Книга шестая. Часть 2 из 3: оригинал
Книга шестая. Часть 2 из 3. С. 284-307. Польский текст издания 1847 года.
Około tego czasu, posłowie Bolesława Świdrygiełły, przybyli do króla Władysława z bogalemi darami, błagając usilnie, aby go w opiekę przyjął i wy- jednał u wielkiego książęcia Zygmunla wyznaczenie jakiego kąta w Litwie, gdzieby nędznego żywota mógł dokonać. "Toż powtórzył ustnie za przybyciem swojóm183 do Krakowa i obudził wielką litość w tych, co rozpamiętywali z jak potężnego księstwa strącony został. Aby łatwiéj osiągnąć o co prosił, Łuck z ziemią wołyńską, niegdyś za zdradą starostów, przez Litwinów od korony oderwaną, nazawsze królowi Władysławowi i koronie polskiej odstąpił, tudzież, wnet listami przez gońców wyprawionémi oddać je Wincentemu z Szamotuł i Janowi z Sienna slaroście oleskiemu rozkazał. 'Ta szczodrobliwość Świdrygiełły sprawiła, iż ze zjazdu sieradzkiego184 Wincentepo arcybiskupa gnieźnieńskiego, Zbigniewa biskupa krakowskiego, Jana s Tęczyna sandomierskiego i Marina ze Sławska kaliskiego woj_vodów, mężów najwyższéj po królu powagi poslano do Zygmunta wielkiego książęcia litewskiego. Zygmunt zbliżającym się Irogę zabiegł, z wielką czcią i gościnnością ich przyął; posłowie wyjednawszy posłuchanie imieniem króa i senatu, poruczenia swoje przekładają, łącząc prohę: „aby książęcia Swidrygiełłę do łaski przywrócił, wszystkie urazy mu przebaczył, i na utrzymanie nędzego życia, jaki kąt w ziemi litewskiéj dla niego wydzielił, lub jeśliby tego uczynić nie chciał, aby przynajmniéj królowi Władysławowi dozwalił ulżyć medoli stryja i według stanu dać mu w koronie opatrzenie Zygmunt nie zgodził się na żadue s tych przełożeń i owszem gorzko narzekał: że wbrew zawartym między nim i królestwem polskiém przymierzom, wroga jego żywią i chowają. Posłowie niejednokrotnie i najusilniéj żądania swoje ponawiali, gdy nie jednak dla Swidrypiełły wymódz na nim nie mogli, przynajmniej to sprawili, że przymierze między królestwem polskiém i wielkiém księstwem litewsliiém, już dawniéj zawarte, co do wieczystego tych państw zjednoczenia i wcielenia, nowémi zapisami umocnił, i zeznaniem swojém, utwierdził; obesławszy zalém posłów bogalémi upominkami, wdzięcznie ich od siebie odprawił.
Zygmunt król rzymski, węgierski i czeski, pracując z największą usilnością nad wytępieniem bezeenego odszczepieństwa, wpadł w chorobę. Królowa Barbara przewidując nieuchronny zgon męża, wezwawszy do siebie możniejszych panów czeslLich, przodkujących powaga i wpływem, tajemnie czynić z nimi poczęła, aby po śmierci Zygmunta, króleslwo czeskie oddali Władysławowi królowi polskiemu, pod warunLiem zawarcia z nią małżeńskich ślubów; przyrzekające przytóm za tę pomoc uposażyć ich najwyższémi zaszczyłtami i nadaniami. Nie ukryły się te zabiegi przed Zygmuntem, przytłumił jednak gniew do czau, wszakże, gdy lekarze już mu śmierć blizką zwiatowali, aby wśród odszczepieńców i ludzi wątpliwej viary nie umierać, opuściwszy Pragę, do Znojma rzybył i królową Barbarę do więzienia wtrącić rozazał..Ulryk hrabia Cilliji świadomy tych knowań panami czeskimi, ostrzeżony przez przyjaciół, aby ad sobą czuwał, ucieczką uniknął niebezpieczeństwa. Zygmunt zaś wezwawszy najdostojniejszych urzędników bojga narodów, polecił im zięcia swojego Alberta. siążęcia austrjackiego, którego następcą oraz królem węgierskim i czeskim mianował; prosił, zaklinając na wiarę, na uszanowanie, których od nich doznawał, by ostateczną wolą jego spełnili, zapowiadając, że zczęśliwe będą te królestwa, których rządy dostaną ię Albertowi. Z wielkić.: nóżniéj upragnieniem i tęknotą oczekiwał posłów Właay.„'awa króla polskiego, zęsto dopytywał się, azali czego o nich nie słyszano, ądał bowiem przed zgonem dwie wnuki swoje dwóm votężnym książętom, Władysławowi królowi polskienu i bratu jego Kazimićrzowi w malżeństwo oddać. Przy wzmagającéj się chorobie, siódmego grudnia żyć przeslał, zwłoki Jego do Waradynu w Węgrzech, stosownie do oświadczoneéj woli, s powszechnym vszystkich płaczem, dla pogrzebienia odwiezione zotały.185 Węgrzy nie pićrwéj królową Barbarę na wolność puścili, aż dopóki nie zrzekła się trzymanych sposobem oprawy Iniast i zamków w Węgrzech, zastrzegłszy tylko do swojego szafunku corocznie z dochodów po 42,000 czerwonych złotych.
Albert książe austrjacki, jednomyślnie ogłoszony królem węgierskim, koronacja jego i królowej Elżbie. ty, odbyła się według zwyczaju w Bialogrodzie stolicznym duia pićrwszego stycznia;186 lecz i państwo rzymskie podobnież było osierocone, zebrani więc elektorowie rzeszy we Frankfurcie nad Menem, oddali je zgodnómi głosami Albertowi, wybrawszy go królem rzymskim,187 lubo tój korony, dla oporu Węgrów, którym pićrwej był przyrzekł, że ubiegać się o nią nie będzie, przyjąć nie chciał, aż dopóki panowie węgierscy, ulegając prośbom Fryderyla książęcia austrjachiego na ten wybór nie zezwolili; co skoro nastąpiło, król Albert wśród największej całych Niemiec radości, przy sprzyjającej sobie doli, zgodził się na żądanie rzeszy. W Czechach zawzięte wybubuchnęły niezgody; panowie szlachia i miasta tego kraju, rozszczepione na dwa stronnictwa, jedno Alberta króla węgierskiego, drugie Kazimierza trzynato-letniego brata króla polskiego na tron powołało, i każde natychmiast posłów, mężów dostojnych, z uwiadomieniem o wyborze, tudzież oddaniem korony, do swojego elekta wyprawiło. Jan Pernstejnski ze cztórma towarzyszami przybył do króla Władysława 3 prośbą, aby bratu swemu Kazimierzowi królesiwo rzeskie objąć dozwo'ił; Władysław wiedząc o zaszłéj niezgodzie, w wątpli rości co mu począć należało, zjazd wzędników koronnych w Korczynie188 nakazał. Gdzie ydy się gromadnie zebrano, Ziemowit książe mazowiecki, biskupi i starsi wiekiem panowie, sądzili: „iż królestwa miotanego takiémi wstrząśnieniami, zarażoego niegodziwém odszczepieństwem, ku krzywdzie Alberta tak potężnego wpływem swoim króla, przyjnować nie przystało; przeciwnie Zygmunt wiellii Lsiąże litewski, którego zdania, przez rączego gońca189 zasiągnięto, oraz większa część rad młodszych, składaących się s panów śmielszego umysłu, którym wojny zaburzenia domowe, połe do zysków otwićrały, twierlili: że tak zamożnóm królestwem czeskiém gardzić, ni go odrzucać nie należało, stój jednój przyczyny, iż Mbert król rzymski i węgierski był Niemcem, klóy to naród tchnął zawsze największą ku Polakom awziętością; a więc na wszelkie raczéj wojny naraić się należy, niż cierpićć go w sąsiedniém króleslwie, niż dozwolić, aby wsparly polega tylu mocarstw, miał być koronie polskiej szkodliwym. OQbfiluje za błogosławieństwem Bozkiém, Polska w męże, oręż i konie; znaczna wielszość Czechów Razimierzowi królestwo oddała; jeśli bez zwłoki wojsko wyruszy, przeciwnicy naweł na wyścigi zbiegną się do Kazimierza i królem go pozdrowią.ć Przemogło to zdanie większością głosów, odpowiedziano zalłóm posłom czeskim: „że Kazimierz królestwo przyjmuje i w rychle siłę zbrojną do Czech wyprawi, aby i drugą część narodu przy innym królu obstającą do posłuszeństwa zniewołił. Sami tymczasem nicch wracaja i sposobią się do wojny, dla skuleczniejszego, gdy rzeczy do ostałeczności przyjdą, Albertowi rzymskicmu i węgierskiemu królowi, oraz jego stronnikom, oporu. Po odjechaniu posłów, natychmiast zaciężnego zoałnićrza popisywać zaczęto 1 w prędkim czasie 14,000 zbrojnych, do Czech pod chorągwiami wysłano. Dowodzili tóm wojskiem Sędziwoj z Ostroropa poznański i Jan s Tęczyna sandomićrski wojewodowie, Którzy Szląsk najspokojniéj przeszedłszy do Czóch wkraczają; pod Taborem miastem, będącem na stronie Kazimierza obóz okopem i rowami uzbrolli, albowiem Albert król rzymski i węgierski, skoro (ylko przeciwna strona na Uron go wezwała, nie tracąc ani chwili czasu, do Pragi slolicy czesłiiéj, miasla poteżnego i bogatego, Które mu sprzyjało, przybył, 1, lam w niedzielę, przed uroczystością św. Jakoba aposloła, dał się koronować Filibertowi biskupowi kutańskiemu legatowi soboru bazylejskiego. (1!) Nim zaś w Pradze stanął, wyprawił z drogi posłów do Władysława króla polskiego: „Aby mu w objęciu królestwa czeskiego nie przeszkadzał, łączy 10 bowiem najściślejsze powinowactwo z poprzedzającym królem Zygmuntem, którego córkę Elżbictę, jedyną królestw dziedziczkę poślubił, nadto przed zgonem, ostałecznóm rozporządzeniem swojéj woli Zygmunt mianował go królem i następcą obiedwóch koron; większa też część narodu na tron go wezwała; prosi przeto, aby razem z bratem swoim Kazimierzem, cudzego królestwa nie pożądał, gdyż wkrólce przyszłoby mu o własne walczyć. Odpowiedziano na to posłom: „Że powinowactwa i przedzgonne rozporządzenia, w nasiępstwie na tron czeski żadnej nie mają wagi, zodwiecznego albowiem narodowego obyczaju, służy Czechom prawo wolnego wyboru królów, brat mój Kazimierz sięga po tę koronę na mocy woli narodowóej, która lubo mniéj zgodnie objawiona, większe jednak daje mu niż komukolwiek do panowania prawo, gdyż jednoplemiennym narodem i tegoż co Polacy używającym języka rządzić postanowił; co się zaś ściąga do przemocy oręża, niech zważy, aby grożąc polskiéj koronie, sam płonących pożarem wojny własnych krajów nie ujrzał. Gdy się ło dzieje, wodzowie polscy, wsparci posiłkami czesliémi, poczęli zamki i miasta — stronników Alberta dobywać, które, w krótkim przeciągu czasu, częścią dobrowolnie, częścią pomewoli — wpadły w ich ręce, spusłoszenia też i pożogi, dla prze rażenia postrachem nieprzyjaciela, szćroko rozniesiono. Niektóre twierdze położeniem lub uzbrojeniem warowne, nie dozwoliły zwycięzkiego wojska prosto do Pragi wprowadzić; król Albert strwożony okropnością nieuchronnej wojny, wyprawił posłów do wszystkich książąt niemieckich i miast cesarskich z uwiadomieniem: „W jakiém znajdował się niebezpieczeństwie życia i utraty koron, że w pogotowiu nić ma Żadnego wojska, Żadnych zaciągów cudzoziemskich, Czechom zaś mówiącym jednym językiem s Polakami, nie do końca mógł ufać; prosił więc, aby go jako króla swojego, w tak ciężkiéj potrzebie nie opuszczali, bo jeśli s pomocą omieszkają, lęka się z największą swoją zniewagą i hańbą swoich królestw, wpaść w ręce srogiego nieprzyjąciela. Prawie toż samo powiórzył i do urzędników koronnych węgierskich, prosząc i zaklinając, aby go natychmiast wsparli i posiłkowe wojska przysłali. Już wieść; nad którą nie bystrzéj nie rozchodzi się w czasie wojen, przebiegła Niemcy i Węgry, że Polacy dzielnością:i przemocą Czechy podbili, że tylko jedna Praga opiera się, lecz natarczywóm oblężeniem ścićśniona, i że cesarz Albert wśród narodu wątpliwej wiary, zaledwo wytrwać zdoła. Książęla niemieccy i panowie węgierscy tknięci niebezpieczeństwem swojego króla, na wyścigi, jakby dla ugaszenia wspólnego pożaru, ogromne wojska ściągają, Austrjacy, Morawianie, Szlązacy, Bawarowie, Szwaby, Turyngowie, Sasi, Szlezwieanie, mieszkańsy z nad Renn, wybór zbrojnych pod chorągwiami ku Pradze wiodą; z liczby książąt przybyli, margrabia miśnieński, książe saski, hrabia cilijski, i margrabia brandeburgski; z Węgier ogromna jazda, i wiełu znakomitych wojowników nadbicgło, tali, że wojsko cearskie 50,000 głów liczyło. Albert pokrzepiony tą potęgą, sprawiwszy szyki, proslo ciągnie na zgładzenie wojska polskiego.190 Polacy obciążeni zdohyczą, na odgłos przygotowań iéj zacięléj wojny, na piórwze stanowisko, które pod Taborem uzbroili, śpieszie wracają, chcąc czekać w mem wypadku walki. Już Albert król rzymski i węgierski, ukazał się ze wszystkiémi zastępami, gdy Polacy mając za hańbę, za okopów na nieprzyjaciela patrzćć, nagle wojsko vywodzą i na rozległém polu, rozwinąwszy szyki, goowość do przyjęcia bitwy okazują. Cesarz zdumiony miałością Polaków, czy to że hufce swoje drogą znużone chciał pokrzepić, czy, że z wrodzonéj łagodności serca wzdrygał się na taki rozlew krwi chrześcijańskiéj, zatrzymać się wojsku na wystrzał działowy, broń bowiem lego rodzaju już pospolitą być zaczynała, i z największym pośpiechem we dnie i w nocy 0bóz uzbrajać rozkazał. Wodzowie polscy wymusiwszy na nieprzyjaciela zeznanie trwogi, z nadchodzącym zmrokiem hufce swoje pod namioty cofnęli. Następnie, w pojedyńczych utarczkach ścierali się wyżywani na rękę, szczęście raz jednej, to znowu drugiéj stronie sprzyjało, ale do walnej w polu calémi siła mi rozprawy nie przyszło, tylko ocholnicy częslo, na dzielącéj dwa obozy przestrzeni, wyjeżdżali doświadczać mczłtwa; wiełu śmielszych z obiedwóch stron śmierć lub niewolą znajdowało i tu po raz pićrwszy zajaśniało imie Jerzego Podiebrada stronnika królewica Kazimierza, klóry wychyliwszy się z obozu polskiego z małą garstką jazdy, dwakroć silniejszy hufiec cesarski dzielnie rozgromił, s pola spędził i uciekającym do swoich stanowisk, wsiadł na karlii. Niekiedy zbliżano się do układów; pełnomocnicy, na twierdzy wzajenmych ubezpieczeń, przybywali do obozów; wszakże dowódzcy czescy, pragnąc dla dłuższego pobićrania żołdu, wojnę przeciągać, zabiegami swojémi rokowania niweczyli. Tymczasem głód w obudwu obozach coraz dotkliwiéj czuć się dawał, okolicznie całą żywność strawiono, sprowadzić zaś ze stron odleglejszych było niepodobicństwem, wodzowie zatém polscy widzieli się zniewolonymi wojska swoje zamknąć w mieście zwaném Tabor, co postrzegłszy król Albert, podobnież obóz s pośpiechem zwinął i na pół drogi do stolicy czeskiéj hufce swoje rozwiązał; wnet zaciężni rozeszli się najbliższémi drogami do domów. Gdy margrabia miśnieński do swego kraju wracał, mieszkańcy Zatecza, porozumiawszy się z sąsiedniémi miastami sprzyjającemi Kazimićrzowi, przygotowałi nań zasadzkę, zaległszy z mnogim ludem zbrojnym las, przez który przechodzić mu należało. Zamiar ich nie był tajny margrabiemu, aby więc wybrnąć z niespodzianego niebczpieczeństwa, zagrzawszy swoich do walki, wsparty posilkami jazdy cesarskiéj, do lasu wkracza, z Zateczanami bój wszczyna i zadawszy im krwawą klęskę, na głowę poraża, rozpędza i spokojny powrót do kraju sobie toruje.
Król polski Władysław, uwiadomiony przez listy wodzów swoich: że Albert król rzymski i węgierski z liczném wojskiem i potężną wojenną golowością, s Pragi wystąpił, tudzież że wyprawione do Czech siły znajdują się w ostałecznóm niebezpieczeństwie, postanowił niezwłocznie szlachtę polską powołać do oręża i zbrojnie do Czech wtargnąć. Książęta szląscy trzymali się strony króla Alberta, przeto król Wła dysław przez osobnych posłów naprzód wojnę im wypowiedział. Szlachta małopolska mająca rozkaz kró. lewski slawić się na dzień ósmy września pod Czę. słochową, gromadnie i zbrojnie na czas wskazany przybyła; król Władysław z nadworną jazdą we wszelkiéj gotowości ' nadciągnął, złączywszy siły, przez Lublenicz i Strzełee do Szłąska wkroczył, i kraj ten srodze mieczem i ogniem zniszczywszy, przeprawił się przez rzekę Odrę i pod Opawą stanął. Szlachta wielko-polska, mająca podobnież według woli królewskiéj do Czech wiargnąć, przeprawiwszy się przez Odrę, niższym Sziąskiem, wszystko pustosząc po drodze, ciągnęła, aby na ostatecznej granicy złączyć się z obozem królewskim.191 Już król Władysław chciał z Opawy do Czech wyruszyć, gdy Jan; Tęczyna wojewoda sandomićrski jeden z wodzów polskich, ze cztćrma znakomitszymi urzędnikami czeskimi drogę mu zabiegł, o wszystkiém, co w Czechach zaszło zdał sprawę, a mianowicie: że cesarz Albert wojsko swoje rozpuścił, że podobnież wojsko polskie dla nagłącego głodu i dla późnej pory jesieniéj, na leże zimowe uwolniono. Król zaspokojony, e poddanym jego, którzy w Czechach wałczyli, żaIne nie groziło niebezpieczeństwo, podniósłszy obóz, dwrót rozpoczął i Szląsk splądrowawszy, wojsko łu'ami obciążone do Polski odprowadził, do rycerstwa aś wielkopolskiego gońca z rozkazem wysłał, aby polobnież do kraju wracało, zapowiadając, iż za pićrvszém błyśnieniem wiosny, z większą wojenną polę3, wyprawę do Czech uczyni.
W tymże roku w miesiącu czerwcu car tatarski zachmet Dniepr przebywszy s potężnóm wojsliém odole najechał192 i tę ziemię pożogami, łupieztwem wybraniem niewolnika z barbarzyńską dzikością sputoszył. Uważano, że między jazdą jego, Tatarzy owiem zwykli konno wojenne wyprawy odbywać, npajdowały się bałwany sukniami męzkiémi okryte, ręcznie na koń wsadzone i uwiązane, które dla wraenia większéj trwogi, patrzącym zdaleka, wysławiay obraz ogromnego wojska. Szlachla ruska wracaąecgo ze zdobyczą najezdnika, z silnym zbrojnym astępem doścignąwszy, nieświadoma miejscowości, a któréj zatrzymał się nieprzyjaciel, wpadła w wielie niebezpieczeństwo, albowiem Szachmet ujrzawszy, iż zewsząd bagnami okrążony, wymknąć się nie zdoła, sprawiwszy szyki, łudzież porządnie rozsadziwszy łuczników, czekał na Rusinów, którzy dotarłszy wroga czekającego w gotowości bojowśéj, aby razów od strzał uniknąć, największym pędem wpaść na niego usiłowali; znaczna atoli część ubrnąwszy w trzęsawiskach, razem s końmi potonęła, inni passnjąc się s chłonącém ich bagnem, polegli od chmury pocisków, pozostałe wojsko raczéj podsiępem miż walecznością nieprzyjaciela do ucieczki zmuszone. Kilka tysięcy dzielnych Rusinów zgon tu znalazło, poległ w (dj nieszczęśliwéj ularczce Michał Buczacki starosta podol. ski i kamieniecki, który pićrwszy bitwę rozpoczął, tudzież znaczna liczba mężów rodowitością i męztwem wsławionych. Jan Włodek Sulimczyk ocalał, gdy leżące między trupami dech w sobie utaił, do tego stopoia, iż gdy Tatarzyn chciał zeń suknie zewlec, a wziąść się do tego nie umiejąc i wzdłuż nóg je porząc okrutnie ciało mu ranił, najmniejszego jednak znaku czucia nie wydał; nie mniéj też okazał cierpliwości, gdy tenże ciasnego pierścienia zdjąć nie mogąc, razem mu go s pałeem odciął. Dziwny wytrzymałości przykład! Jan Długosz dziejopis, blizny z odniesionych wówczas ran sam jeszcze ze zdumieniem i uszanowaniem oglądał i dla sławy Włodka pamięć o tem w dziejach swoich zachował.193:
W tymże czasie cesarz turecki przebywszy Dunaj z licznóm wojskiem do Węgier wlargnął i ziemię siedmiogrodzką spustoszył, a więc, gdy dwa królestwa, polskie i węgierskie, i królowie ich między sobą walczą, niespodzianą klęskę od barbarzyńców poniosły.194 Te zatargi przeto dwóch książąt chrześcijańskich skłoniły papicza Eugienjusza do usilnych starań, aby pokój między nimi skojarzyć. Postanowił zjazd obiedwóch stron we Wrocławiu, na który król Albert przybył z legatem apostolskim, biskupem segnińskim; znajdował się obecnym i drugi biskup z Burgos, wysłany od soboru bazylejskiego. Władysław król polski wyprawił na ten zjazd Wincentego arcybiskupa gnieźnieńskiego, oraz innych znakomitych mężów, jako umocowanych swoich do Wrocławia; gdzie gdy po wielu rozmaitych rokowaniach, pokój między stronami stanąć nie mógł, posłowie Władysława i Kazimierza oświadezyłi: że Kazimierz dobrowolnie praw swoich odstąpi, jeżeli król Albert pa-. nom czeskim do nowego wyboru króla przystąpić dozwoli. Podobał się ten środek wszystkim i już ustalenie pokoju, zdawało się być blizkie, gdy' Albert Wincentego arcyciskupa gnieźnieńskiego skrycie do siebie wezwawszy, wynurzył przed nim bez świadków Życzenie: aby król Władysław jednę s córek jego poślubił, drugą zaś gotów jest oddać w malżeństwo bratu jego Kazimierzowi razem s koroną cze-! ską w posagu. Rzeczy w ten sposób ułożone i zawarłe, przez czas niejaki trzymano w tajemnicy, lecz gdy późniéj wyszły na jaw i roztrząsać je poczęło, książęla niemieccy naganiwszy łatwość Alberta, ten układ zniweczyli; co skoro posłowie króla polskiego z obojętnych odpowiedzi Alberta tworzącego rozliczne trudności, poznali, do żywego obrażeni rzucili się natychmiast do odjazdu i już na koń wsiadali, gdy ich Albert do siebie nanowo wzywał. Wszakże raz zniechęceni niestałością człowieka, widzićć się z nim ' nie chcieli. "Tak nagły odjazd posłów wśród niepewności pokoju wywołał głośne skargi, ubolewano nad rozpoczęciem wojny, narzekano, że przynajmniéj jednorocznym rozejmem, kroki nieprzyjacielskie nie zostały przerwane. A więc doradzey króla Alberta pilnie Żądałi, w ślad za posłami polskimi gońców wyprawić. Powtórnie więc w Namysłowie pełnomocnicy do rokowań o pokój przystąpili i po mnogich sporach, ułożono jednoroczne zawieszenie broni, to szczególniéj zastrzegłszy, aby królowie w następnym roku, zjechali się na granicy państw swoich między Bardjowem i Bieczem dla umów o pokój wieczysty, czego późniéj Albert dla oblężenia Semendrji przez Turków i dla zaszłego swojego zgonu Wykonać nie mógł.195
Urządziwszy w ten sposób sprawy królestwa w Namysłowice, Albert Wrocław opuścił196 i przez Morawy udał się do Austrji, gdzie gdy mu tajemnie doniesiono, że Ulryk hrabia Cillji, którego w Czechach namiestnikiem swoim zostawił, o koronie zamyśla, odjął mu rządy tego kraju i poruczył je Ulrykowi Rosenberg.
Około tegoż czasu Węgrzy królową Barbarę, niegdy Zygmunla cesarza małżonkę, s posagu i wszelkich posiadłości wyzuli. Skrzywdzona przybyła do Brakowa, do Władysława króla polskiego, który litując się niedoli dostojnój niewiasty, zamek, miaslo i całą ziemię sandomićrską na opędzenie jej potrzeb wyznaczył.197
Rok ten był pamiętny ciężkim niedostatkiem zboża, wszyslkie bowiem zasiewy dla ciągłych dżdżów wiosennych i letnich, zwłaszcza podczas kwilnienia „ginęły; nie mniejszą klęskę ściągnęły cudzoziemskie fałszywe pićniądze, których zagęściło się takie mnóstwo w koronie, iż odróżnić od prawdziwych było niepodobieństwem i s tego powodu przyjmować tych pićniędzy nie chciano.198
Примечания
183 Długosz ks. 12, str. 696, czas przyjazdu Świdrygiełły do rakowa naznacza na dzień 13 sierpnia 1437 r.
184 Długosz Ls. 12, str. 696 pisze, Że ten zjazd zwołany był o Sieradzia na dzień 7 października 1437 r.
185 Zygmunt ostrzeżony przez lekarzów o blizkim; nieuchronym zgonie, chciał umrzćć jak cesarz, rozkazał wdziać na siebie
. "ł.: « r:. nat cesarski; otoczony wszystkiémi znakami najwyższej dostojności, zasiadł na tronie i spokojnie oczekiwał ostatniéj godziny. Zgasł jak lampa, w której oliwy zabrakło, mówi współczesny Fugger, dnia 9 grudnia 1437 roku, Ob. Aschbacha t. 4, str. 396.
186 Pierwszego dnia 1438 r. Ob. Katona t. 12, str. 828.
187 Wybór nastąpił w tymże roku d, 18 marca. Ob, tamie, str, 838,
188 Według Długosza ks, 12, str. 700, na dzień 7 maja.
189 Długosz tamże, pisze, że wysłany był do Litwy Przedbor - Koniecpola kasztelan rozpierski.
: (1) Katona t. 12, str. 845 z Bartoszka, (który opisał spólczesne sobie dzieje od r. 1419 do 1443 w barbarzyńskiéj łacinie, ob. jego kronikę w Gelasiusa Dobnera Monumeta historica Bohaemiae. Praga 1764 do 86, sześć tomów w ćwiartce; w L. I, str. 200) utrzymuje: że wybor Alberta na króla czeskiego, odbył się 22 maja 1129 koronacja zaś miała miejsce w niedzielę, w sam dzień śś. Piotra i Pawła, 29 czerwca; że w dziesięć dni po koronacji, Polacy do Czech wtargnęli.
190 Katona t. 12, sw. 846 z Bartoszka, naznacza dzień wyrne cry ym > SEE... zenia w pole Alberta w dniu 3 sierpnia.
191 Zaledwo król Władysław wszedł w granice szląskie, natychmiast książęta opolscy Bernard, Jan i Mikołaj, tudzież Bolesław głogowski, zawarli z nim następną umowę: + W imie Pańskie stań się 3 na wieczną rzeczy pamięć: My Bernard, Jan i Mikołaj z Bożej łaski książęta i panowie opolscy i t, d. oznajmujemy brzinieniem niniejszego wszem w obec, komu o tem wiedzieć należy, teraźmejszego i przyszłego wieku ludziom: iż pragnąc powody i podniety rozterków, krzywd, niezgód i klęsk między nami, księstwami, państwami i poddanymi naszymi z jednej, a najjaśniejszytni książętami a panami Władysławem z Bożej łaski królem polskim i t. d., koroną i królestwem jego polskiém, tudzież s Kazimierzem obranym krółem czeskim, bratem jego rodzonym i poddanymi jego z drugiej strony, w jakikolwiek sposób dotychczas wzniecone, wynikłe i objawione znieść i zupełnie przytłumić, tudzież zamierzając pojednaniem i zgodą wieczystą, do należytego stanu, wzajemnej miłości doprowadzić, po dojrzałem rzeczy roztrząśnieniu, przyszliśmy do zawarcia następnego pokojn i zgody wiecznie trwać mającej, s przerzeczonymi panami!, to jest: królem polskim, jego koroną i królestwem, oraz s Kazimierzem obranym królem czeskim i wszystkimi ich poddanymi, jak to niżej wypisane warunki obejmują. Naprzód: Stanowimy, że wszystkie różnice, zatargi i krzywdy między nami księstwami i poddanymi naszyni, a przerzeczonymi panami królem polkim, koroną i królestwem jego polskiém, oraz jego poddanymi, v jakikolwiek sposób z obustron wyrządzone, nazawsze zapomniae i zupełnie umorzone być powinny. Powtóre: Ponieważ baronovie, rycerstwo, szlachta, miasta i cały naród czeski, prawnie obrali siążęcia Kazimierza na króla czeskiego, przeto i my nie uwiedzei żadnym błędem, ale po dojrzałym nanyśle i opierając się na daniu wiernych rad naszych, na tegoż książęcia a pana Kazimicza obranego, chęć, zgodę i przyzwolenie nasze podobnież oświadzyliśmy i niniejszem oświadczamy, podług woli i wyborn rzeczyiście względem niego objawionych, przez rzeczonych panów króletwa czeskiego; skoro zaś za Bozkiém miłosierdziem książe Kaziierz obrany na królestwo czeskie, święlą koroną tegoż królestwa ostanie uwieńczony, natenczas przyrzekamy słowem naszem książęém; pod czcią i wiarą, uchylając wszelkie wyszukane środki, łożyć mu czynem i rzeczą należny hołd wierności, według swoód i praw naszych książęcych, to jednak wyraźnie zastrzegając,, rzeczony książe Kazimierz obrany na królestwo czeskie, nie bęzie mógł nas zniewalać nad prawa i swobody nasze książęce, do adnych posłng tyczących się korony królestwa czeskiego, lecz nas rzy wyżej wspomnianych prawach i swobodach naszych zachowa. oirzecie: Wszystkim posłom rzeczonych najjaśniejszych Władyawa króla, jego korony i królestwa, oraz Kazimierza obranego a królestwo czeskie i wojskom ich dokądkolwiek ciągnącym i do rajów swoich wracającym, ile razy tego potrzeba będzie, bezecznego przechodu przez księstwa, zamki, twierdze j ziemie nae dawać i dozwałać wiernie będziemy. Poczwarie: Przyrzekamy niejszóm, Że nikomu zgoła przeciwko rzeczonym panom Władyawowi królowi, koronie i królestwu jego, przeciwko Kazimierzoi obranemu na króla czeskiego, ani przeciwko ich poddanym, omocy, rady, lub sprzyjania, ani sami osobiście, ani przez napraione osoby, jawnie lub skrycie udzielać nie mamy. Popiąte: Żanych fałszywych pieniędzy na wzór monety przerzeczonego pana ana Władysława króla w księstwach i państwach naszych wybijać, [ub nią na targach miast, miasteczek i wsi księstw naszych kupczyć nie dozwolimy, i owszem bez zdrady i podstępu, według największej możności naszej, przewozić jój przez państwa nasze zabronimy, Aby zaś niezachwiana miłość i przywiązanie między nami i rzeczonymi panami Władysławem królem i Kazimierzem obranym, tudzież między państwami naszémi trwać mogły, i aby ta szczęsliwa zgoda i jedność braterska na wicki nie nadwerężona utrzymała się, to wszystko co wyżej wyrażono wykonać, wiernie i statecznie zachować i spełnić obiecujemy i chcemy bez zdrady, podstępu i jakichkolwiek wyszukanych środków, pod wiarą i czcią naszą. Na większą trwałość wszystkiego co poprzedza, oraz na świadectwo, pieczęci nasze książęce do niniejszego pisma zostały przywieszone. Działo się i dan na polu pod Surzelcami, w poniedziałek po św. Franciszku (6 października) roku Pańskiego 1438. Dogiel Kodex dypłom. t. 4, str. 8. z autentyku, przy którym znajdowały się trzy pieczęci. We dwanaście dni późniéj Wacław książe opawski i raciborski, podobnąż co do slowa umowę, zawarł s królem Włady» sławem i bratem jego Kazimierzem w Raciborzu, w sóbolę; w sam dzień św. Łukasza Ewangielisty (18 października). Ob. Sommersberga Scriptores rerum Silesiacarum t. 1, str. 1010, Łukasz Gołębiowski w Dziejach Polski za Władysława Jagiełły it. d. w t. 2, str 65; przytacza z sammarjusza Archiwum koconnego treść umowy króla Władysława ze szlachtą księstwa brzegskiego, która uznaje wybór Kazimierza na tron czeski i przyrzeka wnet po koronacji przysięgę wykonać, chociażby księżna brzegska i jéj córki (Elżbieta córka Fryderyka I. margr. brandcburgskiego, Magdalena później Mikołaja książęcia opolskiego i Jadwiga późniéj Jana książęcia brzegskiego małżonki) tój umowy dochować nie chciały, oraz, że wolnej przeprawy wojskom królewskim przez rzekę Odrę dozwoli. Dan d. 28 października r. 1438.
192 Długosz ks, 12, str. 706 pisze, że tb zaszło około zielom ych świątek, które przypadały w tym 1438 roku dnia I czerwca
193 Długosz tamże mówi, że pierwsze szeregi ujrzawszy, iż w bagnie grzęzną, ostrzegały następne wołając: zasię” zasię! lecz te niezrozumia wszy znaczenia tych słów, nagle pierzchnęły. Mię pzy polestycm wylicza Długosz Skarbka z Góry, Mikołaja Gizę i ana Koło. Miał Długosz lat przeszło 23, kied i;
i z. bitwa zeszła.: 1 Mot 16 Weszzędiwa
194 Ob. Katona t. 12, str. 853. Hammera t, I, str. 343, Suł. tan nie zuajdował się osobiście na téj wyprawie, r
195 Eugienjusz IV. w d. 13 stycznia 1438 w Bononji, mianował nuncjuszem stolicy apostolskiej, przy Albercie królu rzymskim, węgierskim i czeskim Jana biskupa w Segni, mieście leżącem w państwie papiezkiém. (Ob. Odorika Raynalda hist, eccles. t. 28, str. 281). Dnia 30 marca tegoż roku poruczył mu s Ferrary, aby dołożył starania skojarzyć pokój między królami Albertem i Władysławem; we trzy miesięcy później, papież następnym listem zachęcał strony do zgody: „Najjaśniejszemu Albertowi rzymskiemu, węgierskiemu i czeskiemu królowi pozdrowienie: Gdy nam doniesiono, że najmilszy syn nasz krół polski Władysław, powziął zamiar wyprawić prze< ciw tobie do królestwa czeskiego pewne siły zbrojne, dotkliwie to nas obeszło, już to s powodu niezliczonych klęsk mogących runąć na te kraje, a według wszelkiego podobieństwa ina wiele ościennych, już to przez wzgląd na twoję królewską osobę, której życzymy wszelkiego powodzeuia, oraz bezpiecznego, spokojnego i niezachwianego panowania. Pragnąc przeto wcześnie zapobiedz tym nieszczęściom, posyłamy rączego gońca do króla polskiego z listem » którego odpis przy niniejszem jest załączony; nadto, jak s tegoż listu postrzeżeszy za kilka dni wyprawimy uroczyste poselstwo, tym końcem, aby z największą usilnością tegoż króla od wszelkich kroków nieprzyjacielskich przeciw tobie, królestwu twojemu czeskiemu i innym państwom twoim odprowadzić; nie omieszkamy też najmocniej zalecić rzeczonemu poselstwu, użyć wszelkich środków do zapewnienia tobie, jak słuszność wymaga, spokojnej posiadłości tej korony. Jeśli zaś jakie zatargi lub niezgody zachodzą między tobą a królem polskim, aby je uśmierzyć i wzajemną między wami obudwóma miłość i przyjaźń odnowić, ze wszelką pilnością usiłowało, do czego i wasza królewska dostojność nie omieszka dołożyć troskliwego starania, iżby pokój między wami 'mógł wszystkim wiernym podobnyż pokój zapewnić, i aby siły nieprzyjaciół imienia Chrystusowego, za waszą zgodą, czego pragniemy, mogły być pokonane. Dan w Ferrarze d. 10 lipca 1438, Ob. tamie str 232.
Nim wszakże zapowiedziane poselstwo do króla Władysława zdążyło, wojska polskie do Czech wiargnęły, a nastepnie i sam król Szląsk najechał; skłoniony jednak przez papieża, pełnomocników swoich do Wrocławia wyprawić postanowił, dokąd i król Albert d. 18 listopada 1438 roku przybył; znajdowali się w jego orszaku Jan biskup segnijski nuncjusz i Rodrig biskup Burgos, rodem Iliszpan, urodzony z ojca lzraelity, który po nawróceniu swojem do wiary chrześcijańskiej, był podobnież biskupem w tómże samem mieście. Przepisywacz Długosza dopuścił się wyraźnego błędu. (ks, 12 str. 711) wymieniwszy bowiem Jana hiskupa, powinien był dodać Segni, miejsce którego był pasterzem, a wnet położyć właściwe imie biskupa Burgos t. j. Rodrig, ale po wyrazach Joannem Episcopum, natychmiast pisał dalej Burgensem, nie objaśniwszy nawet, że ten ostatni był posłem od soboru hazylejskiego. Wiadomo, Żey zjazd wrocławski zwaśnionych stron do pokoju nie doprowadził, Wincenty Kot arcybiskup gnieźnieński i jego towarzysze z lekceważenmem przyjęci, bo nawet duchowieństwo katedralne metropolity swojego nie powitało i nikt przeciwko nim nie wyjechał, Szlązacy bowiem ciężko byli zażaleni za świeże spustoszenie swojego kraju. Posłowie polscy nie nie sprawiwszy, dnia 24 stycznia 1439 Wrocław opuścili. Ob. Sommersberga Scriptores rerum Silesiacarum t, 4, str. 78 it. 2, str. 322. Wnet za nimi udał się Jan biskup segnijski i usilną pracą wymógł umowę, któréj główniejsze warunki zastrzegały, rozejm między stronami do d. 24 czerwca 1439 roku; w ciągu zaś tego czasu zjazd dla układów o pokój wieczysty, i zachowanie w uczciwości jeńców w ostatniej wojnie z obu stron wziętych. Umowa ta podpisana została w Namysłowie dnia 10 luiego 1439 roku, Fryderyk Wilhelm Sommersberg posiadał jej odpis
p.
196 Dnia 5 maja r. 1439, Ob. Sommersberga t. 1, str. 78.
w rękopiśmiennym zbiorze dyplomatów polskich, który z wielką zkodą dla dziejów naszych, niewiadomo gdzie się teraz znajduje, erzy Pray używał tego zbioru i przywodzi treść umowy namysłowkiéj w dziele Annales Regum Hungariae w tomie 2, na str. 330.
197 Barbara jeszcze w ostatnich chwilach życia męża, myślała > nowe małżeństwie x Władysławem Jagiellończykiem królew pol kim. "Tym końcem nsiłowała pozbawić korony czeskiej zięcia swoego Alberta. Ujrzawszy się zawiedzioną, z obawy zemsty Alberti, o Polski uciekła; stany więc węgierskie, zebrane na sejm w Budzie 1439, na dniu 29 maja, ogłosiły ją za zdrajczynię kraju, oddaliły d posiadania dóbr w Węgrzech i wszystkie jej posiadłości oddały a własność królowej Elżbićcie. Ob. Pray Annales Regum Hung. 2, str. 336.
198 Porówn. Bandtkiego Każ. Wład Numismatyka krajowa str. 19.