Книга вторая. Часть 2 из 10: оригинал
Книга вторая. Часть 2 из 10. С. 126-145. Польский текст издания 1847 года.
Skoro Władysław przeświadezył się o nieprzyjacielskich zamiarach wielkiego mistrza Konrada Jungingen, wnet część wojska przy oblężeniu Bolesławea zoslawiwszy, sam aby zebrać silniejsze zaciągi na wojnę z krzyżakami, do Krakowa wrócił.
Śród tych zatrudnień królewskich, Władysław Opolski nie mogąc nie wstępnym bojem dokazać, zgromadziwszy chałastrę zbiegów i łotrów, kryjomemi wycieczkami granice królestwa trapi, wiele szłachty po włościach swoich mieszkającćj chwyla, i jak jeńców do Szląska zapędziwszy ciężkićm więzieniem, najdotkliwszemi mękami, wysoki okup na nich wyciska. Kupców też krakowskich, zwykłym obyczajem na jarmark wrocławski przybyłych, poczyniwszy zasadzki na gościńcach, w powrócie złupił i wielkie pieniądze na nich wymógł.
Król Władysław zaniechawszy wojny pruskićj, niespodzianie do Szlaska wtargnął i tak zamki samego Władysława jak i jego synoweów: Lubleniez, Strzelce oraz wiele innych miast i twierdz ubiegł, księstwo opolskie mieczem i ogniem straszliwie spustoszyl, nakonice przeszedlszy rzekę Odrę, Opole ścisłćm oblężeniem opasał, i z największą nalarczywością wszelkiego rodzaju burzącemi działami dobywał. Książe Władysław całą nadzieję pokładał w Waelawie cesarzu rzymskim i królu czeskim, którego był hołdownikiem, lecz gdy ten opieszaléj niż niebezpieczeństwo książęcia opolskiego wymagać zdawało się, wojsko wyprawia, upadlszy na sercu do prosb się udał, i książąt Oleśnickiego Konrada, i Namysłowskiego Bernarda do obozu króla Władysława wysyła, aby obrażony umysł przejednali, oraz imieniem jego przyrzekli zadosyć uczynić w lém wszystkićm, co niezwyciezonego króła do wojny wywołało. Długo krół Władysław opierał się prośbom błagających książąt, nakonice dał się zmiękczyć pod warunkiem, aby książe Władysław zamek Bolesławiec koronie wrócił, więźniów, towary i wszystkie pieniądze kupcom zabrane oddał, miasta i zamki Jadwigi córki Spytka z Mielsztyna, który wlenczas pićrwsze miejsce we wzgledach królewskich trzymał, a które synowice Władysława, Bernard, w sposobie posagu zajął, nazad wrócil. Tym sposobem wojna szlaska według woli królewskićj została zakończoną110.
Szczęśliwie załatwiwszy tę wyprawę, za pićrwszym do Krakowa powrotem ustanowił król w głównym kościele stolicy szesnastu kapłanów, którzyby w dzień i w nocy, zmieniając się po cztćrech z kolei, psalmy Dawidowe i ustawiczną chwałę Pańską śpićwali. Wlenczas także Podole ziemię ruską najżyźniejszą i we wszystko opływającą, którą Kazimierz wielki do korony przyłączył, Spytkowi Mielsztyńskiemu wojewodzie krakowskiemu oddał w posiadanie, mimo oporu i daremnego sprzeciwienia się w 1ój mierze królowé] Jadwigi i najznakomitszych mężów państwa; wszakże Władysław dla tego to uczynił, aby miał kogo coby %ilnóm czuwaniem hamował Talarów w przechodzeniu za Dniepr, którzy już w tenczas Podole i Litwę najazdami trapić poczynali111.
Gdy się to, lubo z wielką w zdaniach różnicą dzieje, i gdy Władysław Jagiełło do wojny pruskićj wszelką już miał golowosć, zdało się panom radom królestwa przed rozpoczęciem kroków nieprzyjacielskich wprzódy wezwać wielkiego mistrza Konrada przez poselstwo, do oddania ziemi dobrzyńskiej. Nic Lajno albowiem im było, że krół Władysław za spusloszenie Lilwy i Zmudzi zażałony był na Krzyżaków, i że raczćj dla óbrony Litwy niż dla odebrania ziemi dobrzyńskićj, w htóréj zatrzymaniu i własną i korony swojćj krzywdę widzieć się oświadczał, wojnę prowadzić zamierza. Uchwalono zatem ugodliwych środków doświadczyć i wezwać Konrada na rozmowę, którćj on sam dopraszał się zalrwozony przygotowaniem krółewskićm do wojny. Naznaczono Inowrocław na miejsce zjazdu112; dokąd gdy w. mistrz przybył w żaden sposob Władysława nie można było skłonić:' aby z glównym nieprzyjacielem swoim rozmawiał, wiedział bowiem, że wszystko na zdradzie i podstepach polegało, 2e nie dobrowolnie nie uczyni, na nie się nie zgodzi, coby było rzeczypospolitćj pożytecznóm, że wszystko ku własnej korzyści naciąsnąć zechee, aż do póki orężem nie będzie zniewolony113. Aby wszakże panom radom dogodził, królowę w świelnym pićrwszych mężów orszaku do Inowrocławia wysłał dla rokowania o pokój z mistrzem pruskim, która gdy na miejsce przybyła, po długich i bezskutecznych przez wiele dni umowach, nie niesprawiwszy z obu stron się rozjechano. Konrad howiem zgadzał się na oddanie ziemi dobrzyńskićj za odkladem 40,000 czer. zl. zastawy, na co ani królowa, ani panowie przyzwolić nie mogli, aby ziemie będącą niewątpliwą własnością królestwa polskiego pieniędzmi kupować mieli. Wojna więc stawała się nienchroną114. ——— DR, so PEEP
Konrad aby Inflanty kraj pograniczny i rozległy, nad brzegami morza baltyckiego leżący, przyłączył do posiadłości swoich, począł zabiegać przez posłów u Bonifacego TX. papieża, iżby arcybiskupa ryzkiego któremu całe Inflanty z miastem Rygą nad ujściem Dzwiny leżące podlegały, z panowania wyzuwszy, dozwolił wprowadzić do téj znakomitej krainy, krzyżaków zakóńu pruskiego 'odźnaczających się czarnym krzyżem (1) Utrzymywał, że nigdzie chrześcijańskie 'rycerslwó 'właściwićj umieszczone być nie może, jak
«ee 'cała półnoe Chrystusa za króla uzna i prawdziwą "wiarę przyjmie. "Temi pobudkami Bonifacy papież, -lub''ótwarcićj mówiąć 45,000 czer. zł. które mu krzyley pi "£a to' dali, 'skloniony, arcybiskupowi ryzawie' chrześcijaństwa pożytecznych, i tę ziemie oddaé- w posiadanie "rycerzom czarnego krzyża. którzy 'mając w ręku t0 nadanie papiezkie gdy i e) a UE. nieco oporu doznali i w drugich krzyżakach czerwonego krzyża których mieezowymi zwano, przecięż panowanie nad calemi. [nflantami orężem wywalczyli i ustanowili tam innego mistrza, który pruskiemu był podległy115. Z tych przyczyn Konrad widocznie dumą się unosił i polęgą wielkim królom równać się począł, albowiem Inflanty kraj rozległy blizko 120 mil wzdłuż brzegów morza baltyckiego. rozciągający się, dwa razy niemal dłuższy jest niż Prusy, ma kształt księżyca w rogach zwężonego; szerokość największa we środku 50 mil wynosi, w lój szerokości leży biskupstwo dorpachie najdałćj od morza odsunięte ku Rusinom, których Pskowianami nazywają i załoce południowej jeziora Pejpus, dlugiego na póldziewielnasta mili. Dziś Inflanty zamkami i miastami warownemi na wzór niemiecki są okryte, oddzieła je rzeka Święta od Zmudzi graniczącćj z Inflantami od południa; w téj części znajduje się biskupstwo kurlandzkie; są nadto dwa inne ozelskie 1 rewelskie nad brzegiem morza, lecz le daléj za Ryga i więcej na północ położone. Rzeka Narwa wypływająca z jeziora Pejpus i wpadająca do morza niedaleko zamku tegoż nazwiska, całe Inflanty od północy oddziela. Za nia na przeciwnym brzegu znajduje się twierdza ruska Iwangorod, założona za pamięei ojców naszych przez Iwana wielkiego książęcia
„moskiewskiego, (1). z obawy, aby. krzyżacy przeszedłS2y „rzek | si. granie „swoich nie rozszena wsehód słońca leży Nowogród „skażonćm wymawianiem Naugarda
„mózywają ». jest.ito: najobszerniejszy port ruski o 40 iamilśniemieckich: od. Narwy odległy, od Dorpatu zaś -mpizezi jezioro; Pejpus, gdy jest lodem pokryte, i przez HPsków,: podobnież/ bogale i warowne miasio ruskie, 52 mile. To jest. prawdziwe poloimie więcój jak:
czenie dnilantj naoprzeciw których od zachodu przez -załokęgjmorską szwedzkie "królestwo leży i Sztokholm -stolica' szwedzka jćśt przeciwiegla miastu Rydze, dzie- -Gioje zatoka: morska: przeszło na G2: mile w tém miej- 'szeroka, winnych węższa jw miarę jak brzegi dqitebicpow niorze/ zachodzą” Tab vodstępują. "To o poloFak 1 Ton (ter wystarczy należy zaś obrócić lawisci do brala stryjecznego | do Prass jakieśmy to wyżćj116
Gdy tym sposobem Litwa stała się spokojniejszą, Witold, który na chrzcie Aleksandrem był nazwany, w obawie aby sam, z wojskiem swojćm, które ciągłemi wojnami bitnóm uczynił, w nieczynności nie zgnuśniał, zebrawszy siły na wschód pociągnął, rzekę Don dziełącą Europe od Azji, pracowicie ze wszyslkiemi zasłępami swojemi przebył, i wyruszył przeciwko Tatarom, których potęga w całćj Azji niezmiernie pod ten czas wzrosła. Tamerlan117 bowiem urodzony śród gminu między Tatarami, z prostego żołnierza wodzem zostawszy, dziełnością osobistą i wojennémi przymiotami tyle dokazał, ze państwem Partów owładnął, jedne zaś wojny z drugich wysnuwając, w niewstrzymanym zwycięztw biegu, naprzód Tatarów, potém Georgianów, Turkomanów, Persów i Medów pod rządy swoje zagarnął, a doścignąawszy największćj potęgi Armenja i Mesopotamja zhołdował. Wnet Eufrat w 600,000 piechoty i 400,000 jazdy przeszedlszy, Ba: jazeta cesarza tureckiego z wyrównywającą niemal ilością wojsk granie swoich strzegącego, pod górą Stelłą na pograniczu Galacji i Bitynji, 200,000 Turków trupem położywszy, w walnćj bitwie pokonał, Bajazeta schwytanego i skutego zlotemi kajdanami, na wszystkie wyprawy przed sobą pędził i nigdy go już nie uwolnił. Przed tą bitwą pod górą Stellą stoczoną, widziano na niebie, przez 40 dni straszliwego komete, którego ogón.. rozciągał: się. ku zachodowi. Przy oblężeniach; miast. t domerdan: piérwszego dnia siadywał wszystkich dor osłych, czarna nakoniec; groziła ostateczi m.wylepieniem. "Takim będąc Tamerłan, Azją. „mniejszą. zniszczywszy, Smyrne a stamtąd górę Tauris, przeszedlszy, Antiochją, Damaszek, Sebeste, ri wielkie.i bogate miasta Syrji zdobył, złupił i ę „obrócił. Egypskiego króla, którego suł7y wamy | w bitwie, pokonanego za Pelusium icy jezdni, i i zwinności w oj niezrównanóśj. Gdy do Tamerlana wieść doszła o ićj klęsce nad Donem, natychmiast nierównie liczniejsze wyprawił wojsko pod rządem Edygi. Ten nad wszelką nadzieję Don przeszedłszy ido Europy, wtargnąwszy na Litwę i Witolda z rozkazu. ciągnął, który już wcześnie zawiadomiony.o zbliZaniu sie "Tatarów, zebrał znaczne wojsko z Polaków, Niemców; Litwinów, Zmudzinów i Rusi, w któróm był (eż i Taktamysz wódz kilku tysięcy. tych Tatarów o których osadzeniu w Litwie wyżćj wspomniano. Spytek z Mielsztyna wielkorzadzea podolski i wojewoda krakowski, Sedziwoj Ostrorog, Dobrogost Szamotulski, Jan Głowacz wojewoda mazowiecki, Jan Dąbrowski i wielu innych znakomitego rodu i wsławionćj dzielności mężów s Polski, po-- większyła siły Witołda, który ruszywszy obóz z pod Kijowa i na łodziach wojsko przez Dniepr przeprawiwszy, ciągnął daléj ku Donowi, nakonice rzeki Psole i Sułę przebywszy, nad Worsklą rzeką znalazł Edyge wodza cesarza Tamerlana z ogromnémi i nierównie większćmi siłami, anizeli się spodziewał. Na widok takiego mnóstwa nieprzyjaciół, serca chrześcijan upadły. Spylek z Mielsztyna ujrzawszy wielkość niebezpieczeństwa, radził porozumieć się dobrowolnie z Edygą i wszelkiemi sposobami starać się uniknąć bitwy, wojsko zaś chrześcijańskie zachować na pomyślniejsze ojczyzny chwile i równiejszą kiedyś z okrutnym nieprzyjacielem bojową rosprawe; Witold podobniez 1tknięty niebezpieczeństwem swego ludu, nie odbiegał od tego zdania, ale Paweł Szczukowski herbu Gryf, czlowiek burzliwego umysłu powstał na Mielsztyńskiego oskarzając go o bojaźliwość. „Lepićj byłoby, zawołał, w domu, w pożądanych pieszczolach nadobnéj małżonki pozostać 1i w obszernych dobrach wczasować się, niż tu psuć serce waleezuym mężom, których ci raczćj krzepić i do walki zachęcać przyslalo.
Rozdrażniony tą obelgą Mielsztyński odpowiedział:
Że ^m mężnie stanie i w bitwie śmierć znajdzie, ale przeciwnik jego zajęczym obyczajem haniebnie z pola pierzchnie. Wszakże Witołd te spory: przerwawszy, wyprawił posłów do Edigi wodza tatarskiego z wyrzatami, jak niesłusznie sobie poczyna iż rzekę Don przebywszy: do Europy wtargnął, kiedy na swojćj Azji118 nieprzyjacielskim zaszło, cało wojsko wołać poczęło o hasło do bitwy. Wówczas Witołd na koń wsiadlszy w traby uderzyć i szyki sprawować rozkazał; sam szeregi objezdzal, każdego dowódzeę po imieniu nazywał i do boju zachęcał. Pierwszy Wilołd na Tatarów natarł. Zwarcie się było straszliwe, walczono zajadle, z obu stron geste trupy, zwycięztwo dlugo się chwialo, aż dopóki za przemagajacém nieprzyjaciół mnóstwem, którzy strzały jak grad miotali, witoldowscy cofać się a nakoniec jawnie pierzchać poczęli. Alcksander Witold ujrzawszy iż swoich w ucieczce pohamować nie zdoła, ze Swidrygiełlą bratem, z Ostrorogiem i Szamotulskim Polakami, których w bitwie chciał mieć przy swojćj osobie, wielką rzeź między wrogami sprawiwszy, schronił się w odwrócie na miejsce bezpieczne. Spyłek z Mielsztyna wojewoda krakowski ujrzawszy Pawła Szczukowskiego zamyślającego o ucieczce: „czas jesl, zawołał, o Pawle abyś chełpliwe przechwałki twoje skutkiem stwierdził. To rzekłszy, ze swoim oddziałem rzucił się na najgestszy zastęp nieprzyjaciół i tam odważnie walcząc, nie tak zwyciężony, jak raczćj zwyciężaniem znużony, chmura strzał przysuty, śród gromad trupów nieprzyjacielskich poległ, Szczukowski zaś ucieczką uniknął niebezpieczeństwa. Stało się właśnie Jak Mielsztynski przed bitwą i o jego hańbie i o swoim końcu przepowiedział; wolał wódz znakomity, walcząc z chwałą umrzćć, niż haniebnie uciekać; dowiódł że w wojnie mądra rada tyleż co meziwo i zapał waży. Poległ w téj nieszczęsnej bitwie Rafał Tarnowski, polegli prócz Mielsztyńskiego krakowskiego, dwaj jeszcze plocki i warszawski wojewodowie, tudzież wielu innych polskich i litewskich szlachetnych mężow, Prawdziców, Nieczujów, Nałęczów i Hawiczów, którzy w téj -walee wielkićj sławy dostąpili. Po tym pogromie, obozy Polaków i Litwinów złupione i wzięte, wiele chorągwi wpadło w ręce.nieprzyjacioł. I dla Tatarów nie było to zwycięztwo niekrwawem, najwalecz-.niejsi między nimi w tćj bitwie polegli. Przypadla ta klęska na dzień wtorkowy 44. sierpnia 1598 roku. Ta-. tarzy po tój przewadze posuuawszy sie od morza kaspij- | skiego aż do zatoki limańskićj Taurykę uajechali i tam mnogie siedliska Gotów dawnićj Gelami zwanych, wiele. miast greckich nad brzegiem morza Czarnego leżących złupili i spalili, Raffe najbogatszy port całego półwyspu, osadę genueńską, potężnie dobywaną, z wielką. trudnością wziętą, obrócili w perzynę.
Król Władysław Jagiełło dowiedziawszy się o tym najeździe tatarskim i o przegranej nad Worsklą z tćj strony Donu, bynajmnićj na sercu nie upadł, lecz świcże książęciu Witołdowi z Polakow i Litwinów złożone posiłki przysłał, z rozkazem aby brzegu Dniepru od swojej strony pilnował i przejścia rzeki wszelkiemi.:
siłami bronił, przyrzehajac, w razie koniecznej potrzeby, przybyć i sam z całą potęgą królestwa. Aleksander- Witołd zalém przez ten cały czas w którym Tatarzy Tauryke pustoszyli i miasto Kaffę oblegali leżał obozem nad Dnieprem, w tóm miejscu, które w języku seylijskim od brodu Tawań nazywa się, polozoném od ciaśniny Tauryckićj o jeden dzień drogi, albo o półtrzynasta mili, od ujścia zaś Dniepru o dwa dni; tam szerokością miejsca wspaniały i wzdęty wielu splawnémi rzekami, Które doń wpadają, z największą gwałłownością Dniepr płynie, z niesłychanym tylko trudem, i to od przystępniejszych brzegów przebytym być może, tak, iz tu była wła: śnie najwarowniejsza opora całej obrony od Tatarów, skoro ci Don przepłyną, i tu Witold z Polakami i Litwinami zasiadł oczekując na Edigę wracającego z Tauryki, pewny zadania im ciężkićj klęski, Jeśliby nieprzyjaciele przez rzekę przeprawiać się chcieli. Jakoż często między swoimi przechwalał sic, iz nietylho wodza Edigę, lecz gdyby nawel sam Tamerlan ze wszystkiemi wojskami wschodu przybył, potrafiłby nie dopuścić mu przeprawy. Największa zatém hyła w obozie Witołda wesołość, wszyscy już pragucli i najmocnićj życzyli aby się nieprzyjaciel ukazał. Ediga któremu "Tamerlan wielki rozkazał Polskę, Lilwę, Niemcy i Francją spusłoszyć, dowiedziawszy się że Aleksander Wilołd Dniepr zalegl, aby w miejscu niedogodném i niebezpiecznóm znowu walczyć nie był zmuszony, wyprawę taurycką szczęśliwie skończywszy, obozy zwinął, półwysep opuścił i na prawo skierowawszy droge, mimo morza kaspijskiego nad Don przyszedł, późnićj do Talarji, a nakonice do cesarza Tamerlana ze zdobyczą polsha i litewską powrócił, chociaż ze znacznie nadwerężonóm wojskiem w tdj wyprawie, | Lene Ray se
' uwolniwszy sie od obawy naj- "1yfica, doznał daleko większego ólowa Jadwiga małżonka jego najnie- | ochana, powiwszy córkę Jadwigę Bowp dla. w osłabienie. Dziecię, dwa imiona
Hey który j jeszcze podczas brzemienia królowej, przez posła o to prosił M Jaiejkol sich plei dzieciątko się119 dysław w stolicy, lecz za otrzymaniem (dj okropućj wieści dla urządzenia pogrzebu powrócił, Zdążył i Wilold, zjechali się gromadnie biskupi 1 najpićrwsi mężowie kraju, pogrzeb królewskim nakładem i wspaniałością odbyty, zwłoki w głównym kościele krakow. skim, obok wielkiego ołtarza złożone. Budujące wzory niewinności życia téj królowej przytaczano, pobożuość jej wielka, ciało częstemi postami trapila, liczne kościoły, klasztory i zamki w królestwie i Lit wie pozakładała i stałym dochodem opatrzyła, nadlo świętćmi naczyniami, ornatami ozdobnemi w perły i klejnoty wzbogaciła; na zbudowanie akademji krakowskićj, co wkrótce potóm Władysław Jagiełło niemnićj chwalebnie jak pożytecznie dokonał, wielkie pieniądze testamentem odkazała; gdy więc królowa Jadwiga tylu cnót dała dowody, zwłoki jój poczytywane są za święte i wsławiły się cudami, co z wielu rozmaitych ślubów przy grobie jéj zawieszonych widzieć można.
Około tego czasu niedaleko Poznania wielki cud się zjawił, niewiasta chrześcijanka przystępując dostołu pańskiego najświętszy sakrament w ustach zatrzymawszy z kościoła wyniosła, aby go żydom przedać; późnićj przerażona okropnością niewysłowionćj | zbrodni, albo lękając się najsroższych mak gdyby się rzecz odkryła, na przedmieściu śród pola. ciało pańskie wyrzuca; bydło'które się tam wówczas paslo, stangwszy w około na kolana padać i lagodném rycze-' niem to miejsce wielbić zaczęło, eo pasterzów w 4a-' kie zadziwienie wprawilo, iż o zmalezienim najświętszego sakramentu prałatów i kanoników miejscowyeh:. uwiadomili, którzy z największćm uszanowaniem zebrawszy, na miejsce poświęcone go odnieśli; pole to' wnet zajaśniało wielu zdumiewającemi cudami; ozdobił je przeto król Władysław wspaniałym kościołem, i zakonnikom od syryiskićj góry Karmelu karmeKitami zwanyin, dołączywszy do niego klasztor poru= czył, ta świętość i do dziś dnia tam się chowa, czczona od wielkiego napływu pobożnych. |
Ze śmiercią królowej Jadwigi, przez którćj zaSlubienie król Władysław Jagiełło z Litwy wezwany, korony polskiej dostąpił, począł się trwożyć o utrzymanie się przy niej, obawiając się aby lud nie wypowiedział mu posłuszeństwa, gdyż królowa, którćj pr a wo do korony służyło, bezpotomnie zgasla, lub aby zewnętrzną czyją przemocą z państwa nie był zrugowany, zamyślał więc przed wybuchnieniem jakich zaburzeń, królestwo opuścić i do Litwy wrócić. Zwoławszy przeto najznakomitszych urzędników koronnych; wynurzył im swą wdzięczność, że bez Żadnych jego poprzedniczych zasług, nieznanego, poganina i owszem ślubienia królowej swojćj wezwali a nadewszystko, że jemu i jego ludowi światło prawdziwdj wiary ukazali; gdy zaś teraz malżonka jego Jadwiga prawdziwa dziedziczka królestwa bezdzietnie zmarła, nie widzi jakimby prawem dłużej miał panować, gdy dziedzictwo po królowej na jej krewnych spada; a więc prosi aby mu wolno było za ich zgodą, spokojnie z Polski ustąpić i do ojczystego siedliska na Lilwę wrócić. Niech kto inny rządy obejmie, kto większe ku temu ma prawo, ktokolwiek zaś panować będzie w tćm sławnóm królestwie, zawsze i jego osobę i kraje koronue w wieczném przymierzu i życzliwości zachowa. Na tę najłaskawszego króla słowa, wszyscy się wzdrygneli i błagać poczęli aby królestwa, które mądrym rządem do najlepszego stanu doprowadził, odjazdem swoim na niebezpieczeüstwo nie narażał i narodu, który chce mu być uległym w zawichrzenie nie wirącał, że oni innego króla nie pragną, innego szukać nie chcą. Nieprzystoi zaiste aby sam wyzuwał się z korony, która z wolnego wyboru i jednomysInéj wszystkich zgody była mu oddana i przezeń przyjęta. 'To go bynajmniéj wzruszać nie powinno, czy dziedzictwo korony nie spadło na krewnych zmarłej krolowéj, ho panowie polscy używają lego prawa, iż pominawszy nawet krewnych, kogokolwiek obcego, jakiego najpożyteczniejszym dla kraju być uznają, królem obrać moga. Po Kazimierzu, który szczęśliwie nad nimi panował, i z którym większa część książąt mazowieckich i szląskich najściślejszym węzłem krwi była skojarzona; hiektórzy za$ z nieh niewatpliwie królestwa byli godni, jednak panowie Koronni żadnego z nich mie Wzięli: lecz Ludwika króla węgierskiego, a po jego zgonie Zygmunta margrabię brandeburskiego, obcych książąt wólnćmi głosami do panowania nad sobą wezWali. „Jeżeli atóli niepokoi ciebie królu sumienie, ześ — cudze królestwo żajął, jak o tém zdajesz się być prze-. _konanym, żyje Anna Wilhelma hrabi cillyjskiega. córka, Kazimierza wielkiego rodzona wnuczka, wieku kwitnącego księżniczka, tę poślubić. możesz abyś oboJem prawem, ' wyboru i dziedzictwa królestwem władał; przeto błagamy, odstąp zamiaru odjazdu i w rzą-: dzeniu krajem, jak począłeś szczęśliwie, tak i dalej po-120
Примечания
110 Układ między Władysławem Jagiełłą a książętami szląskimi zawarty został w Opolu d. 5. sierpnia 1396. Pefnomocnikami królewskiemi byli Spytek z Mielsztyna wojewoda krakowski, Piotr Kmita kasztelan lubelski, Piotr Szafraniec podstoli krakoski i Wincenty z Granowa kasztelan nakielski, Sommersberg umie« ścił go w zupełności w kodexie swoim czesko-szląskim dołączonym do zbioru Silesiacarum rerum scriptores t, 1 su. 1009,
111 Porówn. wyborną monografią Michała Balińskiego o Spytku z Mielsztyna w Bibl. warsz. na rok 1844 miesiąc sierpień str. 271.
112 Listy glejtowe krzyżackie w Bebern 1397 czerwca 9. Ob. Voigt, t. 6 str, 82,
113 Król w Inowrocławiu nie był, Długosz (ks 10 str. 152)
utrzymuje że właśnie dla zbytecznego rozjawzenia Władysława, wolano aby królowa układami kierowała.
114 Królowa skłoniła w. mistrza, iż miał dopomnieć się u książęcia Opolskiego aby Dobrzyń wykupił. "Ta była najwla£ciwsza droga utrzymania zgody między koroną i zakonem, bo rzecz eała wróciłaby do piérwtonego stosunku między panem zwierzchnim a lennikiem, Raczyński w kodexie dyplomatycznym litewskim (str. 81) ogłosił list w. mistrza do królowej Jadwigi, już po rozjechaniu się z Inowrocławia pisany,
który tu w dosłownóem tłumaczeniu dajemy:
»Najjainiejszé księżnie, najdostojniejszcj pani a pani Jadwidze polskiej dziedzicznej królowej, zaleciwszy się najpokorniéj i zapewniwszy o szczerych naszych modlitwach. | Najjaśniejsza królowo, pani nasza najłaskawsza. W skutek układów świeżo z obustron między nami zaszlych względem ziemi dobrzyńskiéj, otrzymaliśmy list w. kr. m. obejmujący niejako cały wywod tej sprawy, którym w. kr. m. pilnie nas upomina, abyśmy stosownie do umowy, oświeconego książęcia Władysława Opolskiego obwiescili do wykupna i oswobodzenia rzeczonej ziemi dobrzyńskicj i t. d. Pragnąc najmocnićj dobrą wiarą wykonać, co na wy- $éj wspomnianych umowach postanowiono, spółcześnie z niniejszém pisaniem, wyprawiliśmy natychmiast przez umyślnego t urzędowego naszego posłańca listy tak upominalne jako też zagrażające. Jak zaś z otrzymanej odpowiedzi postąpić wypadnie, nie omieszkamy bacząc na cześć muszą, częścićj nalegać i nastawać na pomienionego książęcia, oraz upominać go, wszystkie względy na stronę usunqwszy pragniemy bowiem najszezerzéj i t. d. obietnice nasze tak ziścić, abyś w. kr, m. ujrzeć mogła 1 gotowość i skutek naszej życzliwości. Niczego więcej nie żądamy, tylko aby nam wypłacono sumę pożyczoną, stosownie do brzmienia zapisów przez tegoż książęcia Opolskiego nam wydanych, a razem aby dobrą sławę naszą co do zarzutów z powodu dłużnika na przyszłość wyniknąć mogących, w całości zachować. Co jesh osiągniemy, najchętniej ustąpimy z rzeczonej ziemi; jesteśmy bowiem przekonani że wasza kr. m. na naszą krzywdę i utratę czci nie nastajesz, Skoro więc o zamiarach wspomnianego książęcia dowiemy się, niezwłócznie odpowiedź jego przeszlemy waszćj królewskiej mości, Dan w Zamku naszym Malborgu d, 21 czerwca 1397. t agiełło wcześnie myślał temu zabiegać, aby "połączenia Inflant z Prusami przez obalenie władzy iskupów ryzkich, którzy byli piérwotnymi panami Inflant, ji landji, Dla tego jeszcze w x. 1392 dnia 25 kwietnia,
a
„pisał z ka do wygnanego przez krzyżaków arcybiskupa ryz- "kiego Jana V. Sinten oświadczając mu pomoc własną i braci swe" ich książąt litewskich i ruskich w pomszczeniu się nad zakonew. (Ob... Napiersk, Index t. i str, 121 pod liczbą 479). Arcybiskup „był wówczas na wygnaniu, w. mistrz pruski dochody jego zobowiązał się wypłacić w Rzymie 1394 marca 20 papieżowi w ilości 15,000 czer. zł., (Ob. tamże pod liczbę 508) który wywdzięczając się,postanowił: Ze odiad nikt arcybiskupem w Rydze zostać nie mo- „ze; kto piérwéj. ślubów zaknnowi nie wykona, łamie pod liczbą
509), co i późniejszą bullą 1398 kwietnia 7 potwierdził)/amże pod | hezba 524).
115 W tych czasach mistrza inflanckiego nie zmieniano, Wennemar v. Bruggenoye rządził od 1391 do 1401 w którym to roku
116 (место знака в тексте не установлено) -W r. 1492 podług Karamzyna hist. państwa ross. ks Il. „str. 163 wyd, 1842
O () Porówn. Narbutta t. 5 str. 563 i 4 SwidrygicHo 1306 r. wpadlszy w rece Witolda przy zdobyciu W itebska, odesłany W „więzach | do „króla „Władysława, w roku. następnym przezeń uwolniony otrzymał uposażenie na Podolu. — Narbutt i. 5 str. 584.
117 Tamerlan. (Témwr, żelazo) ur. 1335. Ob. o nim Hamsets Geschichte d. osm. Reiches. t, l. str., 210.
118 (место знака в тексте не установлено) ' i Tatarji poprzestawać był powinien. Niech rozwazy. aby zbyt wiele pragnąc, w straszną późnićj klęskę naroda tatarskiego nie wiracil. Prosi zatem Edigę spokojnie od granie 'sirmackich odstąpić i na niewezesną walkę ludów Europy i Azji nie narażać. Polacy i Litwińi gotowi są przyjaźń. i przymierze z cesarzem. "Tamerlanem zawrzeć i wiernie. dochować, „lecz gdy ty to przełożenie odrzucisz, niezbędzie Polakom i Lite winom na orężu, którym i wolność i granice swoje od wszelkiej krzywdy nieprzyjacielskićj zasłonić potrafią. Na lo Ediga odpowiedział: "lTamerlan. król królow, wielką część Azji zhołdowawszy, Persów, Medów, Turków i Egypejan w krwawych bitwach pokonawszy, postanowił też Europę do państw swoich przyłączyć;
a. więc jeżeli „Polska i Łitwa poddadzą się Tamerlanowi i przyrzekną haracz płacić, oraz zakładników na pewność przyjętego ohawiązku sławią, natychmiast wojska swoje za Don eolnie. Posłowie oświadczyli: że Polacy i Litwini raezéj wolą życie, majątki i wolność ma.niebezpieczeństwo narazić. Gdy więc - nie niesprawiwszy. do obozu Witolda, wrócili i
donieśli z porządku « o tém wszystkiem, co w obozie
119 (место знака в тексте не установлено) Długosz (ks. 10. str. 158 dd.) obszernie opisuje zgon Jadwigi, Brzemienność jej napełniła króla i Polskę niewymowną rapież, i znakomitsi panujący zaproszeni byli przez umyślne poselstwa na chrzest mającego narodzić się potomka, Bonifacy IX, w r. 1399. maja 5 osobnym listem z Rzymu pisanym przez posła Królewskiego Wojciecha Jastrzębca, mianowanego biskupa poznańskiego, prosił Władysława Jagiełłę aby dziecięciu stosownie do płci dać imie Benedykta lub Benedykty; oświadczył się że chce być jego ojcem chrzestnym i do zastępstwa siebie tegoż Wojciecha Jastrzębca, umocował. Królowa 12. czerwca, powiła córkę, którą natychmiast Piotr Wysz biskup krakowski ochrzcił w kościele zamkowym, pod dwóma imionami Elżbiety-Benedykty; we trzy dni nowonarodzona umarła, Jadwiga z połogu już do zdrowia nie przyua, dnia 17. lipca 1399. około południa, na zamku krakowskim zeszła ze świata w 28 roku Życia. Pogrzebiona 14. sierpnia w katedrze; napis na marmurze w samej pedstawie wielkiego ołtarza, oznacza miejsce gdzie jéj zwłoki spoczywają. Długosz umieścił dwa spółczesne, niewiadomej ręki treny na zgon królowej, które
na tablicy wypisane zawieszono mad jej grobem. ciągłego nieprzyjacieła królestwa, do korony i do za-
120 (место знака в тексте не установлено) słępuj. Władysław Jagiełło tém oświadczeniem ożywiony, przychylając się do żądań panów, rządy królestwa napowrót objął i po Annę wnuczkę Kazimierza w. do Cillyi, trzech.senatorów wysłał, z prośbą, o rękę Księżniczki; złecił im aby ją do Krakowa przywiedli, gdzie. nimby królowi poślubioną była, wyuczyć sie - miala języka polskiego. Czas wesela złożono za ośm miesięcy, a mianowicie 'podezas zapust. Gdy posłowie' wyjechali po oblubienice królewską, Władysław udal się do Litwy dla odwiedzenia tego kraju i dla łowów: Tymezasem księżniczka do Krakowa przybywe szy, kilka miesięcy nauce polskiego języka poświęcając, powrotu królewskiego oczekiwała. Władysław na czas naznaczony przywigałszy z sobą wielki zapas naj-, wyboruiejszéj źwierzyny, z' Litwy przybył i gody w Krakowie z najwspanialszą okazałością obchodził