Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Книга пятая. Часть 2 из 3: оригинал

Книга пятая. Часть 2 из 3. С. 134-161. Польский текст издания 1847 года.

Swidrygicłło, pierzchnąwszy schronił się do zamku Stepania, skąd przyjmował i wysyłał gęstych gońców z warunkami przymierza, do którego mistrza zakonu pruskiego i Aleksandra wojewodę multańskiego chciał wciągnąć. Było to dowodem nowój ligi i kuowanego między nimi przeciw koronie sojuszu. Prócz tego upływał czas w rozcjmach kilkudniowych, hetmani i panowie rada, wszelką zwłokę ganili i potępiali, wkrótce bowiem na ciężkie trudności ta opieszałość całą wyprawę narazić miała. Jesień dźdżysta i zima już zbliżać się poczęły; książe Swidrypiełło umyślnie wojnę przeciągać i zgubne dla lak licznego wojska zwłoki wynajdować zamierzył, aby jego sprzymierzeńcy s pomocą zdążyli, tudzież, aby mrozy i słoty zmusiły Polaków zdjąć oblężenie. Jagiełło wzniecił ku sobie nieufność, sądzono, iż wszystko kierował na korzyść brala i ojczysléj ziem; wszakże szemrano tylko pokątnie, nikt jawnie odezwać się nie śmiał, bo każdy ickał się gniewu królewskiego. Oblegano przecięż zamek w nadziei wątpliwéj dobrowolnego poddania i układów o pokój. Więcej w tóm oblężeniu próżnowania, niż walki, a gdy w przerwach rozejmu rozjątrzone hufce bez rozkazu, bez wodzów wdzierały się na mury i drabiny przystławiać poczynały, zawsze je załoga zamkowa z wielką klęską odpierała, lubo okopy w wielu miejscach były już nadwątlone. Gdyby sam król nastawał na natarczywsze dobywanie, twierdza mogłaby być opanowaną. Postarał się też Władysław o rozgłoszenie wieści, że książe Świdrygiełło s potężném wojskiem litewskiém przybywa i już się zbliża;91 Polacy tą niespodzianą nowiną strwożeni, gromadnie zbroje wdziewać, konie siodłać, przyrządzać i z obozu pod chorągwiami wychodzić zaczęli. Złudzeni tym sposobem, gdy czas niejaki na koniach w sprawionych szykach stali, wysławszy nakonice rączych ochotników na zwiady, gdy im doniesiono, że nieprzyjaciela nigdzie nie było, do obozu wrócili.

Tak. nieszczćrze pod Łuckiem, w ziemi Karpianów wojnę toczono; tymczasem Ralno mała twierdza korony polskiej, nad brzegiem rzeki Prypeci i nad sranicą polską położona, przez zdradę dowódzcy i załogi,. jako z Rusinów złożonej, wpadła w ręce Liiwinów, którzy widząc, że utrzymać jój nie zdołają, zapaliwszy, w perzynę obrócili. Wnet nagłym najazdem na ziemię chełmską napadają, niszczą i palą; laléj posunęłaby się ich gwałtowność, gdyby Ciołek burgrabia zamku chełmskiego, z jedną chorągwią, złożoną ze stu trzydziestu jezdzców, na ogromne siły bezpiecznych, snem złożonych napastników, dzielnóm sercem nie nalarł i nie wytępił. Krwawa i ogromna, w miarę liczby nacierających, rzeź była, albowiem trzystu na miejscu zabił, czterdziestu żywcem schwylał. "Tą śmiałą i znakomitą przewagą, wielkie imie między nieprzyjaciółmi Ciołek dla siebie zjednał, tak, że już odtąd w tej ziemi, Litwini nic przedsięwziąść nie śmieli.

Około tegoż czasu92 Piotr Szafraniec, Piotr Micdziński i Dziersław Włostowski we dwa tysiące zbrojnej jazdy w głąb Tauroscytji wkroczywszy, W ołyń i Karpianów srodze pustoszą i nie daleko Krzemieńca obozem się kładą; przeciwko nim dowódzea lego zamku z mniejszym nieco odziałem jazdy, przyłączywszy posiłki wołoskie, nie powziąwszy aloli uprzednio potrzebnój wiadomości, sądząc, że lo była szczupła garslka wysłana po żywność, wyciąga; lecz gdy do samych słanowisk dotarł i postrzegł, że bez słoczenia walki bezpiecznie cofnąć się nie może, wydawszy biiwę, cały swój oddział stracił. Zaszła ta potrzeba na wązkim przesmyku między bagnami, siąd ucieczka trudna; wielu na Urzęsawiskach ugrzązłszy, życiem lub wolnością przypłacili, spustoszenie około jeziora szeroko się rozlało, ogromne stada i trzody zabrano; ta zdobycz, wojsko niedostatkiem żywności i zarażonćóm powietrzem od wielkiego mnóstwa odpadłych koni, zaękane, pokrzepiła. Polacy bowiem byli w takim niedostatku, że zboże s kłosami kosili i nie młócone zgłodzonym koniom dawali, skąd późniéj wieść poszła, iż upadek na konie powstał s powodu, że ostre kłosy raniły im wnętrzności. Z Łitwinami i Rusinami ciężkie utarczki, wysyłane po żywność oddziaty skoro się dałéj nieco z obozu wychyliły, wpadaly na zasadzki, oblężenie szło w odwłókę, wzajemna nienawiść rosła. Skoro bowiem nieprzyjaciele, w niespodzianych wycieczkach którego s Polaków zachwycili, albo przy stawieniu drabin, żelaznómi krukami na wały wciągnęli, wnel vw obec całego wojska, najwymyślniejszómi mękami pozbawiali ich życia; wzajemnie Polacy, nie dając się w okrucieństwie prześcignąć, podobnemiż albo jeszcze sroższémi mękami Rusinów zabijali, i nad zwłokami jeńców pastwili się z niesłychaném okrucieństwem; wśród czego, czas ginął na czczych układach o pokój, z niewymównym smutkiem wojska, wszystko bowiem szło leniwie, szlachla głoŚno narzekała na nieczynność króla, na jawne sprzyjanie swoim Litwinom, na „nieczułość dla Polaków; nakoniec te skargi zmusiły Władysława, dla uniknienia nienawiści i podejrzeń, poruczyć kierunek wojny kilku. znamienitszym mężom. Ziemowilowi więc bsiąŻęciu maązowieckiému, siedmiu pićrwszym wojewodom i trzem kasztelanom popieranie kroków nieprzyjacielskich i dobycie zambhu zlecił, czém książe Świdrygiełło przerażony, zrozpaczawszy o dłuższém ulrzymaniu twierdzy łuckiéj, dopićro szczćrze umysł do pokoji skłonił i wyprawiwszy posłów do króla i hetmanów, dla rozpoczęcia układów, zapowiedział: że wszystko według ich zdania wykona, że na sejm parczowski w dniu 2 Intego przybędzie, aby po złożeniu oręża, na walnym sejmie pokój utrwalić, tymczasem zaś rozejm zawrzeć. Król Władysław i panowie polscy niezmiernie pragnęli pokoju, upływał właśnie micsiąc wrzesień, śnieg i mrozy groziły, głód dociskać poczynał, dla tych trudności i w nadziei pokoju, udzielono rozejm nieprzyjacielowi który skoro w obudwu wojskach otrąbiono,93 Władysław Jagielło tegoż dnia na przeciwny brzeg rzeki Styru obóz przeniósł i dawszy wszystkim pozwolenie odjazdu, wojsko rozwiązał. Sam udał się do ziemi chełmskiéj. Nie atoli króla i panów koronnych bardziéj nie skłoniło do zakończenia wojny, gdy już tak blizkimi byli zwycięztwa, jak wiadomość o zawarlém przymierzu przez Pawła Russdorf mistrza zakonu pruskiego i Aleksandra hospodara mullańskiego, s książęciem Świdrygiełłą, których on nadzieją wielkich korzyści skłonił do rozpoczęcia wojny z Jagiełłą, w rozmaitych stronach jego królestwa, aby tym sposobem oręż Polaków od Wołynia odwrócić. Obadwaj, końcem zadość uczynienia świćżo przyjętym obowiązkom, gdy król jeszcze Łuck oblegał, zerwawszy przymierze, które ich s Polską łączyły, s potężną wojenną gotowością, w jednym niemal czasie, jakby za daném słowem, Multańczyk Podole i Tyrangetów, krzyżak Kujawy i Omanów (1!) najeżdżają i pustoszą. Mistrz zakonu pruskiego, po walnéj u Dąbrowna bitwie, związany był względem króla Władysława umową wieczystego pokoju, nad jeziorem Melnem zawarlą, niemniéj i wojewoda Aleksander, świcżą przysięgę na wierność, Polacy hołdem to zowią, królowi polskiemu był wykonał;94 na co wszystko niepomni, podali sobie ręce,95 ku zgubie kwilnącéj korony polskiéj, klórej potęga nadto ich trwożyła.

Mistrz pruski wlargnąwszy do Kujaw w sierpniu,96 miasto Nieszawę, wspaniałością budowli i liczbą mieszkańców nieustępujące Toruniowi, zdobył i z ziemią zrównał; zamek włocławski z miastem i wspaniałym kościołem IN. Panny, z barbarzyńską dzikością obdarł i spali. Od Brześcia, którego po krótkiém oblężeniu nałarczywie dobywał, z wiellią klęską odparty; wyznaczył nagrody dla podpalaczy miast i włości, rozbiegli się więc zbrodniarze po Kujawach, po ziemi dobrzyńskiéj i za Wisłę, wszedzie podpalone strzechy płonęły, wszędy trwoga i ucieczka drżących wieśniaków, którym Żony, dzieci, bydło i dobytek daleko odpędzano; świątynie nakoniec stały się pastwą pożarów, jakby na dowód, że krzyżak nie tylko z ludźmi, ale i z niebem wojnę toczy. Nie było nikogo do poskromienia tych nieszczęść, szłachila i rycerstwo polskie zajęte wyprawą wołyńską przeciw książęciu litewskiemu. Mała garstka w domu pozostałych, rozpaczą tknięta, mieszczan i wieśniaków do broni powoławszy, znaczne zgromadziwszy sily, golowa z nieprzyjacielem obciążonym łupami i do domu wracającym, hój słoczyć, pragnęła zwyciężyć lub umrzóć. Jakoż w pewnóm miejscu zasadzkę uczyniwszy, zadałaby wielką klęskę nieprzyjacielowi, gdyby Mikołaj Tumigrała dzierżawca nieszawski, herbu Wczele, nadjechawszy, nie odwrócił jéj od tak śmiałego i pięknego zamiaru, wynosząć potęgę nieprzyjaciół do najwyższego' stopnia. A więc Polacy na sercu upadłszy wstecz sie epfnęli; to pewna, Że za powrótem królewskim z Wołynia, Tumigrała o zdradę oskarżony, wyrokiem sądowym skazany, z majętności wyzuty, na wygnanie poszedł. Nieco pomyślniéjszy obrót rzeczy, w zachodniejszéj części Kujaw. Jan Jarogniewski herbu Orla, Bartłomiej z Wisemburga herbu Nałęcz i Dobrogost Koliński, zaeni i mężtwem wsławicni młodzieńcy, zebrawszy wojsko z wieśniaków, prowadzą je pod chorągwiami na nieprzyjaciela i nie daleko od Nakła obóz załoczyli, upairując czasu do dokonania jakiéj przewagi. Wysłał był mistrz pruski posiłki inflanckie złożone z siedmiuset kiryśników i kilku hufców piechoty, na spustoszenie ziemi drahimskiéj i Muguntów, tym oddziałem dowodził Teodoryk Kroc marszałek inflancki z wielu innymi komlurami, tudzież Jodok Bawarczyk komlur tucholski, (1) mąż znakomitej między swoimi sławy, i dokładnie z miejscowością obeznany. Na tych wrogów wracających i zdobyczą ohciążonych, u rzeki Wiersza niedaleko Nakła, Polacy nacierają, w pićrwszym zwarciu się krzyżaków łamią, zadawszy im wielką klęskę, znoszą, pierzchać zmuszają, oraz całą zdobycz, Jaką z sobą unosili, odbijają. Nie mniejszy w ucieczce pogrom, wielu rozbiegłszy się, nie znając lej strony, bląkali się po lasach, i w następnych dniach od wieśniaków pozabijani. Zdobyto w iéj bitwie kilka chorągwi wojennych, wzięło wielu znakomitych mężów, między którymi był Teodoryk marszałek inflancki, główny wódz oddziału, który to zwycięztwo uświetnił, oraz Walter Gelse komtur feliński, z siedmiu innymi komlurami inflanckimi; polegli w bitwie Jodok tucholski, świechi, osterodzki i kurladzki komiurowie, ludzie głośnego imienia; prócz tego, poległ Jerzy Guthslichbe wójt kokenhauski; szeregowi żołnierze i piechota, prawie co do nogi wycięła, chorągwie wojskowe w liczbie czićrech do Krakowa odesłano, gdzie zawieszone w kościele ś. Stanisława, widzićć można jak pomniki męztwa; tamże i jeńców wszystkich zapędzono, którzy wtrąceni do głębokiej wieży, z nędzy i smutku ciężkiego więzienia pomarli, prócz marszałka Teodoryka, wielkiémi pićniądzmi od swoich wykupionego, który do Inflant wrócił.

Jeszcze był odgłos tego zwycięztwa do obozu królewskicgo na Wołyniu nie przyszedł; rozniosła się tylko wieść najazdu i straszliwych spustoszeń w Rujawach i ziemi dobrzyńskiéj; co rycerstwo tych krajów wielkióm przerażeniem nabawiło; błagali więc najusilniéj i ze łzami, aby ich uwolnić, dła oszczędzenia szczątków najmilszych im przedmiotów; wtóm nagle wesoły goniec o wygranéj nadbiegł i boleść ich ukoił. Przez ciąg tego najazdu, krzyżacy spalili miast dwadzieścia cztóry, wsi więcej tysiąca. Gońcy i nieszczęsną wiadomość o spustoszeniu Kujaw i radośną o pokonaniu nieprzyjaciela z ńajwiększym pośpiechem do obozu królewskiego przynieśli.

'- Z drugiéj strony królestwa, Aleksander wojewoda multański s potężnćem wojskiem na Podole wtargnąwszy, ogniem i mieczem ię ziemię pustoszył, śniatyńskie, halickie i kamienieckie starostwa spalił. Przerażony tym nowym, i niespodzianym najazdem JagiełHo, Teodoryka i Michała Musiłę (!) z Buczacza, braci rodzonych, oraz inne rycerstwo ziemi podolskiéj do domu odesłał; kilka wybranych hufców jazdy im dodał. Ci na miejscu słanąwszy, nieprzyjaciela szeroko zapuszczającego zagony i bez przeszkody zbierającego zdobycz, napadłszy, w rozmaitych miejscach potężnie gromili. Z równóm szczęściem inne plądrujące oddziały Wołochów łamią i rozpędzają, a posunąwszy się naprzód, dotarli aż do obozu wojewody Aleksandra, klóry z głównóm wojskiem na rozległém polu, szeroką przestrzeń zajmował; dzielnie następuja, Wołochów nagłém natarciem strwożonych i zmieszanych, w krwawéj rzezi trupem ścielą, gonią i po- - konanych aż do granie multańskich z wielką ich stratą ścigają; całą zdobycz z rąk im wydarto, obóz złupiono. Wieść o tém sławném zwycięztwie w obozie królewskim niewymówną radość sprawiła i skłoniła Świdrygiclę do sprawiedliwszych warunków pokoju. Aleksander multański, tą nieszczęsną wyprawą na umyśle znękany, z żalu po utraconém wojsku wpadł w chorobę, która go do grobu wtrąciła. "To lato trzema wielkiémi wojnami i sławnémi nad nieprzyjaciółmi zwycięztwami u Polaków jest pamiętne.

Roku zbawienia ludzkiego 1451, Marcin, papież rzymski, Zygmunta króla rzymskiego i węgierskiego, tudzież wielką część Niemiec, na odszczepieńców czeskich pobndził, wysławszy tym końcem Juljana kardynała, diakona ś. Anioła, legata apostolskiego do Niemice,97 który niezliczone mnóstwo ocholników krzyżem okrył; że zaś Zygmunt cesarz w tych wojennych wyprawach mniej był szczęśliwym, postanowiono wojnę przez namiestników toczyć. Fryderyk margrabia brandeburgski arcypodkomorzy rzeszy, mianowany został hetmanem całego wojska, albowiem dzielnością, wielostronnóm doświadczeniem i przenikliwością umysłu, w owych czasach zdawał się innych książąt niemieckich przewyższać.98 INamieslnikami jego byli dostojni, dostatkami i orężem polężni władzcy. Przyłączyli się do tej wyprawy Albert książe austrjacki, w którego towarzystwie znajdował się kardynał legat, Albert ł Krzysztof książęta bawarscy, Fryderyk książe elektor saski, nadto, Jan i Albert książęta brandeburgscy,. synowie naczelnego wodza. Źnajdowali się osobiście przeważni w bogactwa biskupi -niemieccy: bambergski, wireburgski i ejchsztadzki z posiłkami Szwabów i miast cesarskich, oraz wielu innych książąt niemieckich. Wszystkie wojska ściągnęły się do Norymbergi, kardynał legat dał im za godło, krzyż zbawienia na złotej chorągwi. Skoro utrąbiono ruszenie, ogromne hufce pociągnęły pod miasto Egrę, tak liczne i w tak groźnym wojennym porządku, iż zdawało się, że nie tylko pokonać, ale z imieniem i królestwem czeskióm caly naród wylępić zdołają. Inaczéj atoli rzeczy poszły, książęta bowiem niemieccy, nie bez wielkiéj pracy dla mnóstwa wozów i innych ciężarów, przeszedłszy las, który całe Niemcy okrąża, na rozległych błoniach czeskich obóz zatoczyli. Czesi skoro w granicach swojego kraju nieprzyjaciela ujrzeli, wnet bez zwłoki wziąwszy się do broni, drogę mu zachodzą. Zygmunt Korybut i odstępca Prokop byli wodzami ich wojska, sprawiwszy więc szyki i bez żadnej zwłóki na Nicmców wyprowadzić je mając, o 5,000 kroków od ich obozu, w oczach nieprzyjaciół stanowisko obrali; co książąt niemieckich lak nagłą trwogą przeraziło, iż tylko o ocaleniu swojém myśleli i pierwszy margrabia brandeburyski, hetman najwyższy, odbicgłszy wojska i ciężarów, pierzchnął, włąż inni za nim hsiążęla, rzucając obozy, umykali ze swoją jazdą; wprawdzie kardynał legat Juljan, usiłował dalszych biorących się do ucieczki pokrzepić,, i już groźbą, już zachętą w tój haniebnéj trwodze ożywić i popłoch zahamować, lecz rzeczy raz już pochyłone dźwignąć się nie dały; piechota krzyżowników postrzegłszy boki swoje odsłonięte przez własną jazdę i sama rozbiegłszy się, najbliższómi manowcami do granie niemieckich zmierzała. Skoro Zygmunt Koryhut i Prokop ujrzeli wojsko nieprzyjacielskie rozpierzchłe, wnet przyśpieszywszy kroku, puścili się za nićóm w pogoń, wprzódy jednak odhiczony obóz, pełen bogatych dostatków złupili; wnet doścignąwszy ostalniego hufca, wielu pozahijali, wielu żywcem schwytali, ciężary które za uciekającymi zdążyć nie mogły, wpadły w ich ręce, a między innémi i sama złota krzyżowa chorągiew, wydarta z rąk orszaku kardynała legata, który i ołtarz i szaty kościelne i bogaly sprzęt w Iéj ucieczce stracił, co między odszczepieńców rozdzielone, za przedmiot pośmiewiska przez kilka dni im służyło. Taki skalek miała ta nieszczęśliwa Niemców na Czechy wyprawa.99

W jesieni król Władysław podniósłszy oblężenie Łucka 1 skończywszy wołyńską wyprawę, przebywszy rzekę Bug udał się do ziemi chełmskiéj, gdzie czas niejaki zabawił, późniéj do Lwowa, stolicy Rusi pojechał. Gdy w tém mieście sądy odbywa, zbiegła się do niego gromadnie szlachta dobrzyńska i kujawska, skarżąc się ze łzami na swoje spustoszenie i niedostatek, w które, z barbarzyńską dzikością wtrącił ją okrutny krzyżak, tak dalece, że nie mając czóm z dzieémi i żonami nędznego życia utrzymać, błagać muszą o. wyznaczenie jakiego miejsca, w którémby przez zimę wykarmić się i przemieszkać mogli; że latem łatwiéj pożywienia dostać na pogorzeliskach, którémi srogi nieprzyjaciel ich okolice nawiedził. Nie mógł Władysław Jagiełło takich skarg i smutnych narzekań poddanych swoich obojętnie słuchać, s królewską więc szczodrobliwością wiele wsi i dworów swoich, w którychby wygodnie przez zimę przemieszkałi, dla nich wyznaczył, gdy te wszakże na lakie mnóstwo nie wystarczały, wsi kościelne na loże zimowe wskazał. Kościół gnieźnieński i poznański najwięcéj cierpiały, a nawet już ostateczny upadek im groził. Nie mógł znieść lej nieprzezornéj i niesprawiedliwéj królewskiéj obietnicy, WYojciech Jastrzębiec arcybiskup gnieźnieński, tudzież Zbigniew biskup krakowski, udali się. więc s tego powodu do króla do Lwowa, ale gdy najwyższy arcykapłan królestwa łagodnemi słowy nic od niego wyjednać nie mógł, wówczas Zbigniew s tą powagą, która go szczególniéj zalecała, ostro na Jagielłę powstawszy, z wielką nalarczywością żądał, aby wsi kościelne z nicznośną krzywdą, na lakie posługi i zdzierstwa narażone, biskupowi wrócił, ubogiéj zaś szlachcie gdzie indziéj przez zimę żywności szukać i na inne miejsce przeprowadzić ją rozkazał.100

Wyjechawszy król Władysław ze Lwowa, słanął w Niepołomicach na s. Marcin, dokąd zgromadzili się w wielkiej liczbie urzędnicy koronni, a ponieważ gospoid dla takiego mnóstwa nie starczyło, przeniesiono się do Krakowa. Gdy tam król Jagiełło bawi, Jadwiga córka jego, ktorą z Anny wnuczki Kazimierza w. spłodził, i która z margrabią brandeburgskin była zaręczona, umarła, nie bez podejrzenia zdradziecko podanéj trucizny przez macochę, królową Zolją, aby tym sposobem, ostatnią lalorośl Kazimierza w., przez wdzięczność dla pradziada, w niewysłowionéj miłości ludu kwilnącą, zniszczywszy, dla synów swoich WVładysława i Kazimierza koronę zapewniła. To pewna, że nawet ojciec Władysław żadnego żalu po śmierci zmarłéj córki nie okazał, przez przywiązanie, jak mniemano, do synów, których wolał mieć następcami po sobie; prócz tego zatrważały go przymioty margrabi; ten na dworze królewskim wychowany, obyczaje, język i prawie postać polską sobie przyswoił, czém, nad wszelką wiarę, serca narodu podbił, tak dalece, iż król Jagiełło mógł się słusznie obawiać aby go w następstwie na tron, nieprzeniesiono nad królewiców.101

Władysław Jagiełło przeszło dwa miesiące w Krakowie przypędziwszy, co się nigdy dawniéj niezdarzyło, aby w stolicy tak długo miał bawić, po odbyciu świąt Bożego narodzenia, w początkach następnego 1432 roku, jeńców pruskich i inflanckich uwolnił102 i w lubelskie odjechał;103 tym końcem, aby się i w Parczowie znajdował, jeśliby Świdrygiełło, książe litewski, wskutek układów w Łucku na Wołyniu zawartych, stosownie do swój powinności, pićrwéj tam przybył; wszakże król znając jego niestaleczność, opilslwo i zuchwałość umysłu, wątpił aby danego słowa miał dotrzymać; wysłał jednak do Parczowa, lak dla zadośćuczynienia umowie, jak, aby Świdrygielłę do tego miasta ściągnąć: Zbigniewa hiskupa krakowskiego i wielu innych panów koronnych,104 zostawując tylko przy sobie arcybiskupa gnicznieńskiego. Bolesław Świdrygiełło z urzędmkami i kniaziami swoimi litewskim i ruskimi, tadzież w towarzystwie Ludwika von Landsce komtura toruńskiego, którego mistrz zakonu pruskiego wyprawił aby pokoj między poróżnioną bracią skojarzyć, zbliżył się do Brześcia, skąd według umowy miał się udać do nieodległego stamtąd Parczowa; lecz nagle zmieni wszy zamiar, w żaden sposob nakłonić się nie dał ani kroku dalój uczynić, i owszem wyszukując przyczyn do zwłoki, coraz nowe upatrywał, które mu do Parczowa przybyć przeszkadzały. Panów koronnych czekających na siebie w Parczowie lekceważył, nawet posłów dla uliłałów o pokój wyprawić niechciał. TVakoniec gdy rada polska oświadczyła, że jeśli wahał się przebyć ranicę królestwa, gotowa jest udać się do Polubicy, niejsca już w Litwie leżącego, byleby lam zjechać aczył, lecz gdy i tego wyjednać od Świdrygiełły nie nogła, zwątpiwszy o zjeździe i nie nie sprawiwszy, lo króla swego do Lublina powróciła. Właśnie wówzas zabłysnął straszliwy kometa, którego gorejąca niotła rozciągała się ze wschodu na północ; lo zjawiko powietrzne; wzięto za wróżbę upadku Swidrygicły, co też ziściło się w następnym roli.

Król Jagiełło straciwszy nadzieję zawarcia pokou, odjechał z Lublina do Jedlnéj s królową Zofią, dzie według zwyczaju zapusiy odbył.105 Zgromalzili się tamże Ziemowit książe mazowiecki i wielu nnych znakomitych panów królestwa. Wnet poltém ośpieszył do Sieradzia, bo w tém mieście naznaczył ył sejm dla urzędników koronnych,106 na który gdy ię gromadnie zebrali, przybyła też i Królowa Zofja; synami Władysławem i INazimierzem. "Tam Władyław korzystając s powszechnej zgody i życzliwości żąlał, aby przez wzgląd na sędziwe jego łata i blizkość gonu, sejmujący, jednego s królewiców, według woli wojej, za następcę po nim uznali. Padł jednomyśl'y wybór na starszego Władysława, za co król i króowa Zofja wszystkim obecnym wdzięczność swoję wyi Ć: ż,., e.. nurzyli.107 Uchwalono też na tym zjeździe, iż po” e nieważ Zygmunt król rzymski i węgierski, Bolesław Świdrygiełło wielki książe litewski, mistrz zakonu pruskiego i Aleksander hospodar wołoski, czlćréj potężni nieprzyjaciele, króleslwu grozili, ponieważ znimi żadnej nadziei trwałego pokoju nie było, należy więc całą szlachtę do obrony królestwa i do wojny zobowiązać, i nakazać, aby na miejscu wskazaném zbrojnie stawała. Na tego z nieprzyjaciół naprzód uderzyć uchwalono, który pićrwszy w granice królestwa wtargnie; pokonawszy go, inni jego klęską przerażeni, powściągną się od napaści i wypowiedzenia wojny; być nawet może, iż skoro Polacy do oręża się wezmą, nieprzyjaciele od wszelkich zamachów odstąpią i królestwo tym sposobem utrzyma się w pokoju. Tak wszyslko urządziwszy, król Jagielło sejm rozwiązał i po zwiedzeniu Wielkopolski do Pabianic przybył, gdzie do niego z Czech, znakomici mężowie w poselstwie przyjechali; wszyscy wprawdzie zarażeni odszczepieństwem husyckiém, wszakże twierdzili, że pojednali się już s kościołem rzymskim. "To dało powód, że interdiktu względem nich na dworze królewskim nie przestrzegano. Wiadomo było, że na odbywającym się wówczas soborze bazylejskim, pracowano nad sklonieniem odszczepieńców ezeskich do posłuszeństwa slolicy apostolskićcj i czićrech głównych zwodzicielów, którzy cały naród zgubnémi błędami zarazili, na śmierć skazano. Jagiełło więc posłom dał posłuchanie, treść ich poruczeń była następna: „Czesi naród Polakom pobratymczy i pokrewny, jeden początek i mowę z nimi mający, niczego goręcéj nie pragną, jak aby Lrólestwo polskie, z miłosierdzia Bożego dostatkiem i potęga kwitnące, od wszelliiéj przemocy nieprzyjacielskiéj było wolne. Nie tajno im, że prócz Litwinów i Mnltanów, Jawnych królestwa wrogów, ccsarz Zygmunt, scałémi Węgrami i Niemcami, niemniéj krzyżacy pruscy, największą przeciw Polakom pałają za. wziętością, że w zapędzie i łakomstwie swojém, niczego goręcéj nie pragną, jak, aby to potężne królcstwo (lecz, bogdajby sami pićrwéj tego doznali), w zbrojném sprzysiężeniu się obalić; przybyli zatém z sąsiednim i przyjaznym królem przymierze odnowić — i siły zbrojne złączyć; gotowi są iść na każdego nieprzyjaciela, jakiego im król polski ukaże. Mają królu, Czesi pod chorągwiami 50,000 piechoty i 6,000 ciężkiéj jazdy, wojsko wybornie uzbrojone, którego nie tylko wystąpienia do boju, ale nawet widoku Niemcy wytrzymać nie zdołają. "Tómi siłami dowodzi Zygmuut Rorybut, jeden s książąt litewskich, bral stryjeczny twojego majestatu, sądzimy go być godnym twojéj miłości, że nie odrodził się od sławnego giedyminowego szczepu, że doświadczeniem wojcnnóm i męztwem innych prześcignął, czego wśród ciężkich wojen naszych niejednokrotnie świetne dał dowody! A więc tego wodza, tego wojska na każdą potrzebę korony twojej. używaj i nas od związku i przyjaźni swojej nie odrzucaj. Podziękowano posłom i narodowi czeskiemu za taką życzliwość dla królestwa polskiego, dodając: „IŻ gdy Polacy z łaskawości Bozkiéj, dostateczne siły mają do odparcia napaści wrogów, nie potrzebują więc w 1ój chwili posiłków obcych; jeśliby atoli późniéj większe jakie niebezpieczeństwo, lub potrzeba wynikła, król Władysław i Polacy chętnie ich użyją; postarają się też aby Czechom, sprzymierzonemu i bratniemu ludowi, we wzajemnéj pomocy i usługach przewyższyć się nie dali. Wdzięczne było to poselstwo wszystkim, a więc i posłów uprzejmie i gościnnie podejmowano. Odjeżdżając s Pabianic, w zamiarze widzenia stolicy królewskiéj, drogę na Kraków skierowali, gdzie gdy stanęli, Zbigniew biskup krakowski, mając ich w przekonaniu swojém za odszczepieńców, kościoły w mieście zamknąć kazał, lubo listami królewskiómi był ostrzegany, aby tój krzywdy przyjaznemu ludowi nie wyrządzał, zwłasz. cza, gdy sami wyznali, iż są pojednanymi ze stolicą rzymską. Postępek ten ściągnął na Zbigniewa, największy gniew królewski, tak dalece, że go biskupstwa i życia chciał pozbawić; wszakże Zbigniew wywiódł się późniéj dostatecznie, niechęć królewską ukoił i tak ten najzaeniejszy skądinąd biskup wszelkiego niebezpieszeństwa uniknął.

Примечания

91 Długosz ks, 11, str, 586 pisze, że ten popłoch zdarzył się 7 sierpnia 1431.

92 Długosz ks. 11, str, 589 pisze, że zdarzyło się to d, 21 sierpnia 1431.

93 Podług Długosza ks. 11, str. 591, d. 4 września 1131 r.

94 Piotr I. hospodar multański umierając w r. 1390 zostawił frzech synów w młodym wieku, Romana, Jugu, (którego Dogiel Iwasko nazywa, kodex dypl. t.f, str. 600) i Aleksandra; po roze maitych wstrząśnieniach przez które ten kraj przechodził, Alek sander usunąwszy od rządów starszego brata swego Romana, sam jeden „panować począł. W r. t402 ślubuje wierność królowi i koronie polskiéj; samego listu na to nie mamy, ale Dogiel wymienił treść jego w miejscu wyżej przywiedzionóm; we dwa lata późniéj, pod rokiem 4404, podobnież przytacza wyznanie przez Aleksandra hołdu królowi, królowej, ich synom i koronie polskiéj; musiała niewątpliwie zajść tu omyłka w dacie, gdyż w tym roku król polski żadnego jeszcze syna nie miał. W 1407 Aleksander nie tylko hołd ponowił, ale wydał w Soczawie d.8 października tegoż roku, ustawę celną, według której kupcy Iwowscy i nodolscy mogli w krajach jego towary swoje przedawać; dokładną treść rzeczonej ustawy umieścił Dion. Zubrzycki w kronice miasta Lwowa na str. 75, sam zaś akt kommissja archeograficzna ogłosiła w t. 1, str. 30 Aktów ściągających się dziejów zachodniej Rossji. (Petersh. 1846.) Zdaje się, że około tego czasu Aleksander musiał poślubić Ryngałę siostrę Witołda. (ob. wyżej t. 1, str. 104) W kodeksie Dogicla, weść służącego jej zapisu nie dokładnie jest wyłożona, ale w lndeksie Dogiela rękopiśmiennym, przez hr. Konst. Tyszkiewicza udzielonym, wyraźnie czytamy: „Aleksander wojewoda multański, Ryngale małżonce swojej, siostrze króla Władysława, zapewnia prawem dożywotniém miasta Seret i Rotkowiec s przyległościami, obowiązuje siĘ wypłacać corocznie po 600 czerw. złotych, jeśliby zaś w któ» rym roku tę opłatę uchybił, wolno będzie królowi polskiemu kupców Jego W państwie swojém uwięzić i zatrzymać, aż do uiszezenia się 2 sowitoscią Na kopji tego zapisu, wziętej z autentyku archiwum koronnego, aznajdującej się niegdyś w bibliotece puławskiej, NaFUSZeWICZ własną ręką dodał Że Ryneała „ywyszedłszy za Wołoszyna, nie chciała z nim przemieszkiwać, jak widać s tego pisma. Ob. Łuk. Gołębiowsk, Dzieje Władysława Jagiełły i td. L. 1, str. 306. Te niesnaski w pożyciu małżeńskiém, opieka przez Jagiełłę stryjecznej siostrze udzielona, mogły zniechęcić Aleksandra i skłonić do usłuchania namów Świdrygietły. Najświcższy historyk Multan i Wołoszczyzny, J. A. Vaillant, utrzymuje: (L. 2 sw. 181 że Aleksander syna swojego Eljasza, który później pe nim nastąpił, ożenił s księżniczką Marją siostrą królowej polskiéj Zofji, ale twierdzenia tego pisarza niczém nie udowodnione, z ostrożnością przyjmować należy. Ob. La Romanie, ou histoire, langue, statistique etc. des Ardaliens, Vallaques et Moldaves. 3 tomy, Paryż 1815.

95 Ptolemeusz wyliczając ludy mieszkające między Wisłą a Odrą, w ks. I, rozdz. 11, wymienia łużyckich Omanów. Ob. Szafarzyka Starożytn. sławiańskie (wyd. niem. Wuttke) t HE, stre 410.

96 List w. mistrza wypowiadający wojnę d 37 sierpnia 1431 r. z Malborga p wydał Kotzebue Preus, aclt. Gesch. t. 3. str. 472.
(1!) Długosz ks, 11, str, 594 nazywa go Hogenkerche, () Niesiecki 1, I, str. 217 Mirsiłem go zowie,

97 Bulla papiezka z d. 11 stycznia 1431 roku wzywająca do wojny krzyzowéj przeciw MHussytom, znajduje się w zbiorze Markwarda Frehera: Rerum Bohemicarium antiqui seriptoreS, t. 3, na str. 138. O kardynale Juljanie Cesarini powiémy niżej. O wyprawie krzyzowéj do Czech w r, 1431, Ob, Aschbacha t. 3, st, 907 dd,

98 Zygmunt król rzymski wręczył mu z wielką uroczystością żądane pełnomocnictwo, dnia 26 czerwca, 1431. r. w Norymberdze, w kościele s. Sebalda. Aschbach, t.3, str. 375.

99 Cała ta haniebna wojna trwała od d. 1 do i4 sierpnia.
w tym bowiem dniu pod Tachowem krzyżowe wojsko pierzchneło, Ob. Aschbach str. 381.
U L

100 Ob. Długosza ks. 11, str. 598. Dion. Zubrzycki w Kromnice Lwowa na str, 95 wspomina, że dómn który Świdrygiełło we Lwowie posiadał, król w czasie teraźniejszego pobytu swojego wtóm mieście arcybiskupom katolickim darował, Szkoda, że dnia i miesiąca tego nadania nie wymienił.

101 Długosz ks. 11 str. 600. Jadwiga umarła w sóbotę w sam dzień poczęcia N. Panny d. 8 grudnia 1431; złożono jej zwłoki w grobie matki, w kościele głównym krakowskim. Doznając przykrości od macochy, nie raz w ciągu choroby odzywała się, że z jej naprawy ginie, wszakże, gdy blizka śmierci, uroczyście wezwaną została przez spowiednika swojego Jana Elgota, w obecności Zbigniewa Oleśnickiego, do wyznania szczerej prawdy, oświadczyła, że królowa była niewinną. Adam Świnka uczcił jej zgon pięknym 60ciowierszowym trenem, który Długosz na str. wyżéj przytoczonéj zachował. O Adamie Śwince Ob. Mich. Wiszniewsk. hist. liter. polsk. str. 367.

102 Długosz ks. 11. str. 602. przytacza jako dowód szlachetnéj ludzkości Jagiełły, że uwolnionych rycerzy zakonu, do własnego stołu przypuścił.

103 W Lublinie stanął król 2 lutego. Długosz, tamże.

104 Jana Szafrańca kujawskiego, Stanisława Ciołka poznańskiego biskupów; Władysława z Oporowa podkanclerzego koronnego. Nędziwoja z Ostroroga poznańskiego, Jaranda z Brudzewa inowrocławskiego, Jana z Lichina brzeskiego p Stanisława Grota ze Sczeńska płockiego wojewodów; "Wawrzyńca Zarębę kaszlalana sieradzkiego, Spytka Jarosławskiego i innych. Ob. Długosza ks. 11. str. 602.

105 Niedziela zapustna w 1432 roku przypadała dnia 2 marca.

106 Dnia 4 marca król wyjechał z Jedlnej, na Tysą-górę, „gdzie tanął 13 marca; 16 tegoż miesiąca był w Sandomierzu. Święta ielkanocne, 20 kwietnia, odbył w Kaliszu, do Sieradzia przyjechał 3 kwietnia, jako w dniu na sejm 'przeznaczonym.

107 Po rozwiązaniu sejmu sieradzkiego, na którym królewica Władysława uznano za następcę tronu, musieli wielcy urzędnicy koronni. w ziemiach swoich starać się o potwierdzenie tej uchwały, aby ja okryć powagą woli narodowej. Przy troskliwszem śledzeniu dawnych zabytków, wynajdą się zapewne dyplomata pojedyńczych ziem, miast, lub urzędów, które ten wybór przyjęły; w jaki zas sposób to wykonano, widzimy z ogłoszonego w kodexie dyplomatycznym wielkopolskim aktu, który tu w tłumaczeniu przywodzinmy: „W imie pańskie stań się. My prałaci, baronowie, hrabiowie, rycerze, urzędnicy, ziemianie, miasta, tudzież cała społeczność królestwa polskiego, każdy z osobua i wszyscy w obec, kierowani jednym duchem, jedną wolą, wiadomością, zgodą i przyzwoleniem, jednomyślnie oznajmujemy brzmieniem niniejszego, wszystkim komu o tóm wiedzieć należy: Zważywszy, że tak światło rozumu, jak powaga ksiąg Bozkich i ludzkich zalecają rządy tych książąt, których nam dobrodziejstwo ziemi ojczystéj zsyła, że królowie takiémi krajami najlepiej władać zwykli, do których nęcą ich nie tylko widaki doczesnych korzyści, ale pociąga skłonność rodowego pochodzenia, że lud w miłości najwyższych poświęceń, z jakąś słodyczą uczucia, zwykł poddawać się rozkazom tych panujących, o których prawach do następstwa tronu nie wątpi, to wszystko mając w pamięci, a oraz przez wzgląd na najjaśmiejszego książęcia pana, Władysława z Boźéj łaski króla polskiego i t. d., pana naszego najmiłościwszego; pod którym tyle na nas) królestwo nasze szczęśliwych tryumfów spłynęło, nadto przekonam, że podobnychże pod synami jegosktórymi go Najwyższy obdarzył, słusznie oczekiwać możemy, często bowiem latoroś] z drzewa wyrasiająca zachowuje jego przymioty; wszyscy zatem jednomyślnie, bez najmniejszej sprzeczności, spólnóm życzeniem, głosami i wolą, jednego z synów przerzeczonego pana i króla naszego, którego do rządów królestwa zdolniejszym być uznamy, za króla, pana, rzeczywistego dziedzica i następcę korony polskiej, (na co zaszła była zgoda i przyzwolenie oświeconego książęcia i pana Aleksandra inaczej Witołda) wielkiego książęcia litewskiego, jego biskupów; baronów i rycerstwa) przyjmiemy; oraz brzanieniem niniejszego ślubujemy i przyrzekamy: dobrą wiarą i niezłomnie tęż wierność, uszanowanie i uległość, poświęcenie się i posłuszeństwo w rzeczach sprawiedliwych, należne i uczciwe, zawsze statecznie chować, okazywać i składać, jak przerzeczonemu panu naszemu królowi a ojcu jego, okazujemy i składamy, tudzież innym poprzednikom jego okszywaliśmy, zachowywali i składali. Gdy zaś za błogosławieństwem Bozkiém, dójdzie do właściwego, dojrzałego wieku, wówczas jako prawdziwego króla i pana naszego, świętą korona, którą dawniejsi królowie polscy koronować się byli zwykli, ozdobić przyrzekamy, pod tym wszakże warunkiem: jeżeli naprzód i przedewszystkiem, zapisy. prawa, wolności i swobody wszystkich stanów, tak duchownego jak świeckiego, które od wspomnianego ojca jego, tudzież innych królów, książąt i panów królestwa polskiego tak przyrodzonych, jak wybranych otrzymaliśmy i posiadamy, a osobli„ wie zapis świeżo przy przyjęciu rzeczonego syna jego, gie ubliżając w niczóm zapisom dawniej wydanym, nam zachowa, utrzyma i spełni, tudzież własnemi zapisami i Kstami skutecznie przyzna, umocni, obwaruje i zatwierdzi. Jeśliby zaś ktokolwiek chciał lub
) 'W tekście powiedziano: de speciali consensu et voluntate magni, principis Alerandrz alias Wytoldź, lecz data nie zgadza się s tóm wyrażeniem, albo więc opuszczono przysłówek ołim, "albo odnieśćby należało ten akt do r. 14% i porównać s tm, Ccosmy powiedzieli w przypisie do ste. 27 niniejszego tomu, lecz WÓWCZNS Stanisław Ciołek nie był jeszcze biskupem poznańskim, i dopićro 28 sierpnia 4428 wyświęconym na tę stolicę został; wątpliwośc; więc prawie nić ma, Że data jest wierna, ale wyraz olim, lub quendam wypadł w przepisywaniu.
i ośmielił się sprzeciwiać uznaniu za króla rzeczonego syna, pana i króla naszego, któregośmy wybrać w przyszłości postanowili, i czy to wewintrz, czy zewnątrz kraju, wojny lub zamieszki wszczynać albo podniecać, towarzystwa i związki przeciwne bezpieczeństwu i spokojności królestwa naszego polskiego, albo nakomec błędy odszczepieńcze wnosić i krzewić, na takiego lub takich, przyrzekamy wszyscy podczeją i wiarą, bez żadnej zdrady i podstępu, powstać i uaieh wytępienie wyruszyć, bez względu na stan, położenie spoteczne, lub urząd, czy to w duchownóem czy świeckiém powołaniu. Pisa 1 dan w Poznaniu w poniedziałek po ś. Trójcy (16 czerwca) r 1433, na zjeździe w tym celu zwołanym, za przywieszeniem pieczęci naszyeli, niżéj podpisanych: Stanisława biskupa, Sędziwoja z Ostroroga wojewody, Marcina ze Sławska kasztelana poznańskich; Wiucentego z Szamotuł międzyvczeckiego, Dobrogosta s Kolna kamieńskiego, Wojciecha s Pakościa szremskiego, Jana Głowacza z Graboszewa santockiego kasztelanów; Abrahama ze Zbąszyna sędziego, Wotra Korcborg podkomorzego. Teodoryka z Miedzychoda chorążeso, Diotra z Gaju podsędka, Przybysława z Gryzina stolnika, Ralała podstolego, Jana Gohd ze Strzałkowa podczaszego, Jana z Bujpa imiecznika poznańskich; Jana i Kaspra s Czarnkowa, Przedpełki ze Staszowa, Niemierzy s Kysowa, Bieniakona z Bandlewa, Abrahama s Kęblowa, Dzierżsława z Rozwarowa, Dobrogosta z Jeziora, Wojciecha z Glinny, Wincentego z Bielawy, Janusza z Gorki, Dobrogosta z Sierakowa, Piotra z Głęboszyc, Dobrogosia z Symankowa, Wincentego s Chorzyny, Mikołaja s Czacza, Stawisława z Rogolina. Za wszech w obec i każdego z osobna. urzędników, rycerstwa, ziemian, miast, obywatelów i mieszkańców, potwierdzeniem, wiadomością i zgodą. (Ob. Raczyńskiego Kodex dyplomat. wielkopolski str. 163) Przed sejmem sieradzkim starał się Władysław razem z małżonką swoją, upewnić: Że twierdze i miasta, wnet po je» zonie, nroafa za króla jednego z synów: pobrał więc od dowódzców listy przysiężne, s których jeden s tego roku brzmi jak nastę puje: „Ja Maciej Bank, inaczej Strączek z Osieczna. zeznaję treścią niniejszego wszystkim do kogo to należy: że przyjąwszy zamek miasto Wschowę z ich obwodem od najjaśniejszego książęcia pana Władysława, z Boźéj łaski króla polskiego pana mojego najmiłościwszego, do wiernych rąk w dzierżawę i zarząd. tenże zamek i miasto Wschowę przyrzekam, oraz wiarą i czcią ślubuję, meodzownie zachować i utrzymać; samemu tylko królowi panu a nikomu innemu nie oddawać, wyjąwszy tego, komu to osobiście od najjaśniejszego pana poruczoném będzie, tudzież za osobnem wezwaniem abym to uczynił. W przypadku zaś zgonu rzeczonego króla i pana, najjaśniejszym synom jego Władysławowi i Kazimierzowi, oraz najjaśniejszej księżnej pani, Zofji, z Boźéj łaski królowej polskiej, jako opickunce, bez zdrady i podstępu, oddam, wręczę 1 złożę, tak mi Boże i święta Ewangeljo dopomóż. W dowód czego wydałem niniejszy zapis, do którego przywieszona jest pieczęć moja. Dan w Lublinie w sóbotę po ś. Dorocie (8 lutego) 1432 r, (Raczyński, tamie, str. 164.)