Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Книга четвёртая. Часть 1 из 3: оригинал

Книга четвёртая. Часть 1 из 3. С. 1-47. Польский текст издания 1847 года.

Księga czwarta

Zawarłszy pomyślnie pokój, król Władysław nazajutrz od jeziora Melno, od którego ugoda melneńskiéj wzięła nazwanie, ruszywszy obóz, najprostszą drogą do królestwa dążąc, naprzód do miasta Brodnicy, potém nad rzekę Drwęcę przybył1 i na siedmiu mostach, przeprawiwszy się spokojnie na saméj granicy mazowieckiéj, bratu Witołdowi i innym panom koronnym, którzy tak świetnie i królowi i krajowi téj wojny dopomagali, dzięki złożył, chorągwie wojskowe zwinąć i wojsko rozpuścić nakazał. Sam przebywszy Wisłę, uiszczając się ze ślubu uczynionego podczas téj wojny, pojechał do Poznania dla uczczenia Ciała Pańskiego, gdzie dni kilka modlitwie poświęciwszy, wrócił do Wiskitek w Mazowszu i tam polując na tury, nieco zabawił, późniéj udał się do klasztoru na Łyséj górze, dla uwielbienia drzewa krzyża Zbawicielowego, wywiązując się z drugiego podobnegoż ślubu,2 nakoniec przez Opatów, gdzie królowa drogę mu zajechała, na dzień ś. Marcina turońskiego w Niepołomicach stanął. Wnet wezwawszy do siebie urzędników koronnych, odbył z nimi sejm o przedmiotach głównych i o stanie całego królestwa. Mistrz albowiem zakonu pruskiego i krzyżacy, podżegani przez cesarza Zygmunta warunków pokoju, świeżo nad jeziorem Melnem przyjętych, w czasie zakréślonym nie spełnili; gdyż i zamku nieszawskiego, co wyraźnie w układach zastrzeżono, nie znieśli, i piéniędzy przyrzeczonych królowi nie opłacili. Uchwalono więc jednomyślnie, aby panowie koronni, polscy i węgierscy, zjechawszy się u wsi Lubicza na Śpiżu, położyli koniec poróżnieniu między królami swoimi, oraz skojarzyli ich wzajemną życzliwością i przymierzem, do czego i panowie węgierscy, którzy te niesnaski królów poczytywali za szkodliwe, najchętniéj się przychylili. Uprzedziwszy przeto siebie wzajemnie przez gońców, panowie obiedwóch koron zjechali się u wsi Lubicza,3 gdzie na licznych i rozmaitych, lecz płonnych namowach kilka dni strawiono, gdyż nie było nadziei nic stałego ani trwałego sprawić, bez obecności obudwóch królów, złożono więc inny zjazd w Czorsztynie nad rzeką Dunajcem, na granicy królestwa polskiego, o środopościu, na który królowie przybyć mieli.

Tymczasem Władysław Jagiełło z sejmu niepołomickiego udał się do Litwy, gdzie wśród zabaw myśliwskich na żubry i inną zwierzynę, w którą te strony tak obfitują, zimę spędził; wszakże za radą panów koronnych do królestwa wrócił4 i piérwszy na czas i miejsce zjazdowi naznaczone przybył; niedługo potém i Zygmunt król rzymski i węgierski w Szramowicach, wiosce blizkiéj od Czorsztyna stanął. W tém miejscu, za zbliżeniem się obudwóch królów, za usilném staraniem panów obiedwóch koron, s powszechną wszystkich radością nastąpiło obustronne pojednanie, które podaniem rąk i wzajemnémi uściskami królowie stwierdzili.5 Stamtąd udano się do niedalekiego miasła węgierskiego Kesmarku, gdzie się liczny zjazd odbył; na którym w. mistrzowi zakonu pruskiego, tudzież krzyżakom, przez posłów na tym zjezdzie obecnym, rozkazano: umowę i pokój u jeziora Melna zawarte, powagą Zygmunta cesarza stwierdzone, we wszystkich szczegółach wiernie zachować, do ŹZmudzi i Źmudzinów żadnego prawa sobie nie rościć, w niczóm na przyszłość królów polskich iwielkich książąt litewskich nie obrażać i owszem zawsze z największą czcią szanować. Skoro posłowie krzyżaccy to postanowienie cesarskie odebrali, natychmiast król Władysław przez gońca swojego listem do Pragi posłanym, Zygmunta Korybula z wojskiem s Czech odwołał. Załatwiwszy w ten sposób rzeczy W Kesmarku, cesarz Zygmunt odprowadził Władysława aż do Lubowli miasta polskiego, gdzie święta wielkanocne odbył.6 Władysław tak poleżnego książęcia, gościnnie i okazale w królestwie swojem podejmował, dworzan (też jego i wysokich urzędników koronnych żywnością i rzeczami potrzebnémi opalrywał.

Z wielką oziębłością przyjęty był Frydryk starszy margrabia brandeburgski, który przybył7 w zamiarze usprawiedliwienia się przed królem Władysławem, iż przyrzeczonych posiłków na wojnę pruską nie dostarczył, dając za powód wojne czeska z ZyY, JĄ + Ć [u gmuniem cesarzem, którego obrazić nie śmiał. Ta płochość i niedochowanie danego uroczyście słowa, tak dalece Władysława rozgniewały, iż syna Frydryka, którego Jako przyszłego dziedzica korony, zaręczywszy z nim jedyną córkę swoję, na własnym dworze wychowywał, o mało. że mu nie odesłał i ukladów małżeńskich nie zerwał. Wszakże Zygmunt późniéj króla ułagodził i dla margrabi przejednał.

Gdy królowie z Lubowli każdy w swą stronę odjechał, (1) krzyżacy zamek nieszawski znieśli i inne warunki w układzie melneńskim zastrzeżone i wyraźnie wymienione spółnili. Zawarlo podobnież przymierze z Aleksandrem Witołdem, podczas zjazdu wśród lata odbytego pod Wicloną, zamkiem leżącym nad rzeką Niemnem na granicy Prus i Źmudzi.8

Znajdowali się na tym zjeździe Aleksander Witołd i Paweł IRussdorf wielki mistrz zakonu s przedniejszymi komturami; wyprawił nań także król Władysław posłów swoich: Zbigniewa Oleśnickiego, świcżo obranego biskupa krakowskiego, Sędziwoja Ostroroga wojewodę i Dobrogosta kasztelana poznańskich, nadto podkancierzego koronnego z rodu Ciołków. Wówczas granice Zmudzi i Sudawji kopcami i znakami oddzielono, nadto układy o pokój nad jeziorem pruskiém Melnem zawarte, za spólną zgodą wzmocniono i utwierdzono.

S tego zjazdu litewskiego, Zbigniew Oleśnieki s towarzyszami swoimi do Samborza, do króla Władysława powrócił Z woli królewskiéj, po przeniecsieniu Wojciecha Jastrzębca, mimo wymawianie się jego i opór na arcybiskupstwo gnieźnieńskie, Zhigniew biskupstwo krakowskie osiągnął. Albowiem Mikołaj, klóry ze szlachetnego szczepu Trąbów ród swój prowadził, mało co przedlóm, podczas pićrwszego zjazdu na Śpiżu, po dwónasto-letniém rządzie kościołem gnieźnieńskim, rozstał się s tym światem. Wiadomo wszystkim, jak sławne imie zjednał był sobie na soborze konstancjeńskim między obcémi narodami, tak dalece, iż niektórzy chcieli go na stolicę papiezką wynieść, lakiémi cnotami mąż ten jaśniał! Na tymże soborze, prymasowską godnością kościoł swój zaszczycił; powróciwszy, mansjonarzów w nim ustanowił i dziesięcinami stołu swojego uposażył. Kollegialę Najświętszéj Panny z Rudy do Wielunia, miasta nierównie ludniejszego, przeniósł. Zwłoki jego ze Śpiża do Gniezna sprowadzono i pochowano blizko grobu s. Wojciecha.9

Król Władysław Jagiełło powróciwszy z Rusi, odbył sejm walny w mieście Warcie, na którym nastąpiło przejrzenie praw królestwa. Dodano niektóre praWa do ustaw Kazimierza, wiele też wykreślono lub odmieniono; prawo, -które pozwalało posiadłości i dobra zmarłego męża jego wdowie trzymać dożywociem, uchylono, postanowiono zaś, aby przestawały na wianie i przywianku.10

Około tego czasu Zygmunt Korybut z Czech do króla powrócił, i prosił o danie sobie ziemi dobrzyń.

skiéj w. dzierżawę dożywotnią pod imieniem wielkorządztwa, czego gdy nie otrzymał, gdyż panowie koronni nie zgadzali się na to uszczuplenie królestwa, Korybut rozgniewany na króla i panów, nowemi zamachami spokojność kraju zawichrzyć zamierzał. Lecz miotania. się:jego były bezsilne; pogardę więc tylko powszechną: na siebie ściągnął.11

Cesarz Zygmunt sądził, że za odwołaniem z Czech wojska witełdowego; Czesi upadłszy na sercu powrócą do posłuszeństwa, aloli stało się przeciwnie, bo ni tylko władzy jego uledz nie chcieli, lecz ośmielili si wystąpić zbrojnie za granicę własnego kraju 1 Zy gmunta do boju wyzywać. Sciśnięty tóm niebezpie czeństwem cesarz, Morawy, po większéj części zara zą odszczepieństwa czeskiego objęte, darował Alber łowi książęciu austrjackiemu zięciowi swojemu. Lec to działo się zewnątrz kraju.12

W Polsce, Władysław JagicHło za powrotem swo im do Niepołomic (2?) wyznaczył posłów do wszystkie! królów i książąt chrześcijańskich dla zaproszenia icl do Krakowa na koronacją królowej Zofji; dołożył te wszelkiego starania, aby na zjazd tylu książąt żyw ność i inne niezbędne potrzeby do miasta sprowadzić dla opatrywania ich zwyczajem krajowym, z hojn: szczodrobliwością, bez żadnej zapłaty. Sam udał si do Litwy na zwykłe łowy, dla zapasów zwierzyny któréj tam dziwna obfitość i rozmaitość. W Litwi: zimował i zajęty był polowaniem Żubrów, turów, łosi jeleni i innej szłachetniejszéj. zwierzyny, którą tylk Sarmacja wydaje. Tapicż będąc również zaproszo nym na koronacją królowej Zofji, wyprawił w po selstwie, dla tego jedynie, aby przy tym obrzędzi: byli obecnymi, Brandę kardynała biskupa placentyń13 skiego i Juljana de Cesarinis wówczas audylora kamery apostolskiej. Z liczby królów najpićrwszy przybył, przez Wielko-polskę i Poznań, W dniu naznaczonym, to jest 12 lutego14 Eryk król duński;15 potém inni rozmaitych krajów i narodów książęta, panowie lub posłowie królów, w świetnym i licznym orszaku do Krakowa wjechali. Zygmunt Cesarz rzymski, krół węgierski i czeski z małżonką swoją Barbarą ostatni zdążył, lecz stanąwszy na granicy królestwa» we wsi Szramowicach, lękając się pod pozorem uroczystych zabaw, zasadzek na swoję osobę, oświadezył: że nie inaczej do stolicy wjedzie, jak na twierdzy niezłomnego zaręczenia, i po przysłaniu sobie na zakładników, kilku s pićrwszych panów królestwa. Eryk król duński chciał dobrowolnie być rękojemcą wiary i cnoty króla polskiego, a więe z dwóma posłami, Zbigniewem biskupem krakowskim i Zbigniewem z Brzezia marszałkiem koronnym, przeznaczonymi na zakładników, do Zygmunta pojechał.16 Swoją obcenością i otwartą zapowiedzią, iż przybył jako zakładnik, tyle Zygmuntowi serca dodał, iż poniechawszy Jawuego zaręczenia i zakładników, przejechał granice Polski, i przez Nowy-larg, w Myślenicach, o czlóry mile od Krakowa stanął,17 gdzie król Władysław w otwartém połu droge mu zabiegł,18 radośnie i z wielką wdzięcznością Jak gościa przyjął, i do stolicy polskiéj prowadził. Po caléj drodze wyjeźdźali przeciw niemu witając posłowie rozmailtych narodów i krajów, w ich liczbie znajdował się i Zygmunt korybul synowiec królewski z 500 jezdnymi. Królowa Zofja na górze lasolyńskiéj, szeroko kobiercami usłanéj, cesarza przyjęła, i wziąwszy cesarzowę Barbarę do złocistego rydwanu, do Krakowa przywiozła. Tak ogromne i świetne było mnóstwo wjeżdzających do Krakowa, iż równało się znacznemu wojsku, przepychem zaś swoim mile oczy patrzących nęciło. Rrólowie na zamek wjechali, gdzie ich w najozdobniejszych komnatach umieszczono. Nazajutrz, jako w dniu przeznaczonym na obrząd koronacji, gdy wszyscy zgromadzili się do głównego kościoła, areybiskup WYojcieeli Jastrzębiec, królowę Zofją, wszystko podług ustanowionych świętych obrzędów należycie uskuleczniwszy i ramiona namaściwszy, królewską koroną uwieńczył, w obecności kardynała Branda19 legata apostolskiego, tudzież wielu książąt niemieckich i szląskich, między którymi odznaczał się Ludwik bawarski. brat rodzony królowej francuzkiéj,20 przybyły na odgłos tak świetnego zjazdu. Powróciwszy poźniéj do domu, zamożność i potęgę króla i korony polskiéj pod niebo wynosił. Po odbyciu obrzędu, udano się $ kościoła na wesołe uczty, które ożywione rycersliićimi 'gonitwami i pląsami dziewie, kilka dni i nocy trwały. Dnia 10 marca przypadającego w piątek, sławny rycerz Zawisza z Garbowa, zwany Czarnym, zaprosił królów i książąt, tudzież posłów różnych dworów na obiad, do domu własnego na ulicy święto-Jańskiéj; gdzie przyjąwszy najświetniéj i najokazaléj, bogatémi upominkami tak zacnych gości obdarzył. Po téj uczcie wrócono na zamek, (am jeszcze przez dni kilka ciągnęły się zabawy z wielkiém wszystkich zadowoleniem. Przeplatały je rady tajemne królów, na których cesarz obmyślał wylorzenienie odszczepieństwa i zniewolenie Czechów do uległości, starał się też, aby Władysław córkę swoję Jadwigę, która młodemu margrabi Frydrykowi zaręczona była, oddał w małżeństwo za Bogusława książęcia, słupskiego siostrzana Eryka króla duńskiego; co jeśliby nastąpiło, Bogusław oświadczał wiecznémi czasy z ziemią pomorsk: być hołdownikiem korony polskiéj. Pićrwsze żądanie Zygmunta, o ściganiu wojną odszczepieńców czeskich nie było trudne, i Władysław przyrzekł cesarżowi ni tę wojnę 5,000 kiryśników, gdyż i sam potępiał blę dy Czechów. Na odmianę ułożonego małżeństwa swó córki nie przystał, margrabia bowiem miał już jeg słowo, Którego łamać nie dozwalała mu królewski: dostojność. Nie dali się łatwo odstręczyć królowie i gdy w ponawianych prośbach coraz nalarczywiéj na legają, Jagiełło rozstrzygnienie lój rzeczy, pornczy Aleksandrowi-Witołdowi, u którego młody margrahi był na wychowaniu, i zapewinił, że jeśli wielki książ litewski przychyli się do ich życzeń, opierać się ju im nie będzie; tym końcem nawet do Witołda Z gniewa biskupa krakowskiego, Jana Szafrańca kan elerza koronnego i Zbigniewa z Brzezia marszałk wyprawić przyrzekał, s którymi i oni własnych po słów w téj sprawie do Litwy wyprawić moga.

Tymczasem królowie zabawiwszy 45 dni w Kra kowie u przyjaciela i sprzymierzeńca, odjechali d Węgier hojnie obdarzeni. HRról polski przeprowa dzał ich aż do Sandecza, Eryk duński przez Węgr udał się do Jerozolimy, końcem wykonania ślubu Władysław wróciwszy do Krakowa wnet począł zgra madzać i urządzać jazdę, przyrzeczoną Zygmunia wi, tudzież upatrywać dowódzey, któryby ją na nie przyjaciela prowadził. Padl wybór na Piotra Niedz wiedzkiego, w dzielności i w wojenném rzemieśle dc świadczonego rycerza, jego więc helmanem tego wojska. mianował.21

Co tak urządziwszy opuścił Kraków i udał się do Wiślicy,22 dokąd przybyli posłowie czescy, ci domyślając się istotnego. rzeczy obrotu, że Zygmunt Władoch mna ofedina cwato nrzoniaonia ciąrali c ła Około tego czasu wysłańcy królewscy, według zaszłego układu w Krakowie, przybyli do Wilna23 do Aleksandra-Witołda. Po przełożeniu poruczeń swoich, dołączyli prośby, aby na nowe małżeństwo przyzwolił. Witołd kilka dni ich zatrzymawszy, dhigo rozmyślał, co mu wlóéj mierze przedsięwziąść należało, nakonice, posłów cesarskiego i duńskiego s tém odprawił, że przez własnych swoich Zygmuntowi i Erykowi odpowić; do króla zaś Władysława tajemnie wskazał, iż nie zdawało mu się pierwszych układów małżeńskich rozrywać, Że margrabia brandeburgski miał uroczyste zaręczenie, którego nie godziło się gwałcić. Dopomogły najwięcej ku temu wyborne przymioty i litość nad młodzieńcem Frydrykiem, który obecnie bawił przy Witołdzie, pomogły i przyczynne za nim do Władysława i Witołda listy papieża, który świadcząc, iż dom margrabiów brandeburgskich pochodził od Kolumnów rzymskich, s których i sam papież ród swój prowadził, młodego margrabię, jak krewnego, usilnie polecał i najmocniéj za nim przemawiał.24

Gdy posłowie królewscy te drogi odbywali, cesarz zebrawszy wojsko, wzmocniwszy je posiłkami duńskiémi i portugalskiémi, albowiem infant Piotr, brat króla portugałskiego25 przyjechał był w tym czasie do Zygmunta, Luntenburg miasto morawskie obległ. "Trzy miesiące trwało to oblężenie, aż: dopóki: Prokop kapłan, zaraźliwą chorobą odszczepieństwa przesiękły, lecz skądinąd mąż dzielny i wojną tchnący, zebrawszy waleczny oddział, mimo opór oblegających, żywnością miasta nie zasilił i oblężenia hezskuteczném nie uczynił. Dalej, ufny w pomoc Prażan wódz Żyżka obegnał Ostrog, miasto będące we władzy książęcia miśnieńskiego, który chcąc mu dać odsiecz, nie wahał się w otwartóm polu z Żyżką wysiąpić do boju, lecz zwyciężony, straciwszy 9,000 żołnierza i wszystkie ciężary, musiał uciekać, Ostrog zdobyty i w perzynę obrócony. "To zwycięzlwo jeszcze bardziéj ozuchwaliło Żyżkę i rozjątrzyło przeciwko szlachcie; na miasta też ciężkie podatki nakładał i otwarcie po tyrańsku rządzić począł. Prażanie pragnąc skruszyć jarzmo, wezwawszy na pomoc szłachtę, wojsko przeciwko niemu wyprowadzili; lecz on postrzegłszy przemagające siły, cofnął się w góry, i w wąwozach bitwę stoczywszy, 5,000 Prażan trupem położył, resztę rozproszył. Bez najmniejszéj zwłoli Kutno od Prażan odbudowane, powtórnie zdobył i podpalił; tóm powodzeniem uniesiony, natychmiast z wojskiem na Pragę ciągnie i zblizka to miasto trwożyć i oblegać poczyna. I w oblężonej stolicy i w obozie wodza Zyżki było wiełu, którzy boleli nad wewnętrzném zawichrzeniem królestwa, ei Prażan, owi Żyżke oskarżali, jako pochodnią wszelkich nieszczęść, tak, że w obozie wojsko chyliło się do buntu wołając: „, Niegodziwa jest, nękać orężem miasto będące stolicą królestwa i nieróżniące się wyznaniem, wkrólce potęga czeska runie, jeżeli niczgoda górę weźmie. Przerażony tóm szemraniam Zyżka w ten sposób przemówił do wzburzonego thmu: „Z boleścią serca słucham waszych zarzutów. Ja, który narażając się na największe niebezpieczeństwa, was ocaliłem, który dla was obojga oczu postradałem, który was zawsze do zwycicęztw wiodłem! Alec ani trudy nie są dla mnie ciężkie, ani ślepota dotkliwą; to najbołeśniejsza, że dla niezgód waszych, spólnéj sprawie należycie zaradzić nie mogę. Nie mojéj ale waszéj krwi Prażanie pragną, nie moich ale waszych rąk się lękają, na mnie stawiąc sidła, czyhają na wasze dusze. Jeźli zwyciężyć chcecie, zdobądźcie Pragę, wytępcie buntowniczych mieszczan, wszakże, abyście mnie oskarżać nie mogli, zoslawuję wam zupełną wolność i pokoju, byleście usidlić się nie dali, i wojny. W obó. dwu razach liczcie na moję pomoc. Co usłyszawszy wojsko, myśl zmienia i wojny pragnie, która aby do ostatecznej zguby sławnego miasta nie przywiodła, Jan od miejsca urodzenia zwany Rokiczana, nizkiego gniazda, ubogich rodziców, ale umysłu przebiegłego i zręcznéj wymowy, uczeń niegdyś arcy-odszczepieńca Jalobella _udawszy się za pozwoleniem Prażan do obo2 gee. /4) gf. nace Z26 dniczył im we wszystkich wojnach, zapowiadając, że na sam odgłos tego bębna, nieprzyjaciele przed nimi pierzchać będą. (!) Skoro Zyżka, którego Taboryci w poczet świętych policzyli, i coroczne nabożeństwo na jego pamiątkę odbywali, życie zakończył, ciężka żałoba wojsko opanowała; jedna część wybrała wodzem Prokopa, druga mianowała kilka osób, między którymi Prokop młódszy, miany hył za przedniejszego. Uchwalono, aby rada wspólna kierowała wojną; siebie sierotami nazwali, a lubo w niektórych rzeczach byli z sobą niezgodni, skoro zewnętrzne Jakie niebczpieczeństwo zagroziło, wnet spólnómi siłami na nieprzyjaciela ciągnęli, oglądali się też na pomoc obcą. Gdy przeto za powrotem posłów swoich postrzegli, że ich Władysław Jagicłło odrzuca, wnet z Zygmuntem Korybutem, o którym wiedzieli, że królestwa czeskiego praguie, którego dzielności i w rządzie i w boju doświadczyli, przez tajemnych gońców znosić się poczynają, wzywając, aby z wojskiem do nich powrócił, oraz przyrzekając, że go s książęcia królem uczynią. Ujęty tą obietnicą, z zebranym naprędce, jakisię zdarzył, żołnićrzem, mimo wiedzę króla Władysława, nie pożegnawszy go nawet, bo mu nie dowierzał a sam korony pragnął, do Czech pociągnął. Gdy go atoli z mniejszém, nad nadzieję, wojskiem przybywającego ujrzeli s każdym dniem przychodził u nich w większe lekceważenie, ho i len stek ludzi, co za nim s Polski wyszedł, wezwany do powrolu groźnym króla swojego rozkazem, powali rozchodzić się począł.. Korybut przecięż trwał w swoim zamiarze; dla podobania się odszczepieńcom, bałamulne ich blędy 'póchwalał, pod dwiema postaciami kommunikował; czém dał powód, że Władysława przed papieżem i obcymi królami posądzano i zniesławiano, jakoby Korybnt za jego zezwoleniem wpadł w tę świętokradzką i niegodziwą zbrodnię odszczepieństwa, tak dalece, że ledwie przez osobne poselstwo wyprawione do stolicy apostolskiéj, z wielką trudnością usprawiedliwił się z zarzułów swoich przeciwników, i rychléj niż zamierzał, zmuszony był wysłać do cesarza Zygmunila na Morawy te 5,000 jazdy, które był mu winien w moc przymierza. Hufce polskie przechodząc przez Oświecim, Raciborz, Opawe, Karnów i inne miejsca zagęszczone nieprzyjaciółmi, szezęśliwie pod Ołomuńcem stancły, i złączyły się z Alhertem książęciem ausijrackim zieciem cesarza Zygmunta, pod którego dowództwem wojna s Czechami toezyć się miała. AlberL niedowierzając Polakom s poWodu Korybuta, który u Czechów przebywał, lub raczéj dla tego, że mury takiego mnóstwa jazdy obJać nie mogły, oraz lękając się Kłótni swoich Żołnić. rzy z ludźmi różnego języka, nie pozwolił im wejść do miasta. Polacy zatoczywszy obóz w otwarlém polu, obawiając się, aby tak opuszczeni, nie zginęli od przemagających nieprzyjaciół, nie ufając też Niemcom i Węgrom w razie niebezpieczeństwa, widząc nakoniec Że wajna opieszale idzie, postawszy dni 15 pod Ołomuńcem, obóz zwinęli i odeszli do Polski.

Król Władysław dla ocalenia swojóéj czei i wiary tych wszystkich, którzy z Zygmuntem Korybutem s królestwa polskiego do Czech wyszli i odwołani nie wrócili, jednych wiecznóm wygnaniem, innych wzięciem na skarb całego majątku ukarał, czém dowiódł, że nic bezbożnego przeciwko stolicy apostolskiej, nic przeciwko cesarzowi Zygmuntowi nie przedsiębrał. Znajdował się wówczas Władysław Jagiełło w Wielkopolsce, którą według zwyczaju swojego przejechawszy, za powrótem do Małopolski, na Ikuś się wybrał, gdzie gdy w Przemyślu bawi, przybiegł goniec, że królowa Zofja, ostatniego dnia października we włorek, powiła mu syna Władysława. Uszczęśliwiony tą wieścią, naprzód Bogu i świętym dzięki złożył; potém do Marcina V papieża, do cesarza Zygmunia, do Filipa Marji książęcia mediolańskiego, do Franciszka Foscari, doży weneckiego i innych królów i książąt europejskich, gońców wysłał, zapraszając i wzywając wszystkich, aby niemowlę do chrztu ś. trzymali; tymczasem sam do Litwy wyjechał, całą zimę na łowach spędził, do Krakowa na zapusty wrócił, dokąd zebrali się już posłowie, papiezki, cesarski, tudzież innych królów i książąt. A więc z największą okazałością dnia 17 lutego odbył się chrzest królewica, któremu dano imie Władysław.

Upływał rok 1425, w którym śród lata, pod znakiem raka, dostrzeżono straszliwego zaémienia słońca, trwającego trzy godziny; zdarzył się też zbieg dwóch błędnych ciał niebieskich, Saturna i Jowisza, w dwónastéj części niedźwiadka; te nadzwyczajne zjawiska, pociągnęły za sobą okropne morowe powietrze, które przez lato, jesień i zimę, niezliczoną moc ludzi w Polsce i Litwie wytępiło. Podtenczas w Brześciu kujawskim odbył się sejm panów koronnych, na którym król Władysław Jagiełło, nowo-narodzonego syna Władysława, za powszechną ich zgodą, następcą po sobie ogłosił, za co pragnąc się im wywzajemnić, przyrzekł na innym sejmie odstąpić pewnych dochodów królewskich i przyczynić niektórych swobód.27

Około tego czasu Latinus biskup ostijski, kardynał z Ursinów, legat stolicy apostolskiéj do Krakowa przybył, i goźdź, którym Chrystus Pan był do krzyża przybity, s sobą przywiózł; dla zjednania zaś sobie względów Władysława Jagiełły, jako dar największy do kościoła krakowskiego oddał, gdzie i dotąd w pewnych porach roku, w głównym hościele krakowskim, przy wielkim ollarzu wystawiany bywa na widok i ucałowanie wiernych. Prosił kardynał Latinus króla polskiego, aby przeciwko Czechom, odszczepieńcom i imienia Chrystusowego bluźniercom wziął się do oręża, Że na tę, równie pobożną, jak zbawienną wyprawę, 20,000 czer. złotych Władysławowi postępował; aby zaś te pićniądze od duchowieństwa polskiego wybrać, nakazał synod wszystkich hiskupów i wyższego duchowieństwa w Łęczycy, gdzie poważnie i wymownie poruczenie swoje, jako sprawiedliwe, potrzebne i użyteczne przekładał;28 lecz ponieważ ta rzecz zdała się wyższeniu duchowieństwu być trudną i mezwykłą, tudzież, ponieważ obawiali się, aby na przyszłość ten pobór nie zamienił się w rodzaj podatku, wniesienie kardynała odrzucono. Gdy przeto legat ani przełożeniami, am groźbami nie mógł wymódz téj pićniężnéj pomocy, nie więc niesprawiwszy, Polskę opuścił i do Włoch odjeehał. Na tym synodzie archidiakon płocki, imieniem swego biskupa, Który wymówiwszy się chorobą, do Fęczycy, mimo wezwania, nie przybył, tudzież imieniem duchowieństwa, jawnie oświadczył: iż do żadnej składki nie są obowiązani, stój przyczyny, iż księstwo mazowieckie s królestwem polskiém nic spólnego nie ma, że książęta tego kraju są zupełnie niezależnymi. Gdy te słowa odniesiono do Władysława, król widząc w nich wyraźne, ze strony Ziemowila książęcia mazowieckiego, oznaki buntu, poczytywał ten przedmiot za tak wielkiéj wagi, iż umyślił go wnieść na rozstrzygnienie - rady obojga narodów. "Tym więc końcem sejm dla panów polskich i litewskich w Brześciu, micście leżącém nad zbiegiem Bugu i Muchawca, na dzień ś. Marcina zwołał; dokąd gdy zjechali się gromadnie z obu krajów, król Władysław przybył s królową Zofią, a Aleksander-Wilold z Juljanną swoją mał. Żonką. 'Tu naprzód i przedewszystkióm postanowio-no: aby Ziemowita książęcia mazowiecliego, pod obawą najcięższéj wojny, wezwano slanąć w Brześciu, dla złożenia królowi przysięgi, co też natychmiast przez rączych gońców uczyniono. Ziemowit, przez posłów swoich składając się niezdrowiem, nie przybył. Niemniéj atoli, przed rozwiązaniem sejmu, poruczono dwóm znakomitym urzędnikom koronnym, udać się do Mazowsza i wojnę Ziemowilowi, oraz całemu narodowi mazowieckiemu wypowiedzićć,, jeśli w pewnym naznaczonym dnia w Sandomierzu przed królem nie stanie, i przysięgi na wierność, którą holdem zowią, wykonać nie zechce. (1!) Na tym sejmie29 brzeskim, Aleksander-Wilołd wyjednał u krola i panów koronnych, iż młyn lubicki, który według przypea melneńskiego znajdował się teraz w posiadaniu irólewskiém, wrócono wielkiemu mistrzowi pruskiemu, ponieważ Paweł Russdorf s lego Jedynie powodu, Witołdowi jadącemu na sejm brzeski, w Grodnie drogę zabiegł i wielkiémi prośbami i darami lak go sobie zniewolił, iż przyrzekł mu, wszelkich staran dołożyć w otrzymaniu tego od króla brala 1 od senatorów Krolestwa; jeśliby zaś wstawienie się jego skutku nie wzięło, Wilołd Połonge na Źmudzi miał mu oddać; lubo krzyżak zdawał się nie tak młyna, jak powodów do niezgody między królem polskim i Witołdem sznkać, jeśliby prośbę jego odrzucono.30

Władysław Jagiełło nigdzie chętniej jak w Li. twie, rodzinnej swojej ziemi nie przebywał, dziwnie do gedyminowego gniazda i do plemienia, s którego pochodził, przywiązany, zamki 1 wsi od królestwa polskiego i Kusi odrywał, i le Litwinom swoim ”? Y '. m ' 1 przyznawał, nakoniec tak ciężko koronę Kalćczył, iż całe prowincje od Polski odłączając do Litwy wcielał. Nikt bowiem nigdy nie wątpił, iż Wołyń z wielką częścią ziemi podolskiej, Brześć litewski i to wszystko, co za Prypecią i Bugiem leży, prawnie do Polski należało; gdyż Kazimierz pićrwszy, a w postępie czasu, po owém nieszczęśliwém Bolesława śmiałego bezkrólewiu,,31 inny Kazimićrz, od wielkości dzieł wielkim zwany, wojną i zwycięzkim orężem to wszystko wywalczywszy, prawem zdobyczy wieczyście s Polską złączył i wcielił. Gdy te ziemie Władysław Jagiełło, z wielką szkodą królestwa swojego tak niesłusznie i nienależnie odrywał, gdy zanoszone skargi przez panów koronnych, aby władzy swój Lrólewskiéj i tak rozrzutnej szczodrobliwości oszczędniéj używał, nic nie skutkowały, udali się nalioniec do papieża, jako namiestnika Chrystusowego na ziemi, klórego król Władysław s tego powodu wiclee szanował, przez tajemnych posłów błagają i zaklinają ojca ś. o litość nad tém pięknóm i posłusznóm dla siebie królestwem, aby nie dozwolił tewonić go i rozdzielać marnotrawnemu królowi, bo być może, Że jeżeli Jagielło tak daléj, jak zaczął, postępować zechce, wlirólce potężne mocarstwo w mały kraik zamieni. TLngło to papieża, przysłał więc listy do króla Władysława, w skutek których, dary i odstępstwa zostały zniweczone i koronie nazad wrócone. Upomniawszy zaś w czasie właściwym króla Jagiełię tą powagą, jaką na wszystkich królów i książąt chrześcijańskich wpływa, uczynił go nadal oszczędniejszym i wstrzemięźliwszym. Wszakże ani Wołynia, ani Brześcia, ani znacznej części ziemi podolskiéj, korona nie odzyskała, i jeszcze, gdy niniejsze dzieje pisałem, z wiellią krzywe dą i haniebuém skałeczeniem królestwa znacznie od wschodu uszczupłonego, le kraje znajdowały się w posiadaniu Litwinów.

Tymczasem Władysław, święta Bożego narodzenia s królową Zofją w Wilnie odbywszy, na poczatku następnego roka, który był 1426, mając wracać do Polski, w miejscu, które od białéj wieży nazwanie swoje wzięło, upędzając się za potężnym niedźwiedziem, przypadkiem nogę złamał; po opatrzeniu lekarskiém, odniesiono go do królestwa, naprzód do LŁubomli, potém powieziono do Krasnego-slawu, gdzie na leczeniu się większą część wiosny strawił. Wyzdrowiawszy, po odbyciu świąt wielkanocnych, Wisłą na statku popłynął do Kujaw; w ciągu IUéj żeglugi, Ziemowit książe mazowiecki przyjął go z'największą okazałością, jak na takiego gościa przystało; w Warszawie i Płochu na droge rzeczami potrzebnimi opatrzyk. Z ziemi kujawskiéj udał się lądem do Kęczycy i lam odbył sejm ze wszystkimi urzędnikami korony. Między innémi czynnościami to panowie wyjednali, że dawne prawa królestwa, według danéj na sejmie brzeskim obietnicy, potwierdził, nowe swobody, tudzież odstąpienie opłat do skarbu królewskiego i inne wolności udzielił. Mówiono wówczas, że go do tego sklonił cesarz Zygmunt, gdy bowiem s początku był odpowiedział, że ani dawnych praw nie potwierdzi, ani nowych nic uslanowi, do lego slopnia wszystkich ohurzył, iż o mało rokosz nie wybuchnął i zapisy, w których Władysława syna za króla i następcę przyjąć ślubowali, a które znajdowały się jeszcze w ręku Zbigniewa biskupa krakowskiego, kazawszy sobie podać w obecności królewskiéj, wśród największéj wrzawy poszarpali, tak więc nie nie posłanowiwszy rozjechano się z tego sejmu.32

"Tegoż lala Aleksander-Witołd s powodu sporów o granice, wojnę Pslowianom wypowiedział. S poóżątkii zamek Woronacz obległ i kraj okoliczny szćroko pustoszył. Poźniéj atoli od pięcio-tygodniowśj hieustannéj słoty pozbywszy wiele ludzi i kom, zraŻony niesłychanémi przeszkodami w dowozie żywności, pokój zawrzeć pragnał, lecz nieprzyjaciel ozuchwalony tém mepowodzeniem i kilku pomyślnie stoczonémi utarczkami, przełożenie Witołda odrzucił. Wsżakże wnet po téj hardości Pskowian,, niebo się rozjaśniło, w. książe wojsko pokrzepiwszy, coraz potężniéj wrogów ściskać począł, tak dalece, że o świcżo wżgardzony pokój sami błagać byli zmuszeni. Stanęła umowa; według woli Aleksandra Witołda granice pociągnięto, i nadto złożono bogaty okup w złocie i sróbrze.33. To działo się w Łitwie; w Polsce król Władysław z sejmu łęczyckiego do Krakowa przybył i królową Zofją odwiedził, która drugiego syna Nazimićrza dnia 46 maja o wschodzie słońca powiła.34 Nie długo lu zabawiwszy, udał się na objazd zachodnich granie królestwa, i w powrocie z Międzyrzecza, Wałcza i Drahimia, naprzód udał się do Sandomierza35 i na Ruś, a tak cale lato na zwiedzaniu państw koronnych spędziwszy, do Niepołomic na dzień ś. Marcina przyjechał.

Tegoż lata Władysław Jagiełlo zniewolony prośbami Zygmunta króla rzymskiego i węgierskiego, posłał mu 5,000 jazdy wybranéj ze szlachty ruskiéj na pomoc przeciwko "Turkom pod dowództwem Janusza Kobylińskiego Grzymałczyka, zaliczywszy na każdą włócznię po pięć grzywien żołdu na trzy miesiące. Polacy aż do Braiłowa36 i nad Dunaj, przez Wołoszczyznę (gdzie niegdyś była Mezja niższa) przybywszy, i dwa miesiące na cesarza rzymskiego, którego od tej tureckiej wyprawy zaburzenia czeskie odwróciły, napróżno oczekując, nie pamiętnego nie sprawiwe szy, do Polski odeszli.37 Król Władysław po przyjęciu wojska z Niepołomie do Litwy na zimę wyjechał; tam mnóstwo najprzedniejszéj zwierzyny upolował i na licznych wozach odesłał do królowej Zofji dla rozdania panom koronnym i książętom szląskim.

W tym czasie Wojciech Jastrzębiec arcykapłan gnieźnieński, zwiedziwszy kraj podległy władzy swojej duchownej, gdy zamierzał zjechać do diecezji wrocławskiéj, będącej częścią jego prowincji i rozwolnione obyczaje duchowieństwa poskromić, biskup miejscowy wykonać mu tego nie dozwolił, pod pozorem sąsiedniego odszczepieństwa Czechów i wojny, którą w tym kraju bczbożni odszczepieńcy zapalili. Jastrzębiec obrażony tém nicposłuszeństwem swojego suffragana, lubo postanowił ścigać go klątwą i karami kościelnémi, z obawy jednak większego zgorszenia, i ulegając przełożeniom otaczających, powściągnął się od zemsty.

Około tegoż czasu umarł Andrzej Laskarz biskup poznański, który zamek swój dziedziczny Gosławice murem i blankami opatrzył, przez lat piętnaście rząlził diecezją, pogrzebiony w swoim kościele.38

Po jego zgonie Marcin papież Mirosława datarjusza swojego, proboszcza gnieźnieńskiego, ze szlachetnego rodu Nałęczów na biskupstwo poznańskie mianował» kapiluła zaś s kanonikami głosy swoje dawszy Stanisławowi Ciołkowi poedkanclerzemu koronnemu, inny wybór uczyniła; król Władysław powagą swoją len wybór potwierdził, i przez dwa łata bronił go przeciw Mirosławowi, który s (ęsknoty i smutku niedosłąpionéj godności około tego czasu umarł. Grobowiec jego dodziśdnia widzićć można w Rzymie, w kościele Marji gminnéj. Odtąd Stanisław Ciołek za z50dą Marcina papicża, spokojnie biskupstwo posiadał.39

VW tymże roku Ziemowit książe mazowiecki, mający za małżonkę Aleksandrę, rodzoną siostrę Władysława Jagiełły i s tego powodu obdarzony w sposobie posagu: księstwem bełzkiém na Rusi, przeżywszy lat sześćdziesiąt i zostawiwszy człórech synów i pięć córek, życie zakończył. Jedna s córek jego Cymbarka, wydana za Ernesta książęcia austrjackiego, była matką Fryderyka, który poźniéj czlćrdzieści lat rządził cesarstwem rzymskiém; Zofja wszystkie sioslry pięknością celująca, poślubiła Wacława książęcia cieszyńskiego; Emilja Bogusława słupskiego; Aumna Michała litewskiego, Ratarzyna do ostatka dni swoich wytrwała w dziewietwie. Niemniéj był szczęśliwym Ziemowit i co do synów, albowiem Aleksander zostawszy biskupem trydenckim, wyniesiony poźniéj na dostojność kardynalską, zasiadał w Rzymie w tóm najwyższém gronie duchownem40 drugi s porządLu Ziemowit rawskie, Władysław płockie, Razimićrz bełzkie księstwa ze spuścizny ojcowskiéj otrzymali. AleKsandra, zwłoki męża swego Ziemowila, w kościele płockim grzebiąc, usłała dlań mary sposobem pogańskim, z miękkiéj i koszlownéj pościeli, przyodziała suknią ze złotogłowu, przypasała miecz i łańcuch rycerski, wdziała bóty i ostrogi złociste, i tak do grobu przodków złożyła. Stanisław Pawłowski biskup płocki, znosząc ten pogański obyczaj, w poźnej nocy grób otworzyć rozkazał i ze zmarłego Ziemowita całą tę ozdobę zdjąwszy, na użytek Bozki i ludzki obrócił.

Roku następnego 1427, król Władysław zimę w Litwie na łowach spędziwszy, na zapusty41 do Chełma przyjechał, stamtąd udał się do Przemyśla.42 Gdy na Rusi bawi, doszła go smulna wiadomość, że syn jego Kazimierz, roku spełna nieprzeżywszy, w Krakowie zszedł ze światła, pogrzebiony przed ołtarzem ś. Erazma w głównym kościele zamkowym. (3) Wszakże płodność królowej Zofji pocieszyła Jagiełłę, była bowiem znowu brzemienną, co wiełką w umyśle Wilołda wznieciło podejrzliwość, zwłaszcza zważając, iż króla obarczał już wiek zgrzybiały, królowa zaś wśród dostatków, kwilnącéj młodości, z umysłem pełnym ponęt, w postępowaniu była swobodnie wesołą. S (dj przyczyny żądał, aby król zjechał się z nim u Horolda nad Bugiem.

Gdy Władysław Jagiełło i panowie koronni na lo miejsce przybyli,43 Witołd otwarcie królową o cudzołóztwo oskarżył, utrzymując, że nie godziło się pobłażać zbrodni, która taką hańbą dóm królewski płami, oraz żądając, aby wziąść tych na tortury, którzy na dworze królewskim najczęściéj bawili wszystkich zaś dworzan do więzienia wirącić. Rzecz lak niezwyczajna i króla i panów zdumieniem przeraziła długo radzono,, co w przedmiocie tak trudnym i niebezpiecznym przedsięwziąć? nakoniec zgodnie ze zdaniem Witołda, dworzanie królowej, na których silniejsze podejrzenie padało, schwytani i uwięzieni zostali; jakoż za rozkazem królewskim, Mińcza z Rogowa, Piotr Kurowski, Wawrzyniece Zaręba s Kalinowa, Jan Kraska; Jan Koniecpolski, Szczekocki z bratem i kilku dworzanami, umbhnęli; dwie też dwiewice, świadome tajemnie królowej, schwylane i wzięte na tortury. Ale skoro do królowej, zoslawionéj w Medyce nad Sanem, wieść o tém doszla, z żalem i łzami wyrzekać na Wilołda poczęła, skargami wszystkich rozrzewniając, niewinności swojéj i wsłydu z wielką statecznością broniła. Byli i tacy, którzy sądzili, że ponieważ małżonka Witołda była niepłodną, uczynił to raczéj z gniewu i zazdrości, niż aby co dowodnego 'miał wiedzićć, że w każdym razie niegodziwie postąpił, ściągając na dóm królewski lak ciężką hańbę. Rrólowa ze swojéj strony, zarzucany występek niezbitórmi dowodami obalała; nakonice pozwołono jéj oczyścić się przysięgą z siedmiu najpićrwszymi urzędnikami królestwa i tyluż dostojnćnmi niewiaslami. Wszyscy i wszyslikie zalém ukląkłszy przed wizerunkiem męki Pańskiéj, przysięgli uroczyście na czysłość i niewinność królowej Zofji, czém rzecz cacała przytłumiona; ci których o cudzołóztwo posądzano, wolność odzyskali. (1!) Wkróltec potém królowa Zofja dnia 29 listopada syna powiła, Któremu na chrzcie dano imie Kazimićrza, co i króla W ładysława będącego wówczas w Wilnie i cały naród niewymówną radością napelmło.

Około tego czasu, umarł Jan zwany Pella biskup kujawski,44 na jego miejsce z wyboru kanoników, i za potwierdzeniem królewskióm wstąpił Jan Szalranice podkanelerzy koronny, rodu Starykoń.

Gdy król Władysław całą zimę w Litwie na zwykłych łowach strawił, powróciwszy do królestwa, zapusty45 odbył w Jedlnéj za Wisłą, skąd do Bochnji przybywszy, pewny czas tam przepędził.46

Примечания

1 Dnia 28 września. Ob. Długosza ks. 11, str. 465.

2 Król przybył na Łysą-górę d. 28 października. Ob. Długosza ks. 11, str. 466.

3 Dnia 30 listopada. Długosz tamże.

4 Około 16 lutego 1423 r. przyjechał król do Jedlnéj, 14 marca był już na granicy węgierskiéj w Sandeczu. Dług. tamże.

5 Zatargi między Jagiełłą i Zygmuntem, w drugiéj połowie 1422 roku, doszły już były do tego stopnia, iż zdawało się, że tylko wojna rozstrzygnąć je może. Katona w t. 12 na str. 398 przytoczył następny list Zygmunta, pisany do rajców miasta Bardijowa, s którego pokazuje się, jak rozpoczęcie kroków nieprzyjacielskich było blizkiém: „Zygmunt i t. d. S pewnych i dostatecznych przyczyn, nieodzownie zmuszeni jesteśmy, rozpocząć wkrótce nową wojnę s królem polskim i Witołdem. Należy przeto bezpieczeństwo tych krajów troskliwém staraniem opatrzyć, aby, jeślibyście o tém nic nie wiedzieli, liczni kupcy wasi, którzy w królestwie polskiém dla przemysłu swego bawią, na trudności narażonymi nie byli, lub aby skądinąd jakie nieszczęścia was nie dotknęły, Rozkazujemy wam przeto i surowo zalecamy: po otrzymaniu niniejszego, natychmiast i bez najmniejszéj zwłoki, wszystkich kupców, spółobywateli waszych, którzy albo w królestwie połskiém mieszkają, albo do tego państwa dla nabycia lub przedaży towarów wyjechali i jeszcze się tam znajdują, stamtąd s całym ich majątkiem i towarami ad wołać, i do domów wrócić im rozkazać Co skoro uskutecznicie, wnet i polskim kupcom, którzy w waszém mieście przebywają, ustąpić i precz wyjechać zapowiedzcie. Same zaś miasto powinniście najwarowniéj, o ile inożność dozwoli, opatrzyć i uzbroić. Dan w Norymberdze, w uroczystość ścięcia ś. Jana (29 sierpnia) r. 1422.6« Widzieliśmy wyżej, że panowie polscy i węgierscy zjazd odbywszy, skłonili królów swoich do osobistego widzenia się z soba na pograniczu; jeden list mający s tym związek ogłosił Raczyński; (kodex dyylom. Litwy sir. 299), załączamy go tu w tłumaczeniu. „Władysław z Boźój łaski król polski najwyższy książe litewski, dzicdzie Rusi it. d. Wielebny w Chrystusie ojcze; wielmożni i urodzeni mężowie i przyjaciele. Otrzymawszy niedawno hsty wasze, wyrozumieliśmy dostatecznie z ich treści, że najjaśniejszy książe pan. Zygmunt król rzymski i t. d. brat nasz najmilszy. trwa w niczachwianém postanowienia i chęci, według uchwały wspólnie przez biskupów i haronów obojga królestw, na świdżo odbytym zjeździe, uczynionéj, osobistego widzenia się z nami, bylebyśmy sami zechcieli przybyć do niego, albo do miasta naszego Sandecza, albo do innego docodnego blizkiego jakiego miejsca; król zaś rzymski chce być także w mieście swojém Koszycach i td, Niewątpimy iż o tém wićcie, że ilekroć podobne zjazdy, czyli umówione dni, dla wzajemnego porozumienia się i układów, z największą jak tylko być może pewnością, naznaczane bywały, nigdy z naszój strony nie zdarzył się zaden zawód, chociażbyśmy mogli usprawiedliwić go dostatecznémi i prawnémi przyczynami, Spodzićwany się, że również i teraz przy pomocy Bozkiéj zawodu nie doznacie, i że na dzień i miejsce, obrane przez biskupów i baronów naszych, którzy tym końcem dla rozmówienia się i postanowienia z wami naprzód pojadą. zdążymy. Lecz i wy tak rzeczy urządźcie, aby wspomniany brat nasz najmilszy, król rzymski, na umówiony i wybrany przez tych posłów dzień i miejsce mimo wszelkię przeszkody, przybyć nie omieszkał; iżbyśmy nie byli zmuszeni, tak jak to pamiętamy, że nie raz dawniej się zdarzało, na wątpliwy przyjazd jego długo, po umówionym dniu oczekiwać; gdybyśmy albowiem przyjechawszy, brata naszego króla rzymskiego, nie znaleźli, dla mnogich i rozmaitych zatrudnień naszych, mimo szczórą skądinąd chęć okazania mu tój uczciwości, czekać na niego w żaden sposób nie będziemy mogli. Dan w miejscu łowów naszych nad stawem Tur zwanym,, w sobotę przed gromnicami (30 stycznia) r. 1423. Za rozkazaniem jego królewskiej m. Zbigniew protonotarius stolicy apostolskicj, proboszcz: t. d.
Wielebnemu w Chrystusie ojcu Jerzemu biskunowś padewskiemu, kanclerzowi dworu rzymskiego, wielmożnym Mikołajowi de Gara pałatinowi królestwa węgierskiego, Monithianusch (2) Filippowi de Ozora hrabi temeseńskiemu, (Mikotajowi) de Chank, Piotrowi de Rozgon, Stefanowi synowi Henryka wojewody i Mikotajowi de Perćny marszałkowi, przyjaciołom naszym miłym.
Na ten raz Zygmunt nie dał na siebie czekać, królowie pojednali się; ze strony Władysława szczćrze, ze strony Zygmunta pozornie. Zawarto nowy układ w Kesmarku d. 30 marca 1423, exemplarz węgierski widzićć u Dogieła t. 1, str. 52, polski u Felixa Łojki str. 73 i u Raczyńskiego kod. dyplom. str. 300. Zadne nowe zobo+ wiązania się na piśmie miejsca nie miały, potwierdzono tylko w całój rozciągłości umowę przed jedćnastą laty sporządzoną w Lubowli (15 mar.1412,) Ob. wyżej ste 81 1. i Gołębiowsk. Wład: Jagiełło si,315.

6 Wielkanoc przypadała w r. 1423 d. 4 kwietnia.

7 Dnia 6 kwietnia. (Ob. Długosza ks. 11, str, 470) Zygmunt przejednał króla dla margrabi, ale dwa łata pićrwéj, kiedy był w niezgodzie z Władysławem, odradzał mu małżeństwo syna z jego córką następnym listem:,, Zygmnnt z Boźéj łaski król rzymski, stateczny pomnożyciel cesarstwa, król węgierski, czeski it. d. Wysoce urodzony, kochany stryju i kurfirszcie, Kiedyś nam i najjaśniejszéj księżnej, najmilszéj małżonce naszéj pani Barbarze rzymskiéj, węgierskiéj, czeskiej i t. d. królowej, pod tajemnicą zwierzył się, że król polski synowi twojemu córkę swoję w małżeństwo chciał oddać, wićsz dobrze z jak wielką miłością i życzliwą chęcią wywyższyliśmy ciebie i podnieśli, jakeśmny tobie puściznę naszę i księztwo, a mianowicie margrabstwo braudeburgskie oddali, jak wyzuliśmy się dla ciebie z naszego dziedzicznego kraju, co ściągnęło na nas ostre przymówki i wyrzuty; wszakże było to dla nas łatwóm i nie ciężkióm do spełnienia, przez to przywiązanie, które ku tobie chowamy. Prócz tego 4 w każdóm zdarzeniu dawaliśmy ci dowody wielkiéj naszéj życzliwości + przyjaźni tak w nadaniach jak i w innych rzeczach, jakoż byliśmy pewni i nie wątpiliśmy bynajmniej, żeś wdzięcznie to nam pamiętał. Sam to wyznajesz i piszesz do nas, że w każdéj naszój potrzebie, nie byłoby ci trudno życie i majątek za nas oddać i położyć. Owoż nikomu niechcieliśmy dawać wiary, abyś to miał uczynić, i abyś czy jawnie, czy skrycie innym się względem nas miał pokazać. Pragnąc dać ci zrozumićć wszystkie niedogodności, jakie w téj mierze dla nas wyniknąć mogą, nie wątpiąc wcale, że je ocenisz, musimy ci w ninicjszym tajemnym liście wszystko przełożyć. Wiedz zatem; że mamy s królem polskim stałe i nieodzowne układy, przez nas i przez niego poprzysiężone, do jego i do naszego życia przywiązane i po zg0nie jeszcze lat pięć trwać mające. Kiedy zaś te lata miną, wów=- czas królestwo węgierskie i my, jako pan iej korony, będziemy mieli wielkie zaciągi s powodu róznych krajów Polsce przyległych, lecz do korony węgierskiéj należących, a obeenie przez króla polskiego, na mocy układów, posiadanych. Podług słuszności obowiązani jesteśmy nazad je odzyskać i do korony węgierskiéj wcielić. Wiadomo €i zapewne, że do tego mamy prawo, iy że prawa tego omicszkać nam się nie godzi, od czego nas nicch Bóg uchowa w całém żyem y które chcemy spędzić jak słuszność: prawo wymagają, a jednak gdyby do czego przyszło, i my i korona węgierska musielibyśmy koniecznie nawet wojny i kroki nieprzyjacielskie ochotnie podejmować. Nadto, król polski i brat jego stryjeczny Witołd, biorą w opiekę odszczepieńców pragskich i ich zwolenników, i, jak powszechny głos niesie, Witołd chce im pomagać, s całą potęgą swoją przeciw nam powstać, i wbrew Bogu, wbrew wierze chrześcijańskiéj korony czeskiéj nas pozbawić. Co jeśliby od niego zawie sło, gdybyśmy w Boga nie wierzyli, jak przeciwnie całą nadzieję naszę w nim pokładamy, doprowadziłby do skutku z hańbą i szkodą całego chrześcijaństwa, Rzecz też jasna, że król brata swojego nie opuści. Zważ więc teraz, czy przystoi, abyś ty, którego - śmy tak wielkiémi zaszczytami ozdoiili, nawet na kurfirszta ś. państwa rzymskiego podnieśli, czy powinieneś krew swoję s krwią jego łączyć i pozwolić, abyśmy w razie wynikłych zatargów, przeciw tobie być musieli? Wiesz, że z boleścią czynićby nam te przyszło. Sam więc łatwo zrozumiesz, czy to dobrój sławie twojej pomoże, czy się s przysięgami, które nam wykonałeś, zgadza? i czy dobrodziejstw naszych byłbyś wówczas godnym? Powinowacąc się s książętami, wrogami wiary chrześcijańskiéj, pomyśl, coby o tobie w ś. państwie rzymskiém powiedziano. Lubo znając twoję wielką stateczność, światło i mądrość, nie lękamy się, abyś poszedł tą drogą, sądziliśmy jednak być obowiązkiem naszym, ile możności, uprzedzić ciebie i przypomnićć skutki, szkody i następstwa, któreby stąd wynikły; woleliśmy ciebie ostrzedz, niż pokryć to tajemnicą i milczeniem, a więc zaklinamy ciebie na cześć i wiarę. na dobrodziejstwa, któreś od nas otrzymał, na przysięgę i wierność, którą związany jesteś względem nas i świętego państwa, I albo już wszelka wierność w tobie wygasła, albo zupełnie polegać na tobie możemy, że w żaden sposób tego nie uczynisz, w czem bezwarunkowo ci wierzymy i ufamy, przekonani będąc, Że naszéj i św. rzymskiego państwa ciężkiéj niełaski uniknąć zechcesz. Daj nam odpowiedź, abyśmy podług niéj wiedzieli, co nam czynić wypadnie. Dan.' (Raczyński kodex dyplom. Litwy str. 333,) List ten jest bez daty, ale niewątpliwie pisany w r. 1422, kiedy najwyższe rozjątrzenie panowało między Zygmuotem i Jagiełłą, kiedy posłowie pragscy jeździli do Polski i do Litwy i Witołd już się skłaniał do przyjęcia korony czeskiéj, Musiał być Zygmunt ciężko zatrwożony, bo w istocie groziło mu największe niebezpieczeństwo, Witołd wspierany przez Jagiełłę, mógłby łatwo obalić potęgę gasnącego domu luxemburgskiego i bratnie plemiona wyzwolić s pod niemieckiego ucisku. List Zygmunta pisany dawną niemczyzną, zeszpecony wielu błędami, staraliśmy się wiernie wytłumaczyć; być może, że w niektórych miejscach dla skaleczenia textu, pojedyncze wyrazy mają inne znaczenie, wszakże to na główną teść pisma nie wpłynęło. S powodu tegoż małżeństwa zachował Długosz (ks. 11, str. 479) list Marcina V do Władysława Jagiełły z Rzymu 28 maja 1424 r., w którynr prosi go papież. o ogłoszenie zamiaru swego wydania córki za syna margrabi Fryderyka. Ten związek żywo ojca ś. obchodził s powodu spółności rodu, obadwa bowiem wyprowadzali początek od sławnego szczepu Kolumnów rzymskich. Ludewig (Jan Piotr) w zbiorze: Reliquiae manuseriptorum (wt, 5, str. 408) w r. 1723 list ten z rękopismu wydał, snać nie wiedząc, że już przed 12 laty nierównie poprawniej z dziejów Długosza był znany. Jadwiga, jak to niżej obaczymy, niezamężna umarła.,

8 Porown. Długosza ks. 11, str. 471 i Voigta t. T, str. 458. Zapis w. mistrza z Witołdem sporządzono w Wielonie d. 18 maja 1433 r.

9 Porówn. Długosza ks. 11, str. 467. Mikołaj Trąba umarł 4 grudnia 1422. Jakób Łeofaat w historji soboru konstancjeńskiego wydanej 1714, na str. 536, przywodzi znajdującą się w bibliotece wolfenbitelskiej w rękopiśmie historją tegoż soboru, ułożoną przez Eberharda Dacher, który, jak sam wyznaje, najwięcej szczegółów dowiedział się z ust protonotarjusza Mikołaja Trąby, będącego jego konklawistą; ile mi wiadomo, żaden pisarz oprócz Długosza, nie wspomina o tóém, aby tego ziomka naszego chciano obrać papieżem, lubo ta pewna, że sobór nie uważał za meodzowne, ograniczać się tylko zgromadzeniem kardynałów i owszem biskupi genewski i chichesterski mieli znaczną liczbę głosów, chociaż nie byli kardynałami.

10 Widzieliśmy wyżéj t. 1, str. 402, że stan rycerski na zjazdach ziemskich uchwalał prawa, według których chciał być sądzonym. Jak w latach 1418; 1419 w Eęczycy, tak podobnież w roku 1420 w Krakowie dawniejsze ustawy przeglądano, prostowano, lub w miarę potrzeby zastępowano nowémi. Władysław Jagiełło święta wielkanocne odbywał w Kaliszu; pod jego nieobecność uradzono niektóre zmiany w statucie wiślickim poczynić. W półczwarta roku poźniej na sejmie walnym, odbytym podobnież pod nieobecność królewską w Warcie, r. 1423 d.28 paździer. te zmiany i uzupełnienia otrzymały sankcją narodową; historycy nasi nie wspomnieli czy i kiedy je król potwierdził, weszły jednak do zbioru praw za Aleksandra. Jar Laski umieścił je w swoim zbiorze od str. 42 do 48, Konarski w t. 1 Zbioru praw od str. 71 do 82, Zdaje się jednak, że natychmiast powagę obowiązującą otrzymały, bo już we 26 lat poźniéj Świętosław z Wocieszyna, dla powszechniejszego zrozumienia przekładał je na mowę ojczystą. Najlepsze wydanie tych ustaw, które wzięły nazwę: Statutów Władystawa Jagietly, sporządził Jan Wincenty Bandtkie. (Ob. Jns Polonicum str. 201 do 220.) We ezióry spełna wieki od ich ogłoszenia, ukazał się na jaw dawny przekład polski z rękopismu wydany przez Joachima Lelewela. (Ob. Mistoryczne pomniki języka i uchwał polskich i mazowieckich z wieku XV i XVI. w Wilnie 1834 w 4) Wykonał go wspomniany juź Świętosław z Wocieszyna, kustosz kościoła warszawskiego, który i obadwa statuta wiślickie tłumaczył, W 150 lat (1600) Jan Januszowski na nowo je w statucie swoim obok s pićrwotworem po polsku wydał. Kommissja archeograficzna, (Ob. Akta ściągające się do dziejów zachodniej Roseji Petersburg 1846 w 4, w t. 1, str. 23 do 41) wydała ułamki ich przekładu na język ruski, snac dla użytku województw ruskich. "Treść tych praw i ich znaczenie wyłożył pokrótce Michał Wiszniewski. (Ob. hist. literat. polsk. 1. 5, sir. 98.) Aby ułatwić czytelnikom porównanie Świętosława z Wocieszyna z Januszowskim, wymieniamy tu porządek rozdziałów według Bandikiego, i wskazujemy stronice, na których toż samo po polsku w obudwóch przekładach znaleźć nożna. Rozdział I- u Świetosl, z Wociesz. sir 426 u Janusz. 480. II. 127— 575, MI. 127 — 576. IV. 127—571. V. 127—557. VI. 428-566. VII. 128 — 509. VIII. 128—565. IX. 128—552. X. 128 —632, XI. 128— 421, XII. 129—423. XIII. 129—505. XIV. 120—458. XV. 129, =502. XVII. 130-—430, XVIII, 130—499, XIX. 130—1125. XX.
(u:Bandtkieggo znajduje się. w zupełności, w Taskim go niema, zdawałoby.się s że go opuścił, jak to mu nie jednokrotnie zarzucano, że ustawy dachowieństwu lub szłachcie niemiłe, samowolnie pomijał: wszakże rozdział, o którym mowa, s powodu iż żydzi tylko na zastaw rhchomości pieniądze szlachcie pozyczać mogli, na karty zaś czyli: zapisy, pod utratą długu pożyczać nie powinni byli, zawiera następne; zastrzeżenie: „Lecz ponieważ już rzeczywiście żydzi posiadają na wielu osobach listy i zapisy, prosić więc, króla pana, aby wojewodom rozkazał, żydów mających podobne listy obwieścić, iżby je na najpićrwszym sejmie walnym, lub przed wojewodami ukazali, oraz do ksiąg czyli aktów sądowych wnieść i wpisać, pod datami w nich zawartómi, dali; co jeśliby poźniéj, z jakim listem popisywać się chcieli, taki 'list zadnej już wagi i znaczenia mieć nie będzie; i dłużnik, który pieniądze od żydów na zapis pożyczył, do płacenia wcale nić ma być obowiązany. "Ten rozdział opuszczony jest, w tłumaczeniu. Świętosława z Wocieszyna, widać więc, że szlachta postarałą się o wykróślenie tego ze wszech miar sprawiedliwego warunku.) XXI, 130—556, XXII. 130—556. XXII. 130— 1080. XXIV. 130—1086. XXV. 130—1075. XXVI 130—1112. XXVIL 131—1110, XXVIIIL131—1113. XXIX. 130—1109, XXX. 131—1408. XXXI; 131—560. XXXIL 131—9277,

11 Podług Długosza (ks. 11, str. 472) Kocybut znajdował się na sejmie w Warcie. '

12 Ob. Katona t. 12, str, 419, który przywodzi z Nobnera (Monum t. 4, str. 414) datę zapisu Zygmunta na Morawy w Budzic w poniedziałek po ś. Michale. (4 października) 1423.

13 Duma 11 listopada,

14 Długosz ks, 11, str. 473 pisze, że koronacja naznaczona była najdzień 5 marca. Ob. D, Zubrzyckiego Kronika Lwowa str. 86.

15 Eryk VII. ur. 1382, obrany królem trzech koron skandynawskich w Skara 3 czerwca 1396, kororonowany w Kalmar 17 czerwca 1397, złożony s tronu przez Duńczyków i Szwedów w 1439, umarł w Pomeranji 1459. Zaany jest jak autor kroniki duńskiej wydanej w dziełe Grutera: Chronicon Chronicorum,

16 Eryk dnia I marca przybył do Zygmunta do Szramowic. Długosz ks, II, str, 474.

17 Dnia 2 marca, łamie.

18 Dnia 3 marca, lamie.

19 Branda de Castiglione Mediolańczyk biskup placentyński, został kardynałem-kapłanem ś. Klemensa, "Mianował go na tę dostojność Jan XXIIL w roku 1411, za skutecznie odbyte poselstwo do Zygmunta w roku 1410. Ob. Fleury hist. eccles, t. 21, str, 145, wyd. 1726, o

20 Niecnej pamięci Izabelli, ur, 1371, zaślubionéj Karolowi VI. królowi francuzkiemu 17 lipca 1385, zmarłej 30 września 1435.
m7 przymierzekrólów znajwiększą usilnością rozerwać,aby nie być zmuszonymi z obudwóma razem walczyć. Prosili więc naprzód, o posłanie znowu do Czech Zygmunta Korybuta, przyrzekając, iż skoro przybędzie, wnet go królem ogłoszą, prócz tego wypłacą ogromną ilość złota na żołd wojsku polskiemu. Król Władysław stanowczo oświadczył: że ani Zygmunta Korybuta, ani żadnych posiłków. do Czech nie wyprawi, dopóki zaraźliwych i bezbożnych błędów nie odstąpią i nie poddadzą się kościołowi rzymskiemu, czego jeśli nie spełnią, wówczas złączywszy się s cesarzem Zygmuniem, jako s przyjacielem i sprzymierzeńcem, orężem i wojną przeciw nim, jako bezbożnym działać będzie. Aby zaś ich tém więcej przerazić, kapłana odszczepieńca, rodem Czecha, w Wiślicy jawnie każącego, rozkazał gwałtem s kazalnicy zrzucić i do ciężkiego wiezienia wtrącić. Zbigniew też biskup krakowski, dla obeceności posłów odszczepieńców, w całém mieście nabożeństwa wzbronił. Posłowie tą obelgą znieważeni, nic niesprawiwszy, do kraju swego wrócili. "i rt

21 Posiłki polskie miały stanąć w Ołomuńcu na zielone świątki, t.j. nadzień 11 czerwca. Ob. Długosza ks. 11, str. 478.

22 Dma 25 marca. łamie.

23 Długosz przeciwnie piszeą że posłowie Zygmunta: Piotr Zeech biskup korbawski, rycerz Teodoryk de Brzozowicze i Bartoldus doktor praw, tudzież jeden arcybiskup i dwóch rycerzy króla duńskiego, razem s posłami polskimi znaleźli Witołda d. 19 kwietnia w Grodnie. O powodach, dla których Zygmunt i Eryk cheicli rozerwać małżeństwo margrabi z Jadwigą, ob. Aschbacla t. 3, str. 184.

24 Ob. teu list u Długosza ks. 11, str, 479.

25 Iofant Pion, był synem sławnej Ines de Castro, ojciec jego Piotr I. król portugalski miał poźniej z Teressy Lorenzo syna, który panował pod imieniem Jana I. (ur. 2 kwietnia 1357, wstąpił na tron 1385, umarł 1433) Pod jego panowaniem Portugalczycy odkryli wyspy: Maderę, Kanarijskie i przylądek zielony. O przy byciu don Pedra do Czech ob; Ąen. Sylv. hist. Boh, rozdział 41 i s ia u o Y gmuat' ujrzał. powodzenie Żyżki, którém całe Czechy zhołdował, postanowił tajemnie ująć go sobie, obielnicą wielkorządztwa nad królestwem, hetmaństwa nad wojskiem''i' coroczną opłatą ogromnóéj ilości złota, byleby go królem mianował i miastami w jego imieniu rządził. Zaiste, rzecz potworna! cesarz rzymski, którego cała Europa szanowała, uniżał się przed ślepym starcem, hultajem, odszczepieńcem i świętokradzeą, przyczekał mu skarby i najwyższe zaszczyty, ślubował przyjaźń, ubiegał się o jego przymierze! Ale dobroć Bozka ulitowawszy się nad wiernymi, tę zbrodnię odwróciła; gdy bowiem Żyżka prośbie i żądaniu Zygmunta zadosyć czyniąc i wywiązującsię z obietnicy, do króla jechał, w drodze pod Prostowem zameczkiem morawskim, rażony morowém powietrzem ducha wyzionął. Kiedy się s chorobą pasował i czuł się blizkim śmierci, zapytany, gdzieby chciał być pogrzebionym, rozkazał s trupa swojego skórę zedrzóć, ciało wyrzucić na pożarcie źwierzętom i plakom drapieżnym, ze skóry zaś bęben zrobić, aby ten przewo-

26 Dnia 14 września 1424, Aen, Sylvius Hist, Boh. c, 45.
(A) Jan Żyżka s Trocnowa umarł prawie siedindziesiątletni 42 października 1824, O ostatnich latach życia tego znakomitszegó wodza w XV wieku ob, Aschbacha t.3, str, 197 do 217.:

27 Sejm rozpoczął się dnia 25 kwietnia. Łukasz Gołębiowski w dziejach polski za Władysława Jagiełły str. 324 mówi: że wielka liczba osób wydała na piśmie zaręczenia wierności królowi, jego małżonce, królewicowi następcy, a na przypadek jego zejścia królewnie Jadwidze. Raczyński w kodexie wielkopolskim na str. 158 ogłosił takie zaręczenie miasta Srzema, d. 11 lipca 1425, Zubrzycki w Kronice str. 89 wydał podobnyż zapis miasta Lwowa, d. 9 października tegoż roku. Treść ich co do słowa z sobą zgodna.

28 Kardynał Latnus przesłał do Krakowa goźdź ś., d. 29 czerwca 1425. Ob. Dług. ks 11, str. 456.

29 Wojciech Jastrzębice zwołał synod prowincjonalny w Tęczycy na dzień 27 maja 1425. Zjechało się nań duchowieństwo polskie, lecz Jakób s Kurdwanowa biskup płocki złożony śmiertelną chorobą, s której w samym dniu otwarcia soboru umarł, przybyć nie mogąc, przysłał w zastępstwie swojóm Stanisława Pawłowskiego 7 Gnatowic, zwanego Pierzchała. Był Pawłowski arelidiakonem płockim i kanclerzem Ziemowita książęcia mazowieckiego Gdy w imieniu królewskiém dopomniano się a 20,000 czerw. złotych, które Marcin V. dozwolił wybrać z dochodów dóbr kościelnych na wojnę przeciw Czechom, lubo 1 sam król, jak Długosz (ks. II, str. 486) twierdzi, pozornie tylko domagał się tego wsparcia, 7rażało go bowiem, że papież nic ze swego nie łożąc, polskiemi pieniądzmi szafował; i duchowieństwo dalekie było od przyzwolenia na pobór. Pawłowski Zwawo występując przeciw wszystkiemu, coby w tym wzgledzie postanowić miano, oświadczył: 7a diecezja płocka żadnego w nim uczestnictwa mieć nie chce, jaka znajdująca się w udzielnem i niezależnóm od koronv polskiej państwie. Ponieważ Pawłowski w mniemaniu powszechnem uchodził za pierwsze go doradzce i ulubieńca Ziemowita, nie mógł przeto Władysław tego oświadczenia inaczej rozumieć, tylko. jak za stanowczy krok książecia mazowieckiego, do wyłamania sie z obowiazków lennoś i. A więc natychmiast sejm na dzień 11 Lstonada w Brześciu litewskim zwołał i pozwać Ziemowita rozkazał, aby stanawszy na nim osobiście, przysięgę na hołd i wierność wykonał. Ziemowit pod pozorem choroby do Brześcia nie przybył, lecz synowie jego Ziemowit i Kazimierz Jękając sie zenbnych skutków uporu ślepego i już zdzieciniałego stareń, pośpieszyli na sejm brzeski, i w dniu 14 Kistopatła 1495 roku wydali zapis, iż z rozkazu ajca poświadczają, o wykonanej przezeń królowi Władysławowi hołdownej przysiędze, w téj samej rozciągłości, jaką złożył brat jego a ich stryj Janusz książe warszawski, oraz zobowiązali się jego imieniem, że w miejscu i czasie przez króla naznaczony, sam tę przysięgę osobiście ponowi. (Ob. Dzieła Czackiego, wyd. 1815 t. 3, str. 463, przypis b: Gołchiowskiego Tukasza Dzieje Polski za Wiadyslawa Jagiclly t Wiadysia- wa II. t. 4, str. 325, przypis 565 i rkps indexu Dogiela, który treść podaną przez Gołębiowskiego uzupełnia.) Stanisław Pawlowski, który całą tę trudność wzmecił, człowiek dziwnie mespokajny, uwikłał się był poźmej w ciężkie zatargi s synamu Ziemowita; gdy ci bowiem opierają się wyborowi jego na biskupstwo płockie, oskarża ich przed królem Władysławem, o zamach na jego życie i o zawarcie przymierza z w. mistrzem krzyżackim przeciw Polsce. Książęta mazowieccy wytoczyli mu sprawę o sfałszowanie dowodów, które Jagielle był wręczył, 1 nie czekając wyroku wypędzili z biskupstwa; aby zaś stolica apostolska nie ujęła się jego krzywdy, postarali się o pismo urzędowe, stwierdzone świadectwem proboszcza trydenckiego mistrza z Sobniewa, w którem Pawłowski Marcina V. miał pomówić o gorszące życie i utrzymywame nałożnic. Papież ufny w sw.ję niewinność, mniej natę potwarz zważał, poruczył jednak jej roztrząśnienie Stanisławowi ze Skarbimierza nauczycielowi prawa kanomcznego w szkole głównej krakowskiej (Ob. o mm Wiszniewskiego hist. lit, t 5, sir. 43.) Przewód odbywał się z największem z obiedwóch stron wytężeniem, w ciągu jego trwania, książe Ziemowit żadnego dnia, sądów otwartych w Krakowie przez Stanisława ze Skarbimierza, jako delegata papiezkiego, nie opuszczał; gdy zaś całą sprawę na ostateczne rozstrzygnienie odesłano do Rzyniu p Pawłowski wnet tam pośpieszył, i czy to pilnym staraniom, czy niewinności przypisać, zupełnie się usprawiedliwił. Wszakże zawziętość książąt mazowieckich była tak nieubłagana, że wyjednali u siostrzana swojego Fryderyka książęcia austrjackiego poźniejszego cesarza rozkaz, na schwytanie go w mieście Fredstadt, kiedy z Włoch powracał i na wtrącenie do ciężkiego więzienia; skąd straż npoiwszy, przebrany, szczęśliwie umknął. Przybywszy do kraju spokojności jednak nie miał, życie jego upłynęło w wiecznych kłótniach, na których popieranie i własne dziedzictwo i skarby kościelne roz+ trwomł, tak, że wpadłszy w ubóstwo i chorobą znękany, szukać musiał przytułku w klasztorze dominikanów toruńskich, gdzie d, 29 kwietnia 1439 r. burzliwe życie zakończył. Nie było go za co pochować, zakonnicy z uiłosierdzia pogrzebli jego zwłoki, (Ob. Tubieńskiego Stanisł. Vitae et series episcoporum Plocensium str, 356 Dlugosza ks, 11, str.496 i Gołębiowskiego t. 1. str. 538, gdzie znajduje się ciekawy o Pawłowskim wyrok Witołda zd. 5 stycznia 1422 roku, tudzież rękojemstwo za mm panów mazowieckich z d. 22 marca tegoż roku.

30 W skutek zawartego pokoju nad jeziorem Melnem, król Władysław ostrzegł Marcina von der Kemnate, komtura torunskiego, d. 4 października 1422 ze Strzelna, aby bez zwłoki przystąpiono do spełnienia jego warunków. (Voigt t. 7, str. 451.) Wyiniana opisów miała mieć miejsce, w Gniewkowie d. 2 listopada, pełnomocnicy polscy: Jan Pella de Niewiesz kujawski, Andrzej Laskarz z Gosławic poznański, biskupi i Jan Szafraniec podkanclerzy koronny, stanęli w miejscu i dniu umówionym, ale nieznalazłszy nikogo ze strony zakonu, pisali do biskupów i komturów pruskich o tym zawodzie. (ob. Raczyński kodex dyplomat, Litwy str, 298.) Ci ostatni chociaż nieco poźniéj do Gniewkowa przybyli, jednak nie mogli umowy o pokój wymienić, gdyż Paweł Russdorf największej doświadczał trudności w skłonicnin mistrza inflanckiego Siferta Landera von Spanheim do przywieszenia swojej pieczęci. Król poczytywał tę zwłokę za chęć złamania przymierza i wyraził to w liście pisanym do w. mistrza z Szydłowa dnia 26 listopada 1422. (ob. Raczyńsk, łamie. str, 283); również i Witołd z dworu myśliwskiego Berszty. dnia 29 listopada 1422 wprost go zapytywał o wyjaśnienie, coby znaczył tea niespodziewany odkład w spełnieniu umowy? (Ob. Voigt t. 7, str. 451.) Paweł Russdorf nie umiał stanowczo odpowiedzieć, cesarz Zygmunt jeszcze wówczas nie pojednawszy się z Jagiełłą, łudził go nadziejami przymierza z zakonem zawrzeć się mającego przeciw Polsce, któróm objęte zostaną Lnzacja, tudzież księstwa i miasta szląskie. Jakoż, rzeczywiście, zapis przystąpienia do tego przymierza sporządzony został 24 stycznia 1423 r. w Malhorgu. Witołd w ponowionym liście s Trok 27 grudnia 1422, domagał się ostatecznego uwiadomienia, czy pokoju, czy wojny spodzićwać się należało? "Tymczasem, wśród tej niepewnoś.i dla zakonu, Zygmunt porozumiał się z Jagiełłą, i zachwiane stosunki y między Polską, Litwą i Węgrami ustalono nową ugodą. Król polski tak był pewnym, że pokój świeżo s krzyżakami zawarty utrzymany być musi, że już w Lubowli I4 kwietnia, jednemu ze swoich rycerzy nadał pewne wsi w obwodzie nieszawskim i połowę myta na Wiśle, (Ob. Voigt t. 7, str. 457.) Nie przeto nie zostało w. mistrzowi, tyłko zjednać sobie względy Witołda, który we wszystkich wojnach toczonych z zakonem, dążył do jednego celu odzyskania Żmudzi; co skoro przez układ melneński osiągnął, obojętnie patrząc na inne powody zatargów, które wprost Polskę obchodziły, łatwo dał się ująć zabiegom krzyżackim. Częste upominki posyłane z Malborga do Litwy dla Witołda i w. księżnej Juljanny, kojarzyły ściślejszą przyjaźń, pod któréj wpływem stanął zjazd wieloński d. 13 maja 1423, gdzie strony wzajemne zapisy melneńskie, opatrzone wszelką urzędowością wymieniły. Już uic nie było na przeszkodzie do spełnienia umówionych warunków, król Władyław s pobudek pobożności, starał się u stolicy apostolskiej o roza zrzeszenie z występków, których w ciągu ostatniéj wojny i sam i rycerstwo jego dopuścić się mogło; ciekawa w téj mierze bullę papiezką z d, 28 sierpnia 1823, w której odbija się wiernie duch czasi, Dogiel umieścił w swoim zbiorze. (Ob. Codex diplom. L. 4, str. 115.) Dma J5 kstopada tegoż roku uwiadomił król listem pisanym Z Biecza w. mistrza: ze dla rozgraniczenia ziem dobrzyńskiej i michałowskiéj, na świcżo odbytym sejmie w Warcie, uchwalono wysłać Jana Pełla de Niewiesz biskupa kujawskiego, Macicja z Wąsosza kaliskiego, Macieja z 'Labiszyna brzeskiego y Janusza s Kościelea inowrocławskiego wojewodów; Macieja Kot nakielskiego, "Tomasza s Pakościa bydgoskiego, Jana z Brzozogłów landeńskiego kasztelanów, tudzież Andrzeja starostę brzeskiego; prosił więe krół w. mistrza, aby umocowan zakonu nie omieszkali także przybyć na dzień 6 grodnia; nadto, uprzedza go, że zamek Dralim poruczył przyjąć od zakom Sędziwojowi Ostrorogowi wojewodzie poznańskie - mu, jeśliby jednak sam wojewoda zjechać nie mógł, aby rozkazał oddać rzeczony zamek jednemu z jego synów; nakoniec żąda: ażeby kupcy polscy, stosownie do umowy, wolm byli od wszelkich opłat, a mianowicie, od cła nowo nałożonego pod nazwaniem Pfuudigełd. (Ob. Raczyńsk. tamie, sir. 309.) Pierwsze miesiące 1494 roku przeszły spokojnie; Władysław Jagiełło zajęty koronacją młodej swojéj małżonki i obowiązkami gościnności dla królów i książąt, którzy ten obchód obecnością swoją uświetnili, odłożył do swobodniejszego czasu załatwienie sporów gramcznych. W tój przerwie znajdujemy jeden tylko list Pawła Russdorf, pisany z Malborga do mistrza inflanskiego d, 25 marca, z uwiadonneniem o tóm, co na koronacji zaszło. (Raczyński /amże. su. 380.) Dobre porozumienie sąsiedzkie między Fitwą a zakonem, coraz wzrastało; Voigt wsponnna o listach Witołda do w. mistrza z Grodna d. Ió kwietnia, s Kowna d. 8 maja 1424 r., tebnących zupełaém zaufaniem, w rzeczy rozgramiczenia obudwóch krajów. (Ob. 1. 7, str. 468) Witołd tak dalece pragnął wówczas pokoju, że unikając wszelkich powodów do jego nadwątlena, powtórzył na pisipie przed posłami króla rzymskiego Żygmunta, i oświadczenie swoje dane Czechom, Że Korybuta odstępuje, i że każdego, który w jego imieniu w sprawy czeskie mieszać się będzie, za osobistego nieprzyjaciela poczyta. (Ob. akt wydany w dworze przełomskim d. 3 maja 1424, Voigt t. 7, str. 469.) Zdame Witołda zawsze przeważny wpływ wywierało na postępowanie Jagiełły; król idąc jego wzorem, począł okazywać większą życzliwość dła zakonu. Raczyński zachował list pisany do komtura ze Skawy, miejsca łowów, przy którym król obesłał w. mistrza źwierzyną; (d. 7 mija 1424. Ob. kodex dyplomat. Litwy str. 306) nakoniec Jagiełło przyzwolił na zjazd osobisty z w. uństrzem, i d 7 czerwea 1491 ry. w Nie'szawie nad brzegiem Wisły, przeciw Tornuia, załarwiono wszystkie szczegóły wątpliwe, oraz dalsze stosunki między obudwama krajami określono nowemi zapisami, które widzićć ze strony polskicj u Dogiela kodex dyplom. t. 4, str. 117 i 113, s krzyżackiej un Mizlera Collectio magna t 4, str. 335. Witołd nie znajdował się w Nicszuwie, ale w liczbie świadków wymienieni są Mikołaj Sępiński i Mikołaj Cebulka, których rady we wszystkich główniejszych sprawach zewnętrznych w. książe litewski zwykł był używać, a więc i ten stanowczy krok do wzajemnego pojednania, uczyniono za jego wiadomością; Długosz weale nie wspomina o zjeździe meszawskim, miówi tylko, że król zwiedziwszy Wielkopolskę, udał się na Ruś; Raczyński ogłosił list królewski, pisany do w. mistrza. z Eueka dnia 29 września 1424 r, (ob. kodex dyplom, Litwy str. 307), w którym uwiadamia go, że nowych pełnomocników, Jana biskupa kujawskiego i Macieja z Tabiszyna wojewodę brzeskiego, albo jeżeli jaka przeszkoda temu ostatniemu zjechać nie dozwoli, Jamisza s Kościelena woje« wodę kujawskiego na dzień 28 października zeszłe dla wykonania umowy nieszawskiéj, Skutek tego nowego zjazdu niewiadomy, wszystkiego jednak nie mnsiano załatwić, gdyż król dnia 26 lipca 1125 r. z 'bęczycy uprzedził Pawła Russdorf', że umocowani polscy przybędą znowu na granicę d. 22 sierpnia. (Oh. famże. str. 304.) Voigt (t. 7, str. 475) mniema, że w ciągu wiosny tego roku, pobożna pielgrzymka sprowadziła Jagiełłę do Gdańska, Długosz nie o tém nie mówi, ale że ta podróż miała miejsce, widać z glejtu, który w. mistrz królowi, na bezpieczne zwiedzenie klasztoru Brygitek., przesłał; tudzież z listu Władysława, z Brześcia kujawskiego d 1 maja 1425, z doniesieniem, że za dwa tygodnie spodzićwa się w Gdańsku stanąć. Cokolwiek bądź, Jagiełło i Witołd szczerze pragnęli rzeczy trwale zakończyć, postanowili więc wnet po sejmie brzeskim zjechać się w Grodnie, i spólnie w obecności w. mistrza naradzić się o właściwych w téj mierze środkach; Witołd natychmiast ostrzegł o tém Pawła Russdorf z Nowogródka 15 października 1425. (Voigt t.7. str. 476.) Tymczasem na sejmie brzeskim nie przestawał gor< iwie, jak Wapowski mówi, popićrać prosb zakonu, o darowanie mu młyna lubickiego. Odłożono to wprawdzie do poźniejszego czasu, ale zjazd między królem polskim i w. mistrzem doszedł do skutkun, 1 w Grodnie d. 17 grudnia 1425, Władysław, Witołd i Paweł Russdorf działając osobiście, w oddzielnej umowie objaśnili to wszystko, co zapis melneński wątpliwego zawierał; Raczyński umieścił ją w swoim kodexie po łacinie i po niemiecku. (Ob. str. 312—347.) Witołd nie przestawał nalegać o młwn lubicki, oświadczał. że jeśli tetego nie wyjedna, gotów jest usiąpić na własność zakonowi Połonge; aby Litwy na tak dotkliwą stratę nie narazić, król Władysław darownym zapisem sporządzonym w fżęczycy d. 23 maja 1426. młyn łubicki krzyżakom oddał i przywrócić go do pićrwszego stanu dozwolił. Vojgt uważa, że to był piórwszy krok powolności JagieHy na prośby zakonu; przypisuje go usinym staraniom Witołda i przytaczą wiele listów dowodzących żywéj jego przyjaźni dła w. mistrza. (Ob. Voigt t. 7, str. 484, Długosza ks, 1] str, 404, i sam zapis da. rowny, u Raczyńsk. w kodexie dyplom. Litwy str. 320.)

31 Roku 1081.

32 Powiemy o tóm niżej pod rokiem 1430,

33 Porówa. Narbutta Dzieje narodu litewskiego t. 6. str, 472,

34 Długosz ks.1], str, 493 pisze, że chrzest nowonarodzonego królewica odbył się 2 czerwca, że s tego powodu uszczęśliwiony ojciec świetne turnieje na dworze swonn wyprawił. Porówn. Dion, Zubrzyckiego Kronika miasta Lwowa str. 92.

35 W Sandomierzu stanął 8 wrzesnia. Długosz łamie.

36 W dniu 24 czerwca 1426. Długosz ks. 11, ste. 494.

37 Długosz tamże mówi o karach wymierzonych na szlacht ruską, która mimo rozkaz królewski na tę wyprawę nie stanęła,

38 Długosz w żywotach biskupów poznańskich, ogłoszonych przez Tomasza Tretera, Brunsberg 1604. odławszy sprawiedliwość enotom i pobożności Andrzeja Laskarza, (tak go pisać należy) mówi o nim, Że dobrowalnie złożywszy biskupstwo, chciał resztę życia w klasztorze mellickim w Austrii przepędzić; życząc mićć natępcą po sobie albo Mikołaja Kozłowskiego herbu Lis professora eologji, albo Mirosława syna Kelcza z Brudzewa herbu Nałęcz; nim atoli to urządził, 25 sierpnia 1426 roku w Gosławicach umarł. Kapituła zebrana na wybór pastćrza, otrzymawszy od króla groźny rozkaz, aby koniecznie Stanisław Ciołek podkanclerzy koronny hiskupem poznańskim został, do mczego przystąpić nie chciała; poźniéj jednak uląkłszy się gniewu królewskiego, Ciołka wybiera, a Marcin V. osieroconą katedrę oddaje, bawiącemu podtenczas na swoim dworze Mirosławowi; gdy król dopuścić go do jéj objęcia nie chciał, Mirosław ciągle w Rzymie przebywając d. 11 lutego 1428 życie zakończył.

39 Król przez osobnego posła starał się o potwierdzenie Ciałka w tj godności, co też papicż d. 8 kwietnia 11283 r. uczynił. Poświęcił go. na biskupa w obecności królewskiéj w Noweni-mieście Korczynie Zbigmew Oleśnicki d. 29 sierpnia tegoż 1428 roku. Ciołek pochodził ze znakomitego rodu, na Żelechowie w Sandomierskióm. ojciec jego, wsławioy rycerz, był wojewodą warszawskim. Długosz utrzymuje: że Stanisław otrzymał podkanclerstwo, lubo muéj do tego urzęda był zdatny, s powodu zdolności wrodzonej do poezji, i że zalecił się królowi wesołym dowcipem i żartami; umarł r. 1438. dnia 18 listopada. Ob. Długosza w żywotach biskupów poznańskich znak M3. i Wiszniewskiego Mich, historja liter. polsk. t.3, str. 367.

40 Był także patriarchą akwilejskim. Andrzej Święcki w topografji Mazowsza, Ob, Miizlera Colleciia Magna 1.1, sw. 481.

41 Wtym roku niedziela zapustna przypadła w dniu 2 marca.

42 Długosz ks. 11, str. 497 pisze, że w Przemyślu święta wielkanocne (20 kwietnia) odbył. Dion. Zubrzycki w kronice przytacza wydane we Lwowie dnia 14 maja 1427 r. przez króla pismo dla kupców tego miasta, na bezpłatne pędzenie wołów do Wrocławia. 497 (3) Królewiec umarł d. 2 marca 1427, Ob. Dług. ks. 11, su.

43 Dnia 14 września 1427. Dług. ks. 14, str. 497. Narbuw t. 6, str. 485, pisze, że zjazd w Horodle odbył się d.3 maja; omyłkowie wziął uroczystość znalezienia św. krzyża, które rzeczywiście kościół w d. 3 maja obchodzi za święto podwyższenia przypadające 14 września; zresztą dzień 3 maja w r, 1427 był sobotni, nie zaś niedzielny,

44 Podług Długosza d. 24 kwietnia 1427 roku. Ob. ks. 11, str. 500.

45 W roku 1428 zapusty przypadły w d. 14 lutego.

46 Porówn. Długosza ks. 11, str. 497.