Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Книга шестая. Часть 1 из 3: оригинал

Книга шестая. Часть 1 из 3. С. 218-285. Польский текст издания 1847 года.

Księga szósta

Polacy troszczyli się o wyniesienie na tron nowego króla; nie mogło to tak prędko nastąpić, Jak Y Poznaniu uchwalono, zwłaszcza, że nowe zawi"hrzenia królestwu groziły, albowiem Spytek z Melsztyna, Dzierżsław z Rytwian, Abraham ze Zbąszyna i Jań Strasz z Kościelnik, rzeczy zmienić i koronacją Władysława, jeszcze przy życiu ojcowskiém, na walnym zjeździe jednomyślnie królem i następcą ogłoszo. nego, cofnąć zamyślali. "Twierdząc być dla rzeczypospolitéj zupełnie rzeczą niebezpieczną, aby wpośród obecnego szczęku oręża, pacholę nad nią panowało ze otoczone mnóstwem przewodników, samo woli swoJej znać nie będzie, że ci szarpiąc rzeczpospolita i dbając tylko o korzyści osobiste, wszystko zniweczą; że królowa Zofja, niewiasta dumna i zuchwała, wsparLa miłością synowską, wodzów rządu z rąk nie wypuści, Że wolność szlachecka potokami krwi nabyła, przyjdzie na największe niebezpieczeństwo, że nakoniec królewskie pachole, praw ich potwierdzić nie zdoła, aż dopóki lat zupełnych nie doścignie, że na lo długo jeszcze czekać przyjdzie, kraj zaś takiego króla wymaga, któryby i sobie i rzeczypospolitéj radzić potrafił i nauki od przewodników swoich nie żebrał. Na tych i tym podobnych opićrając się zasadach, usiłowali Władysława od tronu oddalić, powtarzali le przyczyny Jawnie i pokątnie, i aby tém skulcczniéj działać, zjazd dla urzędników i szlachty małopolskiéj nakazują. Krok ten nieźmiernie królowę Zolją zalewożył, ażeby zuchwalstwo małéj garstki, życzących korony Ziemowitowi mazowieckiemu, nie zaszkodziło jéj synowi Władysławowi; starała się więc Zbigniewa Oleśniekiego, biskupa krakowskiego, klóry na wszystkich rostropnością i powagą przeważny wpływ wywierał, z Wielkopolski, gdzie jadąc na sobór bazylejski był się. zatrzymał, do siebie wezwać. Wszakże Zbigniew skoro usłyszał, że Małopolanie wichrzyć poczynają, natychmiast, ile w rzeczy tak i nagłéj, wszystko rzuciwszy, rozsławionémi końmi do Rrakowa przyleciał; królowa s tymże samym pośpicchem, z jakim przybył, wnet go do Opatowa wyprawia, aby oparł się niegodziwości i zuchwalstwu małéj liczby głów niespokojnych. Zbigniew na ten zjazd przybywszy, wielu przykładami dowodził: „jak szkodliwą jest niezgoda możniejszych w czasie bezbirólewia, upominał wszystkich, aby zaniechawszy zgubnych i niebezpiecznych zaargów, zgodnie radzić chcieli, aby tego królestwa, za błogosławieństwem Bozkiém tak rozległego, tak we wszystko obfitującego, niezwykłémi burzami wstrząsać i osłabiać nie chcieli. O królu, któryby miejsce zmarłego zająć powinien, najmniejsza wątpliwość nie istnieje, bo zjazd sieradzki już dawno wszelką obojętność w tój mierze usunął; cała rzeczpospolita, Władysława starszego królewica, następcą po ojeu mianowała, gdy zaś dotąd wiary ich dla królów, nigdy żadne podejrzenie nie zaémiło, nie znajdzie się nikt zaiste, ktoby teraz nadwerężać ją zamyślał. Byłoby niemniéj zuchwałém, jak bezbożném przedsięwzięciem, szukać obcych królów, gdy sami dziedzice tronu pragną; widzimy, że wszysłkie kraje i narody synów spadkobiercami po ojcach mićć życzą, i to panowanie za prawe poczytują, które z odwiecznego szczepu królewskiego kwitnie, a więc, aby to ku szczęściu i pomyślności kraju Bóg zdarzył! Władysława, już dawno obrancgo, za króla uznać chciejcie i ogłosić rozkażcie.ś Po wysłuchaniu téj mowy biskupa Zbigniewa, wszyscy jednozgodnie przyzwolili: aby Władysław mający dziesiąty rok życia, panował, i głośnóm zdaniem za króla go przyjeli, wyjąwszy Dbłahą garstkę zwolenników innego stronnictwa. Przeznaczony był dzień ś. Jakóba apostoła146 na koronacją. Za zbliżeniem się lego czasu, biskupi i panowie koronni gromadnie zjechali się do Krakowa, przybyli też posłowie: Zygmunta wielkiego książęcia litewskiego: Dowgird wojewoda i starosta, i Marcin Szadek archidjakon wileńscy, tudzież posłowie Stefana wojewody multańskiego. Widziano obecnych Ziemowita, Bolesława i Kazimierza książąt mazowieckich, w przystojnym i licznym rycerskim orszaku. Wszyscy jedném tchnęli żądaniem: aby Władysław co najprędzéj tron ojcowski zasiadł. Gdy w dniu ś. Jakóba apostoła, urzędnicy wszystkich stanów i posłowie książąt obcych zjechali się na zamek królewski, Spytek Melsztyński ze swoimi zwolennikami nowe trudności wzniecać począł, wnosząc z hałasem, też same pobudki, jakie przekładał na zjeździe opatowskim, co dało powód, że cały poranek aż do południa na próżnych swarach strawiono, aż dopóki rada koronna nie zaleciła Janowi Oleśnickiemu marszałkowi królestwa polskiego, zapytać przez woźnego ludu, którego tłumy zamek otaczały: „Czy chce i pragnie, aby Władysław był na króla koronowany; kto jest tego zdania, niech przejdzie na prawą stronę, przeciwnicy zaś udadzą się na lewo.“ Po wysłuchaniu tego ogłoszenia, wszyscy niemal stanęli po prawicy i radośnémi okrzykami powitali Władysława swoim królem. Spytek z Melsztyna z małą garstką pozostał na lewicy.147

Gdy tak wszystkie trudności uchylono, poruszył się wspaniały orszak prowadzony przez wielkich urzędników koronnych z nowym królem Władysławem do głównego kościoła, gdy już słońce nieco s południa schodziło. Wojciech Jastrzębiec arcybiskup gnieźnieński w uroczystym obrzędzie mszą odśpićwał, króla Władysława olejem ś. namaścił i ukoronowal; wnet król Władysław na wzniosłym tronie, na samym środku kościoła przygotowanym i złolémi kobiercami okrytym, zasiadł, powstawszy zaś, szablą na czlćry części świala wywijał, okazując tém godłem, że wszystkich nieprzyjaciół królestwa, nad którém wziął opickę, gotów jest odpierać.148

Po odbytéj koronacji, ten dzień i kilka następnych, spędzono na ucztach, turniejach 1 pląsach z wiel. kiém wszystkich zadowolnieniem i wesołością, wyjawszy małéj liczby zazdrośnych szczęściu Władysława, i nienawidzących osobiście królowej Zofji. Nazajutrz skoro dzień zabłysnął, Władysław odziany w szaty królewskie, s koroną na głowie, dosiadł wspaniałego rumaka i według zwyczaju miasto Kraków objeżdżał. INa środku rynku, wzniesione było wspaniałe siedzenie złotogłowem i aksamilem zasłane, lecz król nie wstąpił na nie, dla zaszłego sporu między książelami mazowieckimi i niektórymi bisłkpami królestwa o pićrwszeństwo kroku i miejsca. Następnie radzono o przewodniku, któryby nad królem pacholeciem miał dozór i opiekę. Wielu zdawał się być najwłaściwszym Ziemowit książe mazowiecki, bo i krwią królowi blizki i zalecała go niezwykła cnota, uczciwość i rostropność, inni atoli Iękali się, aby żądza panowania nie zbłąkała go z właściwego toru i aby tym wyborem nie narazić osoby królewskiej na nicbezpieczeństwo; nakonice po różnych naradach, uchwalono wybrać w każdém województwie rządzców ze szlachty, poruczyć im dozór nad oznaczoną częścią kraju i zobowiązać do zdawania corocznej sprawy przed królem i urzędnikami koronnymi, s przyjętego urzędu. W województwie krakowskiém, jako przed innćómi przodek biorącém, i że obecność królewska większych starań po zwierzchności wymaga, uslanowiono dwóch urzędników. Za trudy tego nowego urzędu po 50 grzywien rocznej nagrody postąpiono. Załatwiwszy to wszyslko należycie, szlachta ruska i podolska prosiła u króla Władysława, aby ją w prawach i swobodach z inną szlachtą korony polskiej porównał, że mieli w téj mierze obietnicę jego ojca, lecz śmierć nie dozwoliła mu jej ziścić, błagali więc, aby przyrzeczenie ojcowskie, za jego sprawą skutek wzięło. 'Wielu s panów odradzało to zrównanie w prawach, lecz ponieważ było rzeczą niewątpliwą, że król Jagiełło chciał je na te kraje rozciągnąć, nadano więc żądane swobody, i szlachta ruska we wszystkióm porównana została ze szlachtą polską.149

VW tym czasie szlachta wsczęła zuchwałe zatargi z duchowieństwem, mianowicie s powodu poboru dziesięcin i rzucanych Klątew, w czém ciężki o- i opór stawiła; dła przytłumienia złego które już szćrzyć się zaczynało, naprzód w Warcie, późniéj w Piotrkowie odbył się zjazd urzędników koronnych. Bronili rzeczy swojéj duchowni Bozkiém i ludzkiém prawem i znaczną część panów idących za zdrowszóm zdaniem, pociągnęli na swoję stronę, wszakże trwalego pokoju otrzymać nie można było, aż dopokąd ci, co najniegodziwiéj duchowieństwo nękali, widomym cudem, z różnych przypadków, w krótkim przeciągu czasu, nie poginęli. "Tą okropną ich klęską inni przerażeni, od zamiaru odstąpili, i przy pomocy Bozkiéj, pokój sługom kościoła wrócony, oraz prawa ich ocaiały od gwałtu.150

Późniéj urzędnicy koronni troskliwie przemyślać poczęli nad załatwieniem stosunków z Zygmuntem, cesarzem rzymskim, który jawnie krzyżakom sprzyjał, czy to przez zawarcie z nim nowego przymierza, czy przez skojarzenie jakiego małżeństwa, aby pod rządem małoletniego króla nie przyprawił korony o jaką szkodę. Wyprawiono więc do niego w poselstwie Jana Koniecpolskiego kanclerza i Jana Oleśnickiego marszałka koronnego s prośbą o rękę córki Alberla książęcia austrjackiego, a wnuczlii cesarskiéj.151

Gdy posłowie w podróż się wybierają, Jan zwany Gamrat wyprawiony gońcem z oznajmieniem Zygmuntowi ich przybycia, wziąwszy fałszywą naukę od Piotra Szafrańca wojewody krakowskiego, doniósł: że poselstwo weźwie cesarza do objęcia rządów nad królestwem polskiém i opieki nad nieletnim królem; co gdy Gamrat, na dwór cesarski przybywszy nicuwaŻnie przełożył, wielką radość w umyśle cesarza Żygmunia wznieciło, że tak potężne królestwo z małoleinim królem, w jego władzę przyjść miało, wnet więc chełpliwe wiadomości o tém do książąt rzeszy rozesłał, twierdząc, iż wkrólce przy pomocy Polaków, królestwo czeskie zhołduje i przechwalając się, że zwycięztwo już miał w swym ręku. S tych przyczyn, gdy nieco pózniéj posłowie polscy stanęli w Presburgu, dokąd Zygmunt z soboru bazylejskiego Dunajem przypłynął, podejmowano ich z wielką czeią i uprzejmością, lecz skoro wezwani przed cesarza, poruczenie swoje przełożyli, nie o rządach królestwa i opiece niewspominając, Zygmunt wstydem zalany, już to dla powziętéj nadziei, już dla rozniesionego po całych Niemczech odgłosu, względy dla posłów i królestwa natychmiast odmienił, a następnie odpowiedzićć rozkazał: „iż nader mnogie zachodzą między koronami urazy, przeciwne skojarzeniu małżeńskiego sladła, że pićrwej uspokoić je należało, i wówczas dopićro prosić o przyjaźń, przymierze i oblubienicę dla ich króla; dodano nakonice, aby w czasie zielonych świątek152 zjazd w miejscu dogodnym złożyć, na którymby, zebrani pełnomocnicy stron obiedwóch, obó-, stronne liczne krzywdy,według prawa słuszności umiarkować mogli. Na co posłowie polscy przyzwoliwszy, Dunajem do Budy, a stamtąd lądem do Polski wrócili.153

Nakoniec Jan Lutek z Brzezia, kanonik gnieźnieński, wyprawiony został na sobór w Bazylei, w posclstwie od króla Władysława i używał podobnócjże powagi jak inni posłowie. Przybywszy do tego miasta, o- — znajmił o zgonie Władysława Jagiełły; najznakomit-! si mężowie przyjęli tę wiadomość z wielkim smutkiem, znane bowiem były i wzniosłe cnoty i zasługi tego króła, a więc dła wznowienia żałoby, cały sobór i pićrwsi biskupi odbyli nabożeństwo pogrzebowe s królewską wspaniałością; mszę żałobną śpićwał hiskup portueński, kardynał placentyński zwany Branda, stosowna też mowa pogrzebowa, wyrzeczona ku pochwale tak wielkiego króla, łzy wycisnęła.154

Gdy to miało miejsce daleko od królestwa w Bazylei nad Renem, nadeszła uroczystość narodzenia N.,... ką a Panny, na którą zjazd w Raciążu miał się odbyć. Umocowani od korony polskiéj: arcybiskup gnieźnieński, biskupi krakowski i kujawski oraz wojewoda krakowski, bez zwłoki na dzień naznaczony przybyli, wzyłączyli się do nich posłowie Zygmunta wielkiego isiążęcia litewskiego, tudzież umocowani od książąt mazowieckich i pomorskiego. Krzyżacy pruscy nie mając zamiaru przybycia, na pozornych i podstępnych poselstwach czas trwonili, wynajdując rozmaite powody swojej nieobecności. Już kilka dni na tych knglarstwach przeszło, nakonicc nie wstydzili się żądać, aby pełnomocnicy królewscy przenieśli się na drugi: p +1; "YI, 1 > idr brzeg Wisły naprzeciw Złotoryi, utrzymując, że pićr-

ka, że Mikołaj Kozłowski posłany na sobór w zastępstwie Zbignicwa Oleśnickiego, był pogrobowym chwalcą Władysława; Wiszniewski hist. lit. polsk. t. 5, str. 56 uwiadamia, że ta mowa, ręką jego przepisana, znajduje się w bibliotece akademji krakowskiej. Rajnald w t. 9, str. 182 wyd. 1752 wspomina, że Juljan kardynał w następnych wyrazach pamięć króla Władysława uwielbił: „Wierze cie mi zebrani ojcowie, bo mówię z doświadczenia, król, którego pamięć obchodzimy, w swoim czasie, nad wszelkie wyrazy, był pożytecznym dla kościoła, od czasu bowiem przyjęcia przezeń wiary, więcej 30,000 pogan światło wiary uznało, siedm głównych kościołów dla nowo-nawróconych zbudował, w miejscu zaś, gdzie cześć niezgasłego ognia spełniano, zgasiwszy to ognisko wzniósł wspaniałą świątynię i opatrzył ją tak znaczną liczbą kapłanów, iż n'ć ma ani jednéj godziny we dnie i w nocy, w którejby chwały Bozkiéj nie opiewano, wsi komturowie tamże zjadą i o pokoju wieczystym radzić będą. Umocowani koronni, przeczuwając zdrady krzyżackie, opierali się nieco téj drodze, wszakże, aby nie dać pozoru, że z ich winy pokój nie stanął, przyjeżdżają nad brzeg rzeki, gdzie przez cały dzień na krzyżaków oczekiwali, nakoniec około zachodu! słońca, jeden s komturów przybył i przekładając różne — powody nicobecności pełnomocników zakonu, prosił, ku większéj zniewadze, aby nazajutrz przeprawili się slatkiem za rzekę, że na drugim brzegu wygodniej o wszystko ułożyć się będzie można, gdyż starsi zakonu — niezawodnie tam przybędą. Następnego dnia posłowie polscy do Złotoryi, która przed oczami była, przewożą się na łodziach, lecz nie ukazał się żaden z długo spodzićwanych krzyżaków; tak posłowie koronni / narażeni na igraszkę nieprzyjaciół, nazad wrócili, i ledwo w Brześciu kujawskim stanęli, wnet prawie w jednój godzinie dwaj gońcy przybiegli, jeden z Prus o glejt dla posłów krzyżackich, drugi z Litwy z doniesieniem o klęsce rycerzy mieczowych na Zmudzi. Mistrz bowiem inflancki zebrawszy ogromne wojsko, Źmudź straszliwie pustoszył, i gdy już hufce jego obciążone zdobyczą wracały, Zmudzini bolejąc nad utratą wydartój własności, dodawszy sobie wzajemnie serca, las przez który nieprzyjaciel miał powracać, zasiekami warują, aby mu drogę zahamować. Gdy Iuflaniczycy w ciężkim znoju około uprzątnienia zwalonych drzew pracują, Źmudzini zewsząd ich oskoczywszy, nienial. w pień wycięli. Rzeź była okropna, cała zdobycz odzyskana, wszystkie chorągwie wojenne zdobyte.155 Krzyżacy pruscy (ą klęską sprzymierzeńców swoich przerażeni, dopićro teraz szczerze o pokoju myśleć poczęli, i postanowili, przez umocowanych komturów, zjazd mający odbyć się w Brześciu, przeIłużyć do dnia św. Florjana męczennika,156 na co gdy »ełnomocnicy koronni zezwolili, rozjechano się z Brzecia. Arcybiskup udał się do Łęczycy, gdzie ze Zbi„niewem krakowskim i Janem chełmskim biskupami, Władysława z Oporowa na stolicę kujawską wyświęił.157

Mało co późniéj, na pograniczu szląskiém wielie były zaburzenia; Mikołaj Kotwiez, rabować i łorować przywyKły, najeżdżając po nieprzyjacielsku ranice królestwa, Mikołajowi s Koziegłów, kaszteanowi sandeckiemu kilka wsi złupił i w pustki zanienił; ten częste zanosił skargi przed królem Wlalysławem, lecz niemogąc wyjednać żadnój pomocy, ebrawszy kilka hufców jazdy ze swoich przyjaciół, lo Szląska wtargnął i niespodzianym napadem miasło — - sliwice opanował, w którém silną załoge osadziwzy, ziemię szląską, s tej strony rzeli Odry, srodze pustoszy; ta klęska zmusiła książąt szląskich żądać zjazdu w Bendzyniu dla układów o pokój; na co gdy - zgoda królewska zaszła, otrzymali rozkaz udać się na ten zjazd biskup Zbigniew i Mikołaj z Michałowa kasztelan i starosta zamku krakowskiego. S książąt szląskich przybyli do Bendzynia Bernard opolski, Mikołaj raciborski i Wacław oświecimski z licznómi orszakaąmi szłachty; gdzie po długich naradach względem pokoju, Mikołaj Kotwicz158 uznany winnym popełnionych łotrostw miał być wywołany; nadto uchwałono, aby pogranicznych najazdów nadal nie cierpićć, a jeśliby na przyszłość jakie powstały, te orężem stron obiedwóch poskramiać. KRzeczone przymierze zapisami i pieczęciami wzajemnie stwierdzone,159 wkrótce sami Szlązacy złamali, gdyż z zamku świrklenieckiego często wypadając, granice koronne trapili.

W tymże czasie Czechy nowych wstrząśnień doznały, szlachta bowiem tego kraju zważywszy: że Taboryci i $ićroty całóm królestwem władną, Że odstępca Prokop podły i bczecny człowiek, prawo życia i śmierci nad szlachtą i gminem przywłaszczył, że podatki nakłada, wojska zaciąga i jawnie jak bezboźny i okrutny ciemiężca rządzi, użaliwszy się swojéj doli, iż tak kwitnącą niegdyś koronę czeską, przez cesarzów rzymskich wypiastowaną, zrugowawszy króla, nikczemnemu i nieznanego rodu zuchwalcowi zhołdowali, że pod słońcem nie było nad Czechów nieszszęśliwszego narodu, Że Żaden do nędzniejszej niewoli i upadku nie przyszedł; témi i tym podobnómi uwagami skłonieni, zjazd szlachty nakazują, na którym sprzysiągłszy się przeciw Prokopowi i Taborytom, Aleksego z Riesenberga męża starodawnego rodu, lecz szczupłego majątku, wielkorządzcą królestwa stanowią, przydawszy mu radę, s którąby sprawy krajowe załatwiał. Wszakże ciemiężca Prokop dowiedziawszy się o tych przeciwko sobie zamachach, aby przez omieszkanie lub obojętność na to co przedsiębrano, nie zginął, wojsko Taborytów i Sićrót w pole wyprowadza i przeciwników swoich do boju wzywa; kiedy zaś nikt, szlachta bowiem jeszcze nie miała gotowości, nie wystąpił, by czasu darmo nie trwonić, Pilzno warowne miasto opasał i przez jedenaście miesięcy oblężonych do najwyższego niedostatku przywiodłszy, uporczywie go dobywał; tymczasem gdy Prokop Pilzno nęka, nadarzyła się szlachcie zręczność otrzymania znacznéj korzyści. Praga była posłuszną Prokopowi, lecz dwaj kapłani odszczepieńcy, rozrywali ją na dwa stronnictwa s taką wzajemną zawziętością, że w samém mieście powznoszono przeciw sobie drewniane warownie. Szlachia więc zebrawszy 8,000 czerwonych złotych, do tego stopnia nędzy Czechy wówczas doszły, zaciąga na żołd piechotę i z dostalecznémi siłami na Pragę ciągnie. Stało się, że Jedna część, z nienawiści ku przeciwnikom, wojsko do miasta wpuściła, szlachta tym sposobem Pragę, stolicę królestwa opanowała. Prokop przerażony tą wieścią zaniechawszy oblężenia Pilzna, pod Pragę obóz przeniósł; z niemniejszóm męztwem, szlachta zwiększywszy wojsko swoje, s Prażanami przeciw niemu wyslępuje. Stoczono krwawą bitwę u Brodu-czeskiego, nakoniec hufice Taborytów w znacznej części wycięty, przełamany i do ucieczki zmuszony; jazda też Prokopa, krolu nie dostała, lecz puściwszy wędzidła, pierzchnęła. Prokop od swoich odstąpiony, odwagę w rozpacz zamieniwszy, z garstką mężnych walkę przeciągał i o mało, iż ze zwyciężonego na zwyciężeę nie przeszedł, gdyby szlachia, przemagającą jazdą zewsząd go ścisnąwszy, mimo zaciętego oporu ostalecznie nie pokonała. Prokop odważnie walcząc poległ; z niemniejszą dzielnością młódszy Prokop broniąc się, życie położył, kilka tysięcy Taborylów schwytano; nie wiedząc co z nimi począć, lękając się zaś uwolnić, aby późniéj nowych Klęsk nie zrządzili, puściwszy do domów wieśniaków, którzy niechętnie za obozem ProKopa poszli, dalszych jeńców w gumnach i drewnianych szałasach zamknąwszy, w umyślnie wznieconym pożarze spalili. Tak (en bezeeny stek ludzi, który długie lata zwycięzkim orężem szćroko przewodził 1 tyle nieszczęść na rozmaite ziemie ściągnął, w jednej przegranéj wylępiono'!160

W roku następnym 1453 odbył się zjazd s krzyżakami pruskimi, według dawniejszego postanowienia, na dniu św. Florjana w Brześciu.161 Krzyżacy zwyklym obyczajem zdradnómi wybiegami wszystko w przewłokę puszczali, późniéj pod pozorem, iż Brześć był miejscem do zawarcia pokoju nieszczęśliwém, ściągają posłów polskich do miasta Służewa. Wszakże przemiana miejsca nic pomogła, krzyżacy zdradliwie działając i czas na marnych swarach trując, zjazd daremnym uczynili. Wrzała wówczas między Żygmuniem książęciem litewskim, a mistrzem inflanckim ciężka wojna, krzyżacy pruscy nadesłali Inflantom wojsko posiłkowe i cieszyli się nieomylną nadzieją zwycięztwa, co też w czasie zjazdów dawało oluchę ich dumie; gdy więc ze Służewa już obie strony rozjeżdżały się bezskutecznie, nadbiegli gońcy z listami:

że Zygmunt wielki książe litewski mistrza inflanekicgo w walnej bitwie na głowę poraził, i że Litwini świetne zwycięztwo odnieśli. Ta wieść nagle krzyżaków pruskich skłonniejszymi do pokoju uczyniła, wyprawiono natychmiast dwóch komturów i tyluż rycerzy do Brześcia, aby s pełnomocnikami polskimi zawrzeć doczesny rozejm i umówić się o czas do układów o pokój wieczysty. Żądane zawieszenie broni udzielono i wskazano dzień ś. Mikołaja na powtórny zjazd w Brześciu.

Po załatwieniu tym sposobem sprawy krzyżackiéj w ziemi kujawskiéj, wszyscy biskupi i urzędnicy koronni przybyli na zjazd walny królestwa do Sieradzia162, dokąd i młody król Władysław z bratem Kazimierzem, oraz z matką Zofją przyjechał. Wśród wielkiéj różnicy zdań, radzono o Eljaszu wojewodzie multańskim zatrzymanym w zamku sieradzkim, azali miał być na wolność puszczony? Bojarowie wołoscy "jego stronnictwa usilnie o to błagali; posłowie zaś Stefana nalegając, aby pozostał w więzieniu, przyrzekali, że wojewoda ich Stefan, wierność i posłuszeństwo królowi polskiemu poprzysięże. Postanowiono, dla ujęcia Stefana, brala jego Eljasza mieć pod strażą, wszakże więzień oszukawszy czaty, z zamku sieradzkiego, którego starostą był natenczas Piotr Szafraniec, umknąwszy, wpadł do Multan i wielkie zaburzenia w tym kraju wzniecił, aż dopóki po upływie roku, król przez wyprawione poselstwo, pokoju między bracią nie ustalił, podzieliwszy między nich Multany na dwie równe części, w len sposób, iż Kljaszowi dostała się Soczawa, zachodnia część Mul. tan; Stefanowi Kilja z Białogrodem leżącym przy ujściu Dniestru nad brzegiem morza czarnego i Dunaju 3; włożono w to przymierze: aby obadwa do Lwowa na Ruś przybyli, i przysiegę wierności, oraz poddaństwa, co hołdem zowią, królowi i koronie polskiéj wykonali. Gdy późniéj Stefan ziszczenie tego ohowiązku zwiekał, KEljasz dla zadośćuczynienia obietnicy stawił się we Lwowie, dokąd i król Władysław z bratem Kazimierzem, w znacznym orszaku urzędników koronnych nadjechali.163 Na środku rynku zasiadł król na wysoko wzniesionéj stolicy w koronie, przybrany w znaki najwyższéj dostojności. Wojewoda Eljasz w świetlnym orszaku, s pićrwszymi bojarami swojego narodu, zbliżył się do króla, i padłszy — na kolana, cześć mu oddał, wnet pod nogi królewskie rzucono główną chorągiew wołoską, po czém hospodar przysięgę wierności, poddaństwa i posluszeństwa uroczystym obrzędem wykonał; co skoro spełnił, król Władysław dał mu pocałowanie pokoju i obok siebie po lewym ręku usiąść rozkazał. Skończywszy ten obrząd, Władysław Eljasza i jego bojarów wspaniałą ucztą podejmował, wzajemnie nazajutrz Eljasz króla z bratem jego Kazimierzem i urzędnikami koronnymi z najokazalszą gościnnością przyjął; przez dwa dni turnieje i gonitwy wojenne najweselej całe zebranie bawiły, Eljasz bogatémi upominkami króla obesłał, i prócz naczyń złotych i srébrnych wielkiéj wagi, po 200 wozów wyziny i 400 ogromnych wołów na kuchnią królewską, nadto po 400 postawów złotogłowu i szkarłatu jedwabnego i po tyleż dzielnych koni, co rok w sposób daniny składać przyrzekł, na co listy i zapisy, którémi siebie i następców swoich, oraz całe Wołochy królowi i koronie polskiéj wiecznemi czasy poddawał i wcielał, wydane przezeń zostały. Brat jego Stefan wojenną dzielnością tchnący, odłożywszy na inny czas obrząd hołdu, aby w zasłudze względem króla i korony nie dał się Eljaszowi ubiedz, zgromadził wojsko i twierdzę Bracław nad rzeką Bohem leżącą, ale którą Litwini, wsparci zdradą starosty zamkowego opanowali, zdobył i oddał Dzierżsławowi Włostowskiemu, z ramienia królewskiego rządzcy Podola, niemniéj przez osobne poselstwo przyrzekł bronić Rusi i Podola od najazdów tatarskich, które zwykle te ziemie trapiły. Wdzięczne było to oświadczenie królowi Władysławowi i urzędnikom koronnym, złożono mu więc dzięki przez posłów. Wojewoda Fljasz przed wyjazdem swoim ze Lwowa na skład skarbów w nieprzewidzianych wypadkach woJjennych, zamek Ilalicz niegdyś stolicę kraju od króla Władysława dożywociem otrzymał, i natychmiast w posiadanie swoje objął. Tym sposobem Multany z wielkiém pomnożeniem potęgi, przeszły pod zwierzchność króla i korony polskiej.164

VW tych czasach wielkie powstały zatargi między biskupami, acz nie z jednostajnego powodu. Wielkopolanie utrzymywali, że z łanów corocznie przez wycięcie lasów rozszćrzanych, nie byli obowiązani składać dziesięciny snopowéj, Małopolanie zaś ze swojej strony twierdzili, że z roli opuszczonéj przez wieśniaków zrugowanych, zmarłych albo zbiegłych, dziesięciny zbożowéj dawać nie powinni. Wszakże te spory wkrólce ucichły, gdyż biskupi dochodów własnych i kościelnych żwawo bronili, szlachta zaś, lękała się już to obrazy Bozkiéj, już klątew. (%)

Mało co przedlém cesarz Zygmunt przywróciwszy pokój między papieżem Eugienjuszem a ojcami soboru bazylejskiego, wyjechał z Bazylei i wyprawił poselstwo do szłachty czeskiéj, z największą pochwałą, że slek zbrodniarzów w kraju swoim wylępili;165 wzywał ich też, aby bacząc na wewnętrzne hbezpieszeństwo ojczyzny, za króla go swojego przyjęli.166 Czesi wdzięczni za to poselstwo cesarskie, zjechali się w wielkiéj liczbie do Zygmunta w Regensburgu167 i pozdrowiwszy go królem swoim, oddają mu koronę czeską, którą on z wielką ochotą przyjąwszy, dla truIności jednak w królestwie węgierskiém, do Czech wówczas zjechać nie mógł, lecz udał się płynąc w dół Dunajem, do Budy.168

W Litwie zapaliła się ciężka i niebezpieczna wojna, albowiem Bolesław Świdrygiełło wyzuły z wielkiego księstwa litewskiego, podżegany przez cesarza Zygmunta, zaciągnąwszy na żołd Czechów i Szlązaków, wezwawszy na pomoc mistrza inflanckiego, s potężnóm wojskiem, zebrawszy też Jiczną jazdę s Tatarów i Rusinów, postanowił orężem Litwę odzyskać. Uradowało go niewymownie przybycie Zygmunta Korybula, gdyż wiedział, że długo wojując w Czechach, nabył niepospolitego doświadczenia; jakoż krzyżacy pruscy wspomagający Świdrygielłę zbrojnémi posiłkami, ponętą świetnych obietnic, skłonili Korybuta przejść na jego stronę. A więc Bolesław Świdrygiełło zewsząd tylu pomocami wsparly, gdy tylu wsławionych wojowników obóz Jego zaszczyciło, zbrojnie do wielkiego księstwa litewskiego włargnął. Nie tajno było Zygmuntowi wielkiemu Książęciu litewskiemu, że (a burza wojenna na niego runie, zebrał więc zastępy litewskie i Źmudzkie, widząc aloli, że (e nicprzyjacielskiéj potędze nie sprostają, wyprawił poselstwo do Władysława króla polskiego s prośbą i s przełożeniem nichezpieczeństwa, jakićóm był zagrożony, oświadczając, że jedyną nadzieję w pomocy Polaków polłada. Skoro król Władysław. otrzymał o tém wiadomość, wnet wezwał urzędników koronnych, zasięgając ich rady, co w tym razie przedsięwziąć nalcżało? Uchwalono wyprawić Zygmuntowi wielkiemu książęciu stosowne do niehezpieczeństwa posiłKi, pod sprawą Jakóba Kobyleńskiego najbieglejszego w owych czasach w rzemieśle wojenném dowódzcy. Skoro to wojsko do Zygmunta przybyło, wnet powziął niewątpliwą nadzieję zwycięztwa, obmyślawszy więc nieuchronne środki do tak strasznój wojny, wielkiém sercem i w groźném uzbrojeniu nieprzyjacielowi drogę zachodzi. Już Bolesław Świdrygiełło, bez przeszkody całą Litwę pustoszył, gęste pożary szćroko świćciły, trwożliwy lud wiejski zewsząd uciekał, wielki książe Zygmunt przez kilka dni na czele wojska zabawiwszy, syna swego Michała przy zasłępach litewskich zostawił, Jakóbowi Ikobyleńskiemu dowództwo nad całą siłą zbrojną poruczył i rozkazawszy ciągnąć na nieprzyjaciela, sam do Trok wrócił. Wódz polski doścignąwszy go pod miastem Wiłkomićrzem, w oczach jego obóz zatoczył, rzeka do przebycia łatwa, obadwa stanowiska dzieliła. Przez trzy dni wojsko z jednój i z drugiéj strony dla przykrych słot i wichrów,, nie przedsięwziąć nie mogło; ta niepogoda obadwa obozy wielce nużyła, z obojéj strony czekano, azali przeciwnik jakiego poruszenia nie uczyni, aż dopóki Bolesław Świdrygiełło, upatrując dogodniejszego miejsca dla obozu i na pole bitwy, rozwiną wszy chorągwie, nie począł z hufcami swojémi zachodzić; wówczas Polacy i Litwini, sądząc, że nieprzyjaciel ze strachu ucieka, na oslatnie szeregi nacierają, wnet straż przednia na odsiecz pośpiesza; nagle zawrzała powszechna walka, przez pewny czas wątpliwa, dopóki Jakób Kobyleński jazdy polskiéj, umieszczonej w odwodzie nie ruszył. Dzielne jéj natarcie, opór nieprzyjacielski złamało, zachwiane szeregi Świdrygiełły, jawnie pierzchać poczęły. W bitwie i w pogoni rzeź okropna! Inflantczycy, Prusacy, Czesi i Szlązacy, nieświadomi miejscowości, prawie do nogi wycięci, tych, Którzy pierzchneli, przez dwa tygodnie błąkających się po puszczach, tropionych jak dzikie źwierzęta, pojedyńczo wylępiono. Mistrz inflancki, marszałek, wszyscy prawie komiurowie dzielnie walcząc, polegli, tak dalece, że zamki inflanckie długo po téj klęsce pustkami stały, wszystkie chorągwie wojenne zdobyto, obóz nieprzyjacielski złupiono. Zygmunt Korybut mnogiémi rarami okryty; wpadł w ręce Polaków. Jeszcze przed bitwą, widząc polskie szeregi na pół uzbrojone i wcale świetnością swoją w oczy niebijące, zwróciwszy się do Niemców blaskiem oręża połyskujących: „jakże dzielnie, zawołał, bić się będą w tych kurzawą i rdzą przysutych pulklerzach ci na pół uzbrojeni Polacy! o gdyby wybór odemnie załeżał, wolałbym zaiste stać — - dzisiaj w ich szeregach! Wieszczym przeto duchem wiedziony, dla uniknienia niechybnej klęski, począł gońców rozsyłać, aby ugodą grożącą bitwę odwrócić. Po stoczonéj walce, po krwawéj nad nieprzyjacielem rzezi, gdy ciężko ranny wpadł w ręce Polaków, i gdy go jeden z nich zapytał: „dla czego przykładem Świdrygiełły ucieczką życia nie ocalił? Między wami, rzekł, wypiastowany, tyle lat na rycerskiém rzemieśle spędziwszy, cześć nad życie przeniosłem i hańbą ucieczki okryć się nie chciałem. Nie długo potém, czy z ran śmiertelnych, czy, jak wielu utrzymywało, s trucizny na rozkaz wielkiego książęcia Zygmunta do lekarstw wmieszanéj, dni swoje zakończył.

Po tćóm zwycięztwie nad rzeką Świętą w walnój bitwie nad potężnómi wojskami otrzymaném, zamki ruskie, dotąd Świdrygielle wierne, wpadły w moc zwycięzcy Zygmunta, który Bogu nieśmiertelnemu dzięki składając na pobojowisku, kościół parafialny wystawił i kapłanów przy nim osadził, z obowiązkiem utrzymywania nieustanuéj chwały Bożéj.169

W tym właśnie czasie, gdy się ta wojna toczyła, słanęło w Krakowie poselstwo Zygmunta króla czeskiego i węgierskiego, nieświadomego jéj wypadku, do Władysława, s przełożeniem: jak dalece oburzały cesarza orężne załargi między bratnimi książętami litewskimi, że doszło do Jego wiadomości, iż właśnie w obeenéj chwili, z wiellią sprawy chrześcijańskiéj krzywdą, zbrojnie na siebie następują; prosi więc, aby król powagą swoją tę grożącą bitwę odwrócił, i pokój na zasadach słuszności między nimi skojarzył; że jeżeli król Władysław za właściwe to uzna, g0tów jest i własnych umocowanych, do téj czynności wyprawić. Władysław następną dał odpowiedź: „Dla nikogo dotkliwszémi jak dla mnie być nie mogą wstrząśnienia w Litwie, jak równie, że ta ziemia, s któréj ród wiodę, tak straszliwie jest nękaną i pusloszoną. O poliój między bracią starałem się już nie jednokrotnie, lubo bez skntku, gdyż Bolesław Świdrygielło wszelkie uczciwe warunki odrzucał; teraz z największem stron wyłężeniem przyszło do tego, iż żelazo ma rozstrzygnąć kto nad Litwą panować będzie; sądzę nawet, że w tój chwili już rzecz rozwiązana. © Zaledwo posłowie s pokoju królewskiego wyszli, gdy ujrzeli Pędzącego do Władysława gońca z doniesieniem o zwycięzlwie, o klęsce Świdrygielły po przegraniu walnej bitwy, o zabiciu mistrza inflanckie20, o wylępieniu całego jego wojska, o Zysmuncie Korybucie schwytanym i rannym bcz nadziei wyżycia, o opanowaniu obozu nieprzyjacielskicgo, i zdobyciu wszystkich chorągwi wojskowych, które wpadły w ręce Polaków i Litwinów. Król Władysław przywoławszy nazad do siebie posłów cesarskich, przyniesioną przez gońca wiadomość powtórzyć przed nimi zalecił. W ten sposób odprawieni, smulną cesarzowi Zygmuntowi zdali sprawę. Władysław zaś ' natychmiast wydał rozkazy, aby złożyć uroczyste dziękczynienia Bogu, aby powszcehnie obwieścić sławne przewagi oręża, z nadchodzącym zmrokiem rzęsistóm światłem oświecić całe miasto, słowem, nie szczędzić niczego dla okazania jawnóéj radości. 'To stanowcze zwycięzlwo sprawiło, że za nadejściem dnia św. Mikołaja, w którym zjazd w Brześciu s krzyżakami odbyć się był powinien, okazali się najochotniejszymi do zawarcia wieczystego przymierza, które po całomiesięcznych umowach nakoniec dokonane zostało, lubo niektórzy biskupi i urzędnicy, zrozpaczawszy o możności osiągnienia pokoju, znużeni długiém rokowaniem, rozjechali się do domów; wszakże rzeczy szczęśliwie załatwiono, pokój między królestwem i wielkim mistrzem zakonu pruskiego zawarto i przy- ' sięgami wyznaczonych na to pićrwszych urzędników obojga narodów stwierdzono.170

Po utrwaleniu pokoju s Prussami, na pograniczu szląskiém, liczna hałastra łotrów grasować poczęła, najeżdżając granice polskie, unosząc łupy i płądrując wsi po nieprzyjacielsku. Rryslyn z Koziegłów, kaszsztelan sandecki, którego posiadłości Szlązacy spu-. sloszyli, wyjednawszy od króla Władysława posiłhi, . wsparty też zbrojnem drużynami przyjaciół, wtargnął do Szląska i okrulnie pomścił się za swoje krzywdy, ogniem bowiem i mieczem kraj ten pustosząc i przez kilka miesięcy ciągle łupiąc, dopóły W nim gościł, aż dopóki król Władysław tknięty skargą książąt szląskich, nie naznaczyl zjazdu umocowanym, stron obiedwóch, w Wieluniu na dzień Bożego narodzenia, gdzie nakoniec za pośrednictwem urzędników koronnych pokój stanął. Atoli nim rok upłynął, już Jerzy Stosz i wielu innych ziemian szłąskich tę ugodę gwałcąc, wpadli zbrojnie do królestwa, i około Rłobucha wielkie szkody poczynili. Wawrzynice Zaręba i inni ziemianie wieluńscy nie ścierpieli tój krzywdy, lecz rzuciwszy się do oręża 1 doścignąwszy zdobyczą obciążonych najczdników, wszystko odbili, gdyż Szlązacy postrzegłszy nadbiegającą pogoń polską, całe łupy rzucili i w ucieczce szukali ocalenia.171

"EO Bogusława, wnet wybierze dwie lub trzy osoby ze strony pana mistrza i zakonu, a przeciwnie pan mistrz i zakon, wybiorą podobnież dwie lub izy osoby. ze strony książęcej, które tym porządkiem wybrane, wykonawszy. cielesną przysięgę, po przejrzeniu praw, zapisów i innych niewątpliwych dowodów, tego rodzaju różnice, jeśli przystępnie będą mogły, załatwią przez ugodę, jeśli się zaś to uczynić nie da, wówczas jednomyślnie wybiorą jednego za sędziego, który mając przed oczaini Boga i sprawiedliwość, rzeczony spór między wymienionémi stronami sądownie, w jak najrychlejszym czasie rozstrzygnie, strony zaś temu wyrokowi dobrowolnie ulegną i posłuszne będą, Podwónaste: Ziemie Zmudzkie i sudawskie, dla dobra pokoju zostaną wieczyście i nazawsze przy nas, królestwie polskiem i w. księstwie litewskiém, w granicach poniżéj opisanych: od końca granie książąt mazowieckich, poczynając od rzeki Ełku i miejsca zwanego Kamienny-brod, położonego w górze tejże rzeki Ełku, wyśźéj od jezior Grejwo i Toczyłowa, należy iść w prostym kierunku przez pustynią aż do jeziora zwanego Ragort (Rajgrod), połowa rzeczonego jeziora zostanie w kraju w. książęcia litewskiego, druga zaś połowa będzie już w kraju zakonu. Od tego ostatniego jeziora prostą drogą przez pnstynią aż do pewnej wsi zwanój Prewojsty (Prejwiszki), od tej zaś wsi ciągnąc dalej drogę prostą, aż do wsi zwanej Mejruniszki, od Mejrnniszek zaś aż do jeziora zwanego Dwystycz tak wszakże, aby rzeczone jezioro całkowicie zastało na stronie zakonu i dalej od tego jeziora w najprostszym kierunku do początku czyli wierzchu rzeki zwanéj T.epuna, zetepujac zaś w dół iéj rzeki aż do jej njścia, gdzie wpada do rzeki Szyrowiniy, a posuwa jąc się dalej w dół biegiem tejże rzeki Szyrowinty, aż do jej ujścia Od granie też węgierskich pokój nie był zupełnie bezpieczny, gdyż Zygmunt król rzymski i węgierski krzywo patrząc, iż własność korony wępierskiéj, ziemia spiska, s trzynastu miastami i warownym zamkiem Lubowlą nad rzeką Popradem leżącym, znajdowała się w ręku króla polskiego, przez częstych połów wyjednał złożenie zjazdu znakomilszych urzędników polskich i węgierskich w mieście Kesmarku: któ-

vownego przez najjaśniejszego książęcia a pana Zygmunta rzymskieo i t,d. króla w Budzie i Wrocławiu ogłoszone, tudzież listy urzę lowe, które rzeczeni mistrz i zakon mają od nieśmiertelnej pamici ojca naszego i od w, książęcia litewskiego, albo od jakichkolwiek nnych: osób na ziemie Żmudzkie, sndawskie i litewskie, (ob. wyéj 1, str. 299) powrócić nam powinni, my zaś, że są nam povrócońe, wyznamy 3 dalsze przywileje zakonu, jakąkolwiek powa3, duchowną lub świecką okryte, o ileby nadwerężać mogły iniejszą ugodę w całości lub w części, we wszystkich swoich zatrzeżeniach i warunkach z nią sprzecznych, mają być uznane za adne, za nieważne i za umorzone,; za takie wieczneni czasy pozytane będą. Podziewiętnaste: Obie strony, wszystkich jeńców wziętych w ciągu wojny i przedłużeń rozejmu, bez żadnej zdrady i odstępu natychmiast na wolność puszczą, wyjąwszy jeńców, któzy w czasie ostatniego dwunastoletniego zawieszenia broni między rólestwem polskiém, wielkiém księstwem litewskiém a mistrzem i akonem zawartego, w Litwie zdobyci zostali. Podwódzieste: Przewozy pod Złotoryją dla pieszych, jezdnych i lżejszych wozów, tulzież pod Solcem i Fordonem, dla przeprawiających się s końmi; akiémikolwiek rzeczami i wozami ładownemi, nie mają być bronne; ecz nazawsze każdy swobodnie przeprawiać się przez te przewozy sędzie miał prawe, Podwódzieste pierwsze: Wszyscy zbiegowie ak s królestwa naszego polskiego, ziem Jitewskiéj, zmudzkiéj, maowieckiéj, ruskiej i słupskiéj, jako też z jakichkolwiek krajow zaconu, będą mieli możność i prawo swobodnie wrócić do rodzinnej trony 1 rozrządzać według upodobania zostawioną swoją własnością. Podwódzieste włóre: Wszystkie dobra nieruchome poddanych wszelkiego staniu, stopnia i powołania przez nas lub przez zwolenników 1aszych zajęte lub odebrane od tych, którzy przebywają lub mie. szkają w krajach zakonu,. postanawiamy i zobowiązujemy się mocą niniejszej ugody powrócić im w zupełności i całkowicie, podobnież rzy gdy na dzień naznaczony172 stanęli, arcybiskup strygoński173 zajmujący pićrwsze po królu miejsce w Węgrzech żądał ze strony króla Władysława zwrotu do korony węgierskiéj ziemi spiskiéj. 6d- powiedziano na to Węgrom: „iż byłoby hańbiącém i nieprzystojnóm, krzywdą za dobrodziejstwo płacić, król bowiem Władysław Jagiełło w ostatecznej Żygmunta króla węgierskiego potrzebie, gdy Turcy królestwo jego pustoszyli, gdy Czechy rokoszem płonęły 150,000 czerw. złotych pożyczył i ziemię spiską w zastawę przyjął, wszakże warlość tej części kraju ledwo wyrównywa cenie danych pićniędzy. Węgrzy uznawszy słuszność praw polskich na tę ziemię, nie mając też środków do wykupna, po długich naradach.

o współnym pokoju obiedwóch koron, rozjechali się Jo domów. 'W tymże roku Jan Rzeszowski arcybiskup Iwowski, znakomitego w Polsce herbu Półkozie, po dwódziesto-pięcio-letnim chwalebnym i pożylecznym rządzie swojego kościoła, zszedł ze świala; zwłoki jego przeniesiono do klasztoru święto-krzyskiego na Łysą-górę, gdzie pogrzebione zostały;174 nastąpił po nim Jan Odrowąż za wstawieniem się u króla Wła — Jysława, hospodara Eljasza, lubo kto inny jaż był wybrany. Mało co przedtćóm Wojciech Jastrzębiec ar-

EE ZE EEEE kiego, Klemensa Wątróbki ze Strzelcy bieckiego, Wincentego; Szamotuł międzyrzeckiego, Dobrogosta s Kolna kamienieckiego, Przedpełka s Kopystlowa lędzkiego, Przybysława Dzika Żarnowskie70, Warsza z Ostrowa zawichostskiego, Pawła z Biskupie małogoskiego, Wojciecha s Pakościa szrzemskiego, Macieja z Bielawy brzezińskiego, Jana s Kalinowa sandeckiego, Piotra s Chełma połanieekiego, Mikołaja z Lubstowa kruszwickiego, Stanisława ze Skarszewa biechowskiego, Jakóba Przekory czechowskiego, Przybysława kowalskiego, Mikołaja Kiełbasy bydgoskiego, Jakusza ze Strzygi rypińskiego, Paszka z Gosławic konarskiego, Jana z Ułanowa rogozińskiego, Hrycka Kierdejowicza lwowskiego, Mikołaja z Wiśni-- cza (Kmity) przemyślskiego, Piotra ze Smolice sanockiego, Michała 2 Buczacza halickiego, Jana z Oleśnicy marszałka, Andrzeja z Lubinia podskarbiego, koronnych, Andrzeja s Czechowicz płockiego, Wiganda z Ostrołęki czerskiego, Dobrogosta z Nowo-dworu warszawskiego, Pawła z Leszua sochaczewskiego, Adama z Rytła gostyńskiego, Markusza s Popień rawskiego, Mikołaja Małdrzyka ze Starogrodu bełzkiego, kasztelanów; Piotra s Pieskowej-skały (Szafrańca, który raz już wspomniany wyżej między wojewodami), Piotra Korzbóg poznańskiego, Andrzeja z Żelechowa sandomićrskiego, Dobrogosta z Szamotuł kaliskiego, "Tomasza Szeligi z Iwanowie sieradzkiego, Stanisława Bielawskiego łęczyckiego, Andrzeja Dunina brzeskiego, Stanisława inowrocławskiego, Wołezka Rokatowicza lwowskiego, Senka z Sennowa przemyślskiego, Czuryły ze Stojaniec halickiego, Janusza Kierdejowicza kamienieckiego, Mikołaja Grzymałki sanockiego, Stanisława Kanimiera chełmskiego, Piotra s Kępy płockiego, Andrzeja z Radziejowie sochaczewskiego, Mikołaja z Brzozowa gostyńskiego, Jana Tabasz Załuskiego rawskiego, podkomorzych; Marcissa z Wrocimowic krakowskiego, Teodoryka z Miedzychoda (ob. Kodex dyplom. wielkopolski Raczyńsk. str. 164) poznańskiego, Jana Slanka z Tapsowa (ob. Nies. t. 4, str. 123) sandomierskiego. Mi+ kołaja s Pleszowa kaliskiego, Żegoty z Mąkowa sieradzkiego, Piocybiskup gnieźnieński, prymas korony polskiéj żyć przestał,175 wyborem kanonicznym objął po nim stolicę Wincenty Kot z Dębna, herbu Doliwa, kantor krakowski i podkanclerzy koronny, wybór icn Eugienjusz papież, przebywający wówczas w Bononji, powagą swoją zatwierdził.176 Po zgonie Wojciecha Jastrzębca Dzierżsław z Rytwian, wnuk zmarłego, mimo synoweów bliższych dziedziców, wszystkie majętności, rałą ruchomość domową i pićniądze gwałtownie zaparnął, razem z zamkiem Borysławice, przez arcybiskupa wielkim nakładem zbudowanym, gdzie wszystkie jego skarby były ukryte. W te dostaiki Dzierżław ufny, z niewymównóem zuchwalstwem wojsko zeorał i niektóre zamki leżące na pograniczu węgierskiém lobywać począł, gdy atoli haniebnie odpędzony, nic dokazać nie zdołał, zwróciwszy kierunek pod miasto Zator, po przystawionych drabinach, ubiegł je wśród ciemnej nocy; mieszkańców precz wygnał i całą ich własność opanował; później wyciągnąwszy w pole, księstwo oświecimskie podbijać począł, zmuszając luiność, postrachem wyzucia ją ze wszystkiego, do złożenia sobie przysięgi. Gdy jednak zapędził się w głąh kraju, Szlązacy wziąwszy się do broni, wpadli na liego w ziemi siewierskiéj, w nocy, wśród spoczynku, właśnie wtenczas, Kiedy się żadnego niebezpieczeństwa nie lękał, i całą zebraną zdobycz odbijają. Ta klęska sprawiła, iż zniechęcony do mniéj szczęśliwych wojennych wypraw, za 1,000 grzywien, królowi księstwo zatorskie sprzedał, które Władysław przez czas niejakiś dzierżąc, puścił Wacławowi książęciu oświecimskiemu pod warunkiem, aby zamek Bernwald odtąd do Polski należał; książe zaś przysięgą wierności, którą hołdem zowią, poddał się s księstwami oświecimskiém 1 zatorskiém, swojóm i następców swoich imieniem, królowi i koronie polskiéj; poczém za pośrednictwem królewskiém, pokój z Dzierżsławem z Ryiwian uczyniono i te księstwa niegdyś od ziemi krakowskiéj oderwane, po długich latach, znowu do korony wrociły.177

Z większém nierównie szaleństwem Spylek z Meclsztyna, zuchwały ogromem dostatków, wypowiedział wojnę Zbigniewowi biskupowi krakowskiemu, powód do téj burzy był następny: błędem odszczepieństwa zarażony, kapłanów czeslich zdrożnóéj nauki u siebie żywił i pod obiedwiema postaciami ciało i krew Pańską przyjmował; biskup pobożnie i po ojcowsku go upomniał, grożąc klątwą, jeżeliby od tak niegodziwego odszczepieństwa nie odstąpił; Melsztyński, wziąwszy to za krzywdę i wczwawszy na pomoc książęcia Teodora Ostrogskiego Rusina, którego wysokim żołdem do siebie znęcił, wsi i dwory około Uszewa położone, po nieprzyjacielsku pustoszył. Król Władysław obrażony tą swawolą zapamiętałego człowicka, ostrzegłszy go przez gońców i listy, aby zbrodniczych zamachów odstąpił, gdy ujrzał, że upornie trwa w zapędzie, pozwać go na sąd rozkazał. Wówczas dopićro przekonawszy się o istolnóm niebezpieczeństwie, strwożony na sądzie stawa, lecz nie wprzódy uwolnionym został, aż dopóki nie przejednał biskupa Zbigniewa, i dopóki nie wrócił wszyslkicgo, co w bezecném świętokradztwie wydarł, albo krzywd nie opłacił; musiał nadto postawić rękojemców, i wtenczas dopiero pozwolono mu odjechać.

Król Władysław wiedząc, iż Zygmunt król rzymski, czeski i węgierski, będący w zgrzybiałym wieku,178 wkrótce bezpotomnie zejdzie, (znajdowaly się alhowiem dwie tylko jego wnuczki, Alberta, brata książęcia austrjackiego córki, księżniczki mogące już być za mąż wydane), wyprawia Mikołaja Powałę z Sienna w poselstwie, s prośbą o rękę jednej dla siebie, drugiéj dla Kazimierza, oraz s przełożeniem: iż schodąc ze świała, nie potrafi skutcczniéj zaradzić spokojności swoich królestw, jak wydając je za panująych, którymby w posagu korony swoje mógł zostawić, lub żeby ich samych za synów przybrawszy, wnuli swoje, przyszłe królowe, zaślubić im dozwolił. Włanie wówczas znajdował się Zygmunt w Nowéj-wsi179; cesarzową Barbarą; wdzięcznóm było dla nic0 to poselstwo, ile wyrzeczone w obecności Cze"hów świćżo przywróconych do posłuszeństwa. Odvowiedziano więc posłom polskim, że dla mnogich w féj chwili zatrudnień, otrzymają odprawę w Pradze; upadał bowiem pod ciężarem pracy, usiłując wytepić niegodziwe odszczepieństwo czeskie, które wniesiony szałoną żądzą korony, raczéj był pokrzepił niż stłumił, dopuszczając utrzymania pewnych postanowień jawnie błędnych, a tém samóm zgubnych, przyzwalając, aby ziemie i majątki kościelne, przez odszczepieńców wbrew wszelkiéj słuszności zajete, pozostały w prawém ich posiadaniu, aż dopokąd wykupionemi nie będą; zakonnikom, wygnańcom dła Chrystusa, wszelką nadzieję powrotu odjął; hiskupstwo prazkie Janowi Rokiczanie herszłowi odszczepieńców nadać przyrzekł; miasta, zamki i wsi, do duchowieństwa należne, zapisami swojémi poobciążał, tudzież z wyuzdaną bezboźnością i uciskiem, sposobem zastawy w wielkich pićniądzach pozawodził; wziętych lub wsławionych w kraju rycerzy i urzędników czeskich, acz jawnych odstępców, lub świętokradzców we czci chował i dobra im nadawał. To jedno tylko mogłoby uniewinnić eecsarza Zygmunta, iż Czesi udawszy przyjęcie wyroków soboru bazylejskiego, przez kardynała legata przewodniczącego jego pracom, uroczyste otrzymali rozgrzeszenie. Wszakże jakimkolwiek umysłem Zygmunt tak względnie obszedł się s Czechami, pragnąc zjednać sobie serca narodu dnia 25 sierpnia wjechał do Pragi stolicy czeskicj, gdzie przyjęty z najwyższém uszanowaniem przez wszystkie slany, wspólnie s cesarzową Barbara z rąk Filiberta180 biskupa kutanskiego, legala bazylejskiego soboru, przyjęli namaszczenie i królewskie korony. (2) Gdy legat mszą uroczystą według ustaw kościoła rzymskiego i zwykłe obrzędy przy koronacji królów używane, odbywać zamierzał, oparł się temu. herszt odszczepieńców Rohiczana, z nicgodziwymi zwolennikami swojego stronnictwa i wszyslko zawichrzył. Zygmunt ledwo całym wpływem i po. ięgą swoją mógł wyjednać, iż oddano mu kościół św. Jakóba apostoła, dla odprawiania nabożeństwa; dozór nad nim poruczył zakonnikom ś. Franciszka. 'Tymczasem Rokiczana coraz wzmagał się w znaczenie, ostrzeżony atoli o zasadzkach przeciwko sobie zgolowanych, s Pragi uciekł. W jego nieobecności siolica cokolwiek była spokojniejszą; cesarz do załatwienia spraw rządowych wróciwszy, następną dał odpowiedź posłom polskim: „Że dawno już pragnie s królem Władysławem i bratem jego Kazimierzem, tak polę-żnymi książętami przymierze i powinowactwo zawrzćć, lecz burzliwe i pełne trosków sprawy czeskie, staneły, na zawadzie, iż obecnie nie podobna zająć się umowami małżeńskiémi, niech więc królowi swojemu odniosą, że skoro wieść otrzyma, iż s Czech wyjechawszy181, do Austrji, Węgier lub Moraw przybył, aby wnet powtórnych posłów do niego wyprawił. Spodzićwa się bowiem tak zaszczytnej i uprzejméj prośbie zadosyć uczynić. Posłowie do króla Władysława wrócili i naprzód przed nim, potém przed urzędnikami Koronnymi, zgromadzonymi na zjazd piotrkowski, treść poselstwa swego przelożyli. Panowie zjechali się późniéj gromadnie do króla Władysława w Rrakowie na zapusty,182 gdzie długo i obszćrnie naradzano się o wywołaniu s królestwa fałszywej monety, którą w Szląsku, Morawach i Czechach wybija: no i którą zagraniczni kupcy do królestwa wwozili, s tak ciężkim korony i rzeczypospolitéj uszczerbkiem, jak gdyby okrutny nieprzyjaciel zewsząd królestwo na- — jechał. Zbigniew biskup krakowski fałszywą moncię — porównywał z dziewicą, która niewinności zbywszy, do lekceważenia i pogardy przyszła i już nigdy dawniejszego szacunku odzyskać nie zdoła; głosował więc, aby wybijanie téj szkodliwéj monety pohamować; — wszakże napróżno było to na radę wnoszoném, gdyż opiekunowie młodego króla i rządzcy królestwa, wybijać jéj nie przestawali, wielkie siąd ciągnąc korzyści.

Примечания

146 2%5 lipca.

147 Długosz ks. 11, str. 661, mówiąc o trudnościach, których wybór Władysława Jagiellończyka doświadczył, wymienia jako hersztów strony przeciwnéj Spytka z Melsztyna i Dzierżsława z Rytwian. O tym ostatnim dodaje szczegółową wiadomość, iż był synem Marcina z Lubnicy wojewody łęczyckiego i Doroty s Tarnowa, wnukiem zaś Wojciecha Jastrzębca arcybiskupa gnieźnieńskiego; że arcybiskup pragnąc Dzierżsława i jego braci Jana, Wojciecha i Mikołaja wzbogacić, oddawna zgromadzał skarby w złocie, klejnotach i kosztownych naczyniach, że w pewném miejscu Orzelec zwaném, blizko Barszowy i Lubnicy, w osobno zbudowanéj na ten cel kaplicy ukrył je, i wiadomość o tém zwierzył temuż Dzierżsławowi i Janowi s Koziebród kanclerzowi gnieźnieńskiemu, sekretarzowi swojemu; że Dzierżsław przez matkę swoję i kilku młodych przyjaciół do téj zbrodni ośmielony, zaufanie dziada zdradził i skarby wykradł, a gdy arcybiskup o tém uwiadomiony, do Rytwian pośpieszył, pragnąc zbiory swoje ocalić; Dzierżsław do zamku przez samegoż Wojciecha Jastrzębca zbudowanego, rozkazawszy dać ognia z dział na wałach rozstawionych, wstępu mu nie dozwolił. Skarby dziadowi skradzione w krótkim czasie zmarnował. Zakochawszy się bowiem w księżniczce mazowieckiéj Eufemji, córce Bolesława, chciał nierówność rodu okazałością życia wynagrodzić. Bawił więc w Warszawie i już to wystawą, już bogatémi upominkami księżniczce składanémi, rychło przywłaszczone skarby strwonił. Zubożony, dziada późniéj przebłagał. Długosz jeszcze jeden szczegół wspomina: że gdy nawet dobrze myślących małoletność Władysława trwożyła, Zbigniew rozkazał przynieść z bibljoteki katedralnéj krakowskiéj, księgę praw, dar Kazimierza w., na któréj wizerunek tego króla w młodocianym wieku był wystawiony; dali się przekonać wątpliwi, lubo, jak Łukasz Gołębiowski słusznie uważa tom 2, str. 4, dowód nie był stanowczy, gdyż Kazimierz miał lat 23, wstępując na tron po ojcu.

148 Dopomagali arcybiskupowi przy koronacji, Zbigniew Oleśnieki krakowski, Władysław z Oporowa wybrany kujawski, Sa nisław Pawłowski płocki, Jan z Opatowiec chełinski biskupie Ob. Dług. ks. 11, sir, 067,

149 W Indeksie Dogiela udzielonym przez hr. Konstantego Tyszkiewicza, znajduje się treść następnych zapisów: 1) 1427 Szlachta ruska powiatów lwowskiego, halickiego i przemyślskiego przyrzeka wieczystą wierność królowi Władysławowi i jego synowi, w Haliczu ze 47 pieczęciami. 2) Szlachta trębowelska, sanocka, lwowska 1 przemyślska podobnąż wierność zaręcza. 3) Przysięga ziemi halickicj s 50 pieczęciami. 4) Przysięga ziemi śniatyńskiej z 61 pieczęciami, 5) Ziemia kołomyjska przyrzeka wierność królowi i jego synowi Władysławowi, 6) 1433 Szlachta całej Rusi przyjmaje za przyszłego krola jednego z dwóch synów Władysława, przyrzeka dozwolić go koronować, skoro ich przywileje potwier-; dzi; na walnym zjeździe w Mościskach z 64 pieczęciami, 7) Szlaelta podolska podobnież przyjnuje jednego s królewiców za następcę tronu 3 w Kamieńcu z 23 pieczęciami.

150 Kronikarze nasi nie nie wspominają o wyprawioném w tym roku poselstwie do Eugienjusza papieża z oświadczeniem uległości
i młodego króla dla stolicy apostolskiéj; że to jednak miało miejsce, widzimy z Odorika Rajnalda roczników kościelnych pod r. 1434, liczbą XXVII. (t. 9, str. 182, wyd. 1752), który następny list papiezki przytacża.: „„Najmilszemu w Chrystnsie synowi, Władysławowi królowi polskiemu. Chętnie przyjęliśmy i uprzejmem sercem wysłuchaliśmy ukochanego syna Jana Reja, (ob. Nies. 1, 3, str, 858) kanonika krakowskiego, posła twojego, który stanąwszy przed obliczem naszém, złożył i wykonał przed nami synowskie posłuszeństwo imieniem waszej królewskiéj miłości; co było dla nas nader wdzięcznóm. Zaiste, wybornie synu najmilszy postąpiłeś, że główne sprawy młodocianego wieku, począłeś od złożenia pierwocin Bogu przyjemnych, a mianowicie od oświadczenia posłuszeństwa namiestnikowi Jezusa Chrystusa. Służy to ku wielkiéj twojej zalecie, naśladujesz bowiem życzliwość nieśmiertelnej pamięci ojca swojego, jaką szczególniéj okazywał ku nam i ku stolicy apostolskiej. Jakoż i my kochaliśmy go za życia niezrównanóm przywiązaniem, jako pobożnego i chrześcijańskiego króla, jako naszego i kościoła św. najmilszego syna i wiary chrześcijańskiéj zapaśnika. A że sława jego na całym Świecie zajaśniała, pracować ci najusilniéj należy, ahyś dowiódł, iż dziedzicząc po nim koronę, stałeś się razem spadkobiercą jego cnoty i mądrości, ku czemu najskuteczniej to posłuży, jeżeli niezachwianą jego wiarę i poświęcenie się, które go tak znakomitym królem uczyniły, pilnie naśladować będziesz. Za najpićrwszą więc i najgłówniejszą poczytaj powinność: Boga czeić 1 kochać scałej. myśli, s całej duszy twojej i po ścieżkach jego przykazań kierować kroki swoje, tudzież, zachować i bronić prawdziwą jego wiarę, szanować, jak to czynisz, namiestnika jego na ziemi i św, jego kościół; biskupom zaś, którzy są twoimi ojcami duchownymi, okazuj nalczyte poważanie; najmilszą w Chrystusie córkę Zolją, matkę twoję szanuj, abyś żył długo na ziemi, słuchaj rad ludzi cnotliwych, śledź i szukaj pokoju i zgody. "Tak postępując zasłużysz nie tylko na nasze, ale i na Bozkie błogosławieństwa 1 łaskę, którćwi uzbrojony, lękać się nie będziesz, co złego wyrządzić ci zechcą ludzie. My zaś, tak z życzliwości, którą nieśliśmy ku rodzicowi twojemu, jako też przez wzgląd na zacne przymioty, które w tobie postrzegamy, miłością, sprzyjaniem i radą pragniemy ci zastąpić miejsce ojca i usiłować będziemy, ile nam tylko wzgląd na Boga i cześć naszę dozwoli, w okolicznościach tyczących się potrzeb i sławy twojej i korony, być zawsze waszej królewskiej miłości użytecznymi. Dan we Florencji. (bez dnia i roku.) Do królowej Zofji pisał papież list osobny, s którego Rajnald na< stępny wyjątek umieścił: Znaliśny cię zawsze za pobożną. religijną, bojącą się Boga i szanującą, jak należy, namiestnika Jezusa Chrystusa i stolicę apostolską, osobliwą jednak zjednałaś sobie chwatę, że wtójże bojaźni, pobożności i uszanowaniu syna swojego choWasz; nic zaiste droższego zostawić po sobie nie możesz, jak boJaźń Bożą, która strzeże królów i narody, jak Żarliwość wiary katolickiéj, jak należne papieżowi rzymskiemu posłuszeństwo! W kim bowiem one panują, ten słusznie królem zwać się może. A więc my waszę królewską miłość, za to, co chwalebnego dotąd czyniłaś, zalecamy Bogu i oświadczamy gotowość naszę strzedz i bronić wszystkiego, co odnosi się do dobra j sławy króla, którego jako najmilszego syna naszego kochamy, oraz do twojej własnej osoby i do korony polskiej, o ile to z zachowaniem czej Bozkidj i naszej uczy-: nić będziemy zdołali, (z łacniskiego.) i

151 Z małżeństwa Alberta z Flżbietą córką Zygmunta, żyła wówczas córka ich Anna urodzona 1133, która zaślubiwszy późniéj Wilhel-
I ma książęcia saskiego, umarła r, 1462. Ob, Kocha tablicę gencalogiczną 81.

152 W r. 1434 przypadały zielone świątki 16 maja.

153 Długosz ks. 11, str. 671 dodaje: że cesarz posłów polskich przez kanclerza swojego Kaspra Schlick chciał przekupić, obiecując każdemu z nich opłacać do dni życia po 1,000 czerwonych złotych, byleby, dła oszczędzenia mu wstydu, wezwali go na rząd królestwa, lecz na to przyzwolić w żaden sposób nie chcieli.

154 Długosz ks. 11, str. 672 pisze, że obrzęd żałobny odbył się w kościele katedralnym bazylejskim, nakładem Stanisława Cioł-

155 Porówn. Narbnia t. 7, str. 162.

156 Do dnia 4 maja.

157 Podług Długosza ks. 11, str, 673, w niedzielę d, 18 wrzcua, 1434 r..

158 Długosz wyraźnie zowie go Kornicz s przydomkiem Siestrzeniec (ks. 11, str. 674). Ze się tak rzeczywiście nazywał, świadczą Roczniki szląskie Mikołaja Hencla u Sommersberga t. 2 str, 318.

159 Dług. ks. 11, str. 674. Zjazd rozpoczął się w dzień św, Jadwigi, t.j. 7 października 1434. s

160 Skoro otworzył się sobór bazylejski d. 23 lipca 1431 r., wnet cesarz Zygmunt wezwał Czechów pismem z Norymbergi d. 26 sierpnia y aby posłów swoich na to zgromadzenie kościoła powszechnego wyprawili. Ze wzgardą dnia 1 października odrzucili Czesi to wezwanie; wszakże sobór nanowo skłaniał ich dnia 8 marca 1432 do spólnego roztrząśnienia różnie w rzeczach wiary. Po wielu rokowaniach, umiarkowańsi ze szlachty i mieszczan dokazali nakoniec, że Mikołaja Humpolccz i Jana z Saacu wyprawiono do Bazylei, gdzie dnia 10 października w tymże 1432 roku sianęli; porozumiawszy się z ojcami soboru, wrócili do ojczyzny i wnet powtórne, daleko świetniejsze poselstwo, na którego czele od duchowieństwa znajdował się Jan Rokiczana i Piotr Payne Anglik, na d. 4 stycznia 1433 r. do Bazylei przybyło. Przez pięćdziesiąt dni trwające rozprawy do niczego nie przyprowadziły, Czesi odjechali, lecz. sobór wysłał swoich umocowanych do Pragi. którzy nakoniec na d. 30 listopada 1433 roku zawarli tak zwane Compactata prazkie, które nie przyjęte przez Taborytów, dały powód do wojny mającej wnet wybuchnąć. Wszakże, jeżeli trudno było pojednać Czechów s kościołem, nie mniejsze Zygmunt zdawał się znajdować zawady w odzyskaniu tronu przodków, Prócz małej garstki starożytnych rodzin i miasta Pilna, przywiązanych do domu luksemburgskiego, cały naród nienawidział go osobiście i Jękał się jego zemsty; wolał więc połączyć się z jednoplemiennym ludem polskim, który i w dawniejszych wiekach miewał spólnych s Czechami królów. Eberhard Windeck spółczesny biograf cesarza Zygmunta wyraźnie inówi: rozdz. 199) że w 1433 r. już wszystko było w gotowości do wyprawienia starszego królewica Władysława na tron czeski, lecz wiadomość o koronacji Zygmunta w Rzymie (31 maja 1433) i o poje-" dunaniu papieża z soborem, wskazała odłożyć ziszczenie tego przedsięwzięcia do późmejszego czasu, Czechy rozszczepione wówczas były ni dwa główne stronnictwa Kalirfinów, albo Utraquistów, t.j. domagających się kielicha, czyli udzielania wszystkim ciała i krwi Panskiéj pod obiedwiema postaciami, i Prokopistów. Pićrwsze składało się zę szlachty, ze starego miasta Pragi, Melnika i Pilzna, drugiego trzymał się niemal cały naród czeski, Po wypadkach przez Wapowskiego w krótkości opowiedzianych, szlachta opanowała stolicę d. 9 maja, a 30 tegoż miesiąca 1434 r. przyszło do walnej hitwy pod wsią Hrzibem niedaleko Brodu-czeskiego. U Martena w dziele: Vederum scriplorum ei monumentorum Kcclesiasticorum amplisstma colleciio w t. 8, sw. 718, znajduje list Zdenka z Druszeka do Kolwina z Briszka pisany s pobojowiska, w którym umieszczone są wszystkie szczegóły tego zwycięztwa, O tych wypadkach obo Aschbacha t, 4, sur. 17, 139, 239 i 293,

161 Dnia 4 maja,

162 Podług Długosza ks. 12, str, 679, zwołany na dzicń 8

163 Naznaczony był dzień 29 września 4436 r. na ten obrzęd. Ob. Długosza ks. 12, str. 690,

164 Ob. u Dogiela t. 1, str. GOL, treść zapisów między Multanami a Polską.

165 Ob. Długosza ks. 12, str. 680, Duchowieństwo dla zaradzenia zagrażającej sobie utracie dziesięcin, odbyło zjazd na dniu 15 sierpnia 1435 r, w Piotrkowie,

166 Poselstwo od Zygmunta składało się ze znakomitych Czechów, którzy kraj w czasie zaburzeń opuścili. Dano im posłuchanie na sejmie prazkim d. 30 lipca 1431 r. Ob. Aschbach t. 4, str. 250.

167 Cesarz bawił w tém mieście od 20 sierpnia do 15 października. Ob. Aschbacha żamże str. 501.

168 Raczej do [Presburga, gdzie stanął 20 października. Ob. Aschhbacha źamie str. 503,

169 Ob. Narbutta t. 7, str. 169. Bitwa stoczona była I września 1435 r. Mistrz jnflancki Franko Kerskorft, lub Kersdorf, narzucony przez Pawła Russdorf rycerzom mieczowym w końcu 1433 r, tamże poległ, Jako pobożny pomnik zwycięztwa, urwa dotąd kościół pobojski przez Zygmunta założony,

170 Pełnomocnicy zakom: wielki szpitalnik Henryk Reuss v Plauen, w. szatny Ludwik v. Lanse i komtur osterodzki Wolf v. Sannsheim przybyli do Brześcia w początku grudnia; po kilkotygodniowém rokowaniu w ostatni dzień 1435 r. stanął nakonice pokój wieczysty na następnych warunkach: „W imie Pańskie staii się. Na wieczną rzeczy pamiątkę. Przyzwoita jest, aby czynności ludzkie, które dawność niszczy, i postęp czasu w zapomnienie przywodzi; opierać na trwałych podstawach zapisów i świadków, pod których strażą nigdy nie więdną, lecz w żywej pamięci piastowane, przekazują się potomnym bez skażenia; a przeto my Władysław z Boźéj łaski król polski, ziem krakowskiej, sandomićrskiéj, sierad/- kiéj, łęczyckiej i kujawskiej; najwyższy książe liewski, Pomorza i Rusi pan i dziedzie, oraz Zygmunt wielki książe litewski, ziem ruskich i t. d. oznajmujemy brzmieniem mniejszego wszem w obec do kogo to należy, obecnym i następnym, do ktorych to wiadomości dójdzie: że gdy z wyroków Bozkiéj opatrzności, tym końcem otrzymaliśmy wodze rządu królestwa, i tak znamiemią na ziemi dostojność, abyśmy usiłowania nasze, z ochotniejszem staraniem i czujnością, kierowali ku takim środkom, przez jakie błogość pożądanego pokoju między wiernymi Chrystusowym, (których niezgody nic tylko ziemie i miasta, ale kraje 1 korony na ostateczną zgubę narażają, czego częste, opłakane i pełne klęsk przykłady widzieć się śmiertelnym dawały) zagaićby się zdołała, i zagajona, przez 'Twórcę pokoju, s tronu niewysławionéj jego potęgi i majestatu dokonać, zbawiennemi środkami ustalić i ze szczęśliwych zawiązków rozkrzewić; zważywszy też, że Bóg sprawca pokoju, tylko w pokoju doskonale czczonym być może, że nic nad to w świecie uni droższego życzyć, ani pożądańszego zapragnąć niepodobna, przywodząc na pamięć nie bez głębokiego politowania i dotkliwej serca soryczy, jakie i jak ogromne nieszczęścia z wojen i niezgód wypływają, jakie z walk i zapasów toczonych między ludźmi, powsłają nienawiści bliźnich, z nicbezpieczeństwem utraty dusz i wiecznego zbawienia, Jaka idzie zagłada miast, ziem i krajów, oraz upadek mieszkającej w nich ludności, jak ginie eześć Bozka i rozlew krwi następuje; jak słowem takie niczgody i bitwy nie tylko wojejące strony t ich zwolenników, ale nawet mnogie inne narody, według wszelkiego do prawdy podobieństwa, wirącać nakoniec muszą w otehłan zguby; dla tego z najgorętszein uczuciem pragnąc, aby nie rosły kłótnie, lecz idąc za nauczycielką wszystkie cut, miłością chrześcijańską, która nie tehme niczóm obeém, niczóm ostrónt niczóni nieszczeróem, owszem własną cnotą żywi zgodę, rozróżnionych łączy, pokój i jedność utwierdza, tudzież na cześć i chwałę wszechmogącego Boga, oraz błogosławionéj Marji Panny i całego orszaku niebieskiego, ku pomnożeniu wiary, ku rozkrzewienia sprawiedliwości i zbawiennemu wzrostowi pobożności chrześcijańskiéj, postanowiliśmy od opłakanych zniszczeń wojennych, od zażałeń, nienawiści, zemsty i uraz. między nami Władysławem kró-! łem polskim i t. d., Zygmuntem wielkim książęciem litewskim it. d. wyż rzeczonymi, oraz między oświeconym Kazimierzem rodzonym bratem naszym, Ziemowitem, Kazimierzem, Władysławem, Bolesławem wazowieckini, tudzież. Bogusławem słupskim i pomorskim książętani, między koroną polską, krajami naszemi wielkiego księ-= stwa ltewskiego,, ruskiego, mazowieckiego, słupskiego, między wojewodą maltańskim 1 innémi państwami nam podległémi z jednej, a wielmożnym i wielebnym panem Pawłem z Russdorl zakonu Teutonów jezozolimskiego, błogosławionéj Marji Panny, wielkim mistrzemu, jego zakonem i krajami tegoż zakonu w Prusiechi, Niemczech, Hatlantach i wszystkiémi innémi, które są mu podległe, z drugiéj strony, nie bez oężkiéj obrazy i strat wynikłych, zamiar umyj słu naszego odwrócić i to wszystko, co w ciągu zabnrzeń tego ro-; dzaju zatargów 1 wojen, w należytym składzie rzeczypospolitéj nadwątlono i zniszczono, przez trwałość pokojn do stanu bezpieczeń stwa i spokojności przyprowadzić pragnąc, stymiż: mistrzem, hracią 1 ich zakonem, z ziemian. pruskimi, niemieckićemi © nflanckiémi, 2 ich poddanynń i zwolennikami, jedność wiecznego 1 niezłomnego pokoju i przymierza wybraliśmy, przyjęliśmy, wzięliśmy 1 zagaili, jakoż wybićramy, przyjmujemy, bierzemy i zagajamy, 74 pośrednietwem i brzmieniem niniejszej umowy po wszystkie czasy wiecznie trwać mającej, którą pod czcią i wiarą, na twierdzy przysiąg osobiście wykonanych, bez żadnej zdrady i podstępn, obiecujemy mocą niniejszego zachować, i aby to pojednanie s taką rozwagą i dojrzałością przedsięwzięte doprowadzone było do utrzymania nazawsze trwałego i statecznego porządku, postanowiliśmy określić ją w niżej opisanych warunkach. Popierwsze: Między na-. mi królem, wielkim książęciem i wymienionymi książętami, koroną polską, wielkiém księstwem i krajami liewskim, źmudzkim, rnskim, mazowieckim, słupskim, między wojewodą multańskim, tudzież między krajami innych państw i poddanych naszych z jednej, a przerzeczonym wielkim mistrzem i zakonem, między jego krajami i poddanymi tak w Prusiech, w Niemczech, jako też w Inflantach i Nowej-marchji z drugiej strony: wszystkie zalargi, spory i szkody, które umawiające się strony wzajemnie sobie wyrządziły, mają być przebaczone i w zupełności umorzone; nigdy o nich uajmniejsza wzmianka lub wspomnienie, osobliwie w skargach, końcem ubliżenia stronom, przed jakiémikolwiek bądź osobami dziać się ani czynić nie powinno; jedna strona, ku niesławie drngiéj, nić ma ich nastręczać, na powtarzanie ich przyzwalać, pomoc lub życzliwość swoję w tej mierze, bądź jawnie, bądź pokątnie, okazywać, przeciwnie, o ile to od tej strony zależćć będzie, podobnych oskarżeń i potwarzy nie dozwoli, ale raczej przeszkadzać im bedzie. Powtóre: Wszystkie dobra kościołów gnieźnieńskiego, kujawskiego, płockiego i poznańskiego, biskupie, opackie, zgromadzeń i klasztorów, luh jakichkolwiek innych osób świeckich lub zakonnych własne, w krajach rzeczonego zakonu położone, powinoy być przy wszystkich prawach tak kościelnych jak rządowych, przy wszystkich dawnych zwyczajach, zyskach, dziesięcinach. zamkach, wsiach, folwarkach, dworach i innych pożytkach, korzyściach i dol HU.: chodach pod jakiémkolwiek imieniem znanych, zachowane; Żadnemi nowómi zwyczajami, słażebnościami lub ciężarami uciskać ich nie będzie wolno; niemniej sprzedać ich, lub nastawać aby były sprzedane, bez osobnego zezwolenia biskupów, mkt nie będzie miał prawa; wszystkie zaś czynsze, dziesięciny, przychody i jakiekołwiek inne należytości w krajach zakonu istmejące, które, rzeczony mistrz i zakon najprzewielobniejszym w Chrystusie ojcom, księży arcybiskupowi gnieźnieńskiemu, biskupom kujawskiemu i płockiemu, tndzież innym przełożonym świeckim i zakonnym w królestwie polskióm, przez dwa lata zatrzymał, w zupełności powróci i powrócić rozkaże, jednę połowę między dniem dzisiejszym a uroczystością N. Panny grownicznej (2 lutego) drugą zaś podczas przyszłych świąt wielkonocnych (8 kwietnia), w mieście Toruniu za, kwitami rzeczonych prałatów; nakoniec czynsze i dziesięciny wielebnego ojca, księdza Władysława (z Oporowa) biskupa kujawskiege, świeżo z jakichkolwiek przyczyn zatrzymane 4 oddane będą, Potrzecie: Dla wzajemuego umorzenia między nami, a w, mistrzem i jego zakonem wszelkiej nieufności i nieprzyjacielskiego podejrzenia, chcemy, aby ligi, związki i zapisy, jakie istnieją lub istniały, między w. mistrzem oraz zwierzchnikami w Niemczech; Inflantach 1 ich zakouem, między biskupami, rycerstwem, obywatelami iich poddanymi, s książęciem Bolesławem inaczéj Świdrygicłłą, biskupami, bojarami i poddanymi krajów litewskich, źmudzkich i ruskich, uznane były za nieważne, nieobowiązujące i zniweczone; jakoż sam w. mistrz i zakon, jego biskupi, rycerstwo, obywatele i poddam, powinni rzeczonego książęcia Świdrygictłe opuścić 1 odsiąpić na wieczne czasy t nigdy am jemu, am żadnemu w. książecia tewskiemu i vuskiemu. pomocą i radą przeciw nam, następ-! com naszym 1 koronie polski, am też przeciwko oświeconemu bsiążeciu Zysuamnłowi, Leraźniejszenm w książęciu litewskiemn dopomagać nie powinni. żadnych lig, sojuszów, związków ku szkodzie naszej, albo korony polskiej zawierać z nimi nie będą wiecznemi czasy, i owszem nikogo znać i poczytywać nie mają Za We książęcia litewskiego i ruskiego, tylko takiego, który za naszą i korony naszéj zgodą, (jak i teraźniejszy w. książe Zygmunt został wybrany stosownie do umów dawno zawartych między królestwem polskiém i krajami liewskiémi) wybranym i podniesionym zostanie na wielkie księstwo; Świdrygielle zaś, nie dozwolą z ziem lub przez ziemie i państwa swego zakonu, krzywd lub napadów królestwu, koronie naszej, w. księstwu litewskiemu i wymienionym księstwom czynić, ani go jawnie lub pokątnie, wprost przez siebie, lub ubocznie przez naprawione osoby wspierać i wspomagać, w żaden sposób nie będą. Poczwarie: Abyśmy nimejszy pokój wieczysty i ugodę s pewniejszém trwałości i mocy przestrzeganiem zachowali i utrzymali, obiecujemy bez zdrady i podstępu y pod czcią i wiarą, oraz pod wagą wykonanej przysięgi, iż na żadnego żyjącego człowieka żądanie, namowę, podżegania, wrażenie lub rozkaz, jakiémkolwick jaśniałby dostojeństwem, aczby nawet papiezkićem lub królewskiém, na żadnego prawego zgromadzenia osób duchownych lub świeckich, nie będziemy mogli i powinni nadwerężyć ich, ami w części ani w całości, czy to wyraźnie, jawnie, czy to skrycie, przez siebie lub przez kogo innego s lub jakiekolwiek naprawione osoby duchowne lub świeckie; ani ich tym lub innym sposobem gwałcić; tak dalece, że chociażby cesarz teraźniejszy, albo cesarze jego następcy z wojskiem na w. mistrza i zakon następował, ani my, ani następcy nasi nie powinni dopomagać mu ani rzeczą, ani radą, ani wojskiem, ani sprzyjaniem. Popiąte: Środek rzeki Drwęcy będzie granicą między królestwem naszóm i krajami zakonu; nie wolno na téj rzece slawić młynów na granicach i brzegach wspólnych, mianowicie zaś w miejscu Lubicz zwaném, na którem daw. niéj młyn był zbudowany, tak, aby taż rzeka zachowała dawnicjszc swoje koryto; grobla i most, które pozostały, moją służyć za dobrowolną drogę 1 ani we dnie, ani w nocy zamykać jej nie należy, ani też nowego młyna tamże budowac nie będzie wolno. Od miejsca zaś, gdzie Drwęca wpada do Wisły, idąc w dół tej rzeki środek Wisły, stanowić ma dalszą granicę między królestwem polskiém a krajami mistrza i zakonu pruskiego, ze wszystkiemi, me zgoła nie wyjmując, ani wyłączając, swojémi wyspami, rybołowstwem 4 prawami i dochodami, aż do tego miejsca, gdzie srodek rzeki Wisły, przytyka do granicy niegdyś przez najjaśniejszego książęcia a pana Kazimierza, nieśmiertelnej pamięci króla polskiego, z mistrzem pruskim zwanym Dusmer, (Menryk v. Arlberg) między ziemiami bydgoską i pomorską pewnemi zapisani i wyraźnómi znakami określonej, opisanej i postanowionéj, Zamek Jasieniec pozostanie w ziemi zakonu, w ten jednak sposób, że zamek Nieszawa z obwodem i wsiami Murzynowem, Orłowem i Nową-wsią, tudzicż innćemi wioseczkami, młynami i użytkami do rzeczonego zamku i jego obwodu, ze wszystkiémi rzeczonego zamku, obwodu i wsi borami, lasami i pożylkami, z wodami i wodocieczami zupełnem i całkowitem prawem, s połową przewozu na rzece Wiśle, z jego dochodanu, z wyspami i rybołowstwem, ze wszystkiémi w ogóle i kazdemi po szczególe z dawien do mech przysłuchującemi prawami i wolnościami, żadnego dla nikogo, krom nas i korony królestwa polskiego, prawa na ten zamek, obwód i wsi nie zachowując ę zostanie na zawsze i na wieki przy nas i koronie królestwa polskicgo; wszakże nikt s poddanych, zastrzegając tyłko czynsz nalczny i opłacać się zwykły, s powodu tego nstępstwa, w prawach swoiel, w posiadaniu wysp i młynów, uszczerbku doświadczać nić ma; a jeślibyśmy utrzymać ich przy tych prawach nie chcieli, natenczas wolno nam będzie też prawa od nich nabyć i kupić, stosownie do 'dawnój ceny, według której od wieków zwykli między sobą te posiadlości sprzedawać, oraz tak jak je nojjaśniejszy książe nieśmiertełuéj pamięci pan Władysław, ojciec nasz najmilszy i korona polska spokojnie i bezpiecznie irzymała, od czasu ugody przy jeziorze Melno, leżącem w kraju zakonu, między zamkami Radzynem iRogoźnem nad rzeką Ossą, w uroczystość św. Stanisława biskupa 1 męczennika, w miesiąca wrześniu (27 dnia ob. wyżej t. 1, str 487) zawartéj, aż do odebrania i zajęcia ich przez mistrza i zakon w roku Pańskim 4431. (ob. wyżéj t. 2, str. 142). "To jeszcze osobliwie dodaje się i zastrzega, że wszystkim mieszkańcom i kupcom wiozącym Jakiekolwiek przedmioty, jakiegokolwiek rodzaju, ceny lub wartości, wolno te rzeczy lub towary bcz przeszkody i przymusu przedawać, z niémi bawić lub zatrzymywać się, albo je w mieście Nicszawie na składzie chować, albo dokąd zechcą, czy lądem, czy rzeką Wisłą, czy w dół, czy w górę, czy do Torunia, czy do innych miejsc w krajach zakonu leżących z niémi odjechać. Poszósie: Poczynając od tego miejsca, gdzie ustają i kończą się wyżéj wyrażone granicę, przez Kazimierza króla polskiego i mistrza priskiego postanowione, idąc dalej aż do ujścia rzeki Noteci, albo Byrzwennika, zachowamy następny środek i porządek: jeżeli wybrani trzej mężowie nieposzlakowanej uczciwości ze strony naszéj i korony, tudzież trzej ze strony mistrza i zakonu, po przejrzeniu wzajemnych listów, praw, posiadłości i innych prawnych dowodów, będą mogli zgodzić się 2 sobą, natenczas granice w ten sposób postanowione, przyjętémi za nieodzowne byc mają; jeżeli zaś ci wybrani mężowie zgodzić się z sohą dobrémi środkami nie będą mogli, wówczas obiedwie strony przystąpią do losowania; na czyją więc stronę los padnie, ta powinna wnet ustąpić; stronie zaś na którą los nie padł, będzie służyło prawo wybrania sześciu osób według własnéj chęci ze strony wyż rzeczonéj, a te tak wybrane osoby, skoro, złożywszy cielesną przysięgę, gramce między wyrażonemi stronami, co do zachodzących granicznych różnie ustalą, już te graą nice przysięgą utwierdzone, za kopce i granice między królestwem polskiem i krajem Nowej-marchji wieczyście poczytywane będą. Świadkowie zaś téj strony, na którą los padnie » w prowadzeniu rzeczonych granic, nie mają nadużywać przychylności losu, ani w żaden inny sposób zajmować lub włączać we własne granice zamków i miast strony przeciwnej, lecz rzeczone strony, bez żadnego losowania, zamki i miasta z dawien dawna posiadane, zatrzymają; s tóm zastrzeżeniem: że most na rzece Drawie pod Ochczetem i wolny po nim przechód utrzymany być powinien, jeśliby zaś przy prowadzeniu granicy przypadł na własność w. mistrza i zakonu, w utrzymaniu zaś jego zaszło jakie niedbalstwo, wolno nam i starostom naszym być powinno, czy to nowy most zbudować, czy slary naprawiać, tyle razy, ile to potrzebnóm zdawać się będzie. Aby nadto na przyszłość nie wyniknęła jaka trudność s powodu mianowania osób i świadków, w sposób wyżej określony, na przypadek jeśliby los padł na w. mistrza 1 zakon, postanowiliśmy mianować i wybrać: wielebnego w Chrystusie ojca księdza Franciszka (Kuhschmalz) biskupa warmińskiego, zacnego brata Wolfa z Sannslheimm komtura osterodzkiego, tudzież walecznego Jana z Baysen za rozjemców; zacnego zaś brata Konrada z Erlichshausen, Hermana Reussop toruńskiego i Henryka Forroth gdańskiego burmistrzów, za świadków razem z wymienionym biskupem, komturem i Janem (z Bayscn), którzy dla załatwienia wyżéj wskazanych czynności zjadą się z naszymi, przez mistrza i zakon mianowanymi 1 wybranymi; nast w Bydgoszczy, ze strony zaś zakonu w Świeciu, nazajutrz po przyszłej uroczystości narodzenia N. P. Marji! (9 września!, skąd dalsze umiare kowanie granie, jak się wyżej wyraziło, rozpocząć powinni, A zatóm, skoro przejdą wyżej określone i oprzysiężone granice, aż do miejsca, w którem je rzeki Noteć i Byrzwennik przecinają, środek rzeki Byrzwennik będzie stanowić wieczną granicę między królestwem polskiém a ziemią Nowej-marebji, i dalej gdzie Byrzwennik łączy się z Notecią, środek tj ostatniej rzeki podobnież będzie granicą, s tóm żastrzeżeniem, że zakon i jego poddani, idące w górę na pół mili i schodząc w dół rzeki podobnicz na pół mili, będą mieli wolne użytkowanie pastwisk, wydobywania gliny, wapna, wywozu drzewa na opał i na budowlę zamku i miasta, na równi z mie szkańcami i poddanymi królestwa i korony polskiej, panowanie zaś 1 własność pozostaną przy nas i królestwie naszem. Myto wodne i lądowe, z mostem i obowiązkiem budowania go według dawnego zwyczaju, nie pomnażając bynajmniéj rzeczonego myta, zostanie przy zakonie, wolne też rybołowstwo na tej rzece Byrzwenniku czyli Noteci, idąc w górę i schodząc w dół na pół mili, jak się rzekło, od mostu prowadzącego do Polski, wyłącznie do zakonu nale. żćć będzie, to jedno warując, aby wieś Trzebieszów w swoich granicach swobodny połów ryb miała; nakoniec dodaje się, że wlej półmilowej przestrzeni idąc w górę i schodząc w dół rzeki Byrzwennika, podobnież na pół mili w stronę królestwa, żadnój warowni wznosić nie wolno. Posiódme: Przeszedłszy do granic przez wodę i postępnjąc w kiernnku rzeki Byrzwennika czyli Noteci, płynącéj tym sposobem w dół około Landsberga, dójdzie się do miejsca położonego wprost naprzeciw lego miasta, o które spór zachodzi, owoź obiedwie strony, t. j. my król, mistrz 1 zakon wybraliśmy sobie za sędziego, wielebnego w Chrystusie ojca księdza Krzysztofora biskupa lubuskiego, na którego jako na rozjemcę, strony zgadzają się bezwarunkowo, i na przyszłą uroczystość św. Trójcy (3 czerwca) sprowadzą go tamże w okolice Landsberga, gdzie położywszy przed nim na roka lub rokach właściwych, obustronne, niewątpliwe prawa i dowody, jakie zdanie czyli wyrok, we wszystkich sporach, między królestwem i wspomnianém miastem Landsberg zachodzących, używszy rady mężów świadomych, ogłosi, obiedwie strony ten wyrok przyjąć, za dobry uznać, stwierdzić i zachować uajwierniéj powinny. Poósme: Chcemy i stanowimy mocą niniejszego, aby pobór myta i opłata od składu towarów tamże około Landsberga i Kostrzyna zwykle MNiederlege zwana, o których kupcy twierdzą, Że niedawno są nałożone, zawiesić, ani jej. od kupców i mieszkań. ców królestwa polskiego nie wyciągać i nie pobierać, lecz zostawić HU l też opłaty na rękojmi dopóty, dopóki rzeczony sędzia tego przedmiotn nie roztrząśnie, czy są świcże, czy dawne? które to opłaty, jeśli się okażą być świćżo wprawadzonómi, wówczas rękojemcy na, zawsze będą wolnynu od swojéj rękojmi, jeśli zaś uznauém zostanie, że z dawna istniały, będą winni je zwrócić i zaspokoić. Gdyby zaś rzeczony ksiądz biskup lubuski umarł, przed rozstrzygnieniem téj sprawy, za wspólną stron zgodą kto inny na jego miejsce ma być wybranym, Podziewiąłe: W pewnym i oznaczonym czasie, my król, rady nasze z znpełnóm umocowaniem, podobnież mistrz i zakon rady swoje, do ustalenia i posypania granic między ziemiami dobrzyńską do królestwa, i michałowską do zakonu należącemi, w któróm to rozgramczeniu mistrz i zakon dopuścić nas i królestwo powinni do granic z dawna używanych i przestrzeganych. Podziesząte: książe Władysław mazowiecki i jego następcy powinni poprzestać na zapisach granicznych, które mają od mistrza i zakonu, gdzie zaś w tych listach granice nie są opisane, rzeczeni książęta i zakon dla ich utrwalenia wyznaczyć rady swoje mają; która zaś strona oczy” wistszém świadectwem, własnómi: lub obeémi niewątpliwómi dowodami, okaże prawdziwość prowadzonych przez siebie granie, utrzymać się przy nich powinna, na przypadek zaś, jeśhby żadna z obicdwóch stron niewątpliwómi dowodami okazać słuszności swoich twierdzeń me mogła, zależćć będzie od wyboru w. mistrza. czy zechce na pewność tych granic samotrzeć, t. j. przybrawszy sobie dwóch obywateli miejscowych przysiądz, czy książęcia mazowieckiego dopuścić do wykonania podobnejże na granice swoje przysięgi, za przybraniem także dwoch osób. $ książęciem Bolesławem granice dawniéj zakreślone, o które Żaden spór nie zachodzi, odnowić tylko należy. Pojedenaste: Oświecony Bogusław książe słupski z jeducj, a mistrz i zakon z drugiéj strony, wyprawią posłów na uroczystość hlizko przyszłą wniebowstąpienia pańskiego, (5 maja) dla rozpoznania i sprostowania granie między rzeczonóm księstwem słupskiém i ziemiami zakonu na Pomorzu; gdzie gdy przybędzie strona książęca

171 Podług Długosza ks. 12, str. 690, działo sie 10. około zieJonych świątek, które w r. 1136 przypadały d, 27 maja.
do rzeki Szeszupy. I znowu dalej postępując prosto przez pustynią dójść do brzegu rzeki Niemna, s przeciwnej strony rzeki Świętj, gdzie taż rzeka Święta wpada do Niemna; to ściąga się do ziemi sudawskiéj. Idąc tą rzeką Święta. w górę w przestrzeni dwóch mil, rzuciwszy rzeczoną rzekę, przejść należy przez pustynią, w najprostszym ile można kierunku aż do rzeki Jury, zostawując wszedzie po lewej ręce Niemen na dwie mile odległości; udawszy się zaś w górę rzeki Jury na milę, rzucić ją w tóm miejscn potrzeba i przejść przez pustynią, mijając w całej tój przestrzeni polewej ręce na trzy mile rzeki Niemen i Rusnę, oraz jezioro Haf i zamek Memel, na Żmudzi Kłajpedą zwany; tak dójść należy aż do brzegu morza słoneso. I to są granice ziemi Źmudzkiej i Prus. Między lnflantami, Żmudzią. Litwą i Rusią granice prowadzić należy od ujścia do morza rzeki Świętéj Aa (Heilige Aa), tudzież postępując w góre tój rzeki, dójść do starych granie między Źmndzia, Litwą iRusia z je, daj, a Inflantami z drugiej strony istniejących i nrzestrzeganych, wszakże nie do tych, które nosypano wówczas, gdy zakon Źmndź trzymał. ale do tych, które z dawien dawna miedzy rzeczonémi ziemiami były. Potrzynaste: Ziemie pomorska, chołmińska i michałowska pozostaną własnością zakonu wyrok sedziów od boku papieskiego zesłanych, jeżeli mićć go można hędzie, dobrą wiarą oddany i wręczony być powinien w. mistrzowi i zakonowi, alho też prokuratorowi ich przy dworze rzymskim, przez prokuratora lub prawych prokuratorów naszych, dla unieważnienia, złamania i zniszczenia so w przeciągu jednego roku, jakoż wspomniany wyrok maca niniejszój ugody niszczymy i unieważniamy; skoro zaś powróconym zostanie, zakon obowiązanym bedzie dobrą wiarą wydać nam świadectwo s przyjęcia go do siebie. (Zapewne jest tu mowa o wyroku sedziów zesłanych od papieża Benedvkta XII, zapadłym między krezyżakami a Kazimierzem wielkim w 1. 1339 dnia 15 września, mocą którego ziemie pomorska, chełniutska, miehałowska, kujawska 1 dobrzyńska, przysądzone zostały koronie polskiéj. Ob. Dogiela t.
4, str 56 i Naruszewicza hist. nar. polsk. t. 9, str. 59, wyd. lipsk.) Pocztćrnaste: Poddani nasi i w. książęca, tudzież ziem naszych i księstw wyżej wyrażonych skądkolwiek i jakiegokolwiek stanu i powołania, jeśliby dla kupczenia lub innej przyczyny do krajów pruskich; inflanckich lub innych przyjeżdżali, nie mają być am przez mistrza i zakon, ani przezich własnych lub cudzoziemskich poddanych, jakiegokolwiek stanu, stopnia, lub powołania, napastowani, pozywani, lub zatrzymywani; lecz w przypadku wynikłej jakiéj sprawy. należy z nich w Polsce, Litwie, Mazowszu, na Rusi i w ziemi słupskiej szukać w sporach sprawiedliwości podług praw miejscowych; wszakże zbrodniarz na gorącym uczynku schwytany, i dłużnik który świeżą pożyczkę zaciągnął, mogą być pociągani do sądu na miejscu, tylko w zdarzeniu, gdyby świeży dłuźnik czy jawnie, czy skrycie oddalił się, wówczas pozywany być powinien przed swojego sędziego. Popiętnaste: Jeśliby wieśniacy, osadnicy. karczmarze, ogrodnicy i tym podobne osoby ziem pruskich, inflanckich i dalszych państw zakonu, zadłużeni panom swoim, bez należytego uiszczenia się podług miejscowego zwyczaju, precz odeszli i do królestwa naszego polskiego, do w. księstwa litewskiego, mazowieckiego, słupskiego, lub do ziem ruskich jawnie czy skrycie uciekli, natenczas starostowie, sędziowie, urzednicy i poddani nasi, lub wyżej rzeczonych książąt, będący wówczas rzeczywiście na urzędzie, winni są za dopomnieniem się o ich powrót, wydać ich właściwym panom razem ze wszystkimi ich rzezam i majątkiem, bez najmniejszej zwłoki, trudności lub sprzeciwieństwa. Podobnyż tryb we wszystkiém, co do wieśniaków, osadników, karczmarzów, ogrodników i innvch podobnych osób z dóbr naszych, lub księstw rzeczonych do państw zakonu zbiegłych, zachowany być powinien, jako też w ogólności takich zbiegów ani przyjmować, ani przechowywać nie wolno. Poszesnasie: W razie gdyby złodzieje, podpalacze, lub inni jacy złoczyńcy, s którychkolwiek padistw zakonu! do królestwa i rzeczonych księstw lub ziem naszych uciekli, wówczas mieszkańcy, lub do kogo to w ziemiach za- — ' konu należy, będą mieli prawo swobodnego ich ścigania wszędzie, gdzie wypadnie potrzeba, bez żadnej przeszkody; owszem starostowie, dzierżawcy, ziemianie, sędziowie, urzędnicy i poddani; rzeczonych państw naszych, za pićrwszem wezwaniem, powinni będą pomagać ścigającym, radą i ułatwieniem, aby tego rodzaju złoczyńców chwytać i schwytanych podług praw obowiązujących w koronie naszej słusznie ukarać; gdyby zaś w królestwie i w nieraz wspomnianych krajach naszych ujętymi być nie mogli ani my, ani poddaui nasi, ani zgoła nikt inny utrzymywać i przechowywać ich nie powinien. Obiedwie zatóm strony, obowiązują się bez zdrady i podstępu, nie dozwolić im pobytu w państwach, albo na pograniczu swoich krajów; ci zaś, do których to należy, wydadzą ich w ręce sprawiedliwości. Podobnaż we wszystkiém słuszność zachowana będzie względem złoczyńców uciekających s królestwa naszego, 8 księstw litewskiego, mazowieckiego, słupskiego i innych państw naszych, do krajów pruskich. Posiedmnaste; Zadna z umawiających się stron, nie powinna żadnego, ani żadnych takich indzi, a tóm mniéj poddanych strony przeciwnej, w państwach swoich —; chować i cierpieć, którzyby stronę druga, jej poddanych lub poddanego chcieli lub chciał wyzywać, lub wyzywali, szkody im wyrządzali, dopuszczali się jakiego przeniewierstwa, lub inne ciężkie zadawali krzywdy; osobliwie zaś, bez najmniejszej zdrady i podstępu, wzajemnie sobie przyrzekają: iż w żaden sposób Yączyć się z nieprzyjaciółmi strony przeciwnej, dozwałać im przechodów przez kraje swoje ku jej szkodzie 1 obrazie nie będą. Poośmsnhiaste: Wszystkie przywileje, zapisy, przymierza, zobowiązania się i jakiekolwiek listy dawne, które rzeczeni mistrz 1 zakon na obwód nieszawski, wsi Murzynów, Orłów, Nową-wies, tudzież przewóz pod Toruniem, nam i krółestwu naszemu mocą przeszłéj i obecnej ugody odstąpione, od jakichkolwiek osób, jakąkolwiek jaśniejących dostojnością, posiadają, a mianowicie ugodę toruńską, dwa wyroki sądu poln-
w. mistrz i zakon odjęte dobra mieszkańcom królestwa naszego 1 księstw wyżej wymienionych, winni będą rzetelnie oddać. Jeżeliby zaś kto s poddanych krajów lub państw naszych, chciał do krajów zakonu przenieść się na mieszkanie, wolno mu będzie swobodnie, bez najmniejszej przeszkody, lub zahamowania osobistego, majętność swoję sprzedać, lub nią według dobrowolnego upodobania rozporządzić; chcemy atoli, aby podobnyż porządek co do dóbr odebranych lub zajętych w krajach mistrza i zakonu, był zachowany. Podwódzieste trzecie: Wszyscy pomocnicy i stronnicy, którzy sprzyjając nam, tudzież królestwa naszego polskiego pomocnikom i poddanym, wielkiego mistrza i zakonu pruskiego odstąpili, mają być wolni i bezpieczni od wszelkiego prześladowania ze strony mistrza i zakonu; wszyscy atoli odstępcy zakonni, przebywający w królestwie naszem i ziemiach litewskiej, zmudzkiej, mazowieckiej, ruskiéj ', i słupskiej, tudzież. w innych państwach naszego królestwa i rzeczonych krajów, aby głębiéj w grzechy nie brnęli, powinni być s krółestwa i państw naszych przez nas i urzędników naszych wyrugowani, i odtąd już ani ci sami, ani inni im podobni, w tychże państwach naszych cierpianymi być nie mogą. Podwódzieste czwarte: Żaden s knpców, lub innego jakiegokolwiek stanu człowiek, am jero własność, za cudzą winę lub dług, zatrzymany, napastowany, nękany lub więziony być nie powinien. Jeśliby najęci woźnice towary kupieckie prowadząc, myta lub komory celne mijali, wówczas sami na rzeczach i koniach własnych karani być mają, towarów zaś kupieckich ani zabierać, ani zatrzymywać nie będzie wolno, Po-
ł

172 Dnia 27 inaja.

173 Długosz ks. 12, str. 689, wymienia panów węgierskich, arcybiskupa, którym wówczas był Jerzy de Palótz, palatina Mateusza de Palórz i Jana starszego i młodszego de Peren+ Porówn. Katona t. 12, str. 814, iwódzieste piąłe: Las Dąbsko około Friedlandu w powiecie nacelskim, zastawiony zakonowi w pewnych pieniądzach, może być wykupionym przez dłużnika lub przez koronę za odłożeniem ilości, vy której został zawiedziony, a która wyrażona jest w wydanym na zeczony las zapisie. Podwódzieste szósłe: Co się tyczy podatku, zyli poboru zwanego cfem /funtowém, o które od dawnych czaów i aż dotąd spór między mistrzem i zakonem a kupcami krajów «rółestwa polskiego, wielkiego księstwa litewskiego i księstw wyżéj wymienionych, toczył się i s pewnych przyczyn zostając w zawiczeniu, dotąd nie jest rozstrzygniony, następny stanowimy porządek: upcy krajów koronnych, htewskich, i księstw wyżej wymienioych wolni być mają od wszelkich ciężarów i opłat, któreby na rzyszłość pod jakiémkolwiek nazwaniem nałożone być mogły; oboviązani będą jedynie do opłaty cła funtowego, jeśliby z własnemi owarami i na własnych okrętach za morze żeglować mieli; wszakże a przypadek zniesienia i uwolnienia w drodze prawa miast nadmorkich od rzeczonej opłaty, naówczas obywatele, kupcy i mieszkańY korony polskiéj, wielkiego księstwa litewskiego, mazowieckieo i ruskiego, podobnież. od tej oplaty wolni i swobodni być povinni; wszystkie inne opłaty, które od nich, od dnia zawarcia niiejszego wieczystego pokoju, pod nazwiskiem cła funtowego wyrano, mają być w zupełności nazad wrócone przez zakon kupom polskim, litewskim i księstw wyż rzeczonych, bez żadnej wynówki i zwłoki, bez względu na żadne przeszkody, zwyczaje, dłuość czasu lub przedawnienie; ale jeślihy miasta nadmorskie, przez godę dobrowolną od cła funtowego uwolnione były, wówczas 7aon nie jest obowiązany do zwrótu pobranych opłat. Prócz tój jeluéj, żadnych innych opłat, pod jakiémkolwiek imieniem znanych, dd kupców krajów koronie polskiej, w. księstwu ltewskiemu i księtwom wyżej wspomnianym podległych, mianowicie zaś pewna ołata Lobgeld lub Syrcken (od wywozu zboża, porówn. Voigla t. 7, tr. 470), pod żadnym względem wyciąganą być nie może; równicż i my król, wielki książe litewski, książęta mazowieccy i słupski, nakładać nic będziemy żadnych nowych ceł na krzywdę i uciążliwość tylko poddanych zakonu, a jeśli jakie opłaty świeżo wprowadzone zostały od czasu ugody nad jeziorem Melnem (r.1422), te wszystkie nieodzownie zniesione będą, zachowując tylko dawne komory celne i składy towarów, Podwódzieste siódme: Doneważ połowa przewozu pod Tornniem 1 połowa przychodzących z niego pieniędzy, mocą uprzedniej 1 teraźniejszéj umowy do nas, dziedziców i następców naszych wieczyście ma należćć, o poborcę zaś przewozowego, zaszła między nami taka ugoda, uchwała i postanowicnie: że ten, którego my lub następcy nasi do urządzenia tego szczegółu umocujemy, ułoży się s komturem torniskim, na urzędzie wów-: czas będącym, 1 wspólnie wyznaczą poborcę, który ma inieszkać jeden rok w Torumu. drugi w Nieszawie i tak następnie s kolei po- ' byt swój odmieniać; nadto rzeczony przysięgły poborca, zebrane przez tydzień pieniądze, co niedzieli dla równego ich podziału, przed obudwóma pokładać będzie; wydatki na przewoźników i na naprawę promów ze wspólnych dochodów załatwiać należy. Jeśliby poborea nie podobał się którejkolwiek stronie, wówczas po końcu roku tak starosta, lub umocowany do tego, jako też komtur porozumiawszy się z sobą, innego poborcę, tyle razy, ileto znajdą być potrzebnem, ustanowią, Usługę przewoźmków na promie, zwykle szarwarkiem załatwianą, strony co tydzień s kolei opędzać będą, jakoż każda strona w swoim tygodni, wydatki na ich utrzymanie, ze swojego dochodu zaspokoi sposobem i porządkiem dotąd używanym. Podwódzieste ósme: Jesliby kto s krajów królestwa naszego 4 wielkiego księstwa 1 księstw wyżej wymienionych, podda-) nym zakonu krzywdę wyrządził, starosta zaś nasz, albo inny urzę- i dnik na zaniesioną przed siebie skargę sprawiedliwości nie domierzył, wówczas za omieszkanie tego rodzaju, ma być z urzędu złożony, chybaby niewinność swoję przysięgą cielesną i osobistą wywiódł; a z drugiej strony, jeśliby komtur łub urzędnik rzeczonego zakonu, w uczynieniu sprawiedliwości w podobnymże razie był opieszałym, tymże porządkiem usunięty być powinien, wszakże następca jego po staremu, obżałowanemu sprawiedliwość uczynić obowiązany będzie. Jeżeli ten, na którego zaniesiona zostanie skarga s powodu jakiego wykroczenia lub długu, będzie prosto krajow-, cem, uiścić się zaś lub krzywdy wynagrodzić nie zechce albo omieszka, wówczas zadośćuczynienie poszukującemu swej straty, starosta albo komtur wskażą i opłacą z majątku rzeczonego krajowca, chybaby uniewinnił się podobnąż przysięgą. Podwódzieste dziewiąte: Chociażby kto s poddanych, krajowców, lub przybyszów którójkolwick strony, przypadkiem łub z umysłu niniejszemu zapisowi pokoju wieczystego w czemkolwiek ubliżył lub go nadwerężył, chociażby rozboje, łupicztwa, podpalania, spustoszenia, rabunki lub mężobójstwa, albo inne rodzaje zbrodni w obustronnych ziemiach i państwach naszych popełnione lub dokonane były, to bynajmniej niniejszego pokojn znosić i niweczyć nić ma, ale przeciwnie pokój zostanie w swojej mocy i trwałości, ani strona, której poddany dopuścił się podobnéj zbrodni, nie będzie poczytywaną za wiarołomną lub krzywoprzysięzką, rzeczeni zaś winowajcy i złoczyńcy za swoje występki przez starostów lub urzędników obustronnych sądownie ukarani, i do należnego, całkowitego zadośćuczynienia, zobowiązani i zniewoleni być mają. Potrzydzieste: Aby starostowie, wojewodowie, komturowie, urzędnicy i sędziowie stron obiedwóch, w domierzaniu sprawiedliwości gorliwszymi byli, aby wszelkich ciężkich uraz między nami królem, wielkim książęciem i wspomnionymi wyżej książętami z jednej, tudzież mistrzem, zakonem, krajami im uległémi i ich poddanymi zdrugiéj strony, na przyszłość uniknąć, my król postanawiamy każdego roku, na uroczystość zielonych świątek, wybrać dwóch mężów nieposzlakowanej cnoty i sumienia s koła komturów, a podobnież mistrz i zakon na tęż samę uroczystość, wybiorą w kraju naszym dwóch wojewodów, lub równej z nimi godności urzędników, i listę osób tym trybem wybranych, strony wzajemnie sobie na piśmie podadzą. Następnie ci wybrani mężowie, ' zjechawszy się na św. Michał, jednego roku w Nieszawie, drugiego w Toruniu, po wykonaniu przysięgi na bezstronność swoich sąsiadów, bez najmniejszego względu na przyjaźń, bojaźń lub nienawiść, sędziów lob urzędników w domierzaniu sprawiedliwości leniwych lub opieszałych, ukarzą, pokrzywdzonym należytą sprawiedliwość, według praw tego krajn, w którym wina miała miejsce, uczynią, lub strony według słuszności i sumienia do ugody przyprowadzą, zgoła nie nie omieszkają, co tylko do trwałości niniejszego zaprzysiężonego wieczystego pokoju przyczynić się będzie mogło. Podobnymie porządkiem chcemy i stanowimy: aby zjazdy odbywały się nieodzownie między Źmudzią i Prusami jednego roku w Wielonie, drugiego w Ragnecie; między Litwą i Inflantami jednego roku w Uszpołu, drugiego w Dyneburgu inaczej zwanym Nowina; między Nową-marchją i Wielkopolska, jednego rokn w Sierakowie inaczej zwanym Czyrk, drugiego w Drezdenku; między ziemią dobrzyńską 1 Prusami, jednego roku w Rypinie, drugiego w Brodnicy; między krajem mazowieckim książęcia Władysława i Prusami, jednego roku w Działdowie, a drugiego we Mławie; między ziemią wizką i Prusami, jednego roku w Wiznie. drugiego w Johannisburgu; między krajem książęcia Bolesława i Prusani. jednego roku w Ciechanowie, drugieco w Neidenburgu; miedzy księstwem słupskióm i Prusami, jednego roku w Słupie, drugiego w Bytowie; między Nową-marchją 1 ziemią słupska, jednego roku w Reczu, drugiego w Satvniu; chybabvy strony zgodziły się późniéj na me miejsca. Nakoniec chcemy, aby gramce od pięciu do pięciu lat były odnawiane. Pofrzydzieste pićrwsze: Wszyscy kupcy i mieszkańcy ziem i państw zakonu, mają mieć wolny przejazd i drogę ze swojémi towarami, zbożem każdego ziarna i innémi przedmiotami wszelkiego rodzajn i użytku, bez najmniejszej przeszkady i ucisku lądem i morzem, wodami + rzekami, idąc w górę do królestwa polskiego, krajów Titewskiehi, zmudzkich, mazowieckich i ruskich, tudzież schodząc w dół témże królestwem po rzekach i wodach aż do morza, a równie przez morze w okrętach wielkich i małych, próżnych lub pełnych, w każdym czasie i tylekroć, łe zapragną. bez najmniejszćcj nikomu, a mianowicie mieszrzanom toruńskim, przeszkody. Jeśliby rzeczeni kupcy, lub mieszkańcy zakonu prowadząc te towary, zboża i rzeczy, jak się wyżej wspomniało, chcieli je sprzedać, luh zatrzymać się 2 niémi w jaciemkolwick stanowisku lub mieście przy porcie, alho brzegach wód i morza położonym, ma to i powinno zależćć od ich woli upodobania; jeśliby zaś sprzedać nie życzyli, mogą bez Żadnej rzeszkody odjechać, odpłynąć w dół lub w górę że wspomnionemi zeczami, dokąd zażądają, pilnując się tylko ceł i składów dawnych, ak się to wyżej zastrzegło. Potrzydzieste wtóre: Wszystkie szkody, trzywdy, przykrości, nakłady i wydatki, na które biskupi, ich kocioły 1 kapituły, opaci, przeorowie, zakony i klasztory, osoby du'howne i świeckie i jakiekolwiek inne, przez nas, poddanych, ponoeników i zwolenników naszych w ziemiach pruskich i innych, v Jakikolwiek sposób w ciągu przeszłych wojen narażeni byli i wzaemnie podobneż krzywdy przez mistrza, zakon i jego wojska bikupom w państwach korony naszej hędącym wyrządzone, powagą iniejszego poczytujemy za zupełnie i nazawsze uspokojone i umorzoe, tak, że pod ich pozorem ani sami biskupi, ani nikt w ich imienu, tudzież w stopniu kościołów, kapituł, zakonów Inb klasztorów mistrza i zakonu lub osoby Wyżej wspomniane, zarzutami, przewodem rawnym. lub jaką napaścią sądową lub nczynkową, nigdy ścigać nie ędzie miał prawa. Potrzydzieste trzecie: Z rzeczy niniejszej ugoly, mistrz i zakon będą obowiązani zaliczyć nam. i wypłacić w Toruiu 9,500 czerwonych złotych węgierskich pełnej i sprawiedliwej. vagi, lub ich wartość w dobrej nowej, pruskiej monecie, to jest ednę połowę w niedzielę środopostną (18 marca), drugą na dniuśw, lareiea biskupa (11 listopada); za uiszczeniem każdej wypłaty otrzymają listy kwietacyjne. Potrzydzieste czwarte: Co do sędziów, ich wyroków, lub przedaży towarów, opatrzenia zapasów żywności, składania opłat celnych oddawna istniejących, słuszne zwyczaje dawno wprowadzone i za życia sławnej pamięci wielkiego książęcia Witołda przestrzegane, powinny zachować się w Litwie na Źmudzi i ua Rusi bez Żadnego nadwerężenia, uależy je tylko, ile możność dozwoli, trybem katolickin ku lepszemu urządzić. Potrzydzieste piąte: Aby przy zawarciu tej ugody wieczystej, nie na przyszłość nie zostawić, coby mogło umysły poddanych stron wyżej wy mienionych, tak świeckich jak duchownych do zaciągów sądowych lub nienawiści jątrzyć, sprawę więc kościoła kujawskiego i jego biskupów, o zburzenie w dawniejszych wojnach domu biskupiego, pod Gdańskiem, przez mieszkańców tegoż miasta, na dworze rzymskim, na soborach konstancjeńskim i bazylejskim od tylu lat toczoną i dotąd i nie rozsirzygniętą, postanowiliśmy za przyzwoleniem stron i wielebnej kapitnły kujawskiej, sposobem pojednania w ten sposób umorzyć: że mistrz 1 zakon za Gdańszczan wielebnemu w Chrystusie ojcu księdzu Władysławowi (z Oporowa) teraźniejszemu biskupowi kujawskiemu, 1,200 czerw. złotych węgierskich dobrej i sprawiedliwej wagi, oraz jeden postaw bruxelskiego sukna w najlepszym rodzaju, w nagrodę za dom zburzony rzeczywiście i bez żaduéj wymówki opłacić obowiązani będą, a to w mieście Toruniu, jednę połowę w niedzie-; lę mięsopustną (4 lutego), drugą zaś na blizko przyszły św. Michał (29 września). Ze swojej zaś strony, ks. biskup kujawski i jego kapituła, tychże Gdańszczan i zakon uwolnią od wszelkiego poszukiwania, rzeczoną sprawę umorzą i nigdy ani sami, ani ich następcy wznawiać jej nie będą. 'To postanowienie ksiądz biskup i mieszczanieja- —, wnie i uroczyście przyznają, za uiszczeniem zaś każdej części, rzeczony ksiądz biskup s kapitułą swoją mistrza, zakon i mieszczan dostatecznómi listami zakwietuje. Po trzydzisste szóste: Wielki uistrz i zakon największego i najtroskliwszego starania dołożą, aby mistrz teutoński w ciągu roku, wielką pieczęć swoję do niniejszéj ugody wiezystój przywiesił, czego jeśliby uczynić nie chciał, lecz łącznie którymkolwiek duchownym lub świeckim książęciem, otrzymawszy d niego zato jakie nadania, królowi, koronie polskiej; księstwom vyżej wyszczególnionym, lub ich poddanym, wojnę wypowiedział, atenczaś w. mistrz pruski, mistrz lub starszy inflancki i bracia zaonu w Prusiech i Inflantach, bez zdrady i podstępu, pod czcią, wiaą i obowiązkiem wykonanej przysięgi, ani mistrzowi tentońskiemu, ni owym książętom pod którymi żyją, ani nikomn zgoła, bądź sami sobiście, bądź przez drugich, ani jawnie, ani skrycie, ani wprost, ni ubocznie, czy to ludem zbrojnym, czy to pićniądzni bronią ub innem jakiém wsparciem, radą lub sprzyjaniem, ani powinni, ni mogą pomagać pod żadnym pozorem lub wynalazkiem; co jesliby naczéj uczynili i to dowodnie okazaném zostało, natenczas poddai ich od wszelkiego hołdu, przysięgi i poddaństwa wolni i swoboini względem nich być mają, az dopóki do przestrzegania tego wiezystego pokoju nie wrócą. Potrzydzieste szódme: My wyżéj rzeczovy król Władysław, obowiązujemy się i powinni będziemy, miasto rnswalde inaczej Choszczno zwane, przez wojska ojca naszego, nicmiertelnej pamięci króla Władysława, zdobyte i dotąd spokojnie poiadane, mistrzowi i zakonowi, najdalej do blizko przyszłej niedzieli rodopostnej (18 marca) z dworami, wsiami ji wszystkiemi do tegoż nasta przysłuchującemi należytościami w zupełności powrócić. Nado, dziedzice na Nowém-Wedelu i Falbenburgu z miastami, zamkami wszystkiémi ich posiadłościami w Nowej-marehji położonemi, któzy podczas zajęcia przez wojska polskie tego kraju, ojcu naszemu rzysięgę wierności i hołdu wykonali; rozwiązani przez nas od przyiąg i hołdu, złożonych nam jedynie s powodu dóbr wspomnianych, owrócą pod władzę mistrza i zakonu najdalej do wyż zakreśłonego zasu, niedzieli środopostnej. W jakikolwiek atoli sposób ci szlahetmi' dziedzice i miasto Arnswalde pod władzę mistrza i zakonu nowu przyjdą, czy to z rąk naszych własnych, lub osób ku temu mocowanych p czy to innym jakim porządkiem, bylebyśmy zadosyć niniejszemu warunkowi uczynili, zawsze zastrzegamy, aby mistrz i zakon względnie i łaskawie ich przyjął, aby im bezpieczeństwo ży« cia i majątków zaręczył itym końcem na uroczystość N. Marji Panny gromnicznéj, (2 lutego) histy zaręczne w zamku raciązkim złożyć rozkazał. Potrzydzieste ósme: Zamek Nieszawę z obwodem i połową przewozu, jak się wyżej rzekło, mistrz i zakon najdalej do niedzieli środopostnej, winni będą rzeczywiście oddać i powrócić do rąk wielebnego w Chrystusie ojca księdza Władysława (z Oporowa) biskupa kujawskiego, który je imieniem naszem przyjmie. BPotrzydzieste dziewiąte: Aby niniejsza ngoda, s taką dojrzałością obmyślana, z większą bacznością, z obiedwóch stron mogła być trwalej i uważniej przestrzeganą, przyrzekamy dobrą wiarą, z rozmysłem, nieodzownie i pod słowem naszóm królewskiém, bez zdrady i podstępu,, pod wykonaniem osobistej przysięgi y tęż umowę we wszystkich jej ' warunkach i szczegółach zachować; aby nadto s tóm troskliwszą czujnością wszystkie jej rozdziały wykonać, postanowiliśmy rotę przysięgi w brzmieniu i słowach niżéj wypisanych: „„ Ja N. przysięgam, że ię ugodę zachowam % nie nadwerężę jej ani uczynkiem, ani pomocą, ani radą, ani sprzyjaniem, tak mi Boże dopomóż? ten św. krzyż Chrystusowy, którą wszyscy królowie, następcy i dziedzice nasi, w ciągu roku po koronacji swojej, lub po objęciu rządów, podobnież w. książe litewski dziś panujący, na wezwanie drugiej strony, przez posłów osobno do tego umocowanych, niniejszy pokój wieczysty przysięgami stwierdzić i ustalić nieodzownie obowiązani będą, nadto co dziesięć lat biskupi, książęta, wojewodowie, komturowie + szlachta i mieszczanie, tak krajów naszych, jak krajów zakonnych, którzy jeszcze nie przysięgali, nowemi przysięgami umocnić go bedą winni. Poczterdzieste: Aby jedna strona przeciw drugiéj z obawy blizkiej zemsty, nie rwała się do wojny i oręża, postanowilismy uchwalić: że nasi biskupi, rycerstwo, szlachta, mieszczanie, zgoła kazżdla społeczność krajowa, winni + obowiązani będą, biskupom, baronom, rycerstwu, szlachcie, mieszczanom i kadźéj społeczności krajów mistrza i zakonu, wydać pewne listy, i od nich rewersalne tejże samej treści przyjąć, które tak my, jak rzeczeni mistrz i zakon »bustronnym poddanym naszym wręczyć obowiązujemy się i przyrzekamy; jakoż poddani nasi poddanym mistrza i zakonu, wzajemnie zaś poddani zakonu poddanym królestwa naszego, winni są w dniu blizko przyszłej niedzieli środopostnej, zapis w następnych lub temu podohnych słowach wydać: „że jeslibyśmy sami lub następcy nasi, pod trwaniem niniejszego wieczystego pokoju, chcieli lub usztowałi niepokój lub wojnę z mistrzem % krajami zakonu wszczynać, poddani nasi zgadzać się nato nie powinni, ani wiej mierze nam ulegać lub być posłusznymi, t owszem od każdego względem nas botdu, przysięgi i poddaństwa będą wolni i swobodni, dopokąd my 'ub następcy nasi, do przestrzegania, w tym względzie, pokoju wieszystego nie wrócimy. Poczterdzieste pićrwsze: Wszystkie przekroczenia rozejmów, pokoju, przymierzy, układów i umów, jeżeli jakie między stronami w przeszłych wojnach zdarzyły się, mocą niniejszéj ngody niweczymy i znosimy. Na świadectwo czego, pieszęć nasza której obecnie używamy, i pieczęci niżej podpisanych »świeconych i dostojnych panów, braci naszych najmilszych, wielkiero książęcia litewskiego, biskupów, książąt, baronów, rycerzy, uszędników i miast są zawieszone, a mianowicie: Zygmunta rzeczoego już w. książęcia litewskiego, Ziemowita, Kazimierza, Władysława, Bolesława mazowieckich, Bogusława słupskiego, książąt, Mithała syna Zygmunta w. książęcia litewskiego, niemniéj najprzewielebniejszych i wielebnych w Chrystusie ojców, księży: Wojciecha św. gnieźnieńskiego kościoła prymasa i Jana (Rzeszowskiego) Iwowskiego arcybiskupów, Zbigniewa (Oleśnickiego) krakowskiego, Stanisława (Ciołka) poznańskiego, Władysława (z Oporowa) kujawskiego, Stanisława (Pawłowskiego) płockiego, Macieja wileńskieo, Jana (z Opatowiec) chełmskiego, Pawła kamienieckiego, Jędrzeja (ze Spławki) włodzimierskiego (łuckiego) biskupów; Andrzeja Wła.
dimirowicza (porówn, Narbutta t, 7, w dodatkach str, 108), Gedigołdowicza (Symona, ob. Karamzyna przypis 292 do t. 5), Jerzego Sie'nionowicza (porówn. Narbutta t, 7, str. 169 w dodatku) ksiażąt rne skich; wielmożnych: Mikołaja z Michałowa kasztelana krakowskiego, Sędziwoja z Ostroroga poznańskiego, Piotra s Piaskowej-skały (Szafrańca) krakowskiego, Jana s Czyżowa sandomierskiego, Marcina s Kalinowy sieradzkiego, Jana z Lichina brzeskiego, Jaranda z Brudzewa inowrocławskiego, (Grzegorza) Ostyka kasztelana wileńskiego, Dowgirda wileńskiego, Lelusza trockiego, Jana Mężyka z Dąbrowy lwowskiego, Piotra Odrowąża podolskiego, Stanisława Grota ze Srzeńska płockiego, Jana Głowacza z Leżenic czerskiego (t. j. mazowieckiego), Pawła z Radzanowa bełzkiego, wojewodów; Marcina ze Sławska poznańskiego, Dobiesława z Sienna sandomierskiego, Piotra z Zernik kaliskiego, Wawrzyńca Zaręby sieradzkiego, Piotra z Bmina gnieźnieńskiego, Wojciecha Malskiego łęczyckiego, Florjana s Korytnicy wiślickiego, Domarata s Kobylan lubelskiego, Mikołaja z Warzymowa brzeskiego, Krystyna s Koziegłów sandeckiego, Jana s 'Tęczyna wojnickiego, Przedbora s Koniecpola rozpierskiego, Mikołaja z Wierzbicka dobrzyńskiego, Jana z Balic radomskiego, Bartosza z Gostynia nakielskiego, Marcina z Wyrzyska inowrocław.

174 Długosz ks. 12, str. 690 pisze, że Rzeszowski nmarł 42 sierpnia 1436 r., Jakób Skrobiszewski w żywotach arcybiskupów lwowskich zgon Rzeszowskiego o rok wyżéj posunął. Po jego zgonie kapituła wybrała na arcybiskupa Lasotę Zdziechowskiego, lecz hospodar multański Eljasz, podczas hołdu we Lwowie, chcąc zobowiązać sobie Piotra Odrowąża wojewodę ruskiego, wstawił się s taką usilnością do króla, aby Jan Odrowąż brat wojewody arcybiskupem został, że Władysław uprosiwszy Zdziechowskiego, aby dobrowolnie zrzekł się wyboru, według żądania Eljasza mianował go na tę godność, Porówn. Skrobiszewskiego sign. K.
tra z Oporowa łęczyckiego, Waśka ze Służewa brzeskiego, Mikołaja s Kościelna inowrocławskiego, Dzierzsława z Wysokiego lubelskiego, Jerzego z Lasotek dobrzyńskiego, Jana z Winnicy Iwowskiego, Jakóba z Zakowie (ob. Nies. t. 4, str. 647) halickiego, Andrzeja Wyżgi płockiego, Jana z Boglewic (ob. Nies. t. 1, str. 121) czerskiego, Jana Rogali z Węgrzynowa wyszogrodzkiego, Dzierżsława s Podosia (ob. Nies. t.3, str. 628) zakroczymskiego, chorążych, Pawła z Bogumiłowie krakowskiego, Abrahama ze Zbąszyna poznań skiego, Jana ze Sprowy sandomierskiego, Trojana z Lekna kaliskiego, Piotra z Widawy sieradzkiego, Adama s Tura łęczyckiego, Ane drzeja z Lubrańca brzeskiego, Macieja Figi z Osznicy, Aleksego s Płonnik dobrzyńskiego, Jana s Kiełkowicz lubelskiego, Stamisława z Dawidowa lwowskiego, Piotra z Grochowiec (ob. Nies. t. 2, str. 307) przemyślskiego, Jana Koła z Dalejowa halickiego, Stani= ' sława ze Strzegowa płockiego, Wojciecha z Hebdzina czerskiego, Zylanda z Winnicy wyszogrodzkiego, Żemaka ze Smogorzewa ciechanowskicgo, Sasina ze Szczawina (ob. Nies. t. 4, str. 60) gostyńskiego, Jakóba rawskiego, Sasina z Wirzyska bełzkiego, sędziów; Jana Farureja krakowskiego, Bieniaka z Bandlewa poznańskiego, Jana Powały sandomierskiego, Zygmunta z Margonina kaliskiego, Stefana z Oporowa łęczyckiego, Krystyna s Kościoła (ob. Nies. t.9, str. 643) brzeskiego, Jana Bojhuskiego inowrocławskiego, Dymitra s Chodorowa lwowskiego. Jana Mzurowskiego (ob. Nies. t. 1, str. 19) przemvślskiego, stolników; Janusza s Kobylan krakowskiego, Sambora z Małachowa poznańskiego, Piotra s Krzyżanowice sandomierskiega, Tomka z Mierza sieradzkiego, Boniewskieso brzeskiego, Kaczkowskiego, Mikołaja s Fulsztyna lwowskiego, łowczych; Jakóba Klicza cześnika sieradzkiego, Piotra Skory poznańskiego, Bo-

175 Długosz ks. 12, str, 692, naznacza dzień jego zgonu pićrwszego wrzośnia 1436.
gusza s Kruszowa kaliskiego, Andrzeja z Brzezia brzeskiego, Jana z Zimnowody lwowskiego, podsędków; Mikołaja z Brzezia krakowskiego, Rafała z Gołuchowa poznańskiego, Jakóba z Baranowa sandomierskiego, Stanisława z Ostroroga kaliskiego, Mikołaja Kołudzkiego inowrocławskiego, Klemensa z Bańczyc łęczyckiego, Mikołaja Szarleja (ob. Nies. t. 4, str. 265) brzeskiego, podstolich; Jakóba lubelskiego, Kielcza sieradzkiego, Jana z Lasotck dobrzyńskiego, Jakóba z Malic Iwowskiego, wojskich; Stanisława Ligęzica, Spytka z Melsztyna, Piotra s Kurowa, Mikołaja s Królikowa, Przedpełka Mościca s Koźmina, Mikołaja z Miłoszowa, Janusza s Tuliszkowa, Mikołaja z Grandy, Diotra z Zawad, Mszczuga 2 Barczewa, Jakusza z Wroniawy, Jana z Żychlina, Mikołaja z Sleszyny, Wincentego s Pniewa, Tomka z Soboty, Tłuka ze Stryjkowa, Rafała s Tarnowa, Jana s Pilcy. Skarbka z Góry, Mikołaja z Michowa, szlachty i urzędników, oraz miast, krakowskiego, poznańskiego, kaliskiego, lwowskiego, płockiego, warszawskiego. słupskiego i starogrodzkiego. A gdy z Bożej łaski, dójdziemy do lat zupełnych, przyrzekamy i ślubujemy przysiegę wykonać, odnowić, przywiesić lub rozkazać przywiesić pieczeć naszę majestatyczną. Działo się w Brześciu, diecezji kujawskiéj w sóbotę, w wigilją nowego lata, roku 1435, Dan przez ręce wielmożnego Jana s Koniecpola Kanclerza i wielebnego Wincentego Kota z Debna kustosza gnieźnieńskiego, kantora krakowskiego ji podkanclerzego koronnych, wiernie nam miłych.ś Powyższe przymierze wieczyste, jak to Voigt (t 7, str. 676) dowodnie okazał, zawarte było d. 31 grudnia r. 1435, chociaż wszędzie nosi rok 1436. Po raz pierwszy wydrukował je Jan Łaski w r. 1506 w swoim zbiorze od str. 135 do 157, ale zapewne z bardzo niedokładnego odpisu, bo chociaż od artykułn I. do VIII. nie zachodzi żadna różnica między tekstem Łaskiego a Dogielowskim, już artykuł VIIL jest skrócony, IX. do XII opuszczony zupełnie, XXIL podobnież tylko w treści i dopiero dalsze aż do końca idą bez zmiany. Po tekście przymierza, położył Łaski na str. 144 ra.
tyfikacją w. mistrza, wydaną w Malborgu d. 18 marca 1436, daléj) przestrogę: że w autentyku tegoż pokoju, należącym do książąt mazowieckich, są pewne warunki opnszczone w rewersale zachowanym w skarbie koronnym, dla powszechnej przeto wiadomości poddanych swoich, król Aleksander Jagiellończyk, rzeczone opuszczenia ogłosić rozkazał. Jakoż od str. 152 do 156 idzie właśnie to, cośmy od liczby IX. do XXII. umieścili. Herburt w wydanym przez siebie statucie łacińskim r. 1563, powtórzył tekst Łaskiego bez odmiany; w statucie polskim 1570 r. dał jego przekład; Januszowski w statucie łacińsko-polskim r. 1600, podobnież tekst podług Łaskiego i tłumaczenie własne na str. 842 do 863 i na str. 891 do 900 położył; Przyłuski a z niego Mitzler w zbiorze historyków polskich wt, od str. 304 do 316 również Łaskiego przedrukowali; dopiero Dogieł w kodeksie dyplomatycznym, wt. 4, od str. 123 do 135 wy-, dał ten pomnik historyczny na nowo z oryginału, przy którym jeszcze 206 pieczęci oglądał; ale i teskt Dogicla zeszpecony jest wielu błędami przepisywacza; najpoprawniéj czytać można to przymierze w zbiorze: Privilegia der Siinde des Herzogthums Preussen, daraunff das Land fundiret ist, und bis itzo beruhet, Kr decreto Commissionis Regiae Anno 1612 Regiomonii expeditae, typie Brunsbergae impressa. Anno 1616, fol. od str. 6—14. W exemplarzu będącym moją własnością znajduję bardzo trafne sprostowania, niewiadomo tylko, czy z autentyku, czy z domysłu. Interpune kcja wskazuje człowieka dokładnie rzecz pojmującego. Co do tłumaczenia; lubo wiedziałem o przekładzie Januszowskiego, aby uniknąć mimowolnych archaizmów, nie chciałem go mieć przed oczyma. Sądzę, że czytelnicy na jasności zyskali, acz nietaję, że w wielu miejscach nie doscignąłem wdzięku języka izwięzłości wyrażeń Ja- ” nuszowskiego; radziłbym więc porównać obadwa tłumaczenia.

176 Wyświęcony został przez Zbigniewa Oleśnickiego dnia 3 września następnego roku. Ob. Długosza ks. 12, str. 693.

177 Porówn. Długosza ks, 12, str. 698.
i

178 Zygmunt ur. 14 lutego 1368, miał wówczas lat 68.

179 Po łacinie Iglovia Inb Neocominm, po niemiec. Neudorf, słaviańska nazwa jest Nowa-wes. Podług regestow i podróżnika Żymunta, ułożonego przez Aschbacha, znajdował się cesarz w Nowejsi od dnia 9 czerwca 1436 r. przynajmniej do 20 sierpnia, bo 23 egoż miesiąca odbył wjazd do Pragi, Ob. t. 4, str. 509.

180 Myli się Wapowski, Zygmunt koronował się na króla czeskiego w r. 1420. Ob, wyżej t. 1, str. 447; w tym zaś I457 r. d.14 lutego odbyła się tylko koronacja cesarzowéj Barbary, Ob. Aschbacha t. 4, str, 387.

181 " (4) Coutances w Normandji dziś w departamencie de la Manche, Filibert miał nazwisko: de Monjay. Ob. Flenry hist. ecel. t. 22, str. 135.

182 Zapusty w r. 1437 przypadły w dniu 10 lutego.