebrejską pićrwszy raz w Wenecji 1554 r. wydana, wytłumaczył na język angielski i wydał w Londynie in Izraelta polski Biafobloeki; o innych źródłach Ob. Aschb, t. 1 str. 99. przypis 33. Bitwa rzeczywiście była stoczona w d, 25 września 1396 rokn, bo Froissart wyraźnie mówi: „le lundi devant le jour Saint Michel au mois de séptembre. (ks. 4 rozdz. 52). W tym roku dzień s. Michała przypadał w piątek, Aschb t. 1 str, 108, niepotrzebnie obstaje za dniem 28 września. Diugoszy a za nim Wapowski posuneli ją o rok wyżćj, ale błędnie.
106 Długosz (ks. 10 str. 147) dokładnie oznaczył zgon Marji: „1395 w poniedziałek VT maja. Aschb. (t. 1 str. 83) cofa ją aż do roku 1392, lecz sprzeciwia się temu dyplomat wydany przez Marja.w r. 1395 stycznia 25, który Pray ogłosił w rozprawie swojćj o ś. Władysławie. Ob, Katona t. M str. 584. |
107 Benedykt XL nie XII.; podobnyż błąd i u Długosza poprawić należy. Wapowski chronologja powikłał, Bomlacy IX. wybrany był w Rzymie 2 listopada 1389, tymczasem spółzawodnik Urbana VI, Klemens Vll. żył w Awinionie; po jego śmierci kardynałowie francuzcy obrali Benedykta XIIL 28 września 1394 r., który uporczywie ohstajac przy prawności swojego wyboru, na dwóch soborach: pézaskim 1409 czerwca 5 i konstancjeńskim VW4V1 lipca 26, złożony został z godności papiezkiéj; umarł 1424 listopada 29. Od koncilium konstancjeńskiego jedność kościoła wwa nie zachwiana,
hg da
108 Porówn. Grabowskiego Ambr. Kraków i jego okolice wyd. 1830 r. str. 188. Według. mego karmelici sprowadzem z Pragi r. 1397.
109 Wladysław książe opolski syn Bolka Il i Eufemji królewny węgierskićj, urodził się w pićrwszćj połowie 14 wieku, umarł 8 maja 1401, zaślubił Oflke córkę Ziemowita Mazowieckiego. Z tego małżeństwa synowie: Wacław i Przemyslaw pomarli w dziceiństwie, córka Jadwiga była za Alexandrem Wigundem bratem Jagiełły otrutym w 1392. Władysław, będąc siestrzanem Ludwika króla węgierskiego, otrzymał od niego prawem lenuém ziemię wieluńską; posiadając rozległe dobra Kapolchan zwane w Węcgrzech, zamienił je naprzód na Ruś czerwoną, późnićj na ziemie | kujawska i dobrzyńską w Polsce. Niesprawiedliwie postąpił król Ludwik odrywając od korony polskićj jéj dzierżawy, dla oswobodzenia dóbr królewskich w Węgrzech. Jagiełło doznając jawnój nieżyceliwości Władysława Opolskiego, żądał aby przynajmnićj hołd z posiadanych lenności ponowił, co mógł poczytywać zatém naglejsze, iz Władysław dociskany niedostatkiem, bez dołożenia się zwierzchniego swojego pana, już w 1391 (Voigt t. 5 str 591) zamek Zlotorya zakonowi pruskiemu zastuwił, co natychmiast (1392 maja 8) stany królestwa polskiego w. mistrzowi wymówiły, (Ob. Raczyńsk. kodex dypłom. litewski str. 79); wszakże mimo tę żałobę w tymże 1392 podobnież z Dobrzyniem postąpił (Voigt t. 5 str. 616) a pod koniec tegoż roku rozpoczęte zostały układy między ksiazeciem Opolskim, Zygmuniem królem węgierskim i w. mistrzem, o kupno wieczyste Dobrzynia (str. 635). Gdy do wojny między JagieHą a Władysławem Opolskim jnz przyszło, ten ostatni aby nicjako postepek swój uprawnić, wyjednał u Zygmunta zapis przyznający mu, na mocy nadań Ludwika króla węgierskiego i polskiego, oraz z dozwolenia nieżyjącej już wówczas królowej węgierskićj Marji,. władzę, ziemie kujawską i dobrzyńską dac, przedać, zostawić 1 darować. Zapis ten w 1396 r. lutego 7 sporządzony, widocznie zastosowany hył do ówczesnych okoliczności. Dogiel umiescil go w t. 4 na str. 77 Kodexu dyplomatycznego.