Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Книга седьмая. Часть 3 из 4: оригинал

Книга седьмая. Часть 3 из 4. С. 430-477. Польский текст издания 1847 года.

Gdy się to w Węgrzech dzieje, nieobecność królewska w Polsce wywołała wiele złego, łotrowskie napady ze Szląska, trapiły granice tak dalece, że Wielkopolanie zmuszeni byli pospolilém ruszeniem tę krzywdę odpierać. Jakoż zbrojnie wtargnąwszy do Szląska, cały kraj zaodrzański pustoszą, zamki Gorżow i Ciecierzyn, służące za schronienie zbójcom, przemocą dobywszy burzą i z ziemią równają, nakoniec mnogą zdobyczą obciążeni, ze zwycięzlwem wracają do domów. "Ta wyprawa zapewniła pokój krajowi s téj strony; Małopolska wszakże była mniéj bezpieczna, albowiem Zajec260 Rakuszanin, (Którego królowa Elżbićla starostą wrocławskim mianowała, tym końcem aby Polskę niepokoił), bezustanne z Namysłowa czynił najazdy i znaczne grabieże wynosił; nawet w ziemi wieluńskiéj zamek Wieruszow zdobył i razem z miastem spalił, właściciela zaś Klemensa Wierusza261 schwytawszy jeńcem, do Szląska uprowadził; później przedmieście wieluńskie złupił i podpalił, tak, Że cała ta ziemia okropnie była przezeń spustoszona, a nikt nie znalazł się w całéj koronie, coby się tych krzywd pomścił. Od wschodu, na Podolu i Rusi nie mniejsze niepokoje i klęski; Tatarzy wpadłszy do téj ziemi, najokropniéj splądrowali ją aż do Lwowa. Wszystko najczdniczą pożogą płonęło i kilka tysięcy nieszczęśliwych, poganin w niewolą zapędził. Dzierżawca gliniański zwany Wiudyka, zdjęty litością na jęki brańców, przed świtem s kilku oddziałami konnych na wrogów naciera 1 wielką rzeź między najezdnikami sprawia. W tém zamieszaniu, kilka gromad więźniów z rąk nieprzyjacielskich umkuęło; Windyka dzielnie walczy, ale w ostatku od przemagającej liczby pokonany, s lowarzyszami swoimi śmierć znalazł. Gdyby dalsza szlachta tej ziemi podobném męztwem tchnęła, zaiste, Ruś i Podole nie doznałyby tak strasznej klęski od tych najezdników.

Te nieszczęścia, które zewsząd na koronę runęły s powodu nieobecności królewskiéj, skłoniły biskupów i urzędników krajowych do zwołania zjazdu naprzód w Piotrkowie a potem w Sieradziu262, gdzie wiele zbawiennych uchwał stanęło ku obronie ojczyzny, lecz wszyslkie w niwecz się rozchwiały, gdyż nie było komu wprowadzić ich w wykonanie; każdy za osobistćómi widokami gonił, wolał ze znacznym uszczerbkiem majątku ciągnąć do Węgier, nawijać się na oczy królowi, pochlebiać, zamki, wsi i miasla sprawiedliwie lub niesłusznie od niego wyłudzać, niż podać rękę ginącenmu krajowi. "Tym bowiem, którzy zbroje przywdziawszy, pośpieszyli na pomoc Władysławowi, król, bez rozwagi, z nieograniczoną szc2z0drobliwością nagrody świadczył; ogromną więc moc pićniędzy na zamkach, miastach i wsiach poopisywał, tak, iż dla następcy swojego nader szczupłą część dochodów królewskich zostawił; co też późniéj nieźmiernie znaczenie panującego poniżyło. Zagęściły się w kraju rozboje, domiar sprawiedliwości ustał, a nakoniec zgubniejsza jeszcze niegodziwość Ruś i Podole utrapiła. Możniejsi ojczyce, którzy w Węgrzech walczyli, z bezczelném kłamstwem wyjednywali u króla wsi i miasta, pod pozorem, iż te pozostały bez właścicielów. Wróciwszy więc z listami królewskiémi do starostów, prawych dziedziców i panów, z największą krzywdą wygpganiali z odwiecznych posiadłości tak, że ci nieszczęśliwi w rozpacz wpędzeni, uciekali do Tatarów i razem z nimi królestwo najeżdżali. Za ich to, jako świadomych miejscowości,. przewodnictwem, rozlały się wszędy pożogi i spustoszenia, bo tym sposobem, nie mogąc inaczej, mścili się swojéj zniewagi. Wówczas dopićro wspominano zbawienne rady urzędników koronnych, którzy głosowali za tém: aby króla przyrodzonego pod żadnym względem za granicę kraju nic puszczać, przewidując w głębokiej przenikliwości tc wszystkie nieszczęścia, jakie późniéj ojczyznę obarczyły. Broniąc swojego zdania, popierali je pięknem podobieństwem: iż jak okręt wśród burzy bez stćrnika, tak królestwo bez obecności króla, niebezpieczeństw uniknąć nie zdoła.

Po zgonie królowéj Elżbićty, wszyscy znakomi!- si Węgrzy, zbiegli się z oświadczeniem uległości Władysławowi. "Tylko pewne zamki i miasta osadzone załogami Czecha Iskry, trwały w uporze. Chcąc przeto król Władysław ziścić zamiar, który go głównie skłonił do przyjęcia korony węgierskiéj, mianowicie aby to sławne państwo od zgubnych najazdów tureckich wyzwolił, zwolał scjm urzędników koronnych węgierskich do Bndy na dzień Zesłania Ducha świętego. Wszyscy najochotniéj osobami własnśmi, końmi, ludem zbrojnym i pićniądzmi, tę wielką wyprawę dźwignąć pragnęli. Obecny naradom Juljan Cesarini kardynał ś. Anioła, legat, znaczne skarby w imie. niu papicza Eugienjusza, na wojenne nakłady złożyć przyrzekał. Większa część lata zeszła na opatrzeniu niczbędnych potrzeb do lak walnego przedsięwzięcia.

Wyprawiono posłów do cesarza Fryderyka i do wielkiego mistrza pruskiego, wzywając ich do uczęstnie'twa sławnych przewag, lecz obadwa pomocy odmówili, z Fryderykiem tylko, aby mićć zabezpieczone plecy, zawarlo dwóletnie przymierze.263 Tymczasem nie mała nadciągnęła liczba rycerzy krzyżowych z rozmaitych krajów, którzy pod chorągwią kardynała legata mieli walczyć; przybył też i Jerzy despota Rascji i Albanji, który zwycięzkim orcżem tureckim większéj części państw swoich pozbawiony, schronił się do Węgier ze swoim ludem zbrojnym, i ze szczodrobliwości króla Władysława otrzymał oparzenie. Dwaj jego synowie znajdujący się jak zakładnicy u sullana, w zbytku okrucieństwa pozbawieni zostali wzroku i części rodnych, nieszczęśliwy więc ojciec najusilniéj błagał i ze łzami zaklinał, aby przyśpieszyć tę wyprawę, jako jedyną otuchę możności odzyskania utraconego księstwa. Iiról Władysław, ujrzawszy zupełną golowość wojenną, widząc, że zbrojne hufce s Polski, że zaciężni z Wołoch na żołd półróczny przybyli, że Węgry całémi siłami powstały, w doroczne święto Marji Magdaleny, lo jest dnia 22 lipca, roku odkupienia 1443, z Budy wyszedłszy, s eałémi siłami u Słonego kamienia Dunaj przebył, a stamtąd, przeprawiwszy się przez Sawę pod Belgradem stanął. Skąd skoro ziemię racką już w ręku nieprzyjacielskim będącą (zwano ją niegdyś Mczją wyższą) ujrzał, wnet z ludem zbrojnym w jej granice wlargnął, i kędykolwiek z wojskiem przeszedł, wszędzie ślady ciężkiego spustoszenia po sobie zostawił. Wiele zdobytych miast tego kraju poszło na łup żołnierstwa i pastwę płomieni, z zapamiętałym wrogiem nie prędzej w téj części Rascji bój zawrzał, aż dopóki wojsko nie ściągnęło nad brzegi Morawy, gdzie dla dogodności wodopojów obóz załoczono. Bez zwłoki pięćset jazdy przebyło rzekę, dla dotarcia do tureckich slanowisk; schwytano cztćrech języków, ci na mękach wyznali, iż potężny zastęp nieprzyjacielski zaczaił się na zasadzce; co skoro król Władysław usłyszał, wnet Jana z Hunyad wojewodę siedmiogrodzkicgo w dziesięć tysięcy zbrojnych, na zniesienie jego wyprawił. W południowym kierunku Węgrzy rzekę Morawę przebywszy, prowadzeni przez przewodników w milczeniu, tę część kraju przechodzą. Turcy wśród nocnego spoczynku, próżni wszelkiéj obawy nieprzyjacielskiego napadu, żadnej gotowości do odporu nie mieli, niespodzianie więc otoczeni, wśród pićrwszego przerażenia i popłochu, tak krwawą klęskę ponieśli, iż do 30,000 w téj nocnej bitwie wyrzniętych i 4,000 jeńców z chorągwiami liczono. Zwycięzcy dziewięć obozów, opływających we wszelkie dostatki, w pićrwszym ogniu zdobywszy złupili; rzeź tém była straszliwsza, iż drogi, którémiby Turcy uciekać mogli, oddziałami wojsk polskich i węgierskich zewsząd osadzono; wkoło więc oskoczonych, jak bydło pod miecz oddano. Jan z Hunyad z niezmiernémi łupami i zdobyczą nieprzyjacielską, okryty sławą do obozu królewskiego powrócił. Gdy tak szczęśliwie wszystko idzie, król żadnych od nieprzyjaciół niedoznając wstrętów, pombknął się głębiéj aż do granic bulgarskich, (kraju dawniéj Mczją niższą zwanego) i wszędzie po drodze puszczał wsi i miasta na pastwę łupów i płomieni. Bułgarowie używając tójże niemal mowy co Polacy, chełpiąc się témże samém od Sławian pochodzeniem, gdy jeszcze usłyszeli, że król Władysław ojczystym językiem do nich przemawia, taką ku niemu miłość powzięli, iż większa część narodu dobrowolne oświadczyła poddaństwo, Tylko miasto Sofja, ludne, murami otoczone, położeniem i warowniami obronne, przez silną załogę tureclią strzeŻone, stawiło nieco trudności; zbudowane u podnóża góry Hecmus, obrócone ku północy, wprost naprzeciw miasła tureckiego Filippopolis ku południowi położonego, od którego je wyniosła i wiecznym śniegiem okryta, a stąd do przebycia ciężka góra oddziela. Na dobywanin zatóm Sofji, kilka dni strawiono; a gdy nie było nadziei, aby się to miasto dobrowolnie poddało, wzięto je przemocą i złupiwszy, spalono, ho w takiéj od granie węgierskich odległości, choćby je silną załogą opatrzyć, utrzymanie jego było niepodobnóm. Wojsko też królewskie walcząc z zimnem i głodem, wołało powrótu, i w żaden sposób zachowaćby go pod znakami nie zdołano, gdyby wieść: że Karembej pasza Azji, złączony z sułtanem tureckim ścisłóm powinowactwem, z ogromnem wojskiem przybywa; i że wkrótce się ukaże, nagle nie gruchnęła. Wyprawił go sułtan tym końcem, aby wąwozy gór osadził, i Polakom z Węgrami, po przebyciu szczytów Hemu, do Macedonji lub Tracji wlargnąć nie dozwolił, wyniosłe bowiem i urwisłe góry, oddzielają te kraje od ohojéj Mezji, w któréj właśnie zatrzymał się był król Władysław, sułtan też Karamhejowi zakazał z nieprzyjacielem w hój wsłępować, lecz gdy ten, ze szczytu zajętych przez siebie gór i wąwozów, ujrzał wojsko królewskie znacznie liczbą od swojego mniejsze, gdy widział żolnićrzy snujących się po obozie bez czat i Żadnego porządku, ozuchwalony powziął niewątpliwą otuchę zwycięztwa, i zagrzawszy swoich do uderzenia mężnóm sercem na przeciwników, sprawiwszy szyki, począł zstępow ać na równinę. Co król zdaleka spostrzegłszy, podobnież hasło do boju wydał i żołnierzy swoich w połe wywiódł. Sloczono bitwę s "Turkami u podnóża góry Hemus; przez czas niejaki chwiało się szczęście, Karambej szyki pogan przebiegał i do mężtwa zapalał; wszakże Turcy w krwawym pogromie przełamani i ustąpić zmuszeni, na wierzchołki gór do obozów swoich uciekać poczeli.

W pogoni, zwycięzcy ogromną klęskę pierzchającym zadali, Karambeja wodza wyprawy, tudzież wielu innych głośnych wojowników schwylanych, stawiono przed królem. Sądził Władysław, że potrafi Turków z obozu wywabić i z wierzchołków gór przez nich zajmowanych spędziwszy, przejść do Tracji, kraju łagodniejszego, ziemi oblitszéj i we wszystko zamoŻnéj, a potém zbliżyć się do miast Filippopoli i Adrjanopola, które po drugiéj stronie tego łańcucha gór leżą. Przez cały więc dzień poprzedzający uroczystość Bożego narodzenia, poczęte wszelkim rodzajem strzelby bić na obóz nieprzyjacielski, lecz Turcy dzielnie bronili się z niedostępnego stanowiska i ogromną moc strzał, jakby grad lub ulewę cisnęli między wojsko królewskie, czém zmusili Władysława odstąpić od tego przedsięwzięcia. Wtém i głód dociskać począł, ostrości zimy dłużéj wytrzymać było nie podobna, większa część jezdnych przez brak karmu i dalekość drogi odpadłszy od koni, pieszo żołd służyli i z głośném narzekaniem domagali się uwolnienia. Napróżno Jan z Munyad i Jerzy despola Rascji przekładali, że biegu zwycięztw przerywać nie należało, napróżno cieszyki ich obietnicą że wkrólee wprowadzą wojsko do ziemi, w któréj mu na niczém zbywać nie będzie, napróżno nakonice despola dawał żołnićrzom 100,000 czer. złotych, aby zaczętą wojnę popićrając, górę Memus przebyli. Kardynał Juljan lefat był także tego zdania: aby wśród tak szczęśliwych powodzeń, nie uslawać, aby obozu nie zwijać, dopóki król s całémi siłami pod Gallipoli, nad Ilellespontem zwycięzkich sztandarów nie utkwi; lecz Władysław ulitował się cierpień swojego ludu, widział go bladością i nędzą znękanym, głodem zmorzonym, tak iż ledwo oddychać był zdolny, obawiał się przytóm, aby sułtan, na wojsko jego niedoslałkiem znużone, nimby po tylu trudach, po takich zimnach, głodzie i wycieńczeniu wypocząć moglo, świćżych sił ku jego zagładzie nie wyprowadził; s tych wszystkich pobudek rozkazał do odwrotu zatrąbić. Skoro Turcy postrzegli, że wojsko królewskie zwinąwszy obóz odciągało, wnet zbiegłszy z gór straż odwodową ścigać poczęli, i nie pićrwój przestali drażnić ją i napaslować, aż slraciwszy wybór swój jazdy w dorywczej ułarczce, którą z nimi Władysław stoczył i w któréj ciężko ich zgromił. Wów. czas dopićro uznawszy swoję niższość, zaniechali dalszego ścigania; król zaś wszędzie zwycięzki, przez wyższą Mezją, teraz KRascją zwaną, bez Żaduéj przeszkody lub wstrętu przybył do Belgradu, gdzie kilka dni na wypoczynek poświęciwszy, zbliżył się do Budy i okryty sławą wszedł piechotą do swojéj slolicy. Poprzedzały go Uumy jeńców, niesiono przed nim łupy i chorągwie nieprzyjacielskie. "Te znaki wydarie wrogom do dziśdnia oglądać można zawieszone pod sklepieniem kościoła Matki Bozkiéj; król Władysław, żołnićrzy, którzy dali dowody waleczności w iéj wyprawie, osypawszy pochwałą i nagrodami, wojsko rozwiązał.264

W tym roku, dnia 5 lipca gwałtowne trzęsienie ziemi Polskę dotknęło. W Krakowie, na Kazimićrzu, w kościele świętéj Katarzyny męczenniczki za padło sklepienie; wiele też innych budowli po różnych stronach kraju s téj przyczyny w zwaliska poszło; lecz Węgry nierównie więcej od tego nieszczęścia ucierpiały, gdzie nawet wiele zamków w zwaliska poszło. W Polsce przez kilka lat po tém trzęsieniu ziemi, żywność zamieniła się w nieurodzaj.265

Król Władysław wywalczywszy świetne na Turkach zwycięztwa, zjednał sobie wielką sławę i głośne imie u królów i książąt chrześcijańskich, Przybywały ciągłe poselstwa od dworów panujących i od rzeczypospolitych dla wynurzenia mu uprzejmych życzeń; papież Eugienjusz obesłał go najwyższój ceny upominkami, królowie francuzki, hiszpański, angielski, arragoński, Filipp książe burguudzki, Marja - Anioł książe mediołański, Wenecjanie, Gienueńczycy 1 Florentynie, jednomyślnie zachęcali Władysława, aby wojnę tak szczęśliwie przeciw okrutnemu Turczynowi zaczętą, popićrał; przyrzekali mu morskie i lądowe posiłki, wrażali nadzieję, iż wyzwoliwszy Grecją od tych ciemiężców, można będzie oręż chrześcijański przenieść do Azji i ziemię świętą z Jerozolimą, zich jarzma wyswobodzić. Głównie książe burgundzki, Wenetowie i Genueńczycy przyrzekli potężne posiłki marskie na lę pamiętną wyprawę, aby Turków odciąć od morza i ciaśniny hellesponchiéj, która dawała im wolny przystęp z Azji do Europy.266 S krółestwa też polskiego przybyli posłowie od stanów ko ronnych z wynurzeniem radości z udzielonego przez Opatrzność nad niewiernymi zwycięztwa; radzili przy tém: „aby król granie umiarkowania nie przekraczał, błagali, aby do kraju wrócił i gwałtownie wstrząśniony, oraz przcz nicobecność jego nadwerężony porządek, nanowo ustalił; aby bezpieczeństwo zewnętrzne opatrzył, gdyż Tatarzy zeszłego lata zagony swoje aż pod mury lwowskie posunąwszy, tysiące nieszczęśliwych, bez Żadnej obrony i przeszkody z Rusi i Podola w daleką niewolą zapędzili. Na pograniczu też między Polską a Szląskiem,ciągłe niebezpieczeństwa

Engienjusz skuteczniej chciał dopomódz Władysławowi do prowadzenia wojny, wydając następny rozkaz: „Mistrzowi Andrzejowi de Palatio, pokojowemu i nuncjuszowi naszemu w krółestwach polskiem, czeskiém i t.d. Gdy najmilszy w Chrystusie syn nasz Władysław król polski, gorliwością wiary zapalony, umyślił i wszelką, jak nam donicsiono, czyni gotowość z ogromnóem wojskiem dla obrony prawdziwej wiary i dla wyzwolenia Chrześcijan z rąk niewiernych, osobiście wystąpić przeciwko Turkom, zdradzieckim wrogom Jezusa Chrystusa; poruczamy więc tobie i rozkazujemy s abyś wszelkie pieniądze (które w ciągu następnych dwóch lat, od otrzymania niniejszego, tak w rzeczonóm królestwie, jako też we wszystkich innych krajach, miastach, ziemiach, osadach od tegoż królestwa zawisłych, z grosza ś. Piotra, nam i kościołowi s prawa lub zwyczaju należnego, wybrać i uzyskać się zdarzy), wyżéj wspomnianemu królowi, łub urzędnikom wyraźnie do tego umocowanym, ku ulżeniu nakładów przez króla na wyprawę turecką ponieść się mających, w imieniu naszóm wniósł i rzeczywiśsie zaliczył it. d. Dan w Rzymie u ś. Piotra r. 1444 d. 15 marca, papicztwa naszego r. 14, (Odorik Raynald, Roczniki kościeł, t. 28, str, 426).

i nieustanne trwogi od najazdów łotrowskich, zwłaszcza, że i książęla tego Kraju, nienawiścią ku Polsce tehneli. Niezbędnie więc obecność królewska była potrzebna. Jeżeli jednak powlórną wyprawę przeciw Turkom już nieodzownie przedsięwziąść postanowił, podadzą mu nieomylue środki pokonania sułtana, byleby nie dał się uwieść chytrémi poselstwami włoskiémi, w których więcéj pozoru, niż istoty lub szczórości. Nikt zaiste, w téj pełuéj niebezpieczeństw wojnie, skuteczniéj radzić mu nie potrafi, jakci, co mu życie i majątki swoje winni. Władysław témi rozlicznómi poselstwami naglony, dręczył się podwójną troską. Głęboko tkwiła w sercu żądza powtórnej wyprawy, zapalały go do niój czynione zewsząd przez książęta chrześcijańskie obietnice morskich i Iądowych posiłków, lecz gorąco leż praguął odwiedzić królestwo polskie, oglądać swoję matkę, oraz poskromić okropny, jak mówiono, nicład. w koronie. Dochodziły go bowiem wieści, że i Litwini pod rządem Kazimierza, gotowali się do wojny z Bolesławem książęciem mazowieckim, s powodu zajęcia przezeń i posiadania od lal tylu ziemi drohickiéj. S tych wszysikich powodów przewidywał s (trwogą wielkie zawichrzenia, kłóre ojczystym jego państwom zagrażały. Lecz z drugiéj strony przemogły namowy kardynała Juljana nie przestającego wrażać, aby sprawom węgierskim i powzięlemu zamiarowi wyprawy tureckiéj dał pićrwszeństwo nad polrzebami własnego kraju. Odpowiedział więc posłom koronnym: „że zwoła sejm węgierski na dzień ś. Jerzego, Że wnet po jego zamknięciu, postara się zjechać do Polski dla urządzenia spraw ojczyzny, szczęście któréj, pewnie nie mniéj go obchodzi, jak pomyślność Węgier.

Za nadejściem dnia na sejm przeznaczonego, najtroskliwiéj zajął się król Władysław uspokojeniem nowego swojego państwa. Sądził być najwłaściwszem wezwać na sejm Iskrę, pod rękojmią wiary pospolitój. Gdy ten wódz przybył i uporczywie przy prawach Władysława Pogrobka obstawał, niepodobna było przyjść z nim do ostalecznego pokoju, zawarto więc tylko rozejm doczesny, na klóry wszystkie zbuntowane miasta przyzwoliły. Spółcześnie ukazał się w Budzie Paukracz ze ś. Mikołaja, miasta ziemi spiskiéj, głośny zbójca, który cały kraj węgierski leżący nad rzeką Wagą, ciężko łotrowstwami swojémi nę+ kał; miasta 1 wierne i zbuntowane zaniosły liczne przeciw niemu skargi i żądania, aby je zabezpieczyć od złamania rozejmu przez tego zbrodniarza; przywykły bowiem żyć rozbojem, ręki zawściągnąć nie potrafi. Zdaniem więc wszystkich, postanowiono Pankracza uwięzić 5 późniéj razem ze zwolennikami, którym dowiedziono uczęstnictwa w (ych najazdach, na szubienicy życie zakończył.267 Nie.

baczny zapęd niektórych urzędników koronnych węgierskich, o mało nie naraził był na podobnąż sromolę Jana Iskry; lecz Władysław święcie szanując zaręczone mu bezpieczeństwo osobiste, rozkazał dworzanom polskim odprowadzić go do Jawryna, gdzie już Żaden gwałt dosięgnąć go nie mógł. Ten posiępek do tego stopnia Iskrę dla Władysława zniewolił, iż odtąd ciągle doradzał cesarzowi Fryderykowi zawarcie pokoju, powtarzając, iż szlachetności najlepszego s królów życie był winien.268

Uspokoiwszy w ten sposób rzeczy w Węgrzech,. rę. 2:.. wszystkie myśli zwrócił ku wyprawie przeciwko Turkom. Skarb był pusty, podczas pićrwszéj bowiem wojny turechiéj, Władysław wszystkie pićniadze roz. dał na zaciągi, a więc uchwalono: aby wsi i miasta podatek złożyły, który wyznaczeni poborey do rąk podskarbiego wnieść byli obowiązani. Janowi z Hunyad poruczono staranie o strzelbę, wozy i prochy, jakoż opatrzono go na te przedmioty w dostateczne środki; biskupom waradyńskiemu269 i jagierskiemu270, tudzież innym pragnącym mićć udział w wyprawie, rozkazano załatwić inne potrzeby; wszyscy zajęli się najtroskliwiéj spełnieniem danych sobie poleceń.

Czas, w którym Władysław przyrzekł był odwiedzić Polskę, już był blizkim,271 tęsknił niewymównie do ujrzenia królowéj matki, pragnął też ojczyste państwo oglądać, a więc żądał od urzędników koronnych węgierskich, aby mu acz na krótki czas do ziemi rodzinnéj wyjechać dozwolili. „Uchwalona wojna s Turkami, bynajmméj na tém nie ucierpi, przygotowania pójdą swoją drogą, zwłaszcza, że jak ' najrychlejszy powrót obiecywał. Ale Węgrzy oloczywszy króla, błagać poczęli: aby na inny dogodniejszy czas zamiar zwiedzenia Polski odłożył, że Węgry nierównie cięższémi, niż owe królestwo, obarczone są trudnościami, że większe grożą im niebezpieczeństwa, że skoroby sułtan turecki, wróg równie możny jak zawzięty, dowiedział się o jego nieobecności, Iękać się należy, aby sam pićrwszy wojny nie rozpoczął, i ziemi węgierskiéj mieczem i ogniem, co mu właśnie w domu groziło, nie spustoszył. Po skończeniu wojny, któréj początek tak blizki, będzie mógł bez przeszkody udać się wszędzie dokąd zapragnie, byleby teraz, w tak stanowezéj chwili ich nie opuszczał. Król Władysław usilnómi prośbami zwyciężony, uznając przylóm ważność powodów, odpowiedział: iż w kraju pozostanie, lecz żąda, aby przez poselstwo i listy urzędników koronnych polskich, złagodzili, i aby zjednali ich wyrozumiałość na naglące pobudki dłuższego pobytu królewskiego w Węgrzech. Złożono dzięki za tę łaskawą odpowiedź; posłowie natychmiast do polski wyjechali i ujmującémi przełożeniami tyle sprawili, iż dano im następną odprawę: „TNajmiléj byłoby radzie koronnéj, gdyby król Władysław ojczyste państwo odwiedził i potrzebom krajowym zaradził, lecz gdy nierównie większy i pożyleczniejszy zamiar, nie. tylko Węgry, lecz całą rzeczpospolitą chrześcijańską obchodzący, przedsięwziął, nie chcą uchwalonéj na Turków wyprawy tamować. Niech przeto Władysław na tę świętą wojnę wyjeżdża, którą bogdajby pomyślnie i szczęśliwie odbywszy, zwycięzcą do państw swoich wrócił! Nadto, posilki w żołnićrzu zaciężnym nadesłać ze swojéj strony przyrzekii.

Skoro wieść gruchnęła, że król do Polski nie przybędzie, wuct Boleslaw książe opolski, człowiek niegodny, hussyckiém odszczepieństwem zarażony, sądząc, iż snadniejsza będzie napaść na kraje koronne pod nieobecność królewską, począł granice łotrowstwami niepokoić i kupców krakowskich, którzy na jarmark wrocławski gromadnie i zbrojnie, s przyczyny rozbojów, wyjechali, nocujących w Krejcburgu napadł i ze wszystkiego wyzuł. Poniesione przez nich szkody na 200,000 czerwonych złotych ceniono; tą niegodziwością panowie polscy oburzeni, gotowali się już do oręża, na tego książęcego zbójcę, gdy Władysław grożącą wojnę zawartym rozejmem przerwał, aby żadnój w wyprawie tureckiéj nie mićć zawady, odkładając rozpoznanie tego łupicztwa i powrót wydarlych towarów do swojego s Tracji powrotu.272

Wyprawiono też posłów do Prus do wielkiego mistrza zakonu, o pomoc przeciwko niewiernym, do czego rycerskie powolanie szczególniéj go zobowiązywało, wszakże bezskulecznie, bo i mistrz i komturowie urosłszy w dostatki, zanurzyli się we wszelkiego rodzaju roskoszach i miękkości tak, że daleka wojenna wyprawa zgrozą ich przenikała.

Tymczasem sultan Amurat, przez szpiegów utrzymywanych we Włoszech i Węgrzech, ostrzeżony o ogromnej morskiej i lądowej wyprawie, którą nań gotowano; widząc nieuchronną i pełną niebezpieczeństw wojnę nie z jednym tylko polskim i węgierskim królem, klóry świcżo jego ziemie i wojska o wielkie klęski przyprawił, ale s całym niemal zachodem i s tylu potężnymi mocarzami Europy, zatrwożył się ciężkim smutkiem. Najwięcej niepokoiła go wojna na morzu, wówczas jeszcze dla Turków nie zwykła; a nadewszystko Iękał się, aby ciaśniną hellesponcką między Sestos i Abidos, nie przecięto mu związku z Azją. Wszelkie załém usiłowania wytężył, aby przez porednictwo despoty Rascji i Jana z Hunyad tę buzę odwrócić i pokój s królem Władysławem zawrzćć. Przyrzekł więc przez gońców swoich Jerzemu despose z ziemi rackiéj ustąpić, a Jan z Ilunyad miał orzymać z daru despoty zamki i miasta, które ten;.bojności królów Alberta i Władysława posiadał w Węgrzech.273 Tą drogą ci dwaj główni wodzowie, mogąc z ustalenia pokoju spodzićwać się najobfitszych korzyści, woleli bez szczęku oręża, bez na. rażenia się na wątpliwą koléj wojny, dostąpić zgodnie i bez niebezpieczeństw tego, co im dobrowolnie dawano, niż dobijać się o też nagrody wśród krwawych i niepewnych znojów. Gdy przeto obadwa unikali wojny, naprzód więc imieniem Amurata 70,000 czerwonych złotych za Karambcja jeńca tureckiego, będącego własnością królewską składają. Skoro Władysław te pićniądze przyjął, Jan z Hunyad wzmiankę o pokoju natrącił, mówiąc: „iż Turcy usilnie go pragną, że jeśli na dogodnych warunkach, potężnego nieprzyjaciela odwrócić można, nie widzi powodu aby je odrzucać. Łatwiéj, zaiste, jąć się oręża, niż go złożyć, bo to ostatnie często nie w naszej już mocy. Wypadki wojenne są nader wątpliwe! Jeżeli jednak całą Rascją z zajętómi zamkami Amurat wróci, rozumiem iż pojednać się z nim należy. Władysław, który dla wiclu wewnętrznych trudności swoich królestw, wolał układami niż bronią zatargi s tak groźnym nieprzyjacielem rozstrzygnąć, oraz pićrwsi urzędnicy koronni z radością i ocholnóm sercem tę radę Hunyada przyjęli. Slanęły w pamięci dawniejsze, mniéj szczęśliwe, dla odzyskania Rascji przedsiębrane wyprawy, przypominano, że Zygmunt król rzymski 1 węgierski, naprzód pod Nikopolem, potóm pod Golumbcczem we dwóch krwawych bitwach s'Fure kami, rozgromiony, że Alhert jego następca, nawet czoła Lemu nieprzyjacielowi stawić nie śmiał, że w tém pićrwszém wystąpieniu szczęście zdało się do Władysława uśmićchać, lecz byłoby niebacznością zapomnićć, iż tę wojnę tylko z namiestnikami i pewną, częścią siły zbrojnéj, a nie z Amuratem i całą polęga jego państwa toczył. A więc najpożądańszem jest, aby, czego inni królowie tak przeważnómi wyprawami, łakim krwi chrześcijańskiéj rozlewem dokazać nie potrafili, to Władysław samym postrachem wojny wymodz zdołał 1 Wszyscy to zdanie podzielili, uchwałono przeto, iż król Władysław z wojskiem dobrze uzbrojoném do Szegedynu nad rzekę Ciszę wystąpi, i tam s posłami sułlańskimi o pokój się umówi, co tém łatwiéj dokonać będzie można, im nieprzyjaciel ujrzy większą gotowość do wojny. Władysław przybył do Szegedynu274 z wielkiémi siłami; wkrótce we sto koni nadjechali posłowie Amurata. Ci nazajutrz wprowadzeni na radę królewską, po złożeniu w upominku naczyń złotych i sróbrnych, przez usta naczelnika poselstwa, rodem Grelia, lecz odstępcy od wiary, kanclerza sułtańskiego, tk mówić poczęli: „Sułtan turecki Amurat, przesyła tobie królu Władysławie, stosownie do twojéj woli, wieczysty lub doczesny pokój. Na znak przymierza i zgody, wraca ziemię racką, s (émi twierdzami i zameczkami, w których znajdują się jeszcze załogi tureckie, a mianowicie: Golumbecz, Semendrją, Sakrów, Kruszuwac, Kowin, Seweryn, Nowobrodów, Srebrnik, Ostrowicę, Koznik, Koperban, Prokopja, Laskowiec i Zielonygrod; nawet ustępuje tę część Albanji, którą sam dotąd dzierży, a która była niegdyś własnością despoty rachiego, nakoniec dwóch jego synów podczas wojny wziętych i znajdujących się we władzy sułtana, ojcu oddaje. 'To poselstwo odesłano na roztrząśnienie rady. Wszyscy jednomyślnie, bez sporu przyjąć je postanowili, jeden tylko legat papiczki, kardynał Juljan wyrzekał: że tą niewezesną powólnością, sprawę chrześcijańską zdradzają; wyrzucał królowi płochość i nieszczćrość, wymawiał, że książęcia burgundzkiego, że Wenetów i Genueńczyków daremnie naraził na tak wielkie nakłady w przygotowaniu siły zbrojnej morskiéj, że na przyszłość ani słowa ani pisma jego najmniejszéj wiary nie znajdą! De. spota zaś Jerzy, widokiem oswobodzcnia synów i odzyskania dziedzicznej ziemi rackiéj podniecony, z największą naltarczywością nalegał i radził przyjęcie pokoju; walcząc między nadzieją i trwogą, przekładał niestałość zdradnych WYłochów, których posilkom i późnym i dalekim ufać nie należało, nie chciał wierzyć, aby na przypadek wojny, skuteczną pomocą zasilić byli zdolni; wrażał, iż odwykłszy od oręża, głośni są z niemęztwa i zniewieściałości. Nie odstępował króla, na pierwszych urzędników państwa nastawał i ze łzami błagał, aby tak pomyślnej pory zapewnienia pokoju nie opuszczali. Stanęło więc dziesięcio-letnie z sułtanem tureckim przymierze, na warunkach przez posła oświadczonych, co skoro rozgłoszono, lud tę wiadomość z niewymowną radością, wśród najweselszych okrzyków przyjął. Władysław zobowiazał się wierne dotrzymanie umowy uroczystą przysięgą stwierdzić; wyznaczono więc czas dla Amurata do wyprowadzenia załog z zamków i do zwrotu całój Rascji Władysławowi, oraz do oprzysiężenia dziesięcio-letniego rozejmu narodowym swoim obyczajem. S tém wyjechali posłowie Amurala z Szegedynu.

Примечания

260 Długosz ks. 12, str. 772 nazywa go po niemiecku Hasenesner, przepisywacz dokładając tłnmaczenie tego nazwiska, zapewne według tego, jak je lud szląski s czeska wymawiał, przekręcił je na Zajof, Wapowski prostuje to miejsce zowiąc Hasenhejmera Zasecius. Piotr Eschenloer, zmarły w r. 1481 w hist cji miasta Wrocławia, do któréj często odwoływać się nam przyjdzie, nazywa go Lconardem Asenleimer. Ob. Geschichten der Stadt Breslau; wydane z rękopismu przez Dra J. G.Kunisch, Wrocław 1827, w 8ce, t. £, str. 6.

261 Porówn. Nies. L 4, str. 517, gdzie jest wzmianka, że w r. 1450 u Byczyny, Klemens Wierusz razem z bratem swoim Janem poległ. Długosz ks. 12, str. 773 pisze, że Tatarzy najechali Podole około zielonych świątek, które w tym 1442 r. przypadały d. 20 maja.

262 Zjazd odbył się w dniu 23 i następnych kwietnia 1422 r. Ob: Długosza ks. 12, str, 774,

263 Ciekawy opis rokowań Władysława III. s cesarzem Frydcrykiem, zostawił Acncas Sylvius w liście do niewiadomego dzisiaj z nazwiska pisarza miasta Kolonii.,„ Król polski przysłał do naszcgo cesarza list i załączył wzór, według którego żądał zawarcia pokoju. Nie zdało się cesarzowi na to przyzwolić, podał więc inną modłę, w któréj objął nie tylko Austeją, Styrją, Karyntją i Karniolę, ale i całą część kraju (węgierskiego) będącą w posłuszeństwie króla Władysława (Pogrobia) i wyprawił z nią (do Budy) swoich pełnomocników. Gdy ci po opowiedzeniu poselstwa, prosili króla polskiego o układy, wysadzono do rokowania kardynała Juljana, Mikołaja (Lasockiego) dziekana krakowskiego i Wawrzyńca (zHerdevdr) palatyna węgierskiego. Skoro przed nimi odczytano dany przez cesarza, wzór zawrzćć się mającego pokoju, wnet powstała wielka wrzawa, mianowicie s tego powodu, iż Władysław (Pogrobek) był w nim nazwany królem węgierskim. — Już tóim samóm cesarz pokazuje się być sironnym, zawołał Lasocki, że Władysława (Pogrobka) ma za króla; nie chcemy z nim żadnych układów; po co rękę na królestwo węgierskie wyciąga? Na to pełnomocnicy odrzekli: — Szukacie sęka na trzcinie, co to wam szkodzi, Że cesarz synowca swego królem nazywa? Wszak pan wasz pisze się królem węgierskim, a przecięż cesarz listy jego przyjmuje. Wierzcie, że ani wasze pisma nie zniosą praw Władysława (Pogrobia), ani słowa cesarskie nie wyzują s korony waszego króla, jeśli ta mu słusznie należy. — Ależ Władysław (Jagiellończyk) jest prawdziwym królem węgierskim, odezwał się palatyn, wielka zatem między nimi różnica, — Słuchajcie, odpowiedzieli pełnomocnicy, nie tu miejsce spierać się o prawa, po uspokojeniu kościoła, można będzie ten przedmiot rozstrzygnąć sądownie. — Ja, najchętniej, podjąłbym się bronić téj sprawy, przed papieżem i przed kardynałami, rzekł palaryn, bo jest czysta i jasna, nie znajdzie się nikt tak pozbawiony rozumu, aby narodowi odmawiał prawa wyboru króla! — Nic przyjechaliśmy sprzeczać się x wami, odpowiedzieli pełnomocnicy, ale układać się o pokój. Jeżeli pokoju chcecie, przynosimy wam przymierze, jeżeli obierzecie wojnę, nie odbiegamy od walki; do was należy wybór co wolicie, — Jeszcze nas tak nie przybita, zawołał znowu dziekan (Lasocki), jeszcze nie przyszliśmy do tego szaleństwa, abyśmy przystawać mieli na tak zelżywe warunki. Przy naszych siłach i męztwie nie lękamy się nikogo! — I nam także, żwawo odparli pełnomocnicy, ani na środkach, ani na odwadze nie zbywa; kicdy nie możemy cudzych krajów najeżdzać, swojego pewnie obronić potrafimy; Indziom uczciwym dosyć 1 tego. Plecy mamy zupełnie bezpieczne, przed sobą możemy znaleźć tylko w was nieprzyjaciół, ale chociażbyście najmocniej się srożyli, starczy nam sił do odporu; wy zaś znajdziecie się we dwóch ogniach, z jednej strony my, z drngiéj Turcy; pastrzeżcie się, aby na obie strony odcinać się wam nie przyszło. — Wiemy, rzekł palatyn, że wasz Cesarz ma pieniądze, ale i nasze królestwo ostatkami nie goni, nikt nas nie zastraszy. Odnieście sobie nazad swój pokój. — Najchętniej, odpowiedzieli pełnomocnicy i już mieli odejść, gdy kardynał Juljan prosić począł: — Na Boga was zaklinam, dostojni panowie, dajcie się nakłonić do pokoju. Jeżeli przeciw Turkom wystąpić mamy, pokój jest niezbędnie potrzebny. Niech to biedne królestwo odetchnie, czyż chcecie krwią chrześcijańską ziemię waszę broczyć? — Ale daremne było jego wołanie; umocowani rozeszli się nic nie sprawiwszy; ostrzeżono jednak posłów cesarskich, aby nazajuirz jeszcze nie odjcźdzali, nip. odpowiedź w imieniu królewskiém odbiorą. Czekali więc na nią wsród ciągłych sporów; późmej w komnacie królewskicj przedmiot ten roztrząsano y aż nakoniec król sam wyszedł do nich i w obec wszystkich, w języku węgierskim tak przemówił: „Posłowie, wracajcie do cesarza i pozdrówcie go mojóm imieniem. Pokój, który przysłał, chociaż mniéj nam potrzebny, przyjęliśmy chętnie, aby go sobie zobowiązać; na wszystkie jego warunki, według ich brzmienia, przyzwalamy. W ciągu ośmiu dm, stosowne listy nasze odbierzecie w Presburgu, starajcie się, aby i listy cesarskie na ten dzień wręczone nam być mogły. 'Tym porządkiem rzecz ta załatwiona z0stała. (Ob. u Pray'a w c. 3, na str. 7, list 60. Aecncasa Sylviusa). W liście zaś $1, przytoczonym przez Katonę (t. 13, str. 232), pisze Sylvius, że późniéj przybyli do Wiednia posłowie Władysława III, Piotr biskup waczowski i Mikołaj Lasocki, ów szszególną pokorą, ten zaś nieznośną pychą głośny, że za wpływem kardynała JuIana, znajdującego się podówczas w Wiedniu, stanął między Węgrami a cesarzem dwóletni rozejm pod tym głównym warunkiem, aby przez następne dwa lata, obadwa stronnictwa (Władysława Jagiellończyka i Władysława Pogrobka) spokojnie się zachowały; zastrzeżono też wolność kupczenia i podróżowania w obu państwach.

264 Wapowski mniéj dokładnie opowiedział wypadki téj wyprawy, którą spółcześni dźugą nazwali; postaramy się sprostować jego uchybienia. Sejm, na którym miano stanowić o pokoju lub wojnie s "Turkami, rozpoczął się w Budzie dnia 9 czerwca 1443 r. (Dług. ks. 12, str. 774). Kardynał Juljan Cesarini i Jerzy Wuk Brankowicz despota serbski, głównie pracowali nad skłonieniem stanów węgierskich do wyruszenia przeciw "Turkom. Król wystąpił z Budy dnia 23 lipca na czele 20,000 zbrojnych; kilku dniami pićrwéj, poprzedził go Jan z Munyad mianowany heumanem całego wojska w 12,000 wybornéj jazdy. Przy nim był Brankowicz, mający ułatwić gajęcie wydartéj mu przez Turków Serbji; Władysław w towarzystwie kardynała Juljana postępował za nimi o dwa dni drogi. Pod Kubinem, w miejscu, które lud stonym Żamieniem nazywał, naprzeciw Semendrji czyli Świderowa, przeprawiono się przez Dunaj. Isaak-bej natychmiast z częścią załogi Semendrją opuscił i ustępował przed Węgrami wzdłuż lewego brzegu Morawy, lecz dościgniony w miejscu, gdzie Zlatica do nidj wpada i na głowę pobity, stracił 2,000 w poległych i 4,000 w jeńcach. Następnie Jan z Hunyad po przebyciu Morawy, szedł na zamek Kruszowac wszystko pustosząc po drodze, aż do znakomitego miasta serbskicgo Nissy, pod któróm stoczył z nieprzyjacielem walną bitwę, Mamy o niéj dokładną wiadomość, z następnego listu, który sam pisał do swojego spółwojewody w pięć dni po otrzymaném zwycięztwie: yWielmożnemu panu Mikolajowi z Ujlak (Frysztackiemu). wojewodzie siedmiogrodzkiemu, bratu naszemu najmilszemu, Wielmożny panie y bracie nasz najmilszy. Sądzimy, że byłoby zbytecznóm powtórnie opisywać waszej miłości to zwycięzlwo, jakiém przed kilku dniami Bóg wszechmogący nas i lud chrześcijański udarował; jesteśmy pewni, że wasza miłość i przez listy królewskie i przez nasze, a nakoniec z sannego jej odgłosu po Węgrzech, dostatecznie o wszystkiém jesteście uwiadomieni. Co zatóm pominąwszy, zwracamy pióro do tych przewag, jakich Najwyższy znowu w miłosierdziu swojóm dokazać nam pozwolił. Kiedyśmy bowiem po owem pićrwszóm zwycięztwie głębiej w ziemię nieprzyjacielską wkroczyli, szukając zręczności rozprawienia się z wrogami, kiórych jednak nigdzie nie mogliśmy zaskoczyć, za rozkazem więc i pozwoleniem królewskiém, wybrawszy 12,000 jazdy, tudzież wziąwszy 2 sobą wasze poczty, opuściliśmy obóz nad Morawą; przeprawiwszy się przez tę rzekę, przetrzęśliśmy cały kraj okoliceny, szukając, azali nie ukrywał się kędy nieprzyjaciel. Później podstąpiliśmy pod miasto zwane Nissa, które zdobywszy i wyniosłszy co się wziąść dało, puściliśmy je z dymem. Wtem ukazał się przed nami Isaak-bej, którego łatwo udało się pokonać i s pola spędzić. Po jego zniesieniu nadciągnął inny pasza, lecz i ten podobnież został odparty i pogromiony, nakonice trzeci Turachan-bej wystąpił do boju, wszakże równicż nie dostał kroku. Widocznem było, że działali wspólnie, aby na dzień umówiony złączyć siły swoje pod miastem Nissą i razem uderzyć na nasz obóz, ale Bóg zmieszał i zniweczył ich zamiary. Wśród pogoni, gdyśmy się nieco pod pewnóm miastem zatrzymali dla wypoczynku, doniosły czaty, że liczne i potężne wojsko z lewego boku naszego zbliża się i prosto kicruje swój pochód na obóz królewski, że złączyły się z nim te wszystkie oddziały, któreśmy świćżo rozgromili. Skorośmy to usłyszeli, wnet nie tracąc ani chwili, pośpieszyliśmy prosto ku obogowi króla j. m.; za powrotem naszym na to stanowisko, rozwinął się przed oczami naszémi na rozległóm błoniu widok tak groźnego i licznego nieprzyjaciela, że serce zadrżało nam nieco z obawy, wszakże natychmiast pokrzepiwszy się na duchu, sprawiliśmy trybem bojowym szyki, i bez zwłoki dałem hasło do walki. Za Bozką pomocą, nasze i wasze chorągwie nieprzyjaciela rozbiły z błahym z naszej strony uszczerbkiem. Za co Boga błagać i błogosławić powinniśmy, że tak wielkie miłosierdzie nad ludem swoim chrześcijańskim objawić raczył. Znajdowali się wiej potrzebie nowy pasza, Isa-bej syn Ewrenosa, Kasim-bej pasza widdyński, Siwan-bej pasza kursolehski (?), Turachan-beg s chorągwiami chorosańskiémi, Omar-bej z sofijskićemi, i Siwan-bej s kojwanowskiemi (?); nadto Hermen ('') Begler-bej przezwany Janon, Ali-bej rządzca Samly (?), Hasan-bcj z oddziałem z Beze (?), Kabus-bej kanclerz sułtański, Isaak rządca plowdeński (?); nakoniec Daud-bej dzierżawca zetnicki (?) i wielu innych. S tych dawny pasza został schwytany, nowy umknął. Między jeńcami liczymy wielu dowódzców, niektórzy z nich polegli, zaledwo kilku ocaliło się ucieczką. Po skończonej bitwie, złożywszy dziękczynienia Bogu wszechmogącemu, zdobyte chorągwie na nieprzyjaciołach, oraz brańców naszych odwieźliśmy do króla j. m., który to wszystko najpobożniej i oddając cześć Panu zastępów przyjął. "Teraz słychać, że sułtan Amurat sam osobiście, o trzy dni drogi od nas obozem leży; inaczej być nie może, tylko przyjdzie nam z nim walczyć. Bóg już przewidział to, co ma nastąpić, bo dni nasze w ręku Boga, niech się woła Jego stanie! wszak raz umierać przyjdzie, a zwłaszcza za wiarę! Wojsko nasze jeszcze świeże i odważne, i skażdym dniem pomnaża się jego liczba, bo zbiegają się ludzie gromadnie pod opiekę królewskiego majestatu. Bulgarowie, Bośnijczykowie, Albańczycy i Racowie przybywają z darami, radują się i cieszą ze zbliżenia się naszego w ich kraje. Żywności mamy podostatek, wszystkiego pełno na obozowem targowisku. A przeto najdroższy panie, ponieważ dowiadujemy się i z waszych listów i z doniesień przyjaciół waszych, że zdrowie wasze już się nieco wzmogło, prosimy i radzimy woszej miłości, abyście do nas, jak tylko można najrychlej osobiście przybywali i nie chcieli zaszczytu swojego ustępować komu innemu; przeciwnie, okażcie skutkiem to, co zawsze było pragnieniem waszém uczynić dla króla i korony, Nie dajcie się nikomu od tego zamiaru odwodzić, ktoby wam inaczej radził, tego miejcie za oszusta i zdrajcę. Możecie tu przybyć z największem bczpieczeństwem; chobyście się szamszesnast wybrali, bo gdy już wjedziecie do Serbji, poszłemy wam taką straż, jakiej tylko zażądacie. Dalsze szczegóły opowie Antoni, który wam ten list wręczy, i któremu we wszystkiém chciejcie dać wiarę. Zbrojne poczty wasze, za łaską Bożą są zdrowe, nie uszczuplone, rzeźwe i ochocze, słowem w najlepszym stanie, Dan w pochodzie królewskim skarońskim (?) dnia ósmego po wszystkich świętych (8 listopada) naprzeciw rozwalin zamkn Baleran zwanego, roku Pańskiego 1443. Jan z Hunyad wojewoda siedmiogrodzki, hetman najwyższy. (Katona niniejszy własnoręczny list Jana z Hunyad przepisał ze zbiorów biblioteki pięciokościelnej. Ob. jego Historją krółów węgierskich tom 13, str. 251). Że to zwycięztwo o któróm wódz węgierski douosi Mikołajowi Frysztackiemu, otrzymano dnia 3 listopada, wiadomo jest ze 44 listu Aencasza Sylwinsa, który będąc wówczas sekretarzem Fryderyka III. wiadomości o postępie tej wojny czerpał z listów pisywanych do cesarza przez samego króla Władysława i przez kardynała Juljana. (Ob. Pray'a Roczniki t. 3, str. 9). Mikołaj Ujlak usłuchał przyjacielskiej rady Hunyada, jak to widać z nadanego mu, w dziesięć lat później przywileju przez Władysława Pogrobka, w Presburgu dnia 14 września roku 1453, w którym czytamy następne wyrazy: „Gdy wojska węgierskie pod sprawą Jana z Hunyad znajdowały się w kraju bnlgarskim, rzeczony Mikołaj wojewoda, towarzyszów broni nie pozbawił swojej obecności, i owszem zgromadziwszy świeże wojsko, torując sobie drogę przez kraje obce, przez zastępy nieprzyjaciół, złączył się z siłami spółziomków, odwagę ich w wielu bitwach znużoną, nowemi posiłkami orzcźwił.śś (Ob. ważne dzieło Stefana Kaprinai Jeznity: Historia diplomatica temporibus Mathiae Regis Hungariae. w Wiedniu 1762, 2 tomy w śce. Wspomniany przywilej znajdnje się wt. 1, na str. 368). Rozgromiwszy, jak widzieliśmy wojsko tureckie, chrześcijanie'i zdobyli miasto SoJja po bulgarsku zwane Trijadica. Niezważając na ostre zimna, pomknięto pochód ku Filippopolowi. Należało jednak przebyć Hemus. $ańcuch tych gór nicbotycznych miał tylko dwa przejścia; jedno opisane przez Ammiana Marcellina w dziejach rzymskich (ks. XXXVI. rozdz. 7) zwane przesmykiem Szceż lub bramą Trajana, drugie od przepływającej go rzeczki Zlatica, przez Turków przekręconej na Isladź, zwane wąwozem isladzkim. Owoż Murad, wiedząc, iz tylko tą drogą można było dójść do Filippopolu, rozkazał jak najmocniej obadwa wąwozy obwarować, Zasieki z drzewa, zawały s kamieni, przecięły wszelki związek między wojskiem węgierskiem a głębszą Bułgarją. "Trudności były niesłychane; w najpogodniejszej porze roku, bez nadzwyczejnych natężeń nie łatwo byłoby je pokonać, cóż dopiero wśród głębokiej zimy, gdy lody i śniegi jeszcze bardziej przystęp tamowały; gdy Turcy co nocy urwiska skał polewali wodą, tak, że każdego poranku jazda chrześcijańska wie działa piętrzącą się przed sobą szklistą ścianę, na którą zdawało się iż chyba cudem wedrzeć się kto zdoła. A jednak wojownicy Władysława zagrzani mężtwem i przykładem wodza, mimo tysiączne przeszkody dotarli do bramy Trajana. Ale cała ta nadludzka praca okazała się daremną, wąwóz odłamami skał zawalony był w sposób tak niedobyty, iż zrozpaczawszy o nprzątnieniu drogi, nazad cofnąć się musiano. Wróciwszy, tem niepowodzeniem niezrażeni, na nowe trudy obojętni, rzucili się do drugiego wąwozu, którego bieg Zlaticy nie dozwałał tak niedostępnym uczynić. Jakoż co krok wstrzymywani bałwanani śniegów i lodu, ułomkami kamieni, które Turcy na nich z wierzchołków gór strącali, okryci chmurą strzał i wszelkiego rodzaju pocisków, ścinając się nakonice z nimi wręcz żelazem, po całodziennej walce, w któréj i sam król Władysław kilkanaście razy był trafiony, chociaż szczęśliwie zbroja pociski bez szkody odbiła, (Dług. ks. 12, str. 777) dnia 24 grudnia 1443 odparłszy nieprzyjaciół, pozdrowili dzień następny narodzeniu syna Bożego poświęcony, w południowej części Bułgarji. Lud przyjmował ich jak zbawców z największém uniesieniem s ku Polakom pociągała go szczególniéj spólność mowy, gdziekolwiek zatém ukazała się jazda polska, dobrowolnie otwierano bramy, poddawano się bez oporu. Turcy postanowili raz jeszcze doświadczyć losu wojny. U podnóża góry zwanej Kunobica, na polu jałowackiém przyszło do walnej bitwy. Zwycięztwo chrześcijan było zupełne. W obecności królewskiéj nieprzyjaciel pobity na głowę; wodzowie; osmańscy Kasim-bej, Mahmud-Czelebi, brat w. wezyra i szwagier snłtana i inni, schwytani. Jan z Hunyad sto siedmdziesiąt jeńców ściąć na miejscu rozkazał, tylko dwóch bejów dla ozdoby tryumfu do Budy z wojskiem wprowadził. Król wróciwszy do stolicy, aby pamięć téj świetnej wyprawy dla potomności dochować, polecił herby dwónastu najznakomitszych rycerzy węgierskich i tyluż polskich odmalować i na ścianach kościoła Marji Pan"ny zawiesić. Nazwiska Połaków, którzy na ten zaszczyt zasłużyli są następne: 1) Piotr ze Szczekocin podkanclerzy koronny herbu Odrowąż. 2) Piotr z Szamotuł her. Nałęcz. 3) Paweł Wojnicki z Sienna h. Dębno. 4) Jan s Tarnowa h. Leliwa. 5) Mikołaj Chrząstowski h. Kościesza, 6) Mikołaj z Zakrzewa h. Róża. 7) Hinko z Balic h.' Topor. 8) Michał Lasocki h. Dołęga. 9) Stanisław s Pleszowa h. Sulima. 10) Zbigniew Rosperski h. Płomieńczyk. 11) Jan Ligęza z Bobrkn h. Półkozic. 12) Piotr Kamieniecki h, Piława. Długosz (ks. 12, str. 779) dodaje jeszczę trzynastego "Tomasza Warzynowskiego h. Pomian. Poprawiliśmy uchybienia Wapowskiego, w które wpadł idąc za przewodnictwem Kallimacha, pisarza niepewnej wiary i nie zasługujacego bynajmniej na przyznawane mu zalety, (Ob. Mich. Wiszniewsk. hist, lit. połsk. t. 3, str. 468) a poprawiliśmy je z Sękowsk. Collect. t.1, str.16 do 23 i z dziejów państwa osmańskiego wydanych p. Józ. Hammera t. 1, str. 349. Znakomity ten orjentalista prócz źródeł węgierskich, zasięgał wiadomości w rocznikach tureckich i we współczesnym niemal dziejopisie greckim Laoniku Chalkokondylu zmarłym po r. 1470. Do wyjaśnienia niektórych szczegółów, mogłyby posłużyć listy Aeneasa Sylviusa, który znajdując się wówczas na dworze Fryderyka III. najdokładniej był oswojony z biegiem wypadków, Żałować wszakże przychodzi, iż należąc do stronnictwa prze- _ ciwnego Władysławowi III. nie potrafił wynieść się nad namiętność i ubliża prawdziwej zasłudze młodzieńca-bohiatera. W liście 81. (Ob. Pray'a Róczniki t.3, str. 12) wyraźnie pisze, że prócz imienia, żadnego udziału w wyprawie 1443 nie miał król Władysław, lecz Katona przytacza (t. 13. str, 263) własne wyrazy Jana z Hunyad, które przekonywają, że pod Kunobicą król osobiście dowodził. Jeszcze jedno sprostowanie, Wapowski nazywa wziętego wtój bitwie tureckiego wodza Karambejem, Hammer daje prawdziwe jego nazwisko; Kasim-bej wielkorządzca Rumilji był jeńcem zwycięzcy. Większa, atoli zachodzi trudność co do czasu, w którym król Władysław wychodząc na wojnę opuścił swoję stolicę. W liczbie pargaminów zachowanych w archiwum krajowem, znajduje się jeden zapisy który rzuca silną wątpliwość na dzień wyjazdu wskazany przez Długosza i Wapowskiego. Nim s kolei do niego przyjdziemy, należy wymienić te, które go poprzedziły, 1. 1443 marca 22. Władysław III. duchowieństwo ruskie s kościołem powszechnym na soborze florenckim zjednoczone, przyjmuje pod szczególną swoję opiekę Dan w Budzie. (Ten przywilej wjęzyku łacińskim pierwotnie pisany, tłumaczenie jego polskie znajduje się w rękopismach Archiwum białoruskiego będących własnością Kommissji archeograficznej, część 2, str. 23 do 26 i 65 do 72, sam przekład polski ob. w Żochowskiego Col/eguium luhelskie na str. 57; ruski,.w Aktach odnoszących się do dziejów zachodniej „Rossji t. 1, str. 56). Autograf przysłany był do Rzymu z archiwum arcybiskupstwa kijowskiego Pawłowi V. papieżowi, który rządził kościołem od 16 maja 1605 do 28 stycznia 1621; Odorik Rajnald umieścił go w zupełności w Rocznikach swoich t.28, str. 420, pod rokiem 1443. 2. 1443 maja 5. Władysław III. zapisuje Mikołajowi Szarlejskiemu kasztelanowi włocławskiemu 200 grzywien polskich, za wziętą u niego szubę aksamitną sobolłami podbitą, przeznaczoną na dar dla Piotra ze Szczekocina podkanclerzego kor., i dług ten opićra na miastach Bydgoszczy, Gniewkowie, tudzież na dochodach królewskich s klasztorów w Trzemesznie i Mogile; jakowe dobra i dochody Szarlejski ma posiadać prawem dożywotniem; pieniądze zaś opłacone zostaną dopiero jego spadkobiercom, Dan w Waradynie w niedzielę po ś. Florjanie. 3. 1443 maja 11. Tenże król temuż Mikołajowi z Szarlej zapisuje w nagrodę zasług na tychże samych dobrach, oraz daninach i osepach wymienionych wyżej klasztorów 1300 złotych węgierskich. Dan w Debreczynie, w sóbotę po ś, Stanisławie. 4, 1443 maja 14. „Władysław z Boźéj łaski król węgierski, polski, dałmacki, kroacki i t. d. najwyższy książe litewski i t. d, Oznajmujemy brzmieniem niniejszego wszem w obec: zważywszy mnogie i wierne usługi urodzonego Michała z Buczacza domownika naszego wiernie nam miłego, któremi zjednał względy naszego majestatu i na przyszłość, s pomnożoną gorliwośią jeszcze znakomiciéj zjednywać je potrafi; chcąc go więc za to wynagrodzić 1 do nsług naszych bardziéj zachęcić, na wsi naszéj Złoczowie w powiecie lwowskim, w ziemi ruskiéj położonej, sto grzywien pieniędzy i liczby zwyczajnej polskiéj, każdą grzywnę ceniąc po 48 groszy, daliśmy i zapisali, jakoż dajemy i zapisujemy brzmieniem niniejszego, w których to pićniądzach tak sam Michał z Buczacza, jako też jego prawi potomkowie ze wszysikiómi w ogólności i w szczególności tiéjże wsi Złoczow pożytkami, czynszami, dochodami, wpływami, rolami, polami, łąkami, pastwiskami, lasami, borami, gajami, puszczami, Choinami, zaroślami, rzekami, strnmieniami, sadzawkami, rybołowstwem, bagnami, stawami, jeziorami, wodami i ich wodocieczami, młynami, ich przychodem, łowami źwierzynnómi i ptaszémi, zgoła ze] wszystkiémi jakiegokolwiek nazwania korzysciami; którą to wieś naszę Złoczów trzymać, dzierżćć, władać, użytkować ispokojnie posiadać będzie dopóty, dopóki jemn samemu lub jego prawym spadkobiercom, my sami, łub nasi prawi następcy rzeczonych stu grzywien w zupełności nie wypłacimy, i dopićro po ich wypłaceniu posiadanie wspomnianej wsi Złoczow, do nasi prawych następców naszych zupełnie powróci. Stacje jednak nasze!
zwyczajne prawa królewskie chcemy mieć w cale zachowane. Za świadectwem niniejszego zapisu, do którego pieczęć nasza jest przywieszona. Dodaje się nadto ten wyraźny warunek, aby osobi. ście w rzeczonej wsi mieszkał, Tan w Waradynie, we wtorek najbliższy przed ś. Zofją, roku Pańskiego 1443. Za sprawą wielmożnego Piotra ze Szczekocin podkanclerzego kor. (Kodex dyplom, polski Rzyszczewskiego it. d. t. 4, str. 327). 5. 1443 maja 14. Władysław Ill. nagradzając zasługi w Węgrzech położone przez Jana Piwońskiego, zapisuje mu 200 grzywien i opićra je zastawą na wsi Rusowie w Kujawach położonej. Dan w Waradynie we wtorek po ś. Stanisławie. 6. 1443 sierpnia 31. "Tenże król zabezpiecza na rzecz Jana i Niemiry dziedziców na Piwonicach, 100 grzywien na wsi Rusowie, które to pićniądze niegdyś ojciec ich Świętosław na jej wykupno dał Maciejowi z Wąsosza kasztelanowi kaliskiemu. Dan w Budzie w sóbotę przed s. Idzym.
Otóż właśnie według tego zapisu król miałby się jeszcze znajdować w Budzie 40 dni późniéj, niż Długosz naznacza, "Ten szczegół potrzebuje sprawdzenia z samym pargaminem, bo być może, żeśmy miejsce wydania zapisu błędnie oznaczyli. Nie znajdujemy też w dziejach węgierskich żadnej wzmianki o tóm, co skłoniło króla do przebywania w maju w Debreczynie i Waradynie.

265 W tym roku zaszły w Polsce układy s krajami ościennémi. Zbigniew Oleśnicki kupił u Wacława książęcia cieszyńskiego księstwo siewierskie; objęcie tego nabycia trudnił biskupowi Mikołaj książe raciborski, Zbigniew użył Piotra Szafrańcą, aby orężem prawo jego utrzymał, a gdy s tego powodu wojna zapaliła się na Szłąsku, Polacy najechali dzielnicę Bolesława książącia opolskiego, który wcale nie wdawał się w te zatargi, lecz skrzywdzony, gwałt gwałtem odeprzeć postanowił. Załatwiono spór doczesnym rozejmem, ostateczne rozstrzygnienie zdawało się powagi królewskiej wymagać. Ob, Kromera ks. 21, str. 329, tudzież ks. 22, sir. 335, wyd. 4589 i Sommersberga Script. Śiles. t. I, str. 733, t.2, st. r32 6, 328, Łukasz Gołębiowski w panowaniu Władysława Jagiellończyka t. 2, str. 104, pod liczbą 161 przywodzi sporządzone s tego powodu zapisy. W tymże 1443 r. ponowiono przymierze z Eljaszem wojewodą multańskim; dały zapewne do tego powód układy zawarte rokiem wprzódy s Kazimierzem Jagiellończykiem w, książce ciem litewskim: „„ My Eljasz z Bożej łaski wojewoda, hospodar zicmi multańskiej, oznajmujemy tym listem naszym, wszem w obec komu należy, że tak my, jako też dzieci nasze, tndzież wszyscy panowie, cała moja rada i wszyscy nasi poddani ziemi multańskiéj wzięliśmy przyjaźń, z naszym starszym przyjacielem, wielkim książęciem Kazimićrzem królewicem, hospodarem litewskim, żmudzkim, ruskim i innych krajów, oraz z jego panami i zjego radą. Mamy zostawać w przyjaźni i jedności z jego miłością, oraz z jego radą ziemi litewskiej. Jakoż ślubowaliśmy i całowaliśmy krzyż 2 naszemi dzieémi i z naszą radą nato: iż będziemy w przyjaźni i jedności z jego miłością, a niemniej z jego panami i z jego radą litewską. Mamy przeto starszemu naszemu, wielkiemu książęciu Kazimierzowi sprzyjać i jego dobra przestrzegać; podobnież wielki książe Kazimierz, ma nam sprzyjać i naszego dobra przestrzegać; a kto będzie wielkiego książęcia przyjacielem, ten i naszym będzie przyjacielem, kto zaś będzie wielkiego książęcia Kazimierza nieprzyjacielem, ten i naszym będzie nieprzyjacielem, A nieprzyjacieła wielkiego książęcia Kazimierza, my w ziemi naszej przeciw jego miłości ntrzymywać nie mamy, wzajemnie też wielki książe, naszego nieprzyjaciela przeciw nam, w swojej ziemi utrzymywać nić ma; a kto posięgnie na żywot wielkiego książęcia i zbiegnie do naszej ziemi, takiego zdrajcę powinni będziemy z naszej ziemi wiel. kiemu książęciu wydać, kto zaś na nasz Żywot posięgnie i do ziemi wielkiego książęcia zbiegnie, takiego zdrajcę naszego, wielki książe podobnież ze swojéj ziemi ma nam wydać. A jeśli nasz starszy, wielki książe Kazimierz od nas jakiéj pomocy sażąda przeciw swojemu nieprzyjacielowi, takową pomoc jego miłości dać obowiązani będziemy bcz żadnej chytrości, chociażby nawet nas samych, osobą naszą, iły nasz przyjaciel na pomoc wezwał, naówczas my sami, przyjacielowi uaszemu, nie litując życia, pomagać powiuniśmy, wyjąwszy, czego Boże nie daj, najazdu jakiego ną ziemię naszę lub niemocy na nas od Boga, w tym przypadku ani ten list nasz, ani przysięgi, nie mają być nam poczytywane za zdradę przeciw naszemu siarszemu, i to bynajmniej niniejszego przymierza zrywać nie powinno. Wzajemnie, kiedy u starszego przyjaciela naszego, będziemy pomocy przeciw niepszyjaciołom naszym, mkogo zgoła nie wyjmując, żądać, natenczas wielki książe Kazimićrz, stosownie do tego co się wyżej wyraziło, ma nam bez żadnej chytrości pomoc okazać. Ślubował nam też książe Kazimicrz, stosownie do tego co się wyżéj wyraziło: bronić nas, od każdego naszego nieprzyjacieła, nikogo zgoła nie wyjmując, orężem i przez posły, s całą radą i ze wszystkini Indźmi poddanymi ziemi litewskiej. A s królem węgierskim i polskim, hospodarem naszym, mamy być" po dawnemu, jakeśmy się opisali. Na większą trwałość tego wszystkiego, pieczęć naszę majestatyczną przywiesiliśmy, i rada nasza ziemi multańskiéj pieczęci swoje do tego naszego lista przywiesiła. Co wszystko naszemu wiernemu bojarzynowi, panu Kosti Jogothetowi (kanclerzowi) pisać i pieczęci nasze przywiesić rozkazaliśmy, Pisan w $oeczawie, roku (od stworzenia świata) 6950 (1442) lutego 9 dnia. Wielki książe litewski Kazimićrz wydał wojewodzie Eljaszowi podobnyż jednobrzmiący zapis, z następną tylko pod koncem różnicą, iż przyrzekając miu pomoc przeciw nie przyjaciotom uczynił wyraźne zastrzeżenie: „wyjąwszy brata naszego króla polskiego i węgierskiego, tudzież cara tatarskiego, ponieważ car jest wolny $ lecz i u cara potnagać powinniśmy przez prośby i posły. Disan w "Trokach, roku (od stworzenia świata) 6950 (1442) czerwca 8 dnia, indykta 5.6 Obadwa te zapisy znajdują się w metrykach litewskich, księga 6, str. 288 i 293. Ogłoszone po raz pierwszy, w Aktach odnoszących się do dziejów zachodniej Rossj:; om 1, str. 533. Dogiel w kodexie dypłom. (t. 1, str. 601) umieścił w treści: 1443 września 8. 1. Ilołd rad wojewody Eljasza, jego i wszystkich mieszkańców ziemi multańskiéj imieniem, złożony Władysławowi królowi polskiemu, tudzież Kazimierzowi jego bratu, ich następcom i całéj koronie polskiéj. Dan w Soczawie 1443 (września 23). 2. Zapis wojewody Eljasza obejmujący potwierdzenie powyższego hołdu rad i mieszkańców multańskich, a razem obowiązek dopomagania koronie przeciw wszystkim nieprzyjaciołom. Dar w Sierockim Torku. (Dzień miesiąca i miejsce wydania tego zapisu wzięliśmy z Gołębiowskiego Dzieje polski za Władysł. HL t. 2, str. 105). 1444 (w lutym lub w marcu) Maryna (Marka) małżonka Eliasza razem z Emmanuelem starostą chocimskim powierzają zamki Chocim, Cecorę i Chmiełów Janowi s Czyżowa kasztelanowi i staroście krakowskiemu, tudzież Piotrowi Odrowążowi wojewodzie i staroście. ruskiemu,

266 Mało jest spółczesnych wiadomości o tych polselstwach; Długosz umieścił (ks. 12, str. 781) jeden tylko list Filippa-MarjiAmoła Visconti, pisany z Mediolanu dnia 25 stycznia 1444 r. (Ob o tym książęciu mediolańskim, ostatnim swego domu, ur. 139, zm. 1447, Michaud Biogr. universelle t. 49, str. 244. Córka jego Dianska Marja wyszedłszy w r. 1441. za Franciszka I. Sforza, była prababką królowej polskiéj Bony). Odgłos przewag Władysława uszczęśliwił Włochy. Sam król uwiadomił o swoich zwycięztwach osobnym pismem z d,9 listopada, dożę weneckiego Franciszka Foscari. Nie znamy tego listu, ale Jan Dominik Mansi wydawca Roczników kościelnych Odorika Raynalda, wspominając o nim w przypisie do str. 416, t 28, pod r. 1443, liczbą 20, twierdzi: Że znaleźć go można w zbiorze Miscelae Bononienses. Byłoby rzeczą pożądaną, aby który ze zwiedzających Włochy Połaków, ten list przepisał i nanowo wydał. Co do odezwy książęcia mediolańskiego, jest to odpowiedź na list króla Władysława, zapewne podobny do owego, o którym tylko cośmy wspomnieli. Według wszelkiego podobieństwa do prawdy, musiał ją ułożyć Franciszek Philelpbus, jeden z najsławniejszych filologów włoskich po odrodzeniu nauk, bawiący wówczas na dworze Filippa-Marji-Anioła Visconti; przynajmniéj podobieństwo i myśli i wyrażeń z inny listem przez samego Philelpha do króla Władysława pisanyin, który Mikołaj Reusner w zbiorze Epistolae Twreicae Frankfurt nad M. 1590, wks. 3, na str. 79 umiescił, jest uderzające. Jagiellonowie nie byli mu obcymi, gościł bowiem Plilelphus w Krakowie jako poseł Jana Paleologa, podczas koronacji królowej Zofji i mowa, którą na pochwałę Władysława JagicHy i jego małżonki wyrzekł, znajduje się dotąd w jego dziełach. Listu książęcia mediolańskiego nie powtarzamy w Z!- pełności, bo nie zawiera żadnego szczegółu dla dziejówe Papicż

267 Myli się Wapowski; Długosz (ks. 12, str. 185) wyraźnie mówi,;że tylko siepaczów Pankracza powieszano; sam zaś lierszt na więzieniu skończył. Uczony Jezuita Karol Wagner umieścił w Dyplomatarjuszu hrabstwa saroskiego (str. 380), ciekawy zabytek malujący obyczaje wieku. Jan z Hunyad, najpiękniejszy wzór chrześcijańskiego wojownika, hołdował jednak wyobrażeniom czasu, bo i w jego oczach rozboje Pankracza, na wielki rozmiar toczone, przybierały postać wojennych przewag, nie odmawiał zatóm szacunku jego męztwu, i nie wahał się wejść z nim w następne opisy:, My Jan z Hunyad wojewoda siedmiogrodzki, hrabia szolnok'ski i temeswarski, najwyższy hetman i wódz siły zbrojnéj arcychrześcijańskiego króla i sławnej korony węgierskiej, oznajmujemy wszem w obec do kogo należy, brzmieniem niniejszego: iż za pośrzednicctwem obecnych tu, wielmożnych Michała Orszagh z Guth podskarbiego w. królewskiego i Pawła, syna bana z Liudawy; między nami a wielmożnym panem Pankraczem ze ś, Mikołaja, starostą sokolczańskim, za wzajemnem porozumieniem, przy zdrowym umyśle, w dobrej wierze, szczerą i ochotną wolą, stanęło przymierze i związek przyjaźni, przysięgaini naszémi stwierdzony i przez następców naszych niewzruszenie dochować się mający, mocą którego tegoż mistrza Pankracza przybraliśmy i przyjęliśmy, jakoż przybieramy i przyjmujemy za prawdziwego i wiernego przyjaciela tudzież za szczćrego i serdecznego brata. A więc spólnie go z synami, potomstwem, bracią i wszystkimi jego następcami, nie za pozornych, lecz za najprawdziwszych, niewątpliwych, przybranych przyjaciół i braci najmilszych, bez zdrady i podstępu poczytywać, kochać i miłować będziemy. Samemu też panu Pankraczowi w każdym z osobna i we wszystkich w ogóle zamiarach, potrzebach iwypadkach pomyślnych lub przeciwnych, od czego niech go Bóg uchować raczy, wszelkiémi siłami, odwagą, dostatkiem, skarbami, życzliwością, zgoła całym majątkiem, jaki z miłosierdzia Pana zastępów mamy i posiadamy, lub na przyszłość mieć i posiadać będziemy, niemniej jego synom, potomstwu, braciom i następcom, nasi synowie, potomkowie, bracia i następcy, jako wierni przyjaciele i bracia, nie udani lecz serdeczni, od jakichkolwiek zawistnych i szkodliwych wrogów bronić i obstawać będziemy; miłością, przyjaźnią, broterstwem, orędnictwem, wpływem, zgoła tém wszysikiém, co za korzystne dla siebie poczyta, wspomagać go i wspierać nie omieszkamy; jego przyjaciołom chcemy być przyjaciołmi, wrogom zaś wrogami. Którego to braterstwa i przyjaźni, dobrą wiarą, szczerą miłością, chętną myślą i wolą, serdecznie przyjętych i przysięgą stwierdzonych, dla zadnego człowieka w świecie, za żaden dar lub najponętniejszy upominek, na niczyje wrażenia, lub namowy, nigdy zgoła nie odstąpimy ani zgwałcimy, przez cały ciąg jego i naszego żywota, ani też po zgasłóm doczesnóm życiu naszém, synom, potomkom i następcom naszym, zerwać, zniszczyć lub zgwałcić nie dopuścimy i nie dozwolimy. Wszystko cokolwiek razem i pojedyńczo wyżej się wyraziło, ślubujemy i przyrzekamy według obowiązku chrześcijańskiego, według szczerości Bogu przez nas winnej i sami osobiście, i przez następców, trwale, niewzruszenie, statecznie i nieodzownie wzajemnie względem siebie zachować. inocą i za najskuteczniejszem świadectwem niniejszego zapisu, który utwierdziliśmy przyłożeniem własnej pieczęci, Dan w Temeswśrze nazajutrz po $,Wawrzyńcu męczenniku (11 sierp.) r. Pań.1444.<

268 Czynności tego sejmu wydane zostały po raz pierwszy z rękopismu przez Józefa Mikołaja Kovachich, w dziele Mosumenta veteris legislationis Hungaricae, Zagrzeb 1815, w 8ce, w części 2, od str. 30 do 55. Narady zakończono d. 18 kwietnia 1444 roku; głównym ich przedmiotem było wewnętrzne uspokojenie królestwa, uchwalono więc (w artykule 1), aby wszyscy biskupi, baronowie i urzędnicy krajowi, przez wydane osobne zapisy pod pieczęciami p ponowili królowi przysięgi na wierność. Dla otoczenia tronu większą władzą, zgodzono się (w art. 2), że nie tylko służyć ma królowi prawo naznaczania na wszystkie, nawet najwyższe dostojeństwa, ale będzie miał moc czynić wszelkie zmiany w urzędach, i cofać nadania oparte na znpach solnych, bez żadnego skądkolwiek oporu. Dobra, kopalnie, pobory it. d. własność korony składające, nieprawnie komnkolwiek zawiedzione, nazad do skarbu powrócone być mają. (art. 3 i 4). Majętności w czasie zaburzeń krajowych stronnikom królowej Elżbiety skonfiskowane, i rozdarowane tym, którzy w wierności dla króla wytrwali, za otrzymaniem przebaczenia wrócą do dawniejszych właścicieli, nowi zaś posiadacze stosowne odbiorą wynagrodzenie. (art. 5 16) Prawo bicia pićniędzy i oznaczenie ich wartości, służy wyłącznie panującemu (art. 7 i 8) Wielcy urzednicy koronmi przyrzekają, iż nadal nie dopuszczą się żadnych gwałtów nad spółziomkami, s powodu różnicy mniemań politycznych; na przypadek wykroczenia przeciw tój uchwale, wskazany jest tryb przewodu sądowego; zamki i warownie s których czyniono najazdy, zburzone zostaną; zaciągów zbrojnych za granicami kraju, w zamiarze nękania spółobywateli, pod gardłem czynić nie wolno. (arte 9% do 30) Wchodzić w układy z mieprzyjaciółni kraju, lub stawić opór sprawiedliwym rozkazom królewskim, zabrania się pod karą śmierci. (art. 30 do 33) Nakoniec król zaręcza, że to wszystko najściślój wykonaném zostanie, a nadto: że żadnemu cudzoziemcowi urzędów w Węgrzech poruczać i nadań czynić nie będzie. Dan w Budzie jak wyżej.

269 Jan de Dominis.

270 Symon z Rozgon.

271 Według Długosza ks, 12, str. 785, czekano króla w Polsce ua zielone świątki, to jest na dzień 31 maja 4444.

272 Król Władysław tém słuszniéj mógł spodziewać się przychylności Szlązaków, że wkrótce po wstąpieniu na tron węgierski ujął sobie Wrocławian następnym przywilejem: W imie Pańskie stań się, Na wieczną rzeczy pamięć. Aby błąd zapomnienia spółczesnych zdarzeń nie zadawniał, królowie i książęta w głębokiej przezorności postanowili je znak:mi pisma i dowodem świadectw, uwieczniać, podobnież i iny Władysław z Bożej łaski węgierski, polski, dalmacki, kroacki, i t. d. król, najwyższy książe litewsk i dziedzie Rnsi, oznajmujemy brzmieniem niniejszego, wszem w obec do kogo to należy, obecnym i potomnym, którzy to wiedzieć lub słyszeć będą: iż pragnąc polepszyć stan królestwa naszego pol skiego, tudzież pożytki skarbu naszego, s ceł i innych dochodów szczęśliwie pomnożyć, z drugiej zaś strony zważywszy wierne chęci, rozliczne i mnogie usługi, które.ni. sławetni obywatele miasta Wrocławia wiernie nam mili, mianowicie od szczęśliweg o przybycia naszego do tego sławnego królestwa naszego węgierskiego, starali się nam podobac, 1 na przyszłość pomnażając dowody wiernych zasług nam i następcom naszym jeszcze bardziej zalecić się potrafią, postanowiliśmy przeto obywatelom, oraz wszystkim mieszkańcom rzeczonego miasta wrocławskiego, ze względów wyżej wspomnianych; z wro-, dzonej nam królewskiéj szczodrobliwości, za zdaniem panów rad naszych, nadać zupełną i nieograniczoną wolność, wszelkiego rodzaju i jakiegokolwiek nazwania towary, a nawet woły do i przez królestwo nasze polskie, przez miasta Kraków, Poznań, Sandomicrzy Lublin, a równie i przez wszystkie inne aż do księstwa naszego litewskiego i królestwa naszego węgierskiego, prowadzić, spławiać i wwozić, wiecznómi czasy na mocy niniejszego listu; prawa tylko nasze królewskie zachowując we wszystkiém bez uszczerbku. Dla większej wiary i wagi, pieczęć nasza za wiadomością i wyraźną wołą naszą została przywieszona. Działo się i dan w Budzie w sóbotę po ś, Stanisławie (13 maja) roku Pańskiego 1441. Za sprawą wielmożnego Piotra ze Szczekocin podkanclerzego koronnego. (Dogiel Kodex dypl. L. 1, str. 544).,

273 Do sprostowania powyższcj okolicznosci sfuży następny apis przez Katonę, wyjęty ze zbiorów Daniela Cornidesa, (który »od koniec przeszłego wieku z archiwów watykańskich i innych zgronadził najważniejsze pomniki do dziejów węgierskich) i umieszczoy wt 13, nastr. 268.,„ My kapituła kościoła orodzkiego poswiadzamy, iż. stanąwszy osobiście oświeceni książęta, Jerzy despota króestwa rackicgo i władzca Albanji tudzież małżonka jego księżna lelena, spólnic z synem swoim Łazarzem, przyjmując na siebie od»owiedzialność za synów swoich Jerzego i Stefana, tudzież za oświeone księżne a panie: Katarzynę małżonkę oświeconego książęcia a ana Ulryka hrabi Cilji i Zagorji, oraz za Marją, córki rzeczoneo despoty Jerzego s pomienioną księżną Heleną spłodzone, to jest wrzyjmując, jak się wyżej wyraziło, wszelkie obowiązki za braci i iostry rodzone tegoż książęcia Łazarża, a nie mniej za Hermanna yna i Elżbietę córeczkę brabiego Ulryka, a wnuków despoty Jerze0, wyznałi co następuje: niepokonana potęga srogich Turków, wześladowców prawdziwej wiary, zagarnąwszy w dawniejszych czaach (r. 1389) Albanją, przed cztrma zaś laty Rascją tekraje z rąk (Jerzego) wydarła i sobie przywłaszczyła. Ciż najezdnicy wielką część królestwa węgierskiego spustoszyli i ujarzmionych mieszkańców płci obojéj w wieczną niewolą uprowadzili. Wówczas przy pomocy Stwórcy, wystąpiwszy wielmożny Jan z Hunyad wojewoda siedmiogrodzki, tęż ogromną potęgę srogich Turków, naprzód w ziemi siedmiogrodzkiéj pod dowództwem Mesidbeja i innych naczelników grassującą, później zaś zbrojnie wkroczywszy w kraje transalpińskie paszę, 'namiestnika sułtańskiego zniszczył i znakomite nad nimi zwycięztwo otrzymał; nakoniec w trzeciej wyprawie, wtargnąwszy do królestwa bulgarskiego, które zdradliwi Turcy od dawnych czasów (od r. 1371) opanowali i dzierżeli, wielką liczbę pogan wytępił, straszne pożogi rozniecił, i z zyskanéj zdobyczy, niczmierne mnóstwo obojéj płci wyznawców Chrystusowych, w niewołą pogańską zapędzonych, uwolnił i do kraju nazad przyprowadził. Gdy zaś świćzo tenże wojewoda Jan z Hunyad, dzielnéj pomocy swojój nie odmawiając, w roku przeszłym zobrawszy własnym nakładem ji pieniądzmi do 32,000 czerw, złotych wynoszącemi, znaczne wojsko węgierskie, oprócz pocztów które inm dostarczyli, i razem z despotą na wojnę wyruszył, wówczas wiele zastępów tureckich poznosił, posiadłości popalił i poniszczył i wróciwszy s pożądanem zwycięztwem, większą część królestwa Rascji na rzecz despoty i Łazarza odzyskał i we władzę ich oddał. Nadto w biczącym roku tenże wojewoda Jan z MHunyad, pragnąc dobrodziejstwo dobrodziejstwem zwiększyć, podobnież znaczne wojsko i zaciągi węgierskie, własnym nakładem do 63,000 czerw. złotych dochodzącym, bez pomocy ze skarbu, lub innéj jakiéj ustronnej, ku obronie królestwa węgierskiego i wiary chbrześcijańskiéj zgromadził,— wyż wymienione darują mu wieczyście zamek Vilagosyśr. Dan za sprawą mistrza Jerzego lektora; w piątek po nawiedzeniu N. Panny Marji (3 lipca) roku Pańskiego 1444. Zamek tu wspomniany leżał niedaleko miasteczka Vilagos 4 w hrabstwie zarandzkićśm, na wysokiej i stromej skale, s której w jasnym dniu, można było wyraźnie widzićć Budę stolicę węgierską. Vilagos- var jest pamiętny więzieniem Michała Szilagy, rodzonego brata małżonki Jana z Hunyad. Windisch w r. 1780 oglądał jego zwaliska. Ob. Geogr. d. Kónigr. Ungarn. t. 2, sire 206, S powyższego zapisu widzimy, jak podejrzenie Długosza (ks. 12, str. 787), iż Jan z Hunyad dał się ująć Jerzemu Brankowiczowi ustępstwem wszystkich posiadłości węgierskich, aby królowi pokój doradzał, jest bezzasadne, i owszem dar książęcia Rascji był zawdzięczeniem wielkich usług już dokonanych i zachętą do dal. szych walk s Turkami.

274 Nim przystąpimy do objaśnienia szczegółów wyprawy zakończonéj klęską warneńską, należy wprzódy według możności oznaczyć czas i miejsce pobytu królewskiego w ostatnim roku jego życia. Widzieliśmy wyźéj, że dnia 18 kwietnia 1444 r. król potwierdził uchwały sejmu węgierskiego w Budzie; w archiwum krajowém w Warszawie, znajdują się następne późniejsze zapisy:
1. 1444 maja 4. Władysław Ill. w nagrodę zasług w Węgrzech położonych, dar 280 grzywien liczby polskiej. opiera na wsi Czołpino w powiecie radziejowskim, zastawą aż do spłacenia, na rzecz Mikołaja s Koźmina. Dan na wyspie dunajskiéj Czepel, 2. 1444 czerwca 26. "Tenże król zaciągnąwszy dług 100 czerw. złotych węgierskich u Piotra z Szamotuł, na wynagrodzenie Piotra Nekanda z Grzegorzowic, za okazaną waleczność w bitwach s Turkami, zabezpiecza tę pożyczkę na cłach wielkopolskich. Dan w Budzie,
Aby nie przerywać kolei czasu, załączymy tu wiadomość o pismach królewskich powziętą z innych źrzódeł: 3. 1444 lipca 2. Władysław III zawdzięczając Jerzemu s Kałlnas, dowiedzioną wierność przy obronie zamku Makonica zwanego, od stronników królowej Elżbiety, potwierdza dawniejsze nadania służące mu na majętność Kalnas odziedziczoną po przodkach i dziś w jego dzierżeniu będącą. Dan w Budzie. (Ob. Katona t. 13, str. 299). 4. 1444 lipca 5. „Władysław król węgierski i polski Skanderbegowi książęciu albańskiemu Ą pozdrowienie. Przypadek adarzył, że aż do obecnej chwili, omieszkaliśmy wynurzyć przed tobą naszę radość s podwójnie pomyślnego obrotu wypadków; ho i państwo dziedziczne odzyskałeś i równie mądrze jak walecznie od nieprzyjaciół brnnić je umiesz. Cieszymy się przeto, nie tylko przez wzgląd na cicbie, ale przez wzgląd na całe chrześcijaństwo, na które, za twojem męzżtwem, tyle korzyści spłyneło: bo wśród ogólnych nieszczęść, upadek narodu epirockiego był uważany za najdotkliwszą klęskę, gdy ojciec twój Jan Kastriota, książe, ile mi z odgłosu wiadomo, pełen najwyższych zalet, ujarzmiony przez Amurata, ani tobie będącemu wówczas pod obcą władzą, państwa przodków przekazać, ani w inny właściwy sposób od zguby go zasłonić nie zdołał, Bogdajby znajdował się jeszcze w życiu szczęśliwy s takiego syua ojciec! gdyby mógł przed zawarciem powiek jeszcze ciebie oglądać, zaiste, dola jego byłaby godną zazdrości, bo nie ubliżając nikomu, cicbie jednego widzę s pomiędzy wszystkich książąt spółczesnych, nie tylko wsławionego dzielnością ręki i serca, ale przez opatrzność Bozką powołanego, abyś na przyszłość i bezpieczeństwo jziemi epirockiej utrwalił, i wszystkim ludom od państwa, macedońskiego, niegodziwym rozbojem osmańskim oderwanym, dawniejszy rząd i prawa powrócił. Cóż bowiem, że o innych przewagach zamilczę, będącemu w pacholęcych jeszcze niemal latach, okrążonemu coraz gwałtowniejszą nienawiścią tak gło” śną zjednało sławę? cóż świetniejszego dostąpić podobna, nad owe zwyciężtwo otrzymane świeżo nad Ali-paszą, rozgromionym i po wytępienin potężnych wojsk, którómi dowodził, od granie odpartym? Wieść o téj wygranéj napełmiła nas nojwyższém uwielbieniem! 'Wszakże teraz Skanderbegu, z woli Bozkiéj, która ciebie na te pełne trudności czasy, rzeczypospolitej chrześcijańskiej zachowała, otwarte jest nierównie rozleglejsze dla twojego męztwa pole sławy. Nadarza się czas zemsty nad Amuratem, za wszystkie dawne i nowo poniesione krzywdy, za poniżenie osobiste, za klęski ogólne, za uJarziione i prawie do szczętn zniszczone, przedmiotem urągań będące zabytki wiary; bylebyś ze zwycięzkiem wojskiem swojśm, dopóki i nasze siły jeszcze nie zachwiane, przybyć zechciał. Wzywają cię do towarzystwa broni wszyscy najznakomitsi i pełni wae leczności wodzowie węgierscy i polscy, wzywa Juljan kardynał ś. Anioła, z owémi zastępami pobożucyo rycerstwa, które zbiegło się zbrojnie pod jego Chorągiew i oddawna połączyło się z nami; na nie więcej, tylko na twoje wojsko czekamy. Jeżeli zatóm łaskawie zesłanéj od Boga nieśmiertelnego zręczności nie odrzucisz wszyscy jawnie twierdzą: że Turcy mogą być zupełnie wytępieni, wygnani i wyzuci s tak dlugiego posiadania krajów w Europie. Sądzę być zbytecznóm zachęcać cię do uczęstnietwa w tój sprawie; od jej brony, zawisło ocalenie, światło s Wolność; za jéj zaniedbaniem, umysł wzdryga się przewidywać następstwa! Aż nadto długo chrześcijanie odmawiali sobie wzajemnej pomocy, a gdy nikt nie mniemał aby go ogień dosięgnął, wszyscy ulegliśmy ciężkiemu pożarowi. Jleż dzisiaj oglądamy ze szczątków Grecji, ile s królestwa Bulgarów? Któż obliczy własne moje straty już poniesione i jeszcze lada dzień grożące? Któż wypowić imiona tylu potężnych książąt, przedmurza państwa węgierskiego, poległych w ciągu kilku pokoleń, tylu potężnych wojsk tąż nieszczęsną koleją wojny, témże żelazem wrogów zniesionych? Wszak w całej ziemi węgierskiéj nić ma rodziny, nić ma matki, coby nie przywdziała żałoby. Królowie chrześcijańscy wiedzą o tem, a jednak nikogo nie wzrusza smutna dola spółbraci i spokojnie patrzą, że ciągną nas jak ofiarne bydlęta pod noże naszych ciemiężców. Jeden tylko Eugienjusz, głowa $. kościoła rzymskiego i drugi Filipp książe burgundzki, nie ulękli się trudu dźwignienia sprawy powszechnej z upadku; ów przysłał nam kardynała Juljana z wyborem ochotników, ten uzbrojonym statkom, wysłanym aż na Hellespont,, o ile zdołają, rozkazał "Tnrkom dzielnie bronić przeprawy. "Teraz zabłysła jeszcze nadzieja blizkiej pomocy; wezwać ciebie na tę nieuchronną wojnę, naprzód doznana twoja waleczność radziła, a potém niebezpieczeństwa i trudności w jakich się znajdujemy, nakazywały. Niech cię 0 nie zastanawia, iż świćże jeszcze domowe wstrząśnienia niedawe no odzyskanego państwa, zaledwo przywrócona spokojność wewnętrzna, wystąpić natę wojnę, bez uarażenia własnego kraju, nie dozwolą, bo pomnij, że w tej wyprawie zjednasz sobie nieśmiertelne imie, Że obecną pomocą zobowiążesz nas do niewygasłej wdzięczności, i co dziś dla ocalenia i dostojeństwa naszego uczynisz, to my dla sławy twojéj i rozszćrzenia państw twoich statecznie czynić przyrzekamy. Bądź zdrów. Ze stolicy naszej Budy, 5 lipca r. 1444. Na ten list otrzymał król Władysław następną odpowiedź: „„Skanderbeg książe epirski, Władysławowi węgierskiemu i polskiemu królowi pozdrowienie. List twój niezwyciężony królu, otrzymałem z najwyższćem szczęściem i radością; rozkazawszy go odczytać na zgromadzeniu moich wodzów, wszyscy jednomyślnie oświadczyli, najskwapliwiéj przyjąć wezwanie do uczęstnictwa w tak sprawiedliwej wojnie. Każdy z nich wspólnie i z osobna powta, rzał: że Róg nieśmiertelny nic poządańszego zesłać im nie mógł nad tę sposobność zjednania sobie wdzięczności najlepszego s królów, i zasłużenia się sprawie chrześcijaństwa. Ta gotowość moich rodaków podwójnie mię ucieszyła, że i tobie osobiście i sprawie powszechnej, bez żadnej z mojej strony zachęty, kierowane własną tylko ku wierze chrześcijańskiej gorliwością, wojsko moje i wszystkie zgoła stany dopomagać pragną. Lubo musiałhv Bogu i ludziom być równie nienawistnym, ten, coby udziału mićć nie chciał w tak sprawiedliwej wojnie; musiałby być wyzutym z wiary, ze wstydu, s pojęcia spółnych nieszczęść, ktoby wahał się pośpieszyć na głos tego króla, któremu jedynie wdzięczność mieć powinniśmy, że jeszcze żyjemy, oddychamy, mówimy! Któż nie pochwyci chętnie oreża i nie rzuci się w jawne niebezpieczeństwo za naród węgierski, który w wiekowych bojach, strumieniami krwi własnej całości chrześcijan bronił, który od pierwszego wiargnienia dziedzicznych wrogów naszych, poświęcił się bronić godności chrześcijańskiej? Oby Bóg nieśmiertelny zdarzył, abym zdołał natę świetną wojnę przybyć Władysławie, s potęgą wyrównywającą moim gorącym Życzeniom: zaiste, ujarzmiona przez Amurata Europa. nie jęczałaby dłnżéj w takim ucisku. pola bitew nie dymiłyby się tak często krwią węgierską, zakątek Macedonji nie okrywalby się tak często trupami swoich obrońców! Gdy każdy o sobie tyłko myśli, przyszliśmy prawie do ostatecznej zguby. Ale pocóż te bezowocne skargi? do czego te żale? Nie przyjdzie mi zaprawdę ani sił moich żałować, bylebym przy pomocy Bozkiéj; na tę szczęśliwą wyprawę hufce własne stwojemi połączył, ani chrześcijanie nie będą mieli powodu nad niedolą naszą łez ronić; gdyż do tych 15,000 zbrojnych, któremi od granic Macedonji odparłem Ali-paszę, mam zamiar podobnąż liczbę wojska dołączyć, i s témi siłami o ile można najrychlej wszędzie pod twoje chorągwie pośpieszyć. Bądź zdrów. SKroi dnia 4 sierpnia 1444 roku. (Ob. Katona t. 13, str, 300 i 305. Skanderbeg, Jerzy Castriota, urodaił się w r. 1404; w miasteczku albańskiém Croia w dawnej Macedonji. Syn zhołdowanego w roku 1423 przez Turków książęcia, jak zakładnik wzięty na dwór sutana i zbisurmaniony, walczył w jego szeregach; ale w sercu nie wygasła iskra wiary, tudzież pamięć książęcego pochodzenia. W r. 1432 ojciec Skanderbega Jan Castriota umarł, państwo jego wcielono do krajów tureckich; Skanderbeg stłumił do czasu głos zemsty; w rokn jednak 1443, za długiej wyprawy Władysława III. (ob. wyżej str. 442), gdy Jan z Hunyad nad Morawą siły osmańskie rozgromił, Skanderbeg przyłożywszy nóż do gardła kanclerzowi Murada. zmusił go przypieczętować rozkaz, aby dowódzca twierdzy Croia (Akhissar) oddał ją ukazicielowi, jako naznaczonemu po sobie następcy. Podstęp udał się zupełnie; chrześcijanie epirscy i macedońscy powstali; sułtan na poskromienie tego rokoszu wysłał we 40,000 Alipaszę; wtóm Skanderbeg spadł jak piorun z wierzchołków niższej Dibry i do szczętu wytępił niewiernych. Po owem to zwycięztwie, pisał król Władysław powyższy list do tego bohatera. Głównem źródłem wiadomości o Skanderbegu jest wydany jego żywot przez Marina Barlesio, urodzonego około połowy 15-go wieku w Skodrze (Scutari) w Albanji. Biograf znał osobiście tego spółziomka swojego, zmarłego s choroby d. 17 stycznia 1467 r, Pisząc na wzór Kurcjusza, zapełnił opowiadanie swoje mowami i listami, z liczby których wyjęty i list Władysława IIL.; zważając iż dzień, miesiąc i rok są wyrażone, wnosićby można, że Barlesio list królewski miał istotnie przed oczami. Syn Skanderbega przeniósł się do królestwa ncapolitańskiego gdzie ojciec jego posiadał z daru Ferdynanda I, miasta 'Trani, Siponte i inne; ostatni jego potomek, margrabia de Santo-Angelo poległ d. 24 lutego 1525 r. pod Pawją od własnej ręki Franciszka I. Cyprjan Bazylik wybornie wytłumaczył na język polski dzieło Marina Barlesio, Ob. Hammera bistorją Osmanów t 1, str. 368. Michaud Biogr. universelle 1.2, str. 383 i t.41, str. 27).
5. 1444 lipca 16, 17,18,19121, 'Tenże król wydał siedm osob. nych przywilejów służących do wewnętrznego urządzenia miasta Lwowa. Dan w Budzie. (Ob. Zubrzyckiego Dyon. Kronikę miasia Lwowa str. 103, gdzie znajduje się treść rzeczonych zapisów. Same przywileje są dotąd zachowane w archiwum miejscowem.) 6, 1444 po 15 sierpnia. Władysław Ili. nagradzając waleczność Piotra z Szamotuł, okazaną podczas niedawno otrzymanego zwycięztwa nad Turkami (t. j. pod koniec roku przeszłego) zapisuje mu 500 czerw. złotych węgierskich na inieście Kościanie i wsiach przyległych, s których ma użytkować az do okupu. Dan w Waradynie poniżej ośmawy Wniebowzięcia N. Panny. 7. 1444 sierpnia 25. "Tenże król Łukaszowi z Gorki wojewodzie poznańskiemu 500 grzywien polskich opiera na mieście Pobiedziska s przyległościami, zawdzięczając zasługi położone w Węgrzech. Dan w Waradynie. 8. 1444 sierpnia 28. Władysław III, ponawia zapis 500 czerw. złotych węgierskich Piotrowi z Szamotuł za dzielność, której dał dowody w ostatniéj wyprawie przeciw nieprzyjaciołom krzyża ś. i opiera go na cłach kościańskiém i konińskiém. Ian w Waradynie. 9. 1444 sierpnia 31. Władysław III. nadaje Janowi Piwońskiemu 100 grzywien na wsi Rusowie w powiecie kaliskim leżącej, w nagrodę męztwa podczas ostatniej wojny s'Turkami. Tan w Waradynie,