Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Книга первая. Часть 3 из 6: оригинал

Книга первая. Часть 3 из 6. С. 41-60. Польский текст издания 1847 года.

Jagiełło i ielki książe litewski widząc królestwo „polskie wewnętrzną wojną i wzajemnemi klęskami zawojsko. obległ zamek Drohiczyn rzeki Bugu, wówczas w poia. mazowieckiego. Dowodził tam eh mazowiecki (1), który wiedząc jak L^zaloge, trwożąc się o bezpieczeństwo Awierdzi rzystu kopijnikami i sześćdziesięciu strzelieami53: od swoich zdaleka pozuany, przez sam środek.. nieprzyjacielskiego obozu, wielką w nim rzeź

Wszy ie do zamku się przebił, skąd częczkami dzielnie go bronił; lak dalece, że

Ze Jagiełło straciwszy nadzieję dobyeia, już ót: zamierzał, gdy niespodzianie podała się zręezuosé opauowahia-iéj twierdzy. Na zamku znajy PeWSCY ci Jednego ze swoich adząc aby: z cala natarczywością dobysstudzież obiecując, 2e gdy koło okozacznie, wówczas sami przeciwną stromku - szapałą, aby Sasin podwéójném niebezpicczęństwem zatrudniony łatwićj uległ.

Pochwaliwszy 1 ' udarowawszy niewolnika Jagiełło, skoro rozwidniało wojsko z ogromnym okrzykiem pod wały podemknął i z największą gwałlownością natarl. Wtém ogień z tyłu ujrzany, oblężeńcow mocno przeraził, a więc Sasin część walczących na ugaszenie pożaru odeslawszy, na siłach zwallony, gdy stad nieprzyjaciele nacierają, zowąd płomień dosięga, gdy już wielu 'od oręża i od ognia zginęło, wyprawiwszy do Jagielły posła golowość poddania się oświadczył. Książe litewski objąwszy zamek i pożar ugasiwszy, wnet go naprawić rozkazał. '

Gdy Jagiełło dobywaniem Drohiczyna był zabawny, Konrad Zollner wiełki mistrz pruski z wojskiem do Litwy wtargnął, Troki obronną twierdzę potężnie dobywaną i do tego stopnia nadwerężoną, że wkrótce wziętąbydź miała, przez dobrowolne złożenie broni opanował54 Już Drohiczyn był opanowany, gdy goniee z wieścią o téj klęsce do książęcia litewshiego nadbiegł; tym czasem mistrz pruski dokonawszy ciężkich zniszczeń, załogę w Frokach dla naprawy zamku i obrony zostawił, sam zaś do domu odciągnął. Jagiello uprzedzając uzbrojenie tćj twierdzy, nie dawał nieprzyjacielowi ani chwili spoczynku, lecz dobywał jej nieustannie chociaż z ogromną swoich stralą. Zwyciężona nakonice została m zacietosé. krzyżakow zasirzeglszy bezpieczeństwo osób iwl ddali55. Wówczas to wielki ksiąmi począł bydź głośnym.

„Elżbieta: królowa - węgierska, która lareina: (2) córkę do Polski przysłać kłajs pod tym.warunkiem: aby ukoronowawszy nowu; do; matki odesłali, przy którćj miała krakowskiego, dorozumiewając się, v.istoeie,. 2e królowa dla zbyt młodego wie1, tudzież, że nie do końca Polakom ufala, ja: mając.. między: sob, jużby jéj pewnie „nie puścili; zwlekła. przysłanie jej do królestwa, szy, z sobą młodzieńców z najpierwszych rodzin ch,; aby wrazie obawy z tój strony, jako zakłaników zostawił ich u królowej; naprzód do Węgier, a.stamtad do Dalmacji w świelnym orszaku wyruszył. Królowę., w Jadrze już znalazł (3) i gdy fam poruczenia panów polskich przełożył, oraz prosił: aby obietnicę ziściła i królestwa takiemi burzami wojny miotanego, nienarażała na ostatnie niebezpieczeństwo, tudzież aby królewnę na koronacją do nich przysłała; że wkrótce ją nazad odwiozą i do czasu zamążpójścia przy matce zosławią; Że nakoniec pa pewność, jeśli tego potrzeba, odda w zakład najszlachetniejszych młodzieńców polskich, których z sobą w tdj myśli przyprowadził, królowa ze zwykłóm niewiastom wahaniem się, pod rozmaitćmi pozorami otwarcie postanowienia swego nie wyjawiała. Sędziwoj postrzegłszy, 2e Elżbieta królestwo i jego samego zwodzi, gwałtownie rozgniewany prosił o odprawę. Elżbieta widzące go w najwyższćm oburzeniu, łagodaémi słowami miękczyła i utrzymywala, aby do ojczyzny wróciwszy o jakich zmianach nie pomyślił, a tymczasem Jaśka Tarnowskiego kasztelana sandomierskiego ująwszy wielkiemi obietnicami, do Polski wysyła i porucza zamek krakowski, gdzie złożona jest korona królewska, pod nieobecność Sędziwoja ubiedz oraz załogę wyrugować, ku czemu dodała mu oddział jazdy węgierskićj mającej razem z nim udać się do Polski (i56. Sędziwoj przenikną wszy co się. działo, wysłał” gońców do Krakowa i rozkazał Z największą bacznością strzedz zamku, sam zaś upatrzywszy pore, niepóżegnawszy nawet królowej wyjechał z Jadry i rozstawionemi końmi z taką szybkościa do Krakowa przybiegł, że wszystkich posłańców i samego Tarnowskiego wyprzedził. Królowa odjazdem jego strwożona aby tak potężnej korony za jego powodem nie stracić szlachetną młodzież w zakład przyprowadzoną pod strażą mieć rozkazała.

Około piérwszego marca (1584) odprawiał się zjazd powszechny biskupów i panów w Radomsku; na który: gdy -Sędziwoj „przybył, wszystkich zdumieniem smutkiem przeraził:: Wielu chciało natych- -miast Ziemowita książęcia mazowieckiego wezwać i:koronować::'i byłby Ziemowit królem ogłoszony, gdyby niebezpieczeństwo zacnych paniąt znajdujących się u królowej, zjazdu do krótkićj jeszcze zwłoki nieskłoniło. Po dojrzałej więc naradzie wysłano raz jeszcze, Przecława Wąwolskiego, męża rycerskiego słanu z niewielkim orszakiem do Elżbiety, aby jéj oświadczył: Ze. już ostatnim jest do nićj posłem, i że te nieodzowne pirzywióżł przełożenia: jeśli na uroczystość ś. Stanisława, przypadającą w dniu 8 maja, królewna do Polski przysłaną nie będzie, niech to ma:za pewne, iż późnićj żadne usiłowania lego nie doha23, aby jej córka w Polsce panować mogła; znajdą sobie Polacy: króla; który z chwałą nimi rządzić. i potrafi i zechce. 'Tóm groźnóm poselstwem Elżbieta strwoZona, zaradzić sobie niezdolna, Zygmunta margrabię brandeburgskiego zięcia swojego z. wojskiem na rządzenie Polską wysłała (1); który gdy do Lubowli przybył i panowie polscy o tém się dowiedzieli, oburzeni iż obcemu namiestnikowi ule. gaé mieli, w Sądeczu zbrojnie mu drogę zachodzą i zapowiadają: aby w granice królestwa nie wkraczał, inaczćj bowiem jak z nieprzyjacielem postąpią. Tą wieścią zasmucony margrabia zatrzymał się w Lubowli i prosił aby doń kogo przysłano dla naradzenia się o rzeczach największej wagi, upewniając przytém, iż wszystko pójdzie według ich myśli. Gdy znakomici mężowie Spytek Melsztyński wojewoda krakowski, Sędziwoj kaliski i Jaśko z Tarnowa udali się do niego, to przynajmniej otrzymał, iż przyjazd królewny Jadwigi odroczono do zielonych świątek (!), sam zaś nazad do Węgier wrócił.

Tymczasem w Wielkopolsce w ciągu tego bezkrólewia wielkie trwały rozruchy i zdawało się, iż przytłumione być nie mogą, aż po wybraniu lhréla. Już nadeszły zielone świątki, w którym (to czasie Jadwiga do królestwa przybyć miała, myśli wszystkich oczekiwaniem jój przyjazdu zajęte były, gdy wieść gruchnęła, Ze krółowa opuściła Dalmacją i udała się z córką Jadwigą do Budy aby ją wnet do Polski wyprawić. Co lubo było prawdziwém, wszakże ta zwłóka dziwnie jątrzyła umysły długiem oczekiwaniem zniecierpliwione; postanowiono więc znowu wyprawić do Węgier posłów o przyśpieszenie przyjazdu.królowćj, jakoż udali się w tę podróż Spytek Melsztyński i Piotr ze Szczekocina kasztelan lubelski. Wielkopolska bynajmniej przez to uspokoić się nie-57 dala, i owszem wiekszemi niż kiedykolwiek rozruchami wojennemi była miotana. Peregryn z Wągleszyna slárosla, Wincenty z Kępy wojewoda, poznań- $cy, i Swidwa kasztelan nakielski, rozgniewani że Mikolaj z Łodzi trzymał się strony Domarata, zamek jego Bityń oblegli i potężnie dobywali., lecz Mikołaj fiie tylko siebie i zamku swojego bronił, ale też częstemi wycieczkami wojsko nieprzyjaciół swoich do tego stopnia trapił, iż obóz podnieść musieli 1 tylko spustoszywszy i popaliwszy okoliczne włości do domów wrócili; w kilka dni późnićj, szezególnic) za spra- | wą Domarata, rozejm między nićmi stanął. Wtém Wincenty Świdwa i Wyszofa z Kurnika związkowi, powstawać poczęli przeciw Domaratowi jako' opieszaTemu i Iękliwemu, iż zwyciężywszy niemal przeci: wiiików daje im folgę i wypoczynek. Ta obelga do tego stopnia Domarata z Pierżchna obrażiła, że na- | tychmiast wziąwszy się do broni zemstę swoją wywart, albowiem jawnym już będąc wrogiem Świdwy i Wyszoty; Kazimierz 1 Szomotuły, miasta i włości do nich należne po nieprzyjaeielsku.złupił i spalił;

-pomknął się potem do zameezka Gołanczy gdzie znajdowal sie Świdwa, dó którego przypadkiem wówczas ' Peregry yn slarosta był przyjechał;. w ich własnych -oczach okoliczne dobra najokropnićj pustoszyl, na co lubo ci patrzyli, pomocy jednak swoim dać nie mogli. "Dowiódł Domarat, że mu ani na meztwie, ani na si-. „łach walczenia z nieprzyjaciolami niezbywalo., lecze - nimi zawarł: był rozejm przez miłość ojezyzny, aby wnie 'kiedyżkolwick tym nieszczęściom, któremi królestwo polskie było miotane, koniee położyć.

Królowa węgierska Elżbieta, łudząe przez dwa lata Polaków tyłokrotnemi obietnicami przyslania na królestwo córki. swojej Jadwigi, nadspodziewanie wszystkich wyprawila: ją, do Polski w najwspanialszym orszaku. Towarzyszył jéj Dymitr arcybiskup strygoński, Jan biskup czanadzki, tudzież:wielu szlachetnych mężów i niewiast; wieziono drogie sprzęty, szaty lite, purpurowe, jedwabne wysokićj ceny. Przybywającą do Krakowa, slolicy państwa, niezliczone mnóstwo panów. i urzędników z niewymowną wszystkich radością i weselem przyjęło. Po kilku dniach, piętnastego października ś. olejem namaszczona i królewską koroną uwieńczona została; poruczono jój też rząd królestwa, dopóki męża sobie niewybierze58.

CNW. nastepnym roku, zbawienia ludzkiego 1585 w którym przypadł zbieg dwóch wyższych błędnych gwiazd pod 27 stopniem bliźniąt, Jagiełło wielki książę litewski świadomy wszystkiego co się w królestwie działo 1 upewniwszy się przez ezesto wyprawianych

LÍ na zwiady posłańców o cudnej piękności, kwilnącym wieku i licznych zaletach ciała i duszy, któremi królowa już wówczas słynęła, najmocnićj pragnął osiągnąć jej rękę, chociaż więcej jeszcze nęciło go potę2ne królestwo które miał w posagu odzierżeć. Tym zamiarem, braci swoich Skirgielłę i Borysa tudzież Hamiłona starostę wileńskiego, posłał do królowej i do panów polskich59 z bogatémi darami, które złożywszy przed Jadwigą siedzącą na królewskim tronie, Skirgiełło miał przemówić w następnych wyrazach: „Sława twojego imienia, królowo! i niezrównana piękność skłoniły Jagiełłę wielkiego książęcia litew skiego, iż nas do ciebie wysłał z prosba o twoje rękę; ma co jeżeli zezwolisz, przyrzeka wyrzec się wiechaé - przodków swoich bal. węcelirześciańską, z całym azetami: litewshiemi, ze Zmudzimi podleglémi jego rządom. Wietapis stąd „sławy, jeżeli tak poir niesierneg: na: chrześcianina zamienisz.

waż ny: „pruskiego i inflaneliego zakonu emiec- posiłkami, czego. ani ji sila dokazać mezdoeith ciała i i iduszy przy jem polskićm złączyć i wieczną jednością wcielić za. powiada. Szląsk, Pomorze i Prussy kraje od państwa twojego dawnićj oderwane, orężem odzyska, skarby ojcowskie i zbiory przodków do królestwa twojego 'przeniesie i na jego pożytek obróci, a że przez rodzica twojego Ludwika, -zmówioną byłaś z Wilhelmem książęciem austriackim pod żaręką 200,000 czerwonych złotych, jeśliby związek do skutku nieprzyszedł, Jagiełło byleby najpożądańszego amałżeństwa z tobą dostąpił, jeśli inaczej być nie może, sam te ilość chęlnie mu zaliczy.

Wadzięczne było obecnym panom to poselstwo, £z którego tyle korzyści na królestwo spłynąć miało, ale królowa Jadwiga zdawała się czuć wstręt do bałwoehwalezego imienia i chyba za rozkazem matki na śluby zezwolicby mogła. Odpowiedziano więc posłom, że gdy od Elżbiety zależy, kogo królowa za małżonka przyjmie, u niéj o to słarać sie, a zajćm do Węgier udać sie im należało; sami.zaś to przedsięwczmą ce być najwlasciwszém z dobrem swojego.kraju osądzą. - Posłom wielkiego książęcia Jagiełły wyjeżdnającym 4o Węgier, dodano trzech. panów rad polskich aby im w tćj podróży towarzyszyli. Gdzie po długich z obustron namowach, królowa Elżbiela rzecz calą na panów, polskich, zdała, aby to uczynili co z.pożytkiem chrześciaństwa i własnego kraju za zgodne poczytają. - |

Skoro posłowie. z Węgier wrócili, wnet. nąkązany został zjazd. w Krakowie dla panów polskich, ma który gdy się gromadnie zebrali, za wyłączenieg tych którzy w.Wielkiejpolsce wojnę prowadzili, pradzaé sie poczęto nad tém, któryby z książąt majwlaściwićj na małżonka królowéj mógłby być. wybranym? Rozmaite były zdania. Niektórzy Ziemowila książęcia mazowieckiego przed wszystkimi godnym tego n szezytu być mniemali, inni, z nápráwy, jak wówczas słyszeć się dało, królowej Wilhelma austria- "ekiego (!); z którym niegdyś na dworze ojca swego. (f) Ludwik mojąc trzy córki Katarzynę, Marja i Jadwigę. wcześnie myślał o ich postanowieniu. Już w r. 1373 lutego 20 "uwiadomit Karola IV. cesarza, że wyprawi doń posłów dla uło-" ' żenia warunków zaręczyn między synem cesarskim Zygmuntem, -a drugą córką królewską Marją: (Katona t. 10 str. 502). W rr,: 1374. kwietnia 17 podpisał list wierzytelny dla posłów swoich mających. umówić się o związek małżeński między jedną z trzech krókróla Ludwika, w dziecinnym oboje będąc wieku, najpoufaléj żyła i slad go Jadwiga nad innych przekladala; mała liczba Władysława książęcia opolskiego, do tronu zalecała, który podobnież jak Ziemowit ród od dawnych królów polskich prowadził. Wszakże niezmierna większość biskupów i panów z gorliwości o wiaręi pokój, a niemnićj sklonieni poneta przyłączenia do królestwa potężnego litewskiego księstwa, oświadczyła się za Jagiełłą. Z niewymówną zalóm radością i zgodą, pod tćmi warunkami jakie sam przez posłów podał, Jagiello został królem obwołany; dla bliższego atoli zbadania jego woli, wyprawiono posłów do Litwy, którzyby zalwierdziwszy warunki królestwo mu ofiarowali.

Przez rączych gońców uwiadomiony Jagiełło o tém co w Krakowie zaszło, gotował się do najwspanial- 'szego, jak tylko być mogło, wyjazdu. Za przyby- ' ciem posłów, przyrzekł chętnym i wesołym umysłem wszystko spełnić co w imieniu jego zapowiedziano, prócz tego wydał zapisy, tak iż łatwo było widzieć, że wszystko szczérém sercem czynił. Bez zwłoki otoczony świetnym orszakiem, z Wilna stolicy litewskiéj na Lublin drogę obrócił.

Kiedy wszyscy przybycia Jagiełły obranego króla oczekiwali, tymczasem Wilhelm książe austrjacki, któremu królowa Jadwiga przez Ludwika ojca była zaręczona, w nadziei osiągnienia królestwa przy pomocy królowéj, czy przez nią wezwany czy sam przez się niewiadomo, z wielkim przepychem w sprzętach i skarbach niespodzianie do Krakowa przybył. Wprowadził go do królestwa, jak wówczas utrzymywano, z rozkazu saméj Jadwigi, Gniewosz z Dalewic. Nagły jego przyjazd niepomału przeraził Dobiesława z Kurozwęk kasztelana krakowskiego i innych panów, aby ta obecność nie była powodem do nowych zawichrzeń; pilnie więc strzegli żeby go do zamku królewskiego nie wpuścić. Obrażało to wielce królowę Jadwigę i niepodobna było na niéj wymódz, iżby się od towarzystwa z nim powściągnęła; owszem, często z zamku do klasztoru św. Franciszka, otoczona orszakiem pań i dziewic wyjeżdżała, gdzie widując się z nim w refektarzu ku temu przygotowanym, w słodkich rozmowach, zabawach i pląsach dni trawiła; a kiedy nakoniec doniesiono, że wielki książe Jagiełło zbliża się do granic królestwa, wtenczas już gwałtownéj miłości utaić nie mogąc, otwarcie Wilhelma oblubieńcem i małżonkiem nazywała, oświadczając, że go do zamku i łożnicy małżeńskićj wprowadzi. Jakoż otoczonego orszakiem swoim nadwornym, już do zamku wiodła, atoli Kurozwęcki z silną strażą nad iém czuwał i Wilhelma na dziedzińcu zamkowym ujrzawszy, mimo oporu i gniewu królowej, nagle z jego służbą wyrugował, bramę zaś, podwoiwszy pilność, zamknąć rozkazał. Jadwiga z oburzenia w obłąkanie wpadając, niewiadomo w jakim zamiarze z zamku do Wilheima biegła, ale znalazłszy bramę zawartą, i gdy nikt nie ważył się danego roz-'

kazu przekroczyć, poehw yeiwszy sama topór wyrąbać drzwi chciała; jednak gdy ją siły zawiodły i żadnego pomocnika nie widziała, za radą Dimilra z Goraja odstąpiła od przedsięwzięcia. Zamknąwszy się w pokoju swoim oddała się łzom i niewieściemu narzekaniu. Wilhelm postrzegłszy niepokonane trudności, oraz że królowa nic dokazać nie mogła, z obawy przytćm, aby w większe jeszcze nie wpadł niebezpieczeństwo, przebrany, z niewielu powiernikami Kraków i Polskę opuścił.

Podobnegoż prawie losu w tymże czasie doznał Zygmunt margrabia brandeburgski, z którym Marja druga córka króla Ludwika była zaręczona; bo dla nagannych obyczajów, taką ściągnął nienawiść Elżbiety królowćj węgierskićj i panów, że z Węgier przemocą wygnany, do brała swego Wacława króla ezeskiego uciekać musiał.

Jagiello wielki książe litewski ze świetnym dworem, mnogiémi i bogatémi sprzętami, prowadzony przez posłów polskich w Lublinie stanął, gdzie kilka dni zabawił, aby. przybycie jego stało się głośniejszém.. Stąd wyruszywszy, powoli zbliżał się do Krakowa.: Wyjechał. na spotkanie, Spytek z Melsztyna wojewoda: krakowski z wielu panami królestwa, i imieniem wszystkich, piękną mową przybywającego przyjął TNierównie wszakże większa liczba najznakomitszych mężów zebrała się w Krakowie, dla przebłagania królowej bolejącćj po wygnaniu Wilhelma, iudla'; skłonienia do małżeństwa z Jagielłą, którym t bałwochwalcą gardziła. Gdy zaś nie ości;wymo$li aby kogo ze swoich dworzan dla rprzyjęcia: i.powilania go posłała, Jadwiga, Zawiszy:Oleśnickieniu porucza pozdrowić go rzekomo jj imieniem, w istocie) zaś: wybadać jakićj był postaci, i DU Md oraz z ahy j Jo wszys rzed. Jagiella PA wnet e lashawie przylecz razem wielki książe domyśliwszy się, że go "0no na zwiady, udając się więc podług ju do: łaźni, razem i Zawiszę z sobą do nićj za osił, aby. go nagim widząc, z większą pewnością 0: Wsz) stkióm, królowę mógł uwiadomić. "Ten mając czas dostatecznie przypatrzyé się osobie Jagiełły, wymówił się Z przyjęcia wielkich darów, które mu przynoszono i do Jadwigi wrócił, a opisawszy przed nią powierzchowność Jagiełły, postać smagłą i kształtną, wzrost średni, oblicze wesołe, twarz ściągłą i nadobną, obyczaje poważne i znakomitemu książęciu przyzwoite, wszelką obawę w jej umyśle zuiszczył, tak, że 1 sama starać się poczęła, jak najozdobnićj przed nim się ukazać. Wnet wielka liczba panów do Sandomierza na przeciw Jagiełły wyjechała, z których Dymitra z Goraja podskarbiego, Jagiełło do Konrada Zóllnera mistrza pruskiego wyprawił, zaprosić go na chrzest który miał przyjąć, tudzież na obchód weselny; lecz ten nowochrzeńcowi Jagiclle, nierównie niż przed tym nieprzyjaźniejszy, nietylko że sam nie przybył, ale nadto wojsko na spustoszenie krajów litewskich wysłał, i wielkie klęski w ogoloconém z obrońcow państwie poczynił (!).

Tymczasem Jagiełło 12 lutego roku 1586 do Krakowa wjechał z wielką i godną widzenia wspaniałością. Poprzedzała go bowiem długim rzędem jazda na pięć hufców podzielona, różna między sobą językiem, obyczajami, postacią i uzbrojeniem; składała się bowiem z Litwinów, Rusi, Zmudzinów, Tatarów i Polaków; tamci, po większćj części sarmackim obyczajem łukami przepasani byli, polski zaś hufiec najozdobniejszy, jaśniał złotem, szkarłatem, kosztownemi łańcuchami. W pośród niego jechał Jagiełło na dzielnym rumaku, a skoro w zamku stanął, wnet królowę Jadwigę oczekującą nań w wybranym orszaku pań i dziewic od- ————— o60

Примечания

53 Długosz ks. 10 str. 89. Anon. na str. 143. Narusz. t. 10.
str 476, jédaja liczbę kopijników na 30. Anon
liczby strzelców
wyraźnie
e wymienia mówiąc: cum aliquot balistariis, W. wski, | pisze” um trecentis,
apoco jest podobniejsze do prawdy z ciągu rzeczy.

54 Wigand w kronice wydanej przez Edwarda hr Raczyńskiego str. 292, opanowanie 'Trok kładzie nazajutrz po wniebowzięciu N. Marji P. t. j. 16 sierpnia. Voigt t. 5 str. 423. niewiadomo na jakiej powadze pisze, że wojsko krzyżackie podstąpiło
pod Troki 1i września.

55 Wapowski Zadnéj wzmianki nie czyni w tymże czasie o spaleniu Wilna przez Krzyżaków. Porówn. Voigt. t. 5 str. 424, i "Narbuta t; 5 str, 335.
| Gy tt listopada... (3) Fiżbieta z córkami przybyła do Jadry dnia 24 października 1383 'roku.'Ob. Katona Hist. crit. t. 11. ste. 55, Z dyplomatu, niżej umieszczonego widać, że pod koniec grudnia, królowa już Jadrę opuściła i znajdowała się w Kroacji. Musiał więc Sę-' dziwoj, który po 11 listopada z Polski wyjechał, towarzyszyć z orszakiem swoim królowej w jej podróży po rozmaitych prowincjach, bo Elżbieta dopiero w początkach marca do Węgier właściwych wróciła, 'Tajemny przeto odjazd Sędziwoja nie w Jadrze ale w innem jakiemś mieście musiał być uskuteczniony, Porówn. Na-. rusz, t, 10. str, 192. n, 4,

56 Zdaje się, że to zajść musiało pod koniec grudnia, Elbieta starając się jednać stronników dla córek swoich w Polsce, wydała wówczas następny zapis Janowi książęciu mazowieckiemu. (o którym ob. Narusz. w tabl. geneal, przed tomem 10 umieszczonych na str. VL.) Katona ogłosił ten przywilej w zupełności w tomie ll na str. 57 Hist. erit. Regg. Hung.; kładniemy go tu w tłumaczéniu,,,My Elżbieta z Boźćj łaski królowa węgierska, polska, dalmacka i t. d. wiadomo czynimy wszem w obec, kto niniejszy list. widzieć będzie, żeśmy rozważnym umysłem i po dojrzałej
» oświeconego książęcia, Jana mazowieckiego, pana na Czerlennika „korony k królestwa polskiego, tak dla gorwój i nieporzeczony książe pan S wazyskih p praw, wolności, Saka inni książęta na dworze naszym używać zwykli, również używał, z nich korzystał i niemi się cieszył. Nadto aby tenże książe pan uznał ku sobie przychylność naszę i tém dogodniéj i chętniej poświęcał się na nasze usługi, przyrzekamy i dobrą wiarą upewniamy Że cocznie”; dopóki żyć będzie, poczynając od roku bieżącego, w nagr dà usług swoich 2,400 złotych, t. j. co trzy miesiące ()
YW Wiekatk średnich dzielono rok na cztery części, zwalo się to quatuor: tempora: Inb: quátember. Terciały zaczynały się od niedzieli Rominiscere
czyli 3giéj postu, Trznitatis czyli l-wszćj po zielonych świątkach, w dzień ś. Krzyża 14 września, w dzień &. Łucji 13 grudnia. po 600 złotych na rachunek pomienionéj nagrody, z żup naszych bochneńskich, z rąk £üphików naszych teraźniejszych i przyszłych odbierać w zupełności będzie, pod tym warunkiem: iz książe Jan królowej polskiej, którakolwiek z córek naszych na rzeczone królestwo polskie będzie koronowana, we wszystkich potrzebach i trudnościach tyczących się królestwa polskiego, za powyższą wyznaczoną mu nagrodę, jak się powiedziało na wezwane wodzów koronowanej królowej polskiej, z 30 kopijnikami w jakiejkolwiek stronie korony i królestwa polskiego, w ciągu calego Życia swego, ma i powinien będzie statecznie i wiernie służyć, wlasném mieniem 1 nakładem. W razie zaś, jeśliby pomieniony książe Jan na szczególną prośbę i żądanie pani swojej, królowej polskiej więcej niż 30 kopijników na usługi królewskie korony polskićj przyprowadził, za te kopije przewyższające, za Żołd i nakłady, obowiązane będziemy nagrodzić go w takiej ilości, jaką zwykli pobierać inni ludzie zbrojni w tém£e królestwie. Nakoniec ito zastrzegamy, że na przypadek najazdu na królestwo polskie jakiegokolwiek spółzawodnika, do obrony kraju i samej królowej, sposobem i zwyczajem lennym, podobnież jak inni książęta lennicy korony polskiej do tejże obrony są obowiązani, stawać ma i powinien będzie. A zatóm wam wiernym naszym Zupnikom bochneńskim, obecnym i na przyszłość być mającym, wyraźnie rozkazujemy i zalecamy, abyście wnety i potem corocznie, co trzy miesiące po 600 złotych wymienionemu książęciu Janowi na rzecz wyżej oznaczonej nagrody zaliczali i koniecznie wypłacali. W dowód czego do niniejszego listu przywieszona jest pieczęć naszego majestatu. Dan w Chryzic (w Kroacji) 20 grudnia 1383 r. zawarte zostały dopiero w roku następnym 1385 pod koniec listopada, idzień jest niepewny. Ob. Aschbach Gesch. Kais, Sigm, t, 1. stę. 25. Anonym na str. 152. utrzymuje, że niektórzy Polacy sami królowej radzili aby Zygmunta przysłała.

57 (место знака в тексте не установлено) . t. j. 29 maja.

58 Wapowski idąc za Długoszem (ks. 10. str. 95) umieścił przyjazd do Polski i koronacją królowej Jadwigi w r. 1384. Anonym (str. 154) spółczesny, podobnież pod tym rokiem o korona- 'cji królowej pisze. Wszyscy kronikarze nasi bez wyjątku poszli 'za ich powagą, nawet Naruszewicz nieupatrywał żadnej trudno-.ści w przyjęciu tej daty. Pierwszy Katona w t. Ml. str. 67 w wątpliwość ja podał, starając się dowieść, że dopiero w roku następnym t. j. 1385 Jadwiga korouowaną była; tym końcem przytacza naprzód: ugodę zawartą między Władysławem książęciem o- - polskim i Mikołajem de Gara palatinem węgierskim, podpisaną w Budzie 1384. w dniu ś. Stelana pierwszego nięczennika t. j. 26 grudnia w której znajdują się następne wyrazy: memoriae commendamus per praesentes, quod nos, permitlentibus et annuentibus Hlusuibus principibus, dominabus Elizabet et Maria, permissione livina Reginis Hungariae, etc, nec won domina Heduigi dei gracia Regina polonie, it. d., z których wnosi: że Jadwiga w końcu grudnia. 1384 musiała jeszcze znajdować się w Budzie, kiedy umawiające się strony od wołują się do jej zezwolenia na rzeczoną ugodę, Akt ten niepodlega najmniejszemu podejrzeniu, Katona wyjął go z dzieła Filippa Krnesta Spiesz: (Archivische Nebenarbeiten u. Nacirickten. Halle 1783 4-0 str. 102) w którém umieszczone zostało » antentyku. Wszakże wolnoby utrzymywać, że ie wyrazy
»nowezo trudności nierozstrzygaja, mogła Jadwiga nawet nieobe- 'eńd oświadczyć, iż tę umowę pod swoję powagę przyjmuje. Większa trudność zachodzi w samym texcie Anonyma i Długosza; pierwszy bowiem mówi: A. D. MCCCLXXXII1II. dominico die Hedwigis Regis Lodnicś Polonfe er Ungarie,.,, est in Regem JPolonte coronata (str 145). Drugi zaś jeszcze z wiekszémi szczegółami (Praelati et Barones Poloniae) ipsam in Cracoviensi Ecclesia, die Solis quindecima octobris, quo die apud Polonos Sanctae Hedvigis agitur celebritas, per Bodzantam Gnesnensem Árehiepiscopum.... procurarunt, in Poloniae Reginam diademate re$inali inungi et consecrari (ks. 10. str. 95), Owoż wiadomo, że uroczystość 4. Jadwigi księżny. polskiej, kościoł obchodzi w dniu 15 października; w roku 1384 dzień 15 | października: przypadał w sobotę, dopiero w roku następnym przypadł na niedzielę, ponieważ zas i Anonym i Długosz wyraźnie mówią, że koronacja odbyła się w niedzielę, a więc byłoby podobném do prawdy, 2e co do roku zaszła omyłka, Niżej przy oznaczeniu dnia i roku chrztu Jagiełły, podobnież obaczymy że albo sam Długosz albo jego przepisywacz pomylić się musiał.. Wszakże według naszego zdania błąd zaszedł ńie co do roku, bo niepodobna go przypuścić w tak ważnym wypadku jakim był przyjazd i koronacja królewej, lecz mogli Anonym i Długosz używając spółczesnego kalendarza w rachubie dni wziąść jeden rok za drugi. Wspomniemy niżćj o zapisie Leopolda książęcia austriackiego, który obowiązuje się synowi swojemu Wilhelmowi 200,000 złotych zaliczyć, gdy przyjdzie do zawarcia małżeństwa. Zdajesię że Długosz zasłyszawszy coś o tém, wziął to za zarękę w razie niedotrzymania z którejkolwiek strony słowa; i każe oświadczyć Skirgielle w mowie mianćj do Jadwigi, że Jagiełło opłatę tej zaręki na siebie przyjmuje. Wszakże gdy według odkrycia Naruszewicza Jagiełło wydał pełaomocnictwo w Krewie 14 sierpnia t j. we dwa tygodnie po zapisie Leopolda w Budzie uczynionym, niepodobna wierzyć, aby w tak krótkim czasie wiedziano już w głębi Litwy o tém, co zaszło w stolicy węgierskićj. Są to wszystko trudności, które jeszcze nowych badań wymagają.

59 Długosz (ks. 10 str. 96) nie oznacza czasu w którym poselstwo litewskie przybyło. Podług słów jego zdawałoby sig, że to miało miejsce na początku 1385 r., lecz Naruszewicz (t. 10 st 203 n. 3) ostrzegł, że w kapitule krakowskićj znajduje się akt oryginalny caléj téj legacji z poświadczeniem Jagiełły. List wic-
+ Mes Pen j. 14 sierpnia, a więc w początkach września poselstwo. stanąć mogło. Podobnież według aku legacji e Skirgidłło, ale Borys miał mowę, którą tu Wapowski lugosza umieściły ito nie do Jadwigi, lecz do jej matki Elżbie- „w Budzie, dokąd nawet Skirgiełło nie jezdził. Warto byłoby uczonych krakowskich ten pomnik historyczny, jeżeli otąd j zcze kapituła tameczna posiada, na jaw wydał.
owski geografja starożytną ciągle porównywa z iemi jakie mógł mieć o ziemi za swoich czasów. Ile więc Y sie. kraj jaki wspomnieć, natychmiast szuka odpowiedniego nazwania w Strabonie, Ptolomeuszu lub Meli, I w tóm
E miejscu chcąc wskazać granice Litwy od północy, mówi że to księstwo rozciąga się do Ołtarzów Alexandra wielkiego. W XVI. wieku pisarze nasi ubie;ajae się za prawdziwémi wyrażeniami rzym-, skiemi, Orszę Arae Alexandri Magni nazywali. W zbiorze Pistoriusa t, 3. str. 5 znajduje się z r. 1514 września 18, list Zygmuu_ta I do Leona X. Papieża: de Victoria conira Moscovios apud Aras Alexandri Magni parta, Bielski (Kronika Polska wyd. 1764 str. 474) mówi: „Była ta bitwa u Orszćj 21 mil od Smoleńska. Sam Wapowski na str, 84 rękopismu objaścia, gdzie podług jego mniemania Araę Alerandri Magni, znajdować się mogły: „„Vitoldus exercitu comparato Smoleuscensem. terram bello, si wnquam antea gravissimo, premere coepil. In quo Sarmaliae tractu in ripa Borysthenis ac locis nemorosis vetustas quondam. Aras Alexandro Magno locaverat. lewien węgierskich a Ludwikiem ksiqzeciem: Orleańskińa synem króla francuzkiego Karola V (tamże str. 566). Katarzyna w tym. roku umarła, W następnym 1375. Jadwigę urodzoną 1371 sam Ludwik zaręczył z Wilhelmem synem Leopolda książęcia austriackiego, którego w dziecinnych latach na dwór swój wziąwszy razem z Jadwi-.ga wychował (tamże str. 585). W 1377 niedoszłą przed pięcią: Jaty umowę między Zygmuniem a Marją wznowił (tamże str. 638).. Po zgonie Ludwika gdy Jadwiga już do Polski wyjechała, lub podług rachuby Katony wyjechać miała. Leopold zapisem 1385, lipca 29 w Budzie wydanym, stwierdzał dawniejsze małżeńskie uklady między nią a synem swoim zawarte. Naruszewicz w t. 10 str, 206. w n, 2 całkiem ten zapis umieścił z Pray'a Annales Regni Hun-. gariae t, 2 str. 174; z tegoż zrzódła powtórzył go Katona w te 11 sir, 94.

60 (место знака в тексте не установлено) Ob. Narbutta t, 5, str, 389.