Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Книга вторая. Часть 6 из 10: оригинал

Книга вторая. Часть 6 из 10. С. 206-225. Польский текст издания 1847 года.

Janusz i Ziemowit książęta mazowieccy posiłkowe swoje hufce do obozu przywiedli; whrótee Aleksander Wilołd z carem latarslim nadciągnął; Wladysław chcąc im cześć wyrządzić o milę przeciwko nim wyszedł; przybył tain Dobiesław Skoraczewski jeden z posłów! Zygmunta cesarza będących teraz u wielkiego- "mistrza zi prosba- o haźnaczenie miejsca i czasu,

' stanąć im przed sobą pozwolił;

w 'klórymńby ki | mieli 'bówieńi' nadzieję iż pokój między nim a UlryKićmi'ińa słusznych warunkach da się zawrzeć. Król Wład; ław "kazał im przybyć do siebie następnej sóy lub niedzieli175, miejsca oznaczyć nie może, bo nigdzie zalvzymy waé się nie myśli, gdziekołwiek wszakże ' go znajdą,. wszędzie do obozu bezpieczny przystep. mieć będą. Za powrotem Dobiesława do Torumia, różpytywał „go Ulryk o przybyciu Witołda; ten odpowiedział że tego dnia, w którym do obozu wjeżużał,, i Witold z ogromućm wojskiem litewskićm i tatarskićm z: królem się złączył, że wszystko jaśniało świetńym ^ orężem: Ho 20 ty emi zabółał mistrz, © jóWietrzny, odpowiedział: ale porywa nd łodziach: budowany, po nim król w moich oczach przeprawił się z największą częścią swojego wojska d ojgrómném mnóstwem dzial. "To opowiadanie wielKi mistrz przyjął z głośnym śmiechem, i obróciwszy śię 'do dalszych posłów, „wszystko jest płonne co mó-, bó najwierniejsi szpiegowie moi donieśli: 2e król Mii brzegu Wisły uwiazl i dla braku statM i ków przeprawić się nie może, wielu zaś z jego żołnierzy, którzy w brod przejść usiłowali, potonelo, że podobnicż i Wilołd nad rzeką Narwią zatrzymał się i przebyć jéj nie śmie. Na to Dobiesław. „Płonne ja wieści donoszę! otóż skulek potwierdzi ich rzeczywistość; obawiam się aby Prusy wkrólce tego nie doznaly. Ale Ulryk, odpowiedział: „Jak Polak mówisz, nazbyt wynosisz potęgę swojego króla, którą my doskonałe znamy z doświadczenia. ©

Tymczasem Władysław ruszywszy obóz z Czerwieńska, ku Prusom postępował i w Żochowie176 miał pićrwsze slanowisko, gdzie otrzymał radośną wieść o odniesioném zwycięztwie przez slaroslę bydgoskiego Jana z Brzozogłowy. "Ten bowiem, skoro dziesięciodniowy rozejm minął, zebrawszy znaczny oddział jazdy, wtargnął w granice krzyżaków, i bliższe Pomorze ogniem i mieczem pusloszyl. Nadto, ukrywszy w niedalekim lesie swoją jazdę, pod zamek Świecie podemknął się z jedną tylko chorągwią dla wywabienia gotowego do wycieczki nieprzyjaciela. Krzyżacy wzgardziwszy garstką Polaków, z wrzawą i okrzykiem na nich wypadają, Polacy zaledwo począwszy utarezhe, nagle zwróciwszy konie, krzyżaków za sobą na zasadzki wciągnęli, gdzie ze wszystkich stron oskoczonych, w pień wycinają; wielu komturów poległo, człórecch żywcem wpadło w ręce Polaków. Król Władysław i całe wojsko ucieszone témi szczęśliwémi początkami, s których wróżąc pomyślne powodzenie całéj wojny, z wielką ochotą na nieprzyjaciela pociągnęło. Ta pewność zwycięztwa tak dalece żołnierzy ośmieliła, że wielu z nich kryjomo, mimo wiedzy wodzów, w granice nieprzyjacielskie wpadając odważyli się za łupami uganiać i wioski pożarem niszczyć. Król nic niewiedząc, dziwił się skąd w takiém oddaleniu ognie gorzały, gdy sam ledwo jeszcze za cztéry dni na granicę zdążyć był w stanie; dla tego wnet wydał rozkaz: aby ci co się naprzód wyrwali niemieszkając wrócili do obozu, grożąc gardłem karać nieposłuszeństwo. Uczynił zaś to s téj przyczyny, iżby w razie jakiéj klęski nie dali prawa krzyżakom do chełpienia się zwycięztwem, tudzież aby pastwisk i żywności tak dla wojska niezbędnych, pożarami nie zniszczyli. Najmocniéj więc dalszych pożóg osiadłych wsi zabronił.

Już król rzeki Błonę i Kaszewicę przebywszy, stanął nad brzegiem Wkry, gdzie zdążyli do niego Mikołaj Gara i Ścibor posłowie i palatynowie węgierscy177 z Torunia od wielkiego mistrza; przybył z nimi razem Jerzy Gersdorf178 Szlązak stronnik krzyżaków dla zbadania potęgi królewskiéj. Ci skłaniając Władysława Jagiełłę do pokoju, zaklinali: aby słusznych warunków nie odrzucał, i nie chciał być sprawcą takiego rozlewu krwi chrześcijańskiéj, lecz aby przychylił się do zgody o którą Zygmunt król rzymski i węgierski, oraz Ulryk mistrz zakonu proszą.

Na lo król Władysław odpowiedział: „Nieznosnemi krzywdami zniewolony te i sprawiedliwe i konieczne które widzą siły poruszył; bo krzyżacy Zmudź prawnie do Litwy należną sobie przywłaszczają i ziemie dobrzyńską, świeżo od korony gwałtem oderwali; gotów jestem aloli broń złożyć, jeżeli Źmudź bralu Witołdowi spokojnie puszezona zostanie i zamki dobrzyńskie niesłusznie ubieżone mnie i królestwu mojemu wrócą, nadto podjęte na tę wojnę nakłady według uznania cesarza Zygmunta nagrodzą. Czynię to dla tego, abym dowiódł, że nie odbiegalem nigdy od zgodnych środków i jedynie zmuszony zdradą i niegodziwością nieprzyjaciół tak polężną wojnę rozpocząłen. Późnićj posłów do gościnnego stołu zaprosił i uczciwie podejmował, po obiedzie wyprowadził ich na wyniosłe wzgórze i obóz swój zalegający obszerne błonia, tudzież różne w nim narody i uzbrojenie dostatecznie i s przyjemnością oglądać pozwolił. Zdumieni takim ogromem wojska, udali się do Torunia do Ulryka, pewni że pokój zawrą, byleby wielki mistrz przełożone warunki chciał przyjąć. Wszakże ani Władysław, ani Witołd nie nie zaniedbali, co do prowadzenia obeenéáj wojny na leżało Aleksander Witold bowiem cale swoje litewskie i tatarskie wojsko na hulec podzieliwszy, pod 40 chorągwiami tyluż wodzom w rząd oddał; król zaś Władysław umyślnie wieść puścił, że nieprzyjaciel już następuje; dobrowolne zamieszanie w obozłe sprawił tym końcem, aby żołnierze na wszelkie niespodziane przypadki gotowymi i czujniejszymi byli, bo czekała ich walka z nieprzyjacielem w fortelach ćwiczonym.

TRuszywszy stąd obóz (1) i przeszedłszy puszczę SOsnow dwie miłe szeroką, król na rozległej równinie nad granicą nieprzyjacielską stanął. 'Tu Władysław wzniosłszy ręce ku niebu pokornie blagal Boya, aby nieznosnémi krzywdami wroga, jaé się najsprawiedliwićj do broni zmuszonemu i ludom jego, przy tóm wkroczeniu w granice nieprzyjacielskie błogosła- ' wić raczył i nad damnym i okrutnym nieprzyjacielem łaskawie zwycięztwa udzielił. Po tej modlitwie w trąby uderzyć i główną chorągiew z białym ukoronowanym orłem pićrwszy raz wtenczas rozwinąć i przed namiotem swoim utkwić rozkazał. Podobnież i wszystkie inne chorągwie w liczbie ośmdziesięciu i dwóch roztoezono z niewymówną radością żołnierzy, którzy ojczystą pieśń Boga-rodzica śpiewając cały ten dzień; poprzedzający wtargnienie do ziemi nieprzyjacielskićj, wesoło spędziłi. ZbliZono sie dodwóch jezior Tszczyn i Chełst zwanych, niedaleko od miasteczka Lautenburga, gdzie pierwszy obóz w kraju pruskim zatoezono. "Tu król Władysław Zindramowi herbu słońee, miecznikowi krakowskiemu dzielnemu i w rzeezach wojennych biegłemu mężowi, straż obozu i rząd |179 nad wojskiem poruczył. Podówczas Litwni i Tatarzy w ziemi nieprzyjacielskićj szeroko swawolne zagony rozpuścili, lupieztwem, rozbojami, gwałtami te granice pruskie nękali, ale co straszniejsza, świątynie uajeżdżając, s pogańską bezbożnością ciało pańskie precz wyrzucali. Co skoro doszło do wiedzy panów polskich, natychmiast do namiotu królewskiego weszli, błagając o poskromienie Litwy, Zmudzi i Tatarów od świętokradztwa kościołów i rzeczy poświęconych, oraz oświadczając, że nie odważą się zostać w obozie splamionym takiemi zbrodniami przeciwko Bogu, aby ściągniony gniew nieba, całego wojska w okropną klęskę nie wtrącił. Król tknięty tą niegodziwością, wnet do książęcia Witołda i do cara tatarskiego, którzy niedaleko stamtąd byli, gońca z rozkazem wysłał, powściągnąć tych żołnierzy od gwałcenia kościołów, ażeby Bóg bczecnóm świętokradztwem obrażony, całego wojska na zgubę nie wydał. Ci natychmiast dowodzców zebrawszy, zapowie- -dzieli: że jeśli kto kościoły znieważać, lub dotknąć się jakićj świętćj rzeczy odważy, śmiercią karany bedzie. Jakoż gdy późnićj doniesiono że dwaj Litwini kościoł odarli, kazał im Witołd samym powiesić się na drzewie, ua które wlazlszy swarzyli się między sobą, który predzéj rozkaz książęcy spelni; z największym więc pośpiechem aby książęcia gwaltowniejszym gniewem nie zapalić, własnemi rękami powrozy na szyję zarzuciwszy, śmierć sobie zadali. Taka była wówczas wielkiego książęcia litewskiego nad swoimi poddanymi władza i taka wejskowa karność w.obozie! -.

Dnią 10 ligca król: Władysław ruszywszy sie od Lautemburga rozlozyl się nad jeziorem Rulbkowem. niedaleko od miasteezka Kurzątnik. „Blizko tego miejsca za rzeką” Drweeg, Ulryk wielki mistrz krzy. żacki stanął z wiełkićm wojskiem i większego jeszczą codzień z zachodu lądem i morzem wyglądał; unmyślnie więc wojuę przeciągać praguął i posłom królą Zygmunta usilnie wiodącym go do pojednania, odpe,.180 wy, rozkazał Piotrowi Korzbog posłom wępierskim w obozie nieprzyjacielskim starającym się o utrzymanie pokoju oświadczyć: że nie chce dłuźćj Wybiegami słownemi dać się łudzić, a więc niech mu albo po4d kój, albo wojnę od wielkiego mistrza zwiastują;

i cokolwiek zaś otrzyma, czy wojnę czy pokój wszystE i ko wdzięcznie przyjmie. Skoro gonice przed posła:

i mi stanął | natychmiast udali się do wielkiego mistrza donoszae z ezém do nich liról polski, wskazał. Ulryk wezwawszy znakomilszych komturów, zasięgał ich zdania co czynić wypadało? wszystkie głosy nienawiścią ku naszemu narodowi telinace przychyliły się za popieraniem wojny, jeden tylko hrabia z Wenden komtur gniewski ostrzegał: „iż nie należało lekceważyć potegi króla Władysława w którego obozie łatwo stąd widzialnym, prócz Polaków celujących osobistą dziełnością, końmi i $wielném uzbrojeniem, są Litwini, Źmadzini, Ruś i Talarzy, narody w wojnę wdrożone, a na ich czełe Aleksanaer Witołd wódz wielkićj i doświadczonćj odwagi. Wypadek bitwy zawsze wątpliwy, jego więc zdaniem pokój nad wojnę przenieść należało, aby się i krew chrześcijańska nie lała i aby oręż chrześcijański nie wątlił sił naszych, które według zasad zakonu, wytepieniu popatistwa poświęcone być winny; baczyć nakoniec należy: abyśmy uniesieni zemsla za błahe szkody, nierównie większych na siebie nie ściągnęli; zawsze pokój pewny korzystniejszy, niż spodziewane zwycięztwo; jeżeli zaś s Polakami wojnę łoczyć posłanowiono, w innym czasie, kiedy mniejszą heda mieli gotowość, wystąpićby z nimi do walki, lecz teraz, gdy zbrojny. nieprzyjaciel pokój przenesi, sądzę iż go w Żaden sposób odrzucać nie należy. Na to zbawienne zdanie powstał Werner Tettingen kamtur: elblągski: „Mogłeś, rzekł, s tém trwożliwćm i zniewieściałćm sercem zostać w. domu, boś zdelniejszy do leczenia chorych, niż do prowadzenia wojny. « „Bitwa okaże, odpowiedział hrabia, jeśli do wojny przyjdzie, kto. z nas ma więcej odwagi. Zdanie je» go wnet poparł Ścibor wojewoda siedmiogrodzki, który podobnież pokój radził i głos komtura guiewskiego pochwalami pod nieba wynosił. Oburzyl się przeciw niemu Ulryk wiełki mistrz krzyżacki mówiąc: „Polakiem jesteś, w ziemi kujawskićj zrodzonym, dla tego bronisz strony swojego królą i swgich spół: ziomków. Wszakże wtenczas gdy; obóz krzyżącki jątrzyły swary o przyjęcie lub odrzucenie pokoju; gromadziły się z Francji, Anglji, Szkocji, Danji, Szwecji i całych Niemiec, częścią z gorliwości o.wiar rę od królów i książąt chrześęijańskich przysłane:,181 w obozie krzyżackim liczono. W te siły więcćj niż przystało ufny, i niemiecką pychą nadęty, Ulryk mistrz, zakonu ostateczną dał odpowiedź posłom cesarza Zygmunla: „Gdyby król polski granie pruskich z wojskiem był nie przekroczył, latwobym się zgodził na odwrócenie wojny pod pewnemi warunkami, lecz teraz gdy w ziemi mojej zbrojnie stanął, nie chee ha. niebnym i przymuszonym pokojem, rycerzy pruskich, którzy zawsze nieprzyjacielowi nieustraszone czoła stawili, hańbić i świetności dawniejszych przewag zaciemniaé. BDozua wkrótce król Władysław ile niemiecki nad polskim i zachodni nad wschodnim zolnierzem ma wyższości. Odnieseie mu tę odpowiedź. Posłowie więc węgierscy, Piotra Korzboga s temi słowami do króla Władysława wyprawili. Nazajutrz, otrzymawszy od wielkicgo mistrza Ulryka 40,000 czerwonych złotych, któremi to pieniądzmi: Żygmunta na swoję stronę przeciągnął, posłowie węgierscy rozkazali gońcowi swojemu Fryczowi z Replina udać się do króla Władysława z oświadczeniem: „że gdy pokój, nad którego utrzymaniem tyle pracowali, skulku nie wziął, posłowie mają polecenie od Zypmunta ostrzedz go po przyjacielsku, Jako w imieniu namiestnika państwa rzymskiego, pod którego opieką zakon krzyżacki zoslaje, aby własności jego nie dotykal, jeżeli nie chce mieć go z przyjaciela nieprzyjacielem.182 Tym sposobem rzeczywiście wojnę kró-

Jowi wypowiedział. < Władysław przerzuceniem sie do. strony. przeciwnej: tak potężnego nieprzyjaciela bynajmnićj nieustraszony, wyrzekłszy się wszelkićj nadziei pokoju; pałał żądzą przebycia rzeki Drwęcy i natarcia. świeżemi: jeszcze siłami na wroga. Rzeka pośredniaj tamowała. jego ochotę, widząc 2e bez wielkićj szkody: w: swoich ludziach przebyć jéj nie potrafi, cofnal; obóz. do Lautenberga, wrócił na uprzednie stanowisko, azali gdzie wyżej zręcznićj przez rzekę nieprzyjaciela.doscignaé nie zdoła. "Tymczasem nic nie opuszczał, co do powodzenia tak wielkićj wojny dopomódz,moglo, gdy atoli byłoby mniéj bezpieczuém poruczać. tajemnice. wojenne wielu osobom, wybrał ośmiu mężów, doświadczeniem wojennćm i powagą znakomitych s którymi o sposobach toczenia wojny się naradzaé, a mianowicie: Aleksandra Witolda, K systyna, Ost owskiego kasztelana krakowskiego, Jana owa,, Sedziwoja Ostroroga, Mikołaja z Michalowa; krakowskiego, poznańskiego i sandokiego wojewodów, Mikołaja proboszcza ś. Florjana. podkanclerzego, Zbigniewa z Brzezia marszałka koronnego i Piotra Szafrańca podkomorzego krakowskiego. Dodał im dwóch przewodników w Prusiech zrodzonych, ale którzy postarzcli się już. w Polsce Z Zonami i dziećmi, Trojana krasnoslawskiego i JaS > T N na Grünwalda parczowskiego wojlów, doskonałe świadomych położenia kraju i wszystkiech dróg pruskich; za ich więc wskazaniem i wojsko prowadzono i zam ki późnićj oblegać poczęto. "Ta rada z ośmiu mę2ów złożona naprzód uchwaliła, aby bez woli Zbigniewa marszałka koronnego nikt z obozu; nie wychodził, w ciągnieniu Zbigniew miał straż przednią trzymać, i za jego proporcem s holei wszystkie inne miały postępować; nadto, nikt w obozie trąbić nie śmiał, prócz trębacza królewskiego, na piérwszy jego odgłos brać się do broni, na drugi siodłać konie, na trzeci wsiadać, każdy za swoim wodzem iść porządnie i bez ścisku ^ wyciągać z obozu powinien. Lidżiom znającym miejscowość por uczono; aby przed" podńiesieniem obozu, już na zatóczenie następnego; właściwe miejsce upatiz yli, gdzieby dra à woda' byly blizkie; bo pastwiska i żywności dla Tudzii koni, to nítióstwo wiosek w które bogata ziemia pruska óbfituje, po dostatek dostarczało. Gdy wojsko pomykało s się w górę rzeki Drwęcy, szpieg” w obozie krzyżackim dał wiedzieć, że Władysław 'eofnal s się zwinijwszy óbóż; niewymównie ta wieść ucieszyła mistrza zako ryka; puścił więc między swóimi' pógłoskę w wielu miejscach rzuciwszy ciężary " wstiszóny jego polega na głowę uciekał i szpiegowi okrytemu kurzawą to samo poświadczać rozkazał. Na to jeden posłów węgierskich rzekł do mistrza: „Strzeż się saczćj aby to poruszenie potężnego króla, które ty ucieczką być sądzisz na głowę twoję nie spadło i abyś go stratą zamków twoich po rozmaitych stronach: ' nie uczuł. Tknęło to Ulryka, pódejrzéwal bowiem, jak rzeczywiście było 7 iż Władysław w górze rzeki | 'przeprawy szuka, podniosłszy więc i sam obóz, do Bratjańu przybył i tam 4% mostów, po których cale wojsko przeprawićby się mogło, zbudować kazał. Król Władysław wyruszywszy. od Lautenberga pod Działdowem obóz położył, gdzie wezwawszy do siebie Frycza, który będąc gońcem posłów króla węgierskiego w imieniu Zygmunta wojnę mu wypowiedział, przy- | pomniawszy liczne. i wielkie dobrodziejstwa wyświad- -, ezone Zyymuntowi od początku panowania jego w Węgrzech: że go pieniądzmi i posiłkami przeciwko Turkom wspierał, że gdy od Węgrów był pojmany i więziony, wezwania na trofi węgierski nie przyjął, o wolność jego starania czynił, a gdy wzburzone Węgry radą i groźbą ukoić się nie dały, wojsko.z wielką pracą i skarbu swojego. uszczerbkiem do Węgier posłał, s pod straży go wydobył i na tron królewski - przywrócił; teraz kiedy wywzajemnić się i należną wdzięczność oświadczyć byłby powinien, „nietylko że mie Żadną pomocą ani posiłkami nie wsparł, lecz nadto nieprawą wojnę wypowiedział, ujmując się za tych, przeciwko kiórym sprawiedliwie dopomagaćby mnie był powinien. Czy to słusznie albo niesłusznie Zy- - gmunt àczynil, wszechmogący rozstrzygnie do którego - odwołuję sie jak do mściciela dobrej sprawy mojéj183. oce wrrr EEE Taz

Odprawiwszy król od siebie gońca, rozkazał całemu obozowi zająć się nabożeństwem, po wielu miejscach msze ś. odprawiano i błagano pomocy niebieskicj, sam ciało i krew Pańskie przyjął, toż blizcy panowie i

H i największa część Zołnierzy.

Z Działdowa. posunął się do Dąbrowna, Niemcy Giłgenburg to miasto zowia, klóre i położeniem i uzbrojeniem jest warowne, bo jezioro prawie zupełnie:je: okrąża;'wązki tylko przystęp od lądu zostawując, leez i tego okopy, rowy, wieże i przed- -murze bronią: Niedaleko od tego miejsca, śród najgwałtowniejszego gorąca, Władysław obóz zatoczył, gdy pod. wieczór upał nieco zelzal, wielu z żołnierzy królewskich podstąpiło pod mury aby obejrzeć położenie miasta. Mieszkańcy zrobiwszy wycieczkę natarli na nich i przez czas niejaki sroga bitwa trwała. "Wielu z nich ubito, innych wpedzono za okopy; lecz żołnierze królewscy gniewem i oburzeniem zapaleni wdzierają się na wały, zasypują rowy, jedni mur podkopywać, inni przystawiwszy drabiny na ściany miasta wdzierać. się: poczęli. Wrzała krwawa bitwa u jego podnoża, bo krzyżacy z dział rażąc, kamienie. i: inne. ciężary 2: wierzehołka murów miotali, lecz nakoniec od przemagającej siły złamany opór mieszczan, miasto' szturmem zdobyte, złupione i spalone. Z nienawiści ku krzyżakom i przez pamięć na dobrzyńskie okrucieństwa, srożono się w morderstwie, wielu którzy w kościele ochrony szukali objęci płomieniem zgorzeli.: Obwolano przez woźnego zakaz dalszćj rzezi, kilka tysięcy jeńców przypędzono do obozu królewskiego, miała garstka w pićrwszćm zamieszaniu dopailłłszy: jezio "na ezólnaeh i beczkach życie ocaliła. Król Władysław miłosierdziem zdjęty, prócz krzyża-

H ków iniektórych zamożniejszych, wszystkich dalszych jeńców wolnością darował.

Skoro Ulryk mistrz zakonu i krzyżacy usłyszeli że Dąbrowno zdobyte i zburzone, z doniesień zaś szpiegów póznałi, że król umyślił Malborg stolicę wielkich mistrzów obledz, wnet gniewem i Żalem zapaleni kroku przyśpieszyć i w walnéj bitwie rzecz całą rozstrzygnąć postanawiają. Oburzyło ich bowiem: iż niedawno bogaetwami i potęgą królów przenosząc, ziemie pomorską i dobrzyńską od: korony polskićj oderwali, Kujawy spustoszyli, za pamięci ojców Wielkopolskę ogniem i mieczem najokrulnićj zniszezyli? teraz uzbrojeni, śród kwilnącego stanu swojego państwa, straszliwą klęskę kraju pruskiego i pożogi miast swoich oglądać muszą. S takim duchem, z oburzeniem i wścieliłością ciągueli' przeciwko Władysławowi i Polakom. W obozie królewskim po wzięciu i zburzeniu Dąbrowna niemniejszy zapał i golowość.

Tegoż dnia Macićj z Wąsosza Toporczyk, wojewoda kaliski i starosta nakielski, doświadczył na Pomorzu klęski; zwoławszy bowiem szlachtę: między rzeką Welną a Pomorzem osiadłą i' dla straży granie w domach zostawioną, zbrojnie z'nią te: ziemię najechał, ogniem i mieczem pustoszył. Zabiegł mu z-wojskiem drogę rządzca Nowejmarchji i Michał Kiichmejster, nicostróżnych i rozpierzłych za zdobyczą Polaków, po Zwawéj utarezee do ucieczki zmusił i zrabowane łupy z rąk im wyrwał Jarosław Grzymalezyh, Którego: imie. wslawilo,sie wówczas, w wojmach Hiszpanów: z Saracenami, posądzony o haniebna ucieczke;: wpadł w rece Sasów. - HO. Gdy sięto na granicy Pomorza w innej stronie dzieje sckról Władysław zdobywszy Dąbrowno, około zachodu -słońca, wydał rozkaz, nazajutrz dalćj wyrusżyć. ' Noc następna w obozie krzyżaków tak była liirzliwa i wietrzna, że wszystkie prawie ich namioty wicher powywracał; u Polaków głęboka cisza i pogoda, księżyc „przez.całą noe przyświecał, a na jego tarezy widzieć się dało. dwóch walczących, s klórych jeden odziany. byłe sukni se mnisza; zakonnik zwyciężony i zapełniei/z;: miesięcznego 'okręgu zepchnięty. Co jeśli hyłowęznczywiście y, do; ezego ja wszahze wiary mojéj nies przywiązuje; pyidzenie,;j1o przyszłe zwycięztwo kr bind doli: niehieskicj wróżyło., Dowodna atoli, | i» w. v. n vm. bitwa, była si słoczona M cegowi « iniajatego- Kd, Polak, krzyżacy wówaźnie widzieli. Niewatpliwie tłumaczono, iż to byte Stanisław.;: dPbde e. c sZajaśniał dzień. piętnastego lipca zgubny dla krzyM i weehodem. isłońca chmury przeciągać,

Mi padué paszy. wnet t gwałtowny wicher powstal: dostegostopnia,, iż namiot w którym o świcie Władysław «mszą ś. odprawić rozkazał, w żaden sposób; nieidał się ani: rozwinąć ani rozbić. Na żądanie

Witolda, obóz podniesiono i zatoczono pod wsią Grünwaldem o dwie mile od Dąbrowna. Skoro tylko na wyżynie rozkładać się poczęto i wojsko królewskie rozbijaniem namiolów, i stawieniem koni zajęte było, wnet jeden po drugim, a nakoniec razem wielu gońców z pośpiechem przyskoczyło donosząc, że nieprzyjaciel nadchodzi i już się zbliża. Władysław Jagiello bynajmnićj tą wieścią niestrwożony, naprzód mszą odprawić jednemu i drugiemu kapłanowi dla uproszenia Bozkićj pomocy polecił; Aleksander Witold pole przebiegać 1 hufce swoje szykować począł, podskoczywszy zaś do królewskiego namiotu. „Czego królu zwlekasz, zawołał, zamknięty w tćj kaplicy, obojetny jakby śród głębokiego pokoju, już nieprzjaciel następuje i siły swoje w rząd sprawia; czemu raczćj nie wydasz hasła do broni i do rozwinienia szeregów? Lecz i te wyrazy nie thnely króla, wzniosłszy ręce i oczy do nieba, nieruchomy błagał u Boga dla siebie i narodu swojego o zwycięztwo. Bez wątpienia wojsko królewskie, przez tę zwłokę mogłoby być naraZoném na jakie ciężkie niebezpieczeństwo, gdyby krzyżacy wnet za zbliżeniem sie natarli; lecz niemały czas upłynął, nim uszykowali swoję jazdę i piechotę, Witołd także własne szeregi dogodnie ustawił i królewskie omieszkanie zasłomł. W ióm Władysław skończywszy zwykłe modlitwy powstał, i swoich już w gotowości czekająch Zindramowi szykować rozkazał, i sam dawnym narodowym obyczajem hulce urządzać począł; całe wojsko polskie pod pięćdziesięciu chorągwiami ustawił: pićrwsza była województwa krakowskiego, orzeł biały z rozpostartómi skrzydłami i s koroną na głowie. II. krzyż podwójny, Gończa zwany. IIl. dworzan królewskich, mąż, zbrojny na koniu. IV czeska, ś. Jerzy, pod nią zaciężny żołnierz z Czech i Moraw. V. województwa poznańskiego, orzeł biały bez korony. VI. sandomirska. VIE kaliska. VIII. sieradzka. IX. lubelska. X. łęczycka. XL kujawska. XII. lwowska. XIII. wieluńska. XIV. przemyślska. XV. dobrzyńska. XVI. chcłmska. XVII. i dwie dalsze podolskie. XX. halieka. XXI. i XXIIL Ziemowita. XXIII. obok nićj Janusza, książął mazowieckich. XXIV. Mikołaja Kurowskiego arcybiskupa gnieźnieńskiego, XXV. Jastrzębca biskupa poznańskiego. XXVI. Krystyna z OstrowaXXVII. Jana Tarnowskiego. XXVIII. Sędziwoja O. stroroga. XXIX. Mikołaja Michałowskiego. XXX. Jakóba Koniecpolskiego wojewody sieradzkiego. XXXI. Jana Obichowskiego. XXXII. Jana Ligęzy XXXIII. Andrzeja Tęczyńskiego. XXXIV. Zbigniewa z Brzezia. XXXV. Piotra Szafrańca. XXXVI. Klemensa Moskorzowskiego. XXXVII. Winceniego Granowskiego. XXXVIII. Dobiesława Oleśnickiego. XXXIX. Spytka Jarosławskiego. XL. Marcina ze Sławska. XLI.Dobrogosta Szamotulshiego. XLII. Krystyna z Koziegłów. XLIII. Jana Mężyka. XLIV. Mikołaja podlianclerzego. XLV. Mikołaja Kmity z Wiśnicza. XLVI. rodu Gryfów. XLVH. Zakliki. Korzekwiekiego. XLVIII. Floriana Korytnickiego i rodu Koźlerogów. XLIX. Jana Odro-

Примечания

175 te j. T lub 8 lipea.

176 3 lipca.

177 Długosz (ks. 11 str. 224) pisze że posłowie węgierscy znaleźli króla w Jeżowie 5 lipca.

178 Ob. o nim Voigt, t. 7 str. 30 n. 3.

179 (место знака в тексте не установлено) : (1)-9 lipca. -

180 (место знака в тексте не установлено) wiedz zwlekał; bo rozesłał hył gańców i listy da,
wszystkieb nięmal królów i książąt chrześcijańskich, ze skargami na gwalt zakonowi jego przez króla polskiego wyrządzony i s prośbą o posiłki dla odparcia — najazdu. Owoz na tę zbrojną pomee niecierpliwie oczekiwał. Rzeka Drwęca dwa obozy rozdzielała; kczyżacy w obawie wojny brzegi jéj już dawniej oli warowali, teraz. z dział i innéj strzelby odrażali Polaków od przeprawy; bitwa przez ciurów pojących konie wszczęta; krzyżacy rozgromieni piecdzie; siąt komi stracili. Wielkie zamieszanie w polskim obozie powstało, gdyż s kurzawy po calém polu wzbitćj wnosząc, że nieprzyjaciel do boju ciągnie, Polacy rzuciwszy się nagle. do broni, oczekiwali - azali nieprzyjąciel. przeszedłszy rzekę ma zamiar walkę rozpocząć, wszakże, gdy ten płonny popłoch mi nali Niemcy zachowali się spokojnie, Polacy też podwieczór zbroje złożywszy oddali.się spoczynkąwi. Na- | zajutrz król Władysław dluzszéj zwłoki niecier pli- |

181 (место знака в тексте не установлено) częścią zaciężne i nadzieją nagrod zmecone lądem. i morzem mnogie posiłki; które obóz krzyżacki napły: | wem tylu ludów dziwnie zwiększyły, tak, iż.kążdego z najpotężniejszych królów trwogą przerazić mogły. Chełpił się bowiem jawnie Ulryk, żę miał wieżę pełną złota, dostateczną na pokenanie mie jednego lecz i dziesięciu mocarzy.. Na odgłos wiee takich ho-. gactw, ogromna liczba zaciężnego żołnierza zbiegła się z Niemiec, tak dalece że do stu tysięcy. zbrojnych

182 Aschb. t. 1. str, 249 świadczy że list Zygmunta wypowiadający; wojnę Władysławowi Jagielle opatrzony pieczęcią urzędu namięstniczego (Vicariatus Officii) dany w Budzie 24 czerwca (VII die ante fest. Joh. Bapt. Sabbato) 1410, znajduje się dotąd v^ imiejskićm arelńwim frankfurckiem nad Menem,

183 Od tej chwili. wojna była nieuchronną. W sercu Zygmunta tlala niezgasła iskra nienawiści ku Polakom. Luxemburczyk, odziedziczył ja po przodku swoim Janie królu czeskim, który 2acięte boje z Kazimierzem w. toczył, który dla ślepoty klęsk niszczonego przez siebie kraju widzieć niemogąc, choć rękami dotknąć się murów Krakowa pragnął. Zygmunt nieodrodny wnuk jego, młodzieńcem jeszeze ubiegał się o koronę polską, z bańbą odrzucony, zachował pamięć zniewagi; uwięziony przez własnych poddanych, podejrzewał Jagiełłę, że z nieszczęścia jego korzystając, chciał dla sicbie tron węgierski przywłaszczyć. Z tych wszystkich pobudek knował przeciw niemu pokątne zdrady 1 narzucając się za rozjeince między królem polskim 1 krzyzakami, ukrywat £e tajemny sojusz wiązał go z zakonem. W kwietniu 1410 jeszcze osobiście umawiał się w Kesmarku z Witoldem, a tymczasem 20 grudnia 1409 zawarł był już przymierze z wielkim mistrzem Ulrykiem Jungingen, które Werner Tettingen 1 Albert hr. Sehwarzburg komturowie krzyżaccy w Budzie podpisali. Autentyk téj nmowy przechowalo dotąd tajne archiwum królewieckie, Kofzebwe pierwszy ogłosił je w swojém dziele. (Preussens aeltere Geschie chte t. 3 str. 362). Rządziły Zygmuntem poniżające namiętności, zawziętość i chciwość. Kotzebue w przywiedzionówm miejscu i Voigt (t. 7 str. 58 w. n. V.) zaprzeczają podaniu Długosza (ks. I. str. 214) że krzyżacy kupili pamoc króla węgierskiego za 40,000 czerwonych złotych, lecz Aschbach (tł str. 457) potwierdza rzetelność polskiego historyka świadectwem spółczesnego Eberharda Windecka, którego opuszczony w wydaniu Menckena rozdział co do tego szczegółu brzmi następne: „Wówczas powstały wielkie zatargi s królein polskim. Panowie pruscy posłali Zygmuntowi królowi węgierskiemu 40,000 złotych, z wielkiemi liljami, bitych za Ludwika i Ruprechta, Ja Eberhart Windeck pomagałem liczyć te pieniądze. Żądali za to pomocy.