Книга пятая. Часть 1 из 3: оригинал
Книга пятая. Часть 1 из 3. С. 106-135. Польский текст издания 1847 года.
Księga piąta
Władysław Jagiełło król polski, odbywszy z wielką uczciwością i przepychem pogrzeb brala swojego stryjecznego Wilołda, naprzód zwrócił całą uwagę na to, któremuby z braci lub krewnych, rząd w Litwie, na miejscu Witołda miał poruczyć; zbiegli się do niego prawie wszyscy znakomiłsi panowie lilewscy i ruscy, i zgodnie żądali, aby będąc najstarszym w świetnym giedyminowym rodzie, sam został wielkim książęciem całego narodu. Zygmunt był bratem rodzanym Wilołda, Świdrygiello Jagiełły, a lubo odważnego serca i szezodrobliwy, żadne go inne przymioty nie zalecały, był tępego umyslu, leniwy i opieszały, pijaństwu, według krajowego zwyczaju, zbytecznie oddany, w gniewie, z łada błahéj przyczyny, nieskrowity i popędliwy, lecz że krwią królowi był najbliższym, Władysław więc, pominąwszy Zygmunta, jaśniejącego najświetniejszómi przymiolami, nie radząc się nikogo, przesłał Świdrygielle pierścień, który Aleksander-Witołd zwykł był nosić, i mianował go wielkim książęciem litewskim, żmudzkim i ruskim. Han nrzezwany Możyk: ze szlachatneoo w Polsce roczłowieka, w takiém oddaleniu od królestwa, zbywało, gdy lękać się 0 życie i wolność przychodziło, musiał z nim łagodniéj i ulegléj, niż na osobę jego przystało, postępować; dręczyła go też obawa, aby puścizna przodków, przez zuchwalstwo szalonego książęcia, nie zoslała narażona na niebeczpieczeństwo. W powszechuém przerażeniu i trwodze, nie było nikogo, coby sprawie powszechnó) litewskiéj, nad przepaścią stojącéj, zaradzić i takie nieszczęścia odwrócić zdołał.
Około tego czasu, Marcin papież pisał do króla Władysława, aby rzeczy litewskie ułożywszy i wprawiwszy w należyty porządek, do królestwa swego wracał i wojsko posiłkowe, całą królesilwa swojego potęgą, na odszczepieńców czeskich ruszył.
Skoro wiadomość o zgonie Aleksandra-Witołda w królestwie polskiém gruchnęła, ponieważ zmarły książe Podole i Wołyń, niegdyś Tyrangetów i Baslarnów, teraz królestwa polskiego posiadłości, za. przyzwoleniem króla YVładysława, załogami swojćemi osadził, aby tóm łatwiéj i zręczniéj Tatarów, wschodnie części królestwa zuchwałe najeżdżających i pusłoszącychi poskramiać, i granie królestwa mógł bronić, zdaniem powszechném sądzono, że la część państw koronnych, wnet po otrzymaniu doniesienia o zejściu Witołda, do Polski wrócić była powinna. Co aby bez wielkiego zawiehrzenia osiągnąć, gdyż dowódzcy załog litewskich zdawali się chcieć opierać, Paweł biskup kamieniceki i inni panowie polscy, widząc że właśnie nadeszła pora odzyskania Podola i Wołynia, z wielkim pośpiechem, wprzódy, nim załogi dowiedziały się o śmierci wielkiego książęcia, udali się na Podole, i poosobno do pojedyńczych grodów Kamieńca, Smotrycza, Skały i Czerwonogrodu, po przyjacielsku wjeżdżają; dowódzców zamkowych, nieobawiających się niczego, nagle więżą, zamli skądinąd obronne załogami polskićni wzmacniają. Tymże podstępem Łuck i Włodzimierz, oraz całą ziemię wołyńską, która niedawno prawom polskim ulegała, odzyskać postanowili, lecz ponieważ w tym kraju prędzój dowiedziano się o śmierci Wilołda, musieli przedsięwzięcia swojego odstąpić.
Skoro Świdrygielłę przez gońców i listy uwiadomiono, że Podole, po wyrzuceniu stamląd załóg litewskich, Polacy zajęli, wnet zapalony gniewem, opanował zamek wileński, w którym Władysław Jagiełło natenczas przebywał, króla i dworzan jego polskich pod ścisłą strażą mieć rozkazał, nakonice trunkiem rozegrzany, do wściekłego i szalonego podobny, wpadłszy do komnaty braterskiéj, na króla i dworzan polskich narzekania i obelgi miota, śmiercią i kajdanami grozi, jeśli mu natychmiast Podola nie wrócą, jakoż dla większego postrachu, żelazne łańcuchy i pęla, w które króla i Polaków miał zakuć, przygotować i wnieść rozkazał. Dworzanie królewscy rozjątrzeni tą krzywdą, postanowili użyć oslatecznego środka, sprzysięgli się, za pićrwszą podaną zręcznością zabić tyrana, a zgładziwszy go, nagle rzucić się do broni, nicopatrzną załogę litewską, niespodzianie wyciąć, lub z zamku wyrugować; i tak długo zbrojny w nim odpór stawić, dopóki wojsko polskie, dla zemszczenia się zniewagi i więzów swojego króla, nie nadbieży. Cieszyli się nawet nadzieją, że po zgładzeniu Świdrygiclły, Litwini, Ruś i Źmudzini wrócą do posłuszeństwa Władysławowi, jako najstarszemu i najsławniejszemu w giedyminowym rodzie, oraz, że tym porządkiem Litwę od okrutnego tyrana oswobodzą. Gdy to między sobą ułożyli, i gdy jeden ze spiskowych króla ostrzegł o dzielnóm przedsięwzieciu jego dworzan, wezwawszy ich do siebie i wierność ich pochwaliwszy, przyrzekł być zawsze przywiązania ich ku sobie pamiętnym, tudzież w nagrodzie zasług szczodrobliwym, skoro wyzwoli się z rąk odrodnego brata. Doszło, rzekł, do Jego wiadomości, że sprzysięgli się na życie Świdrygielły, wzywa wice ich i zaklina, aby tój zbrodni zaniechali; wymównie przekłada, na jakie niebezpieczeństwa ich samych, krok ten narazi. Wolałby Podola i Tyrangetów z Bastarnami i Wołyniem postradać, niż żeby krew braterska ich ręce zbroczyć, jego sławę splamić i wszystkich na jawną zgubę wystawić miała. Nakoniee, jako król zakazuje, aby się tego czynić nie ważyli, i aby żelazo powściągnęli. Dworzanie, których miłość ku panu i jego więzienie na wszystko ośmielało, usłuchali pelnego łaskawości króla, który tak gorąco błagał ich je nastawać na dni braterskie. Postanowili atoli bmyślić bezpieczniejsze i ośtróżniejsze śro dli.
W Polsce skoro wieść o więzieniu królewskiém rruchnęła, wnet cały kraj zawrzał, chciano porwawzy oręż, pospolitóm ruszeniem, Litwę najechać i „brojnie dopomnieć się o króla. Dla uśmierzenia tero zapału, dla narady, co właściwie w tym przypadku począć należało, zwołano zjazd wszystkich urzęIników koronnych w mieście WYarcie69; dokąd gdy zebrali się śpiesznie, ile w rzeczy zwłóki niecierpiąeéj, postanowiono naprzód ze Świdrygiełłą przez posłów czynić, i domagać się uwolnienia króla, a jeśliby nie usłuchał i trwał w swojém zuchwalstwie, wówczas wojnę wypowiedzieć i popićrać ją całómi siłami królestwa, z Litwą, Rusią, Źmudzią i ich panującym, jako z jawnym i zbrodniczym wrogiem; tymczasem zaś opatrzyć się w oręż, konie, piechotę i żywność, niezbędne na tak wielką przewagę, oraz ogłosić, aby w połowie stycznia, nad rzeką Wieprzem, pod wsią Kijany, cała szlachta królesLwa w zupełnéj gotowości, zbrojna i pod chorągwiami stanęła. Spodziewali się bowiem, że okrutny ciemiężca tak polęŻną wyprawą przerażony, królowi bratu swemu, wolność wróci; jeśliby zaś miotany szaleństwem, upamiętać się nie chciał i trwał w swojém zuchwalstwie, wówczas wśród zimy, gdy'jeziora i rzeki lodem ściśnione, wszędzie wolne przejście dają, do Litwy zbrojnie wkroczyć, i bez zwłoki wszędzie przechód swój pożogami i rzezią oznaczyć, mmby w obce Świdrygiełły pod Wilnem, slolicą litewską obóz zaloczyli. Co tak urządziwszy70, wyprawiają w poselstwie do Litwy Zbigniewa krakowskiego i Jana kujawskiego, przedniejszych koronnych biskupów, Sędziwoja z Ostroroga poznańskiego, Jana z Lichina brzeskiego wojewodów, mężów znakomitych, którzy po rozwiązaniu zjazdu, zatrzymali się w Warszawie,71 czekając na powrót gońca wyprawionego do Litwy po listy na wolność przejazdu. "Tymczasem Marcin papież, stroskany uwięzieniem polężnego i przyjaźnego sobie króla, nie nie zaniedbał, coby do uwolnienia jego przyczynić się mogło. Posłów i listy do Żygmunta króła rzymskiego i węgierskiego, do biskupów i urzędników korony polskiéj, nakoniec do samego Świdrygiełły śpiesznie wysłał;72 pićrwszemu z władzy, jaką nad królami i książętami chrześcijańskimi, jako jedyny namiestnik Chrysiusa, piastuje, pod groźbą i obawą klątwy, aby natychmiast Wiadysława uwolnił, i do królestwa swojego swobodnie od. jechać mu pozwolił. W tym czasie wielkie zaémienie słońca na niebie postrzeżono, i nie długo polém Marcin papież rzymski żyć przestał,73 Eugienjusz tego imienia IV., głosami kardynałów wyniesiony 70stał na stolicę apostolską.
W Polsce srożyła się morowa zaraza. "Tymczasem król Władysław, znudzony lęsknolą zdradziechiego więzienia, nieświadomy, co się w królestwie polskiém i gdzicindziéj w rzeczy jego oswobodzenia działo, gdyż tyran straż po gościńcach rozsiawiwszy, zewsząd przystęp do Litwy przeciął, wchodzi ze Świdrygiełłą w uklady o własną i dworzan swoich wolność, a mianowicie, zgadza się na odstąpienie Podola i Tyrangetów, byleby do korony wrócić mu pozwolił, tym końcem list do Michała Buczackiego, wówczas. slarosty kamienicekiego i całego Podola, wydać rozkazał, z zaleceniem, s lój ziemi ustąpić i poruczyć ją w rząd namiestmikowi Świdrygielły Michałowi zwanemu Baba, człowiekowi rodu i obrządku ruskicgo: Dla odwiezienia tego pisma wybrano Zaklikę Tarła "Toporczyka. Na tych warunkach, Władysław ze Swidrygiellą pojednany, pod lżejszą nieco strażą być począł, nawet z zamku dla rozrywki, chociaż zawsze na oku, wyjeżdżać mu dozwalano, upominkami też w szatach i pieniądzach, przy obietnicach zupełnéj wolności, ciemięźca go obsyłał.
Andrzej Tęczyński Toporczyk i Mikołaj Drzewieki, młodzieńcy dostojnych rodów w Polsce, tajni pisarze królewscy, zasmueceni stralą ziemi podolskiéj, Tyrangetów i Kamieńca twierdzy s położenia swojego, w całym kraju najobronnicjszéj, odważyli się na czyn nieśmiertelnej pamięci godny i zaisle zasługujący, aby go pismo przekazało potomności; mianowicie zaś, postanowili króla Władysława, zmyliwszy straż, z zamku uprowadzić, wolność mu powrócić i nie dozwolić uszczuplić korony przez oderwanie ziemi podolskiéj. Piszą jak najskryciéj do Michała Buczackiego slarosly podolskiego i twierdzy kamieniechiéj: że książe Swidrygiełło więzi króla w Wilnie, s powodu zajęcia przez Polaków zamków podolskieh; że król dla odzyskania swobody, s przymusu i mimowolnie, z wielką rzeczypospoliléj szkodą, odstąpił Podola i Tyrangetów; proszą więc i zaklinają, aby niezważając na rozkaz oddania Podola namiestnikom Świdrygiełły, Tarłę i Michała tym końcem wysłanych, do więzienia wtrącił, rącze konie na drodze z Wilna do korony prowadzącej, rozstawił, inne zaś na pewne micjsce i czas Wskazany, pod zamkiem wileńskim ukryć wiernym sługom kazał, gdyż mają nadzieję, że tym sposobem króla na pół więzionego, z rąk ciemiężcy wyzwolą i oswobodzą, a ziemię podolską ocalą; jeżeli więc królowi, jeżeli ojezyźnie, dla któréj wstyd życia litować, zasłużyć się pragnie, niech to dzielnie i należycie spełni. W tój treści list napisany, chcąc slaranniéj utaić, okrywają woskiem, na wzór świćcy, i z obiedwóch stron wprawiwszy knoty, na osobności wyrostkowi Tarła przed odjazdem wręczają, z rozkazem, aby skoro do Kamieńca s panem swoim zeta 4a lwilno wachowaeo Michałowi PRroznekie. w (ém, co ściągało się do jego własnej i tak potężnego króla swobody, zaleca. Ci zachęceni nadzieją świetnych nagród, dokladnie 1 śpiesznie wszystko wykonali. Skoro czas umówiony nadszedł, Andrzój Tęczyński i Mikołaj Drzewiecki postrzegłszy z zamku, iż konie przybyły, ludzicż że w miejscu od widoku ludzkiego ukrytém, jakiś szałas stanął, radzą królowi, wyjść dla rozrywki na przechadzkę, za zamek. Wówczas dopićro oznajmują, co dla jego wolności i ocalenia korony przedsięwzięli, oraz skłaniają, aby dosiadłszy konia, s pod władzy olrutnego ciemiężcy umlnął. Król pochwaliwszy ich, zgodził się na podany srodek, w upalrzonym czasie z zamku jakby na przechadzkę wyszedł, straży ciemiężcy, Klóra go pilnowala, w bramie, pod pozorem załatwienia niezbędnej potrzeby, na chwilę zatrzymać się kazał, co też najmniejszego podejrzenia nie obudziło; wiém Tęczyński i Drzewicki, nagle go na koń wsadzają i nieściąłym pędem droge ku królestwa biorą; straż zdziwiona, iż król nie wraca, po upływie pewnego czasu, Jednego s pomiędzy siebie sa zwiady co zaszło, wysyła, który gdy doniósł, że nikogo nie znalazł, wienczas dopićro domysł o ucieczce i wrzawa w zmieszanéj straży powstała, co gdy do okralnika Świdrygiełły, snem I pijaństwem rozmarzonego doszło, niespodzianym wypadkiem przerażony, konie siedłać, wędzidła wliadać i ueiekajnceno knóla, o ile kto wśród tego zamieszania X zgiełku mógł być polowym, ścigać 1 nazad przyprowadzić rozkazał. Ale Władysław przy rączości i zmianie dzielnych rumaków, wiele już drogi odbył, nie łatwa więc zdawała się pogoń, wszakże Litwini w nagłym i tłumnym biegu pędzili, niezważając na mdlejące siły koni, które ze znużenia padały. Władysław dniem i nocą uciekał, a lubo go i świóższe i! bystrzejsze konie niosły, bezsennością jednak i wątłómi' siłami podeszłego wieku, (miał Władysława własnemu jego losowi zostawiwszy, puścili się w dalszą drogę. Już zgiełk, krzyk i wrzawa zbliżających się nieprzyjaciół słyszćć się dawały, kupcy z wozami zwykłym, leniwym krokiem eiągueli, nagle z wścieliłością i przekleństwem Litwini przypadłszy, wozy olaczają, lecz gdy od kupców posłyszeli, że zbiegowie tylko co ich wymincli, i że nie daleko stąd być muszą, gwałtownie znowu konie podnieciwszy, rzucili się w największym pędzie, aby ich doścignąć; kupcy zaś zwróciwszy drogę na lewo, króla swojego z najtroskliwszą wiernością i bezpieczeństwem do ziemi chełmskiéj, w granice koronne przywożą; Litwini aż do granic królestwa polskiego napróżno inną drogą uciekających ścigając, w królkim przeciągu czasu ogromną odbywszy drogę, do okrutnika Swidrygiełły z niezém wrócili.
Skoro Władysław Jagiełło, za staraniem znakomitych młodzieńców, wyzwolił się z bezbożnych rąk tyrańskiego brala swojego Świdrygielły, i skoro w kraju stanął, wnet najbliższe do łaski swojej i najpićrwsze dał im prawo; Tęczyński urzędy i zaszczyty świeckie, Drzewiecki duchowne osiągnęli, kupcy też chełmscy, których przypadkowej wprawdzie, lecz wiernéj doznał pomocy, odpowiednią otrzymali nagrodę.
Okrutny Świdrygiełło, Jak tylko dowiedział się o ucieczce królewskiéj, wnet w największéj wściekłości wydał rozkaz pozostałych w zamku wileńskim dworzan polskich najścisléj pilnować, straż, która królowi uciec dozwoliła, w najokrulniejszych i wymyślnych mękach śmiercią ukarał.
Król Władysław dostawszy się w gramce pań stwa swojego, wypoczął naprzód w wioskach Tur 1 Sopota, późniéj do Chełmu warownego zamku wsląpił, dokąd wnet przybyła królowa Zofia i gromadnie panowie koronni pośpieszyli. Gdy atoli na powinszowaniach szczęśliwego powrótu i na naradach czas upływa, niespodziani gońcy donoszą, Że Świdrygiełło z Litwinami Podole mieczem i ogniem pustoszy, że wiełe zbrojnych zamków s trwogi poddało się nieprzyjacielowi, Smotrycz zaś polężną twierdzę obległ i dobywa. Zasmuciła ta wieść Władysława, już zamyślał o wzięciu się do broni i do odparcia napaści siłą, gdy wnet nadbiegł zwiastun weselszéj wieści, Że slarostowie królewscy i szlachta podolska chwyciwszy oręż, starli się z Litwinami wstępnym bojem, że pokonawszy ich, rozgromiwszy i z obozu wyzuwszy, do ucieczki zmusili i Smolryczowi odsiecz przynieśli. Tak niespodziewane zwycięztwo, odwróciło umysł Władysława od wojennej wyprawy, którą najtroskliwiéj był zajęty. Nie długo po téj doznanéj klęsce na Podołu u Tyrangetów, spoczywał srogi umysł Świdrygiełły, albowiem wzmocniwszy wojsko i wyprawiwszy potężne siły na Podole, ziemię trębowelską i Iwowską haniebnic pustoszył. Prócz tego Litwini ze Zbaraża, Krzemieńca i Oleska częste najazdy na ziemie królewskie czynili, tak, że Władysław tknięty nieustannemi skargami poddanych, postanowił do Świdrygiciły posłów wyprawić, z żądaniem powrólu rzeczy zabranych, i aby go wyrozumićć, azali da się skłonić do witołdowego przymierza i jedności s krółem. W poselstwie do Litwy udali się Stanisław poznański,74 Jan chełmski75 biskupi, dodano im dwóch wojewodów, Sędziwoja z Ostroroga poznańskiego i Jana z Lichina brzesko-kajawskiego, którzy gdy w Wilnie przed Świdrygielłą słancli, naprzód wynurzyli żał głęboki: „że miłości braferskiéj i królewskiego dostoJeństwa, którego majestat wszystkie kraje 1 narody wielbią i szanują, niepomny, króla Władysława tak niegodnie i okrutnie obraził; najmniejszéj wdzięczności, iż go na lak znakomite księstwo i na taką polęge, więcéj niż braterskiém przywiązaniem i miłością, wyniósł i fak świetnie ozdobił, nie okazał; przymierza przez Aleksandra-Witolda, nad którego w giedyminowym rodzie, wielkością przewag nikt wyżéj ani świelniéj nie zajaśniał, s królestwem polskiém uroczyście zawarte, mocą których, wielkie księstwo litewskie i cała Sarmacja s tą sławną koroną na wieki zostały połączone i zjednoczone, tak, iż z dwóch poleżnych narodów, chciał mieć jedne i nierozdzielne ciało, stargał, Które to przymierza ly Świdrygiełto wzgardziwszy i podeptawszy, wszelkie związki zerwałeś i pogwałeiłeś, tak wielkiego króla w więzieniu trzymałeś, a kiedy mu z miłosierdzia Bożego i szczególnej go opieki, zdarzyło się uwolnić, wschodnią część rólestwa, Podole i Tyrangetów najechaleś, pożogani napełniłeś, niektóre zamki zdobyłeś, ziemię Iwowką okrultnémi najazdami zniszczyłeś, Łuck, Bastarów icałą ziemię wołyńską, męztwem, orężem i szczęciem Kazimierza wielkiego na rzecz korony polskiéj dobytą i w tych ostatnich latach przez Władysława agiełłę dożywociem tylko Witoldowi puszczoną, po ego zaś śmierci do korony wrócić mającą, niespraviedliwie zagarnąłeś, z ogromną i nicpowetowaną zkodą i krzywdą królestwa polskiego. A więc król Władysław i panowie koronni, proszą cię i zaklinaą9 abyś pamiętny toru i związków wiłołdowych, woał być raczéj towarzyszem i przyjacielem, niż wroiem, abyś Łuck i Wołyń, odwieczném prawem do olski należne, wrócił, Podola i Rusi po nieprzyjaielsku nie najeżdżał; jeżeli zaś tobie, te przełożenia iesprawiedliwémi lub niepodobnómi do wykonania yć się zdadzą, gotów jest Władysław zjechać się na ranicach państwa s tobą i panami twojego kraju, obenie wszystkie spory rozlrząsnąć, oraz dawne przynierza, związek i przyjaźń odnowić.76 Świdrygicło wysłuchawszy tych przełożeń, rzecz całą odesłał do oztrząśnienia swojéj rady, Polakom zaś odpowiedział, że przez osobne poselstwo, królowi Władysławowi da sprawę i żądania jego załatwi. Nie nad to wymódz na nim nie mogli, a więc posłowie połscy przynajmniéj tę nadzieję i obietnicę do korony s sobą przywieźli; wszakże Swidrygiełło, ani poselstwa nie wyprawił, ani najmniejszego znaku, że o wyprawieniu go zamyśla, nie okazał; król więc lóm łudzeniem dotknięty, Jana Lutka z Brzezia, wówczas pisarza kancellarji królewskiéj do Świdrygielły posłał, Który w spełnieniu rozkazów swojego króla, tłumacząc się swobodniéj, niż ciemiężea przywykł był słuchać, Swidrygiełło we wsścieliłość wpadłszy, wyciął mu ciężki policzek. Tem zgwałeceniem prawa narodów, wielką w obcych krajach ściągnął na siebie nienawiść. WVładysław zaś sądząc, iż niepodobna było dłużéj znosić krzywd szałonego brata, zwołał do Sandomićrza zjazd panów swojego królestwa, którzy zapytani o zdanic, wszyscy jednomyślnie oświadczyli się za wojną przeciw Świdrygielle i Litwinom, gwałeiciełom przymierza.
Na tym zjeździe,77 Zofja małżonka króla Władysława, broniąc wstydu swojego w obec całego senatu, usilnie powsławała na Jana Strasza Odrowąża, s czułém narzekaniem i łzami, że ją niegdyś przed Aleksandrem - Witołdem i panami litewskimi o niewiarę pomówił, błagała, aby swawolnego i potwarczego języka swojego,. zasłużoną i odpowiednią karę odniósł; sama zaś, aby do dawnej, najświęciéj slrzeżonéj i dochowaneéj niewieściego wstydu sławy, powagą całego sejmu przywróconą została. Wysłuchano prośb niewinnej i łzami zalanéj królowej, najznakomitsi senatorowie, na sąd w téj sprawie wysadzeni; oskarżony obecnie się stawił i z wielką stalecznością uczyniony zarzut odpierał, głośno twierdząc, Że zawistni tę potwarz na zgubę jego wysnuli, że sławy i cnoty królowéj, s których powszechnie słynie, nigdy nie drasnął, że gotów jest rycerskim obyczajem niewinność swoję stwierdzić, i każdego wyzywa na rękę, ktokolwiek odważy się bezczelnie go pomawiać. Gdy nikt s przeciwnéj strony nie wysląpił, postanowiono, aby oczyścił się uroczystą przysięgą, co lubo niezwłócznie i śmiało wykonał, niemniéj aloli Władysław, na prośbę królowej, Strasza ująć i w głębokiéj wieży, w ciężkiém więzieniu przez niejali czas dręczyć, z niebezpieczeństwem Życia w Sandomićrzu rozkazał.78 Wszyscy byli wówczas przeświadczeni, że swawola przeciwników i zmyślone udanie, Strasza zupełnie niewinnego, w nieszczęście wtrąciły.
Władysław udał się z Sandomierza do Korczyna,79 gdzie przybyli doń posłowie czescy, usprawiedliwiając się z bezecnego odszczepieństwa, któróm, z najwyższóm świętokradztwem zarażeni byli. Dano im jawne posłuchanie, na klórém oświadczyli: że nie poczęli sobie płocho, odstępując od obrządku kościoła rzymskiego i od uległości jego stolicy; jeżeli wszakże lepsza, świętsza i dopodniejsza droga zbawienia okazaną im będzie niż ta, któréj się sami chwycili i któréj się trzymają, być może, że za slaraniem Lrólewskiém i za jego powagą, ten ważny przedmiot rozslrzygniony zoslanie. Władysław uszczęśliwiony s podającéj się zręczności wydźwignienia, za jego sprawą, ze zgubnych błędów tak zacnego królestwa, wezwał posłów, aby w czasie naznaczonym80 do KraKowa przybyli, gdzie, jeśli z mężami w piśmie świętóm biegłymi rozprawić się zechcą, jawnie z zarzutów przeciwko błędom swoim będą się mogli oczyścić; krakowskich zaś doktorów i mistrzów, nauczycielów pisma świętego, listami swojémi uprzedza o czekającéj ich walce z odszczepieńcami czeskimi, oraz napomina, aby wszelką uczynili gotowość, do zhicia błędów zmieniego i uwiedzionego narodu.
Około tegoż czasu Zygmunt Korybut książe litewski, wódz wojska czeskiego, Szląśk zaodrzański, bliższy granie polskich mieczem i ogniem pustoszy, połém najazd na Karpaty zwróciwszy, klasztor cyslerski zwany Łechnicz; alho dolina ś. Antoniego, leżący nad rzeką Dunajcem na pograniczu obudwóch królestw,81 w nadziei znalezienia wielkich skarbów, z dziką srogością napada i łupi,82 gdy zaś zdobycz błaha i nad oczekiwanie szczupła, łakomstwa Jego nie nasyciła, na ubogich zakonnikach, łolr bezbożny! srożyć się, i aby skarby wydali, męczyć fak okrulme począł, iż wielu w rękach katowskich pomarło; nakoniec jednego zgrzybiałego mnicha s sobą zabrawszy, w nadziei, że odkryje przed nim miejsce składu pićniędzy, spokojnie nazad powrócił. Odgłos téj hczecnéj zbrodni, przyniesiony do Krakowa, wywołał do broni Zbigniewa biskupa krakowskiego, który dowiedziawszy się, że Korybut miał przechodzić mimo Lipowiec, zamek należący do biskupstwa, wnet wojsko s przyjaciół i sług swoich zgromadza, i po obiedzie ze stolicy wyciągnąwszy, aby z rąk odszczepieńców zagrabioną zdobycz wydarł i bezbożne świętokradztwo ukarał, próslo ku Kipowcowi zmierza, lecz Korybut obawiając się wstrętów po drodze, przyśpieszywszy kroku, nieco pićrwéj Lipowice ininął. Bolało Zhigniewa, że nieprzyjaciel umbhnął przed nim dła zwłoki jednego obiadu, wysłał więc chorągiew rączych jezdzców, aby przynajmniéj odwodową straż dościgucli, jakoż, część nieprzyjaciół zabito, część schwytano; s pozostałóm wojskiem Korybut ucieczką się ocalił, lecz od (ego czasu zawziąwszy nieprzebłagany gniew ku biskupowi krakowskiemu, czyhał na zręczność do zemsty.
WKrótce potém Władysław Jagiełło przybył do Krakowa;83 w kilka dni zaś po nim, posłowie czescy na rozprawę w rzeczach wiary.84 Głową lego poselstwa był Prokop, odstępca mnich franciszkański, największy mistrz odszczepieństwa, wyższy nad innych nauką i wymową. Przybył też w sprawie odszczepieńców i Korybut, ten bowiem książe litewski jawnie podzielał ich błędy. Wcześnie wybrani nauczyciele i mistrzowie pisma świętego w Krabowie, mężowie znakomitéj nauki,85 przybywszy na zamek w obce króła, s posłami, uczoną walkę przez dni kilka toczyli. Zdaniem wszystkich i w wewnętrzném przekonaniu każdego, zwycięztwo niewątpliwie zostało przy nauczycielach krakowskich, lecz odszezepieńcy przez wrodzony ludowi swojemu głupi upor, odpowiadali, iż dopóty za pokonanych się nie uznają, dopóki sohór powszechny w ich sprawie nie wyrzeknie. Władysław Jagiełło postrzegłszy, iż tyle dni napróżno z mimi strwonił, w te słowa przemówił: „Od tylu wieków, korona czeska, pod królami chrześcijańskimi i cesarzami rzymskimi, ulegając stolicy apostolskiéj, kwiltuęła, ludy mieszkające w jéj krajach, opływały w dostatki, zdawało się, iż nie im do szczęśliwego życia nie zbywało, laki pokój, taką mieliście wszystkiego obfitość! Wszakże, to szczęście wasze dopóty trwało, dopókiście, w stolicy apostolskiej i kościołą powszechnego, świętym i zbawiennym obrządku i czci prawdziwéj pobożności zostawali. Odmieniwszy tryb starej wiary, przez przodków w puściźnie wam przekazanej, wnet zmieniła się postać waszego królestwa, nie macie ani cesarza jaśnicjącego ozdobą tak wielkiego majestatu, ani króla, ani biskupa, ani szkoły głównej, ani nakonice onéj dawnej szlachty, w tylu krwawych bitwach wytępionéj, niegdyś najpiękniejszéj ozdoby waszego królestwa, a co bołeśniejsza, od wszelkiéj społeczności chrześcijańskiéj, z największą hańbą wyłączeni, zostajecie w pogardzie i nienawiści. Ludzie nikczemni i niegodziwi wam rozkazują i nieslety! wpadłszy w ślepotę, ulegaliście ślepemu wodzowi, na jego skinienie i rozkaz brnęliście w ciągłe zbrodnie i świętokradztwa! On rzeczy świeckie z duchownémi zmieszał, tyle miast, wsi i osad przez nienasycone łakomstwo w perzynę obrócił, spalił i zburzył, kościoły i Klasztory, przez tyle wieków s taką pobożnością i czcią szanowane, złupił, z dymem puścił, i zbójca niegodny! z ziemią zrównał. Nie u was dziś świętego, nie uczciwego; s kwilnącego niegdyś królestwa, zrobiliście nicznaną, wzgardzoną, tylu zwaliskami zeszpeconą i rażącą knieje, pełną bezboźnych odszczepieńców, odstępców i krwawych zbójców! tak, iż zdajecie się sami sprzysięgać na zgubę waszéj ojczyzny. Przyjaźnie was więc upominam, zważcie w jaką wpadlście otchłań tylu nieszczęść, że zaś jesłeście ludźmi obdarzonymi rozumem, chciejcież wice uledz rozumowi i rostropności całego chrześcijaństwa, powróćcie do posłuszeństwa papieżowi rzymskiemu, który jest prawdziwym i jedynym namiestnikiem Chrystusowym na ziemi, klóry potrafi tylu nieszczęściom waszym zaradzić i królestwo wasze tak bezcenie zeszpecone, przywróci do dawniejszego pokoju i szczęśliwości. Ja sam niegdyś bląkałem się w pomroce bczbożności, dziś z miłosierdzia Bożego przyszedłszy do uznania prawdziwego światła, zostaję pod łagodnym rządem papiczża rzymskiego, najlaskawszego ojca, za którego jedynie pośrednictwem, wiekuistego zbawienia duszy i królestwa niebieskiego dostąpić można. Żem icn sławny i pożądany krok nczynił, nigdy nie żałowałem i zaiste nie pożałuję, gotów jestem raczéj największe klęski przenieść, jak nową, albo obcą jaką nauką myśl moją splamić, lub jaką ułudą złych duchów pragnione zbawienie narazić. Błagam Boga najwyżzego, aby wam dał upamiętanie, abyście odrzuciwzy te czcze błędy, wrócili do rozumu, abyście znovu do prawdziwego pastćrza dusz waszych, jak zbłąane owieczki radośnie przybiegli, i królestwo wasze zeskie, tak zeszpecone, poszarpane i smutne, do davnego byta, lepszej i pożądańszéj doli doprowadzili. Tak król Władysław do nich mówił, wszyscy obecni znawali sprawiedliwość jego przełożeń; posłowie czecy wstydem oblani i jakby obłąkani, czas jakiś w pouróm milczeniu przetrwali; zdawało się bowiem, że nądry król, ugodził w samo serce ich błędów; naadziwszy się więc z sobą, po pewnój chwili nastęną dali odpowiedź: „Wszystko cokolwiek tu mądreo w słowach i uczynkach zaszło, do rady starszych woich odniesiemy, sami bowiem w rzeczy tak trudnej je mamy władzy przyzwolenia lub rozstrzygania. 3 tóm wrócili do kraju; odjechał z nimi i Zygmunt torybul książe litewski, już jawny odszczepieniec, dla odobania się Czechom i nęcony nadzieją osiąpnienia ich verła. "Ten przed wyjazdem, w obec króla zgromioly był przez Zbigniewa biskupa krakowskiego za to, ż świeżo Klasztor zakonników splądrował. Korybut puszczając stolicę, zwrócił się ku kościołowi ś. Stasława i podniósłszy rekę, groził temu świętemu; biskupowi zaś i całemu duchowieństwu, zuchwale grabieże i pożogi zapowiadał; lecz sprawiedliwość Bozka wnet ukarała zamierzane świętokradztwo. Zaledwo bowiem dwa dni drogi ujechał, doszła go wieść smutna, że Gliwice miasteczko szląskie, w którém całą zdobycz złupioną w tym kraju, był złożył i odjeżdżając stamtąd, kilka oddziałów Jazdy litewskiéj na straży i dla pilnowania własności swoich był zostawił, przez Konrada książęcia Oleśnickiego przeszłéj nocy86 zdobyte, złupione i podpalone zostało, Litwini zaś i Czesi, nagłym i niespodzianym napadem nieprzyjacioł zachwyceni w krwawéj rzezi polegli; cała zdobycz stracona, słu eclniejszych Litwinów jak jeńców uprowadzono. 'Tak boleśną wieścią książe Korybut dotknięty, straciwszy wszyslkie wozy i ciężary, prosto do zamku Odry śpieszył,87 stamtąd dręczony frasunkiem, do Czech drogę obrócił, lecz od cj już chwili coraz więcéj nu Czechów na wziętości szwankować i nadzieję korony tracić począł. Była to słuszna za bezbożność kara.
Lato już się zbliżało, król Władysław tak liczcznómi i ciężkiémi krzywdami przez Świdrygiellę 0brażony, chcąc Luck i całą ziemię wołyńską, w którój niegdyś Karpianie najdawniejsze pokolenie sarmackie mieszkało, orężem, gdyż dobrowolnie oddać ich nie chciał, królestwu polskiemu przywrócić, wzywa rycerstwo koronne na wyprawę, I dzień, w klórym wszyscy pod zamkiem Morodłem, nad rzeką Bugiem zbrojnie stawić się mieli, naznacza. Sam z częścią wojska wyruszywszy s Krakowa, przez Biecz88 i Przemyśl ciągnący zwróciwszy potem drogę na lewo do Horodła, miejsca obranego do rozpoczęcia działań wojennych, przybywa. Zatrzymano się tu dni dwanaście, czekając na szlachtę wielkopolską, która sciągała się opieszale, wbrew karności wojskowej, rozwolnionéj pod tak łaskawym królem. "Ta zwłoka dała czas Litwinom, zamki wołyńskie żywnością i załogami opatrzyć, które przedlóm pozbawione wszystkiego, łatwo mogłyby królowi polskiemu uledz. Gdy Władysław nad Bugiem czeka, zachodziły z Litwinami i Rusinami lekkie, przy danéj zręczności, za rzeką utarczki, co sprawiło, że zamki Włodzimićrz i Zbaraż w trwodze przez Rusinów odbicżane, wpadły w ręce Polaków. Na postrach innym złupiono je; spalono i w pień wycięlo.
Tymczasem leniwa szlachta wielko-polska, po długióm i przykróm oczekiwaniu nadciągnęła, król za tak spóźnione przybycie, za danie czasu do uzbrojenia się nieprzyjacielowi, ostro i z gniewem ją zgromił. Sprawiwszy szercgi, obóz na drugą stronę rzeki przeniósł,89 gdy w tém niespodzianie, sześćset jezdzeów ruskich na takąż niemal liczbę Polaków, którzy na pastwisko wyszli, wpada; wszczyna się sroga bilwa, nakonicc po przełamaniu i rozpędzeniu nieprzyjaciół, zwycięztwo zostało przy Polakach; Rusini w wielhkiéj części polegli, niektórzy żywcem wzięci. Udano się potóm całémi siłami pod Włodzimićrz, który się jeszcze wzymał, obóz o pół mili od tego zamku załoczono, trzy dni czasu potrzeba było, na wzięcie okopów we trzech bagnistych i niedostępnych miejscach, w których ogromne łupy zdobyto, gdyż Musini prócz żon i dzieci wszystkie swoje dostatki, lam, Jako w miejscu najbezpieczniejszém ukryli. Czwarlego dnia, za danym przez króla znakiem do ruszenia, miasto, mimo zakaz królewski, z wielką swawolą przez żołnierzy spalone. Na trzeci dzień podstąpiono pod Luck stolicę wołyńską,90 poprzedzali króla z lekką jazdą Dobiesław Oleśnicki, Krystyn s Koziegłów wojnichki i sandecki kasztelanowie, Jan Oleśnicki marszałek koronny i Piotr Szafraniec podkomorzy krakowski, w téj nadziei, że miasto Łuck żadnym okopem nie zasłonione, niespodzianym najazdem złupią i spala; lecz ponieważ Rusini most na palach stojący rozebrali i brody, przedzielającej wojsko rzeki Styru, było im nicznane, usiłowanie ich było próżne. Zaszła jeszcze inna trudność, w tymże prawie cząsie Bolesław Świdrygiełlo wielki książe litewski z wojskiem 6,000 jazdy, opatrzonéj w zupełną gotowość wojenną, do Łucla przybył, i zamek troskliwością dowódzców, tudzież s położenia dosyć obronny, jeszcze obronniejszym zbrojną załogą uczynił. Ujrzawszy na przeciwnej stronie rzeki slojące zastępy polskie, wprost przeciwko nim i sami się położył, tym końcem, aby im przeprawy bronił; trwał lam nieporuszony dopóly, dopóki Polacy z. dział i innéj strzelby Litwinów i IRusinów sięgać i przez rzekę razić nie poczęli; poległo wielu, co smutek i lrwoge w wojsku Swidrygiełły rozniosło, stali Jednak w rozwiniętych na brzegu szeregach, dopóki Jagiełło pod wieczór z głównémi siłami nie nadciągnął. Swidrygiełło ujrzawszy rozległe błona lakiémi wojskami pokryte, widząc tak różnobarwne, złotem i jedwabiem migające się chorągwie, uderzony daleko bijącym hłaskiem zbroi, dopićro na sereu upadł, i zwatpiwszy, aby mógł Polakom przeszkodzić przeprawy, zostawiwszy silną w zamku załogę i spaliwszy miaslo, aby za schronienie przeciwnikom służyć nie mogło, s całóm swojém wojskiem rzucił się do ucieczki. Polacy spostrzegłszy brzeg ogołocony ze straży, ludzież odwrót Świdrygielły, zapaleni żądzą ścigania, bez względu na dogodność lub przeszkody, rzucają się w nurty rzeki, wielu wpław, inni dostawszy brodu, stanęli na drugiej stronic, a wnet ucielającego nieprzyjaciela doścignąwszy, połowę niemal wojsk litewskich wysiekli, wielu w popłochu schwytali, między którymi byli Gasztołd i Rumbold marszałek, znamienici mężowie. Sądzono, że w tej bitwie Świdrygiello polegl, gdyż z jednego zabitego zdarlo krwawą szatę, podobną do téj, jaką wielki książe był odziany, i przyniesiono ją do króla, którą ujrzawszy, latwo w nieszczęsny zgon brata uwierzył, ciężko nad nim bolał, żal swój częstémi westehnieniami okazywał, i dopóty ukoić się nie dał, dopóki go pewniejsza wieść nie doszła, że Świdrygiełło ucieczką życie ocalił. Wesołe to zwycięztwo dła Polaków wiele zacnych rodzin smutkiem i żałobą okryło, liczny bowiem oddział, zacięciéj nieprzyjaciela ścigając, gdy go daléj zapęd od swoich unosi, wpada na wojsko tatarskie, KMóre gardząc jego szczupłością, w nagłym zwrocie, chmura strzał go przeszywa. Jakób z Rogowa, Jakób Ligęza, Paweł Zborzeński, Henryk Pakosławski, Sulisław Sieradzki i Jakób Komorowski, za poległych między trupami od barbarzyńskiego nieprzyjaciela zostawieni, niehezpieczeństwa uniknęli; Paweł Zborzeński ciężko ranny i do obozu przyniesiony, późniéj umarł. Po tém zwycięztwie Władysław trębacza do starosty zamkowego wysłał, oznajmując o klęsce Świdrygielły, i wzywając do złożenia broni; gdy z zamku pożądanéj odpowiedzi nie otrzymano, i gdy nadzieja dobrowolnego poddania zniknęła, król polski obóz na drugi hrzeg Styru przeniósłszy, wszystkie potrzeby do oblężenia przygotować rozkazał. "Tegoż dnia Kazimićrz książe mazowiecki i Jan Mężyk Dąbrowski starosla ziemi ruskiéj, z sześcią tysiącami jazdy do obozu królewskiego powrócili, Litwini bowiem wpadłszy do ziemi bełzkiéj i Busk miaslo bezbronne, leżące nad rzeką Bugiem złupili i spalili. Władysław Jagiełło mszcząc się: téj krzywdy, i aby kraj od spustoszeń nieprzyjacielskich zasłonił, z drogi, s pod Włodzimićrza, Lulka hufców jazdy wyprawia. Polacy nieprzyjaciela zajętego łupicztwem i zdobyczami doścignąwszy, z wielką klęską rozgromili, i pokonanego zmusili do ucieczki. Tak więc w obiedwóch stronach, rzeczy pomyślnie i pożądanie przeciw Litwinom poszły. Następnie, zamku gestém strzelaniem z dział dobywano, od czego kilka wież i część muru runęła: wszakże król na te zwaliska ze wstrętem i smutkiem poglądał, bo jedna z pięknych twierdz jego w gruzy się zamieniała. Przekonano się także, że wielu s Polaków nocami do twierdzy wchodziło, że tą drogą oblężeni żywność dostawali, że działo się to nie bez wiedzy królewskiej; gdy bowiem poszlakowani w tém wykroczeniu żadnóéj nie ulegli karze, wnet powszechnie uwierzono, iż sam król do tego ich zachęcał, z obawy, aby gdy zburzony zamek przejdzie pod władzę korony polskiéj, wówczas Litwa przez oderwanie od niéj Karpianów i Tauroscytów, krajów, gdzie teraz jest Wołyń, nader uszczuploną nie została. S tych pobudek oblężenie z dniem każdym słabło, wszystko szło opieszale i nicładem; ilekroć dowódzea zamkowy o kilkodzienne zawieszenie broni prosił, nigdy mu lego król Władysław, mimo opór hetmanów i rady, nic odmówił.
Примечания
69 Podłng Dłngosza ks, 11, str. 571, na dzień 6 grudnia.
70 Długosz ks. 11, str. 572, wspomina, że na tymże zjeździe, peruczono Wincentemu Kot z Dąbna, kustoszowi gnieźnieńskiemu i Piotrowi Ryterskiemu, doświadczonemu w rycerskiém rzemieśle, zająć się wychowaniem naukowem i wojennem królewiców Władysława i Kazimierza. Wincenty Kot był później arcybiskupem gnicźnieńskim i pierwszym kardynałem s Polaków.
71 Podług Długosza Zamie, odbyli w tém mieście święta Bożego narodzenia.:
72 Umieścił je Długosz w zupełności ks, 11, str. 566 do 571, Pisane były w Rzymie 26 stycznia 1431,
73 Marcin V. umarł 20 lutego 1431. Eugienjnsz IV. Wenecjanin Gabriel Condolmero, obrany został 3 marca tegoż roku.
mu staroście podolskiemu ich imieniem w gościńcu oddał, przy następuych słowach: „wtenczas, kiedy największego doznasz kłopotu, rozweselisz się niczawo"dnie, skoro tę świecę zapalisz.ć Wyroslek nie wiedząc co niesie, skoro do Kamieńca przybył, wnet wśród wesołych powilań i przyjmowania posłów, wmieszawszy się do iłumu, świćcę staroście Michałowi składa, i co mu rozkazano do słowa powiarza. Ten uderzony niezwykłym i nowym kszlałtem świćcy, mającej z obu stron kuoty do zapalenia, tudzież rozważywszy słowa wyrostka, dorozumiał się, iż ten upomiuek musiał zawierać jakąś tajemnicę, począł więc paznogciem skrobać, a znalazłszy list, odszedł na miejsce bezpieczne, oczyścił z wosku i przeczytał. Natychmiast niebczpieczeństwem królewskiém i ziemi podolskiéj i swojego starostwa ulratą przerażony, wezwawszy żołnierzy będących za załodze, posłów schwytał i w głębokiéj wieży osadził. Dalsze poruczenia jak najpilniéj i najtajemniéj wykonywa, konie niezwykłej rączości od granic królestwa, na całéj przestrzeni aż do Wilna w pewnych przestankach rozslawia, wiernym sługom swoim baczność i przezorność ZU vy SCzgg UWYOWYCZaS” ZZO zat USZU GIC SIĄ] ap? niekiedy beż duszy prawie, zdawał się już s konia spabać;' do tego nawet przyszło, że gdzieniegdzie z dropó Ywestwinę lasu dla wytchnienia i wzięcia pokarmu'zbaczać musiano; wszakże nie hez obawy, aby slady kopyt końskich schronicnia nie zdradziły, coby niewątpliwie nastąpiło, gdyby się dłużéj zatrzymywał. Jechał więc nieco powolniéj tak, iż na koniu, pokarm na podręczu będący i na ten koniec przygotowany, mógł spożywać. Zapewne z woli i opalrzności Bozkiéj, która do końca, cnotliwego i niewinnego króla odstąpić nie chciała, zdarzyła się nad wszelką nadzieję dogodniejsza zręczność ujścia z. niewoli. Powracali kupcy polscy z ziemi chełmskiéj z Litwy do korony, wioząc towary swoje na skrzypiących kolasach, szćrokiémi łubami według zwyczaju okrytych, których gdy Władysław napędził, Tęczyński i Drzewicki, młodzianie kwitnących sił i wieku, w jednym s tych wozów króla ukrywają, rozkazawszy woźnicom, aby przezornie i zręcznie ścigających go Litwinów omylili, i na ich zapytanie odpowiedzieli, że król w nieprzerwanym biegu do korony popędził. Tak więc
74 Stamsław Ciołek,
75 Jan z Opatowie.,
76 Długosz ks. 11, str. 573 wyraźnie mówi, że posłowie namaczali na zjazd dzień 23 kwietnia, albo 10 maja, lub nakonice 20 tegoż miesiąca 1431 roku. Dzmre T. II, 16
77 Sejm sandomierski rozpoczął się 14 lutego 1431 r. Królłżawicę rycerską na rozbiór sprawy przez królowę wytoczonéj wyznaczył. Sędzią mianował Piotra z Widawy sędziego sandomierskiego. królowa rzecz swoje przekładała przez Woje. Malskiego, kasziel. łęczyckiego, nadwornego swojego marszałka, Mszczuga ze Skrzynny, Klemensa Wątróbkę ze Strzelczy i Piotra Kurowskiego. Długosz ks. 11, str. 575.
78 Starostą sandomierskim był podtenczas Jau z Czyżowa, Dług. tamie.
79 Podług Długosza tamże, dnia 8 marca, : 576. że każ stawić sie
80 Długosz pisze ks. 17, str. 576, że kazano im slaw w Krakowie na dzień 18 marca.
81 O tym klasztorze szczodrobliwością królowéj Jadwigi zaszczyconym obacz wyżéj t. I, str. 112.
82 Długosz ks. 11, str. 576 zachował nazwiska głównych 10. warzyszów broni Korybuta: Wierzbięty s Przyszowa, i Zawiszy Wrząsowskiego Womiczki. Rozbójniczy ten najazd wyszedł z Gliwie.
83 Podług Długosza ks. 11, str. 577.
84 Długosz łamie pisze, poselstwo składało się: s Prokopa, Piotra Anglika Biedrzycha, Wilhelma Kostki i innych.
85 Długosz ks. 11, str. 577 wymiema ich nazwiska: Stanisław ze Skarbimierza; (ob. o nim ciekawą wiadomość Michała Wiszniewskiego hist. lit. polsk. t. 5, str. 43, dołączona w tłumaczeniu mowa pogrzebowa królowej Jadwigi, jest jednym z najszacowniejszych zabytków literatury.) Mi:kotaj s Koztowa, (ob. tamie str, 56) Andrzej s Kokorzyna, (lamie str. 14), Franciszek de Bregakrajschwicz, (tamie stw. 15), Jan Elgot (tamże str. 24), Benedykt Hesse i Jakób s Paradyża (tamie sw. 23 i 58) i nakoniec Fliasz z Wawelnicy (skądinąd nieznany.) Rozprowy z Hussytami odbywały się po polsku.
86 Długosz ks. 11, str. 579 pisze, że ubieżenie Gliwic miało miejsce 1E kwietnia 1431 r.:
87 Dowódzeą Odry był Dobiesław Puchała, namiestnik Korybuta. Dług. łamie.
88 Król (według Długosza ks. 11, str. 580) był w Bieczu 22 kwietnia; w Przemyślu 24 czerwca, do Horodła przyjechał 9 lipca. (tamże str, 581.)
89 Dnia 21 lipca. tamie,
90 Dnia f sierpnia. Dług. ks. 11, sir. 584.