Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Книга третья. Часть 2 из 10: оригинал

Книга третья. Часть 2 из 10. С. 317-336. Польский текст издания 1847 года.

"Węgier z Zygmuntem zwiedził, naprzód do Koszyc, polóm d do Waradytin 1 przybyli, gdzie na „wielu miejywają. ' Stamtąd do Budy i jaż ^ d „gościnnie i wdzięcznie przyjmowany”, ono, wszędzie od przytak iż Zygmunt zdawał się wszystko dla Władysława chcieć czynić; każdy atoli krok jego ukrywał podejście i zdradę, każdy do tego zmierzał, aby Władysława od działania odciągnąć, aby siły krzyżackie tak strasznie nadwerężone tą zwłoką pokrzepić się mogły, i znowu dzielnie powstać, jeśliby Władysław „powtórną wojną nękać ich zamyślał. Nadto Zygmunt szukał stąd wielkićj chluby i znaczenia u obcych narodów, że cieszył się takim gościem i posiadał przyjaźń takiego króla. Nie było to bez widoku, albowiem Wenetowie, którzy o Dalmaeja niszczącą wojnę z Zygmuntem prowadzili i w królu Władysławie wielką nadzieję pomocy i zwycięztwa pokladali, spostrzeglszy się przezeń opuszczonymi, wyprawili w poselstwie do Budy pićrwszych rzeczypospolitej mężów, dla wyjednania u Zygmunta pokoju lub przynajmnićj zawieszenia broni. Między posłami był Franciszek Mocenigo późnićj książęcą dostojnoscią w państwie wenechiém zaszczycony, przy nim Michal Zeno i Antoni Loredano. Ci królowi węgierskiemu oświadczyli, że za posiadanie Dalmacji corocznie w hołdzie dawać będą białego konia okrytego złotogłowem i bogatym rzędem. Zygmunt tak gwałtownie był obrażony tém przełożeniem, które poczytał za urągowisko, że chorągwie weneckie przeszłe-. go roku w jednej bitwie zdobyte, na ich zniewagę po ulicach włóczyć, i na wzgarde wyrzucić i nogami deptać kazał. Król Władysław po przyjacielsku Zygmunta upomniał, iż nieprzyzwoicie było królowi, srożyć się nad rzeczą niemą, 2e on sam chorągwi krzyżac-' kich w wielkićj bitwie pod Grünwaldem zdobytych, nie tylko żadną zniewaga nie okrył, ale przeciwnie w: pićrwszym kościele całego królestwa, jak pomniki na ścianach zawiesił, aby w potomności były świadectwem tak sławnego zwycięztwa.

c Królowie w Budzie najdluzéj bawili. Pizybył do tej stólicy król bosnijshi (dawnićj ta ziemia Liburnów była) z małżonką i dla odwiedzenia królów i a-.by z Władysławem Jagiełłą, o którym z wieści jak, 9 potężnym i kwitnącym we wszelkie dostatki władzcy zasłyszał, przyjaźń i związek zawarł245. Kitka dni w Budzie w obecności tylu królów wesoło spędzono. Turnieje i inne igrzyska rycerskie, wybrani z rozma: itych narodów, doświadczonej dzielności mężowie wyprawili, między nimi wielu dworzan Władysława zwy-, cięztwo odniosło, wszystkich jednakże prześcignął Mikołaj Powała, który zdumiewające przewagi, osobistej siły i zręczności w igrzyskach rycerskich okazał. Na wyspie też dunajskićj, mysliwstwem i upędzaniem się za rozmailego rodzaju zwierzyną, rozrywki używano.

Gdy Władysław król polski w Budzie bawi, przybyli do niego posłowie sułtana Zeledina cara tatarskiego, który wówczas około. Donu i nad morzem kaspijskićm szeroko koczował, z darami tatarskićmi między któremi były trzy wielblądy. "Treść poselstwa następna: iż przymierza i przyjaźni króla Władysława dopraszali się, sami zaś gotowi byli, w razie potrzeby, mu pomagać z wojskiem i wszysłkiemi siłami swojemi, przeciwko jakimkolwiek jego nieprzyjaciołom. Posłom tatarskim podziękowano za dary i przyrzeczoną pomoc, s którćj król korzystać nieomieszka, jeśliby był od nieprzyjaciół napastowany. S carem tatarskim przymierze i przyjaźń zawarto, wzajemnie obesłano go wspaniałemi upominkami, również posłów obdarzono. To poselstwo wielkim strachem przeraziło nieprzyjaciół królewskich, s powodu przybycia sił tatarskich, nad których w naszym wieku, bitniejszych wojowników niema, są bowiem najwytrzymalszymi na trudy, zimno i głód, żywią się mięsem końskióm, nie używają weale chleba, bo uprawy roli nie znają; twarz słońcem ogorzała szerokością i dzikićm spojrzeniem szpelna, wyźsza warga włosami najeżona i zarosła tak, że widokiem swoim nieprzyjaciół straszą.

Po odprawieniu posłów tatarskich i weneckich, król Władysław o prawa na ziemię pruską246 i o pewne pieniądze przez krzyżaków według przymierza opłacić się mające, dopominał się u Zygmunta, lecz ten, dla dogodności krzyżaków, od których wiele złota wyłudził, umyślnie rzeczy zwlekając, niechcąc też przyjaznego króla obrazić, pod pozorem wojny dalmachićj z Wenetami, poruczył rozstrzygnienie tćj rzeczy, arcybiskupowi strygońskiemu, Mikolajowi Gara palatinowi węgierskiemu i innym senatorom swojego królestwa; których sąd Władysław odrzuciwszy, z Budy ' do: Stoliczuego- Bialogrodu | odjechał, stamiąd. do- zamku Tata wstąpił i w Długićjwsi zalrzymawszy się, ze zbyteeznego i niezwyezajnego „użycia bawolego: sera, wpadł w febrę, którój gdy pracą i ruchem chciał się pozbyć, ciągle polujae do Wyszelradu przybył, gdzie siedm dni spoczynkowi oddawszy, za pomocą lekarzy wyzdrowiał. Skąd gdy do królestwa swego chciał wracać, wspaniałemi przez Zygmunta rzymskiego i węgierskiego króla upominkami obdarzony został, między któremi była korona królewska: polska, dar Ottona cesarza rzymskiego, trzeciego: tego imienia, tudzież berło, jabłko złote, miecz i inne znaki dostojności królów polskich, które niegdyś Elżbieta królowa węgierska,

Kazimierza nazwanego wielkim, siostra rodzona, Ludwika króla węgierskiego i polskiego malka, dogadzając synowi, s królestwa polskiego do Węgier z soba przywiozła, z obawy aby Polacy pod nicobeenosé króla, najezesciéj w Węgrzech przebywającego, rokoszu nie podnieśli i o zmianie rządu nie pomyślili. Był to najwdzięczniejszy dar dla króla Władysława, jakoż Andrzejowi Rożen zwanemu, dworzaninowi i posłańcowl cesarskiemu., który 'mu te upominki przyniosł, starostwo sądeckie i-obszerne włości dziedziezném prawem:nadal247, z równąż szczodrobliwością, Zygmunta królewskiemi darami obesłał, które ceną, wyjawszy koronę, zdawały się cesarskie przewyższać. Po wzajemném oddaniu sobie upominków, Zygmunt króla Władysława o kilka mil przeprowadził248; zawarłszy przymierze i skojarzywszy przyjaźń, Jagiełło przez Trenczyn do Moraw przybył, gdzie znakomitsi obywalele tego kraju gościnnie i ze czcią go przyjęli, nakonice z Moraw przez Giczyn i Cieszyn naszóstym miesiącu po wyjeździe, do Polski wrócił (3). Zbliżywszy249 się do Krakowa, znaki dostojności królewskićj sprowadzone z Węgier, wjeźdżając do miasta jawnie przed sobą nieść kazał, powitały je życzliwe odgłosy i niewymówna radość ludu.

Zabawiwszy tu dni kilka, tegoż samego miesiąca w którym do Krakowa wrócił, puścił się znowu w droge na Sandomierz i Lublin i o mile od Hirubieszowa nad rzeką Bugiem stanął. Tu zjechał się z Alelisandrem Witołdem (1), przełożył mu szczegółowie wszyslo co w Węgrzech między nim a Zygmuntem zaszło i wzajemnie naradzili się nad stanem państwa polskiego. ^. «^ E

Po tj naradzie udał się król do Medyki, dokąd przybyli doń w poselstwie od Zygmunta250, arcybiskup strygoński i Michał Kiichmeister s prośbą, aby 40,000 kop szerokich groszy, które według umowy zakon pruski królowi zaliczyć był obowiązany, mógł Zygmunt, król rzymski i węgierski sposobem pożyczanym od krzyżaków przyjąć, tymczasem zaś aby król polski, ziemię spiską w górach karpackich na pograniczu Polski i Węgier leżącą, zastawą trzymał. Władysław pragnąc wygodzić sprzyjaźnionemu z sobą królowi, przyjąwszy na pewność ziemię spiską, zezwolil na wzięcie tych pieniędzy od krzyżaków251. Z Me-

[D dyki pojechał do blizkiego stamtąd Przemyśla, gdzie biskupa wyznania greckiego na przedmieście wyniosłszy, cerkiew zamkową na kościoł łaciński zamienił i biskupa rzymskiego obrządku ustanowił; dla tego to miasto. posiada 'i dzisiaj dwóch. biskupów różnych wyznań. 'Nakoniec' zapuściwszy się w głąb Rusi do Lwowa, potém nad Dniestr, daléj do Halicza, nicgdyś stolicy tego kraju; przybył, skąd wzdłuż gór karpackich dzielących Polskę od Węgier, przez okolice lasami okryte, przez Sanok i Krośno do Niepolomie wrócił. Wszakże ledwo dni 15 zabawiwszy z senalorami koronnymi, przez Opatów, Lublin,

Brześć i Bielsk do. Litwy przybył. Tu z Aleksandrem Witoldem i. Anastazją małżonką wielkiego książecia moskiewskiego,. która dla odwiedzenia ojca swojego Witołda „właśnie do Litwy przyjechała, cala. zimę przepędził. Znalazł go jeszcze w Litwie poseł Zygmuntą cesarza Benedykt de Macra Węgrzyn, któremu eesarz poruczył, aby dla jego wiadomości granice Prus i Litwy rozpoznał i-zrysował, ten przez króla polskiego i Witolda obdarzony, doniosł Zygmuntowi o krzywdach jakie ponosił książe lilewski ze strony krzyżaków pruskich. |

Zima tego roku tak była lagodna, że drzewa okryły się liśćmi a pola zieleniły się usłane kwialami, wszakże to zmieszanie por roku, srogie morowe powietrze sprowadziło, którego król Władysław z dworzamami swoimi unikając, do Horodła nad Bugiem przybył (1), i tam miał miejsce sejm walny w gromadném zebraniu polskich i litewskich panów. Pod przewodnictwem Władysława Japielly i Aleksandra Witolda, z niewymowną obojga narodów zgodą i radością panujących, księstwa litewskie i Źmudzkie, wiecznym związkiem do królestwa polskiego zostały przyłączone i wcielone, czego jasnóm świadectwem są listy i dyplomata;; które w skarbu koronnym widzieć można (1 Co z wzajemną obojga naródów. wdzieeznością uroczyście: spełniwszy, Władysław seńatorom litewskim, „których:wójewodami zowia, krzesła między senatórami:; polskimi: wyznaczył, dla podniecenia. żaś żywszćj miłości między zjednoczonyini ludami, postaral się, aby małżeństwem i powinowactwem kojarzy» li się między sobą i aby tym sposobem obadwa nirody ściślej zrosly się nicjako w jedno ciało. Rozwiązawszy sejm horodelski król Władysław s królową Anna do Litwy powrócił i Wilją do Kow: na, leżącego nad zbiegiem téj rzeki z Niemnem, prżypłynął, gdzie królowę zostawiwszy, sam statkami Niemnem a później rzeką Dubissą Źmudź zwiedził. Zwoławszy narodowe zebranie; przełożył mu w Jakich błędach i ojcówie ich 4 sami zostawali, że bogowie którym. cześć oddają; są to balwany i złe duchy, za grzechy z: wiekuistych siedlisk przez: najwyzszego: i prawdziwego Boga stracone, na piekielny oc gień i nieustanne męki skazane; a więc żamierzył vorszące. obrzędy i nierozsądne ich zabóbony wytępiwszy, w narodzie Zmudzhim prawdziwą wiarę rozszerzyć; że i sam długo w tychże błędach zostawał, teraz istotne poznał świalło, które go do wiekui-252 stego błogosławieństwa i do przybytków zbawienia, po zgonie ma doprowadzić, tego i dla nich pragnie, aby opuściwszy ten żywot, szczęśliwie dostąpili raju roskoszy i cieszyli się życiem wiecznćm., To rzekłszy kilka zbrojnych hufców polskich, które. przy nim byly, na gaje zabobonnym bogom poświęcone posłał i siekierami w pień wyciąć, ogień święty na wysokiém wzgórzu nad rzeką INiewiażą, ciągle wielkiemi stosami drzewa przez kapłanów tego ludu podsycany, zgasić rozkazał. Niemniej, obecny temu Aleksander Wi-' told w wytępieniu bóstw Zmudzkich, okazał gorliwości. S początku wzdrygali się na to Zmudzini i pokornie króla Władysława i Witołda błagali, aby nowych w ich narodzie obrzędów nie wprowadzając, w odwiecznej przodków wierze żyć i umierać im pozwolili 3 aby poświęconym gajom i wiecznemu ogniowi przepuścili; ujrzawszy atoli, że ponawiane ich łzy i zaklęcia były daremne, że panujący w raz powziętym zamiarze są niezachwiani, lubo niechętnie i mimowolnie, rozkazowi ich przecięż i władzy ulegli, i już cierpliwie kaznodziejów biegłych w swoim języku słuchali. Niekiedy Władysław i Witołd znakomitszych mężów tego narodu wezwawszy, obowiązek opowiadaczów wiary na siebie przyjmowali. Tym sposobem cześć prawdziwego Boga na Źmudzi została wprowadzona i po wielu miejscach téj ziemi kościoły powstały; ustanowiono i biskupa, który w mieście Miednikach, w samym niemal środku tego kraju położonóm, rząd nad głównym chrześcijańskim kościołem

Примечания

245 Bosnja znajdując się pod zwierzchnością korony wegierskiéj, rządzona była przez banów, Ludwik ojciec krółowej Jadwigi, poślubił w r. 4353 Elżbietę córkę Stefana bana bosnijskiego; Twartka jej brata, ozdobił godnością króla Bosnji okoła 1369; teraz rządził tym krajem Twartko II. |

246 Krzyżacy zwyciężeni na polu bitwy, potrafili wśród najtrudniejszych okoliczności wyłudzić dla siebie dogodny pokój toruński, skoro jednak zabłysła im nadzieja dźwignąć się z upadku, wnet poczęli szukać sposobów zerwania s Polską. Jodok margrabia morawski, zastawny posiadacz Marchji brandeburgskićj, zszedł bezpotomnie d. 18 stycznia 1411 roku, brat jego siryjeczny Zygmunt król węgierski i najbliższy po nim spadkobierca, natychmiast ostrzegł w, mistrza, listem pisanym z Budy d. 21 stycznia tegoż roku, aby pokoju nie zawierał, gdyż zostawszy teraz sąsiadem zakonu, nierównie skuteczniej, niż dotąd będzie mogł go wspierac w wojnie s Polakaini. Henryk Plauen musiał otrzymać to pismo w pićrwszych dniach, po podpisaniu pokoju toruńskiego, bo już 5 lutego żalił się listownie przed królem, na grabieże i pożogi wojsk polskich, na niedotrzymanie umowy przy zdaniu zakonowi Nieszawy, s której dowódzcy królewscy nictylko broń i strzelbę wywieźć, lecz ze wszystkiego ją ogołocić i własne bydło mieszkańców zabrać mieli. (Voigt t. 7 str. 137 noty 1 31 2) W takim stanie rzeczy, mogłoby natychiniast przyjść do zerwania, lecz bunt Gdańszczan przeciw krzyżakom, który krwawo tłumić musiano, wiązał im rece; dla tejo pierwszą część przyrzeczonych za wojenne nakłady 100,000 kop groszy (łamże str. 136) opłacili i otrzymali z uiszczenia się świadectwo królewskie pod d. 8 marca, (tamże str. 144) a przestali tylko na skargach, że król według przyjętego obowiązku, jeńców nie uwalnia. ' Istotnie wstrzymał się był Władysław Jagiełło i Witold ze spełnieniem tego warunku, bo doszła ich wiadomość, że przy wystąpienin Polaków z Brodnicy, Torunia i Radzynia, krzyżicy nie tylko żołnierzy ze zbroi odarli, ale nawet niektórych dali pozabijać, nb potopie. Wprawdzie Klenryk Plauen w liście z dnia 21 marca utrzymuje, że miejscowe badania skarg tych nieusprawiedliwiły, jednak nie musiały być zupełnie bezzasadne, kiedy Witold uwolnienie jeńców swoich opóźnił i d. 28 marca z Grodna w. mistrza uwiadomił, Ze ich wtenczas odeszle, kiedy sprowadzeni będą z odległych stron kraju, dokąd zapędzeni zostali. Mimo to wszystko, z obiedwóch stron starano się pozory ocalic, Władysław Jagiełło bawiąc w Litwie, 30 maja z Szeszupy posyłał do w, mistrza, Jakóba s Koniecpola sieradzkiego, Macieja z Labiszyna kujawskiego wojewodów, Dunina protonotarjusza i Piotra kanonika poznańskiego, swoich dworzan, dla przyjęcia drugiej części należnej opłaty; wkrótce potém 7 ezerwea z Wilna, wyprawiał Mikołaja Sopińskiego dworzanina książęcia Witolda, w ustném poselstwie do Henryka Plauen. (Ob. te dwa listy Jagiełły na str. 143 i 144 w kodexie dyplom. lit. Edw. Raczyńskiego). W. mistrz pisząc dnia 17 lipca do Jana bez-irwogi ksiazecia burgundzkiego, 1 10 sierpnia do Henryka IV. króla angielskiego, wzywa ich pomocy na przypadek, jesliby wojna wybuchnąć miała. Odkryty nawet w ciągu lata spisek na życie w. mistrza przez rycerzy towarzystwa jaszczurczego. chociaż dał powód 'do nowych podejrzeń i niechęci, bo część spiskowych uniosła głowy przed zemstą krzyżacką do Polski i znalazła w tym gościnnym kraju przytułek, nie niusiaf jednak w. mistrz jeszcze jawnie powstawać na króla, gdyż Władysław Jagiełło z drogi, z najdalszego krańca państw swo ch, s Trypola w kijowskiém, dnia 23 sierpnia wstawiał się za Janem Surwiłłem, prześladowanym za sprzyjanie Polakom w czasie ostatniej wojny; upewniał w. mistrza, że od niego żadnych wiadomości nie miewał, i prosił aby mu wolno była majętność swoję w Prusiech posiadaną, przedać i wynieść się s kraju. (Ob. tamże rzeczony list na str. 145). Jawniejsze ślady nieprzyjazni krzyżackićj dają się dopićro postrzegać, po zupelném przytłumieniu spisku i ukaraniu winowajców. W. mistrz pragnął rozjątrzyć króla i zmusić go do pićrwszego nieprzyjacielskiego kroku. Tym końcem wbrew wyraznemnu warunkowi umowy toruńskiej:. ze Henryk Vogelsang wróci do rządu diecezji warmińskićj, postrachem zemsty oddalił go s kraju, a tymczasem starał się w Rzymie o odjęcie ntu biskupstwa i mianowanie na jego miejsce hrabiego Henryka Schwarzburg. Król nie opuścił przesladowanego i wyraźnie oświadczył, że na to nigdy nie zezwoli. (Voigt t. 7 str. 154) Widząc że te wszystkie usiłowania nie mogły króla skłonić do rozpoczęcia wojny, Henryk Plauen chciał wyłamać się od opłaty pozostałej ilości pieniędzy, wyjednał przeto n Jana XXIII. list z dnia 22, września, w którym papież wstawia się, aby król uwolnił zakon od tak uciążliwego warunku, a chociaż Władysław Jagiełło nie przychylił się, do „prośby papiezkićj, krzytacy w oznaczonym czasie, pieniędzy nie opłacili, tak że król listem pisanym z Wiślicy 30 listopada do Alberta Sehwarzburg, zagroził skutkami przewidzianemi w umowie. jeżeli dłużej unikać będą od spełnienia przyjętego obowiązku. (Ob. te dwa listy w kodexie dyplom. lit, Edw, Baczyńskiego str. 146 —149) Krzyżacy długo pokatnie
'oskarzając króla polskiego, zaczęli nakonice jawnie obwiniać go
przed wszystkimi książętami chrześcijańskimi, że znowi wojną nękać! ich zamyśla, i ku ich zagładzie zawarł przymierze s poganami. Nie zniosł téj krzywdy król Władysław. w okolnym liście, s Krakowa d. 6 grudnia do całego świata chrześcijań- ' skiego, odkrył nieszczerość zakonu i wzywał panujących duchownych i świeckich, hrabiów, baronów, rycerzy, miasta, zgoła wszystkich chrześcijan, aby skłonili krzyżaków do dotrzymania umowy. (Ob. u Raczyńskiego tamże str. 150). "Tymczasem krzyżacy z wiernym sprzymierzeńcem swoim Zygmuntem królem węgierskim w eiaglém zostawali porozumieniu. Aschbach w dodatkach do tomu 1 historji Zygmunta na str. 426 ogłosił, z frankfurckiego miejskiego archiwum, list tego króla do burgrabi nürnbergskiego z d. 2 grudnia 1411 r., w którym szeroko rozwodzi sie nad mniemanemi krzywdami, jakiemi Władysław Jagiełło zakon obarczył, opisuje spustoszenie krajów pruskich, okrucieństwa Litwinów i Tatarów, świętokradzkie grabieże kościołów, nakoniec żąda wyjednania u Wacława króla czeskiego zakazu, aby jego poddani uie zaciągałi się
i i i
pod chorągwie polskie i nie walczyli przeciw zakonowi w wojnie która zdaje się być nieuchronną. We czićry dni późnićj 6 grudnia zawarł wyraźne przymierze z zakońem; treść wzojemnych przyjętych obowiązków widzieć u Kotzebue t. 3 str. 382 1 Voigt t. 7 str. 164. W liście okolnym do książąt rzeszy, pisanym z Budy dnia 30 stycznia 1412 roku, obszernie wystawia nichezpieczeństwa grożące zakonowi, uwiadamia o wyjeździe Ernesta książęcia sustrijackiego do Krakowa, o powinowaetwie jego S królem polskim, wzywa więc stany cesarstwa, aby wszelkiaini sposobami krzyżaków, wspierać, Władysławowi zaś Jagielle zaciągów jak najsurowiéj wzbronić. (tamże str. 430) Niczawodnie przyszłoby do wojny, ale świeże powinowactwo Władysława Jagiełły z domem austrijackim i starania Wenetów, aby Polaków do przymierza wciągnąć, nakazywały Zygmuntowi ostróżność. Kiedy więc w dniu 15 marca w Lubowli udało mu się jakieśmy wyżej widzieli, pokój s królem polskim zawrzeć, natychmiast uwiadomił o tém w. mistrza następującym listem: „Zygmunt z Boźćj łaski król rzymski it. d. Wielebny, poboznie nam miły. Wielebny brat Michał Kiüchenmeister, najwyższy marszałek zakonu, musiał niedawno donieść tobie: żeśmy s królem polskim 20 lutego zjechać się mieli; teraz uwiadamiamy, że dosyć długi czas przebyliśmy razem z sobą, że za łaską Bożą doprowadziliśmy do końca umowę, którą tuszymy dla kościoła świętego, dla cesarstwa, dla zakonu i dla dobra pospolitego być ehwalebna, pocieszającą i korzystną. S tą radośną wieścią wyprawimy pisarza twojego Jana, który natychmiast y za tym two wyrostkiem, dziś wysyłającym się, nadjedzie; ten zupełnie we wszystkich szczegółach ciebie objaśni. Zadamy zaś najpilnićj, oraz najusilnićj cię upominamy, skoro nasze poselstwo otrzymasz, rozkaż tejże godziny zgromadzić się swoim urzędnikom zakonnym, aby bez żadnej zwłoki wysłuchali go i według niego postępowali; gdyż dla tej tylko, a nie dla żudućj innej przyczyny, wyprawiliśmy przodem tego wyrostka, "Ty zaś ze swojćj strony powinieneś jak najściślćj i najsurowié] zalecić, aby ani rzeczony krół i korona polska, ani książe Witołd najmniejszej napaści od twoich podwładnych nie doświadczali, bo o tém ciebie upewniamy i zaręczamy, żeśmy to krółowi polskiemu przyrzekli, a wzajemnie wzięliśmy od niego obietnice, Że ani ty, ani twój zakon, żadnej krzywdy od książęcia Witołda i od jego poddanych nie doznacie. Chcićj o tóm Inflanty i kogo należy, uwiadomić bez omieszkania. Dan w Łubowli 15 marca, państw naszych węgierskiego it d. 25, rzymskiego 2 roku. (Edw. Raczyński w kodexie dypl. lit. str. 152, z niemieckiego). „W liście zaś dnia 28 marca 1412 r. s Koszyc do Jerzego biskupa passauskiego pisanym, (u Aschbacha str. 437) uwiadamia go, że między królem Władysławem a zakonem krzyżackim, zagaił pojednanie, i że obiedwie strony na przyszłe zielone świątki (23 maja) w Budzie pod jego powagą, wzajemne spory załatwić maja. Stwierdzono to w Koszycach rękojemstwem Zygmunta, 25 marea i zezwoleniem na sąd polubowny Władysława, 26 tegoż miesiąca 1412 pnie dnia 6 kwietnia, również s Koszyc pisał do miast welleranskich, że król polski zobowiązał się listami pod pieczęcią wydanemi, w Budzie, we dwa tygodnie po ziełonych $wiatkach, sprawę swoję z zakonem poddać jego rozstrzygoieniu; nadto uwiadamia: że wszystkie własne zatargi s tynize królem po przyjaciclsku zakończył, i wyjednał jego pomoc przeciw Turkom i innym niewiernym, że dopóty Władysława Jagiełłę u siebie zatrzyma, póki nie nadejdzie czas układów między nim i zakonem, że papież także tym końcem przysłał jednego kardynała, jednego hrabiego i jednego rycerza. Nakoniec Aschbach załączył ułamek listu pisanego z Budy 22 maja 1412 r. do któregoś s kominrów o ówczesudj świetności dworu Zygmunta. „Miły panie komturze, zjechało się wielu książąt, rycerzy i ludzi wojennych na dworze węgierskim w Budzie, a mianowicie trzech krółów, trzech panujących we trzech krajach, despota serbski, 13 książąt, 21 hrabiów, nielicząc w to panów węgierskich, 1,500 rycerzy, 3,000 knechtów, jeden kardynał, jeden legat, 3 arcybiskupów, 11 biskupów 86 piszezków i trębaczów, 17 heroldów i około 40,000 koni wszelkiego rodzaju; zgoła zjazd niesłychany Indzi 17 krajów i języków, jako to: Węgrów, Czechów, Polaków, Prusaków, Rusinów, Litwinów, Greków, Tatarów, Turków, Wołochów, Bosnijczyków, Serbów, Wenetów, Włochów, Niemców, Francuzów, Anglików, Albańczyków, ludzi pokolenia Abrahamowego od ś. grobu i prócz tego mnóstwo szpetnych pogan z długiemi brodami i potężnemi Drzuchami, w wysokich kołpakach i długich kaftanach i t. d. < (str 441) Oto z Egloffstein pisał z Budy 2 maja do rodzonego swojego Konrada, w. mistrza zakonu teutońskiego: „„Spodziewają się Qu. przybycia królowej polskućj t w. książecia Witolda i wielu
umych panów; odbędą się świetne inrnieje; a który z rycerzy n2j-) 5 JC:)) y naj dzielnićj popisze się, otrzyma rumaka ze złotćmi podkowami, a knecht ze srebrnemi (tamże str. 443). O szkodliwych skutkach pobytu Władyslawa Jagiełły w Węgrzech powiemy nizáj.

247 Długosz ks. 11 str. 330 dodaje, Ze i szczerbiec bolesła. <wowski Zórawiem zwany był w liczbie tych klejnotów.

248 Tenże str. 331 pisze: że królowie rozjechali się dnia 22 lipca,

249 (место знака в тексте не установлено) Podług Długosza, (ks. 11 str. 320) król Władysław po zawarciu dnia 15 marca 1412 p. przymierza w Lubowli, dał wspaniałą ucztę dla Zygmunta i jego małżonki Barbary; później w towarzystwie królowej Auny i całego swego orszaku, wyjechał s królem węgierskim do Koszyc. Pierwszy: nocleg odbył w Sobinowie (Zeben drugi d. 20 marca w Preszowie, (Eperies) w pouiedziałek zaś 21 tegoż miesiąca, stanęli w Koszycach. W sóbote d. 26 mare. ca królowa polska pożegnawszy męża udała się na powrót do kraju; Władysław zaś z Zygountem w poniedziałek d. 28 wyruszywszy s Koszyc na nocłeg zdążyli do Tokaju; we wtorek 29 przeprawiwszy się przez Cisę zanocowali we wsi; we środę 30 w Debreczynic, we czwartek 31 przybyli do Waradynu gdzie spoezywają zwłoki świętego Władysława króla węgierskiego. | W tém mieście dwa tygodnie, obchodząc święta wielkonocne, (3 kwietnia) obadwaj królowie przepędzili. Przed ś. Wojciechem (23 kwietnia) opuściwszy Waradyn, trzy dni w poblizkich kniejach bawią się Łowami za wsią Belcnyesia, skąd zwiedziwszy Pochat t Diósgyor przybyli do Erlau, gdzie uroczystość dni krzyżowych i wniebowstąpienia Pańskiego uezciwszy, (od 8 —13 maja) na zielone świątki d. 22 maja w Budzie stanęli. Katona (t. 12 str, 107—111) przywodzi dosłownie dwa przywileje Zygmunta, jeden dla mieszkańców bardijowskich, którym oddaje im w rząd zamek królewski, podpisany w wielki czwartek 31 marca 1412 roku w Koszycach, drugi dla Podolińca, którym włączył je do rządu miast wolnych, tamże we czwartek po wielkiejnocy (7 kwietnia) tegoż roku. W datach tych przywilejów żaden błąd niezaszedł, widocznie więc Długosz omylił się w oznaczeniu dui podróży królewskiej, bo Włudysław dopióro po wielkiejnocy s Koszyc wyjechać musiał. Również myli się Długosz a za nim Wapowski,: że Władysław Jagielło 23 czerwca Dude opuścił; ponieważ czytamy w Dogielu, t. 4 str. 88) zobowiązanie się króla polskiego wydane w sam dzień $. Jana chrzeiciela, (24 czerwca) iż wyrok Zygmunta w sprawie krzyżackićj przyjmie. Tamże (str. 90) umieścił Dogiel podobue zobowiązanie się w. mistrza Henryka z Plauen w Malborgu d. 18 maja. Powrót królewski i wjazd do Krakowa odbył się 15 sierpnia.
. (1) Podług Długosza str. 331, 29 września.

250 Tamie str. 334 7 października.

251 Ponieważ Żaden z naszych dziejopisów prawa zastawnego na Spi£ nie ogłosił, umieszczamy więc tu jego tłumaczenie: „My, Zygmunt z Bożej łaski król rzymski, węgierski i t. d. Oznajmujemy nmiejsezém wszem w obec komu wiedzieć należy: żeśmy od najjaśniejszego książęcia Władysława króla polskiego, tudzież od wszystkich jego biskupów i baronów, sposobem rzeczywistego długu 37,000 kop szerokich groszy, nowćj monety, liczby czeskićj, dobrój i pełnćj wagi, pożyczyli i do rąk naszych odliezyli, pragnąc zaś najjaśniejszego Władysława króla polskiego i jego następców, oraz biskupów i baronów polskich, co do uiszczenia się s tego dłu<= gu zabezpieczyć, i jak słuszność wymaga w wypłacie upewnić, jemu i jego nastepeom, tudzież biskupom i baronom: ziemię a mianowicie zamek nasz Lubowlę z miastem, miasto Podoliniec s twier« dzą i wsiami do nich naálezqcémi, oraz z miasteczkańńi 1 midstámi ni£dj wyrażonómi w ziemi naszej spiskićj, w diecezji strygońskiej położonemi: Gnyzna, Bela, Laibiez, Mainharsdorf, Deńtsc hendorf (Poprad) Michelsdorf (po sławiańsku Strasa) Walendorf, Neudorf (Iglovia, po sław, Nowawes) Ristdorf, (po sław. Rusz) Fülka, (po sław. Welka) Kirchdorf (uw gminu Warśllya) Matthisdorf, Georgenberg, (po sław. Szobota, Dwrancz, zwanemi, z ich wszystkie-. mi przynależnościami, czynszami, pożytkami, dochodami, korzyściami, prawami, doczesnemi posiadłościami, polami, łąkami, drzewami. stawami, jeziorami, borami, lasami, bareiami, rybolówstwem, bagnami, wodami i wodoeieezami, młynami i ich pożytkami, debniakami, choinami, zaroślami, gajami, nieużytkami, łowami ptaszémi i Zwierzynnémi, daninam zwyezajnémi, przynale2no$ciami i wszystkiemi zawisłościami, pod jakiémkolwiek nazwaniem znanemi lub mianowanćmi, Zadnéj posiadłości lub pożytku z nich ani dla siebie, ani dla następców naszych nie zastrzegając, zastawiliómy i w zakład oddaliśmy; jakoż mocą niniejszego, za osobliwém na to zgodzeniem się biskupów i baronów. naszych zastawiamy, W taki sposób: iż wszystkie wyżej wyliczone dochody bez najmniejszego pozoru lichwy, tenże najjaś. Władysław król polski i jego następcy mogą pobierać, używać i z nich korzystać. Nadto wszyscy obywatele i mieszkańcy ziemi, miast i wsi wyżej wymienionych, mają nm być posłusznymi jakby nam samym; oraz wszystkie czynsze przychody i daniny, dopóty, póki od króla polskiego lub jego następeów, tych ziem, miast 1 wsi, nie wykupimy, jemu składać powinni, 'Pe zaś ziemie zamki i miasta, miasteczka i wsi, rzeczony najjaśniejszy Władysław król polski, jego następcy biskupi i baronowie, trzyniać, posiadać i mieć będą tak długo, dopóki jemu albo jego następcom, biskupom i baronom, my sami, lub następcy nasi, wymienionych 37,000 kop szerokich groszy, monety ezeskiéj, dobrej i pełnej wagi, albo ich wartości złotem lub srebrem rzeczywiście nie wypłacimy. Nadto przyrzekamy dobrą wiarą i słowem naszem królewskiém, te ziemie, zamki, miasta, miasteczka i wsi, od wszystkieh krzywd i jakiejkolwiek napaści wewnętrznej, tak jakby we własnóm naszém były dzierżenin, dopóki je najjaś. Władysław król polski i jego następcy trzymać i posiadać będą, bronić i zastępować; niemniej też, jeżeliby ktokolwiek s poddanych królestwa naszego węgierskiego, też ziemi zamki, miasta, miasteczka i wsi, u tegoż najjeś. Władysława, jego następeów, biskupów i baronów odebrał i opanował, będzie naszą powinnością i obowiązkiem to odzyskać i bez żadnego podstępu i zdrady nazad im powrócić; na przypadek zaś, gdybyśmy ich odzyskać nie mogli, wówczas jemu, jego następcom, biskupom! baronom jego, albo rzeczone 37,000 kop groszy, dobrą wiarą, oddać i zaliczyć, albo takież, lub tym podobne i tejże wartości dobra, jemu i następcom jego zastawić przyrzekamy. Jeślibyśmy to wykonać zaniedbali lub omieszkali, wówczas wszystkie szkody, jakieby z niedotrzymania umowy, w niniejszym hście naszym wyra-. żonćj, tenże najjaś. król Władysław, jego następcy, biskupi i baronowie, oraz jego królestwo poniosło, my łącznie z biskupami i baronami naszymi wynagrodzić, powrócić i opłacić przyrzekamy; nadto najjaś. Władysław król polski, jego następcy, biskupi i baronowie za te szkody, ludzi królestwa naszego jakiegokolwiek stanu, godności lub znaczenia, więzić, dobra ich zatrzymywać, ziemie nasze najeżdzać i łupić będzie miał prawo, bez najmniejszego ze strony naszéj oporu lub sprzeciwieństwa, dopóty, dopokad jeu, jego następcom, biskupom i baronom, w wyżćj wyrażonych warunkach niestanie się zadość. Jeślibyśmy zaś wymienione ziemie, zamki, miasta, miasteczka, i wsi, od tegoż najjaś. Władysława króla polskiego, jego biskupów i baronów wykupić i aswobodzić chcieli, natenczas list nasz 2 przywiesistą majestatyczną pieczęcią, do tegoz najjaś. Władysława króla polskiego, lub jego następców, biskupów i baronów królestwa, pisany, przez dwóch znamienitszych rajców, jednego z Lewoczy, drugiego s Koszyc wyprawimy, aby ci w Lubowli stanąwszy, tenże list okazali a okazując obwiescili: że rzeczone ziemie, zamki, miasta, miasteczka i wsi, po upływie dwóch miesięcy po sobie idących, chcemy z rąk najjaś. Władysława lub jego następców, biskupów i baronów oswobodzić; jeśliby zaś nam zejść s tego świala zdarzyło się, wówczas dwaj biskupi i tyluż wyższych baronów królestwa naszego węgierskiego, pieczęci swoje zawiesiwszy, toż uczynić mają; po czóm, we dwa miesiące od dnia obwieszczenia i okazania rzeczonego listu, te 37,000 kop szerokich groszy, dobrej i pełnej wagi, w złocie, lub w czystóm sróbrze, w ciągu zakreślonych wyżej dwóch miesięcy, do zamku Dunajca mają być przywiezione i tam przez ludzi najjaś. króla Władysława, lub jego następców biskupów i baronów, których do tego upoważnić zechcą, dług ma być zaliczony, a po zaliezeniu, pod pewną, bezpieczną i dostateczną straza naszą, następców, biskupów i baronów naszych, na zamek Czorsztyn odwieziony i wniesiony. "Tymczasem zaś na zamku duusjeckim wyżćj wspomnianym, cztéréj znamienitsi Polacy z ziem krakowskićj i sądeckićj, lub jeden s każdej, jakich lub jakiego król węgierski albo baronowie jego królestwa wymienią i wybiorą, w dniu przez obwieszczenie na opłatę pieniędzy i odebranie zastawy przeznaczonym, staną i czekać będą; wszakże zastrzega się: iż tacy tylko wybrani być mogą, którzy są w kraju, gdziekolwiekby się wówczas w królestwie polskiém obecnie znajdowali, i którym Żadna choroba lub niemożność przybycby nie przeszkadzała; w razie zaś podobnej prze4 szkody, mimo to, inni na ich miejsce przysłani być powinni; najjaś. król Władysław, jego nastepey s biskupi i baronowie, rzeczone -osoby jak zakładników w tymże zamku b najechim zostawią, skąd dopóty odjechać nie będą mogli, dopóki rzeczony zamek Lubowla, tudzież dalsze miasta i miasteczka nam, następcom naszym, lub biskupom i baronom w zupełności nie zostaną powrócone, czego Żaden zawód, wymówka, sprzeczność, lub zbieg okoliczności wstrzymać nie może; za mocą i świadeciwem mniejszego zapisu gy do którego pieczęci nasza i biskupów oraz baronow naszych są przywieszone. A my Jan arcybiskup strygoński y Jan biskup jawornicki i Mikołaj de Gara palatyn królestwa węgierskiego, hrabia Simon de Rozgon, sędzia nadworny, Jan de Pelsewcz sędzia miast wolnych, Władysław de Wilach, ban machowski; Jan ban Marotu, Piotr de Peren hrabia ujwarski, Emeryk de Peren tajny kanclerz królewski, Jan de Rozgon podskarbi nadworny, Maciej de Palocz hrahia borsodzki, Władysław de Pelsewcz, syn niegdy Emeryka wojewody, Jan Czech, Benedykt Zudar z Makowicz, biskupi i baronowie królestwa węgierskiego; przyrzekamy dobrą wiarą, za nas i następców naszych, wszystkie warunki wyżej wypisane, przez pana i króla naszego, za zgodą i przyzwoleniem naszém, posta”
nowione, ułożone i przyjęte, niezgwalcenie zachować. Na większą wiarę i świadectwo tego wszystkiego, obok pieczęci królewskiej i nasze pieczęci do niniejszego daliśmy przywiesić. Dan w Zagrzebiu, dnia 8 listopada 1412, państw naszych węgierskiego 26, rzymskiego 3. To prawo zastawne ogłoszone zostało piérwszy raz wr. 1764 przez Praya w dziele: Annales Regum Hung. t. 2 str. 237, który wyjął je s kodexu biblioteki cesarskiej wiedeńskiej, pisanego w r. 1544 przez Stefana de llossva. Baltazar Kerchelich wydał je powtórnie około roku 1770 na str. 381 w dziele: De regnis Dalznałiae, Crostiae et Sclavoniae Notitżae praeliminares. W Zagrzebiu bez r, fol. stron. 522. Bielski (Jan) oznacza wartość summy zastawnéj na 600,000 zł, polsk. lub na 2,400,000. (Oh. Widok król, polsk. c. 1 księga 2 str. 159. Dobner (Gelazy) szkół pobożnych, w rozprawie historycznej: o kopie groszy praskich u Pray?a w nocie, wyliczył, że 37,000 kop, równało się 2,960,000 zi. polskich. Kerchelich w dziele wyżćj przywiedzioném, że tylko 355,200 złotych polskich, nakoniec Schwartz (Gottfried) w pisemkn; Flores sparsi ad tabulas pignori relictarum XIII. civitaIum Saxonicarum. terrae. Scepustensis n. Hungaria superiori, cum mumo. Rintelii 1765 4 p. 74, że 394,666 złotym polskim.
(') Według Długosza ks 11 str. 336 król stanął 1413 r2 października, w Horodle, dziś miasteczku prywatném, lezacém w Lubelskiem o 2 mile od Hrubieszowa.

252 (место знака в тексте не установлено) Musiał Władysław kilku dniańii wcześnićj w Horodle stánać; bo już 2 października król, wielki książe, oraz stany koronne i litewskie podpisały wiekopomny horodelski przywilej. Hrabia Tytus Działyński wydał go najpoprawniéj w Zbiorze praw li, ste. 1—24 Porówn, Narbutta t. 6 str. 208,