Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Книга шестая. Часть 3 из 3: оригинал

Книга шестая. Часть 3 из 3. С. 306-351. Польский текст издания 1847 года.

Około tego czasu Łuck, warowna twierdza wołyńska, puszczony został dożywociem Zygmuntowi wielkiemu książęciu litewskiemu; skłoniły do tego kroku króla Wiadysława, nieustanne jego skargi, w których żalił się na zgwałcenie przymierza zawartego między sobą i królestwem. WVszakże wyraźnie dodano, że po zgonie książęcia Zygmunta, zamek Łuck i ziemia wołyńska wrócą do korony polskiej i starosta zamhowy do spełnienia tego warunku najuroczystszą przysięgą zobowiązany został.199

W miesiącu grudniu200 odbył się zjazd urzędników koronnych w Piotrkowie, na którym król Władysław doszedłszy łat zupełnych, opiekunów i namicstników, co dotąd rządzili, usunąwszy, sam panować począł; tamże obrząd koronacji ponowił i ustawę o wywołaniu fałszywych pićniędzy ogłosił. Małopolska ją przyjęła, Wielkopolska zaś z Mazowszem przyjąć czy nie chciały, czy nie mogły.

Po zamknięciu sejmu piotrkowskiego, król WYładysław udał się do Wielkopolski, którą, rozpoznając!

zanoszone skargi, zwiedził. Wyjechawszy z Łęczycy, ziemie lubelską i chełmską obejrzał, nakonice nie diugo w tój drodze zabawiwszy, do Krakowa wrócił.201 Wkrótce urzędnikom koronnym w Nowóm-mieście Korczynie zjazd nakazał, dokąd gdy Władysław biskup kujawski202, Mikołaj Lasocki dziekan krakowski203, Jan s Koniecpola kanclerz, Jan z Oleśnicy marszałek koronny, pierwsi przybyli; Spytek z Melsztyna, jak wielu mniemało, z naprawy królowej Zofji, wszakże podobniéj do prawdy, powodowany zemslą nad nieprzyjaciółmi, którzy siatecznie przeciwili się jego zamiarom, z zebraną zbrojną drużyną ze zwolenników swoich i ludu wiejskiego, który do wzięcia oręża zmusił, nocną porą miasto Korczyn najeżdża i wpadłszy do mieszkań wyżéj rzeczonych urzędników koronnych, konie i całą ruchomość, jaka tylko pod ręką była, po nieprzyjacielsku zabićra; potém do klasztoru, w którym rozumiał, że biskup i wzmienieni urzędnicy koronni schronili się, gwałtownie wdarł się, aby ich uwięzić łub pozabijać, nie odkrywszy ściganych przez siebie, całą własność zaKonników złupił. Znaleźli zaś oni przytułek wjzam- ku miasłu przyległym » wcześnie ostrzeżeni przez pisarzów tegoż Spytka o zamierzonym przezeń gwałcie, i tym tylko sposobem niebezpieczeństwa uniknęli, Na odgłos tój zbrodni, biskup Zbigniew, którego Spytek wrogiem swoim wszędzie głosił, wstrzymał wyjazd s Krakowa; król Władysław oburzony zuchwalstwem szałonego człowieka, uzbroiwszy naprędce, ile zdążył, dworzan i szłachię, z największym pośpiechem przeciwko niemu wyruszył. Spytek Melsztyński uląkłszy się przybycia królewskiego, cofnął się w miejsca po większéj części wodami obłane, przy zbiegu rzek Nidy i Wisły. Zamknął się tu jak gdyby na półwyspie, od strony zaś lądu, skąd przystęp był otwarty, wałem i przekopem uzbrajać się począł; wszakże nim robót dokonano, hufiec królewski nagle przybywszy. do okopów wpada, opornych w pień wycina; na Melszłyńskiego, który swoich do walki zagrzewał, dzielnie, naciera 1 muogiémi razami sklótego s konia obaliwszy, pół żywego na pobojowisku zostawia. Król wieśniakom, jawnie przemocą do broni zniewolonym, przebaczyć rozkazał. Tak zgonem jednego zapędnego odszczepieńca, którego Zbigniew za to wykroczenie wyklął, co też mogło mu dać powód do rokoszu, zgubna wojna domowa została przytłumiona. Wszysłkie jego posiadłości z zamkami Rabsztyn i Melsztyn na skarb królewski za zbrodnie obrażonego majestalu i zdrady kraju wzięto, część ich późniéj król Władysław niosąc ulgę niedostatkowi niewinnych” spadkobierców, przywrócił, przecięż od lego czasu już len od nigdy głowy nie podniósł, lecz wszystko strwouiwszy, s potężnych dostatków do tahiéj przyszedł nęlzy, iż za moich czasów cudzym chlebem żywić się musiał.204 Nie mniejszą zmazą odszczepieństwa okrył ię w Wielkopolsce Abraham Zbąski, s którym Slaisław Ciołek biskup poznański długie miał zaciągi, dy albowiem duchownych jego, podejrzanych o niegolziwe błędy w rzeczach wiary przed sąd swój pozwał; Zbąski stawających na roku, wpadłszy ze zbrojnym lulem, przemocą z izby sądowej porwał, zelżywość adto biskupowi i kanonikom wyrządził i śmiercią im roził. "To skłoniło biskupa, Że go razem z domowyni jego księżmi, o których błędnej wierze dowodnie ył przeświadczony, ciężką klątwą od społeczności ościoła odłączył i między świętokradzców i bezboaików zaliczył, tudzież do Krakowa, do króla Włalysława, unikając zasadzek, przez Zbąskiego czynioych, ustąpił. 'W tymże czasie Abraham Zbąski rozoczął wojnę z Henrykiem książęciem głogowskim s povodu dosyć zwyczajnego naruszenia granie. Zebrawzy zbrojny orszak, księstwo głogowskie po nieprzyacielsku pustoszył, Henryk acz nierównie z mniejzémi siłami drogę mu zabiegł, w stoczonej bitwie vojsku jego krwawą klęskę zadał, samego ciężko raonego schwytał, a lubo pokój przez przyjaciół mięlzy nimi ułożono i Zbąski do. domu wrócił, nie upamiętał się wszakze, chociaż był to mąż niepospolitego umysłu, gdyby go lepiéj używać umiał. Po zgonie biskupa Stanisława Ciołka,205 wybrano na jego miejsce Andrzeja z Bnina, świetnością rodu i dostatkami znakomitego, Który Abrahama trwającego w raz powziętym błędzie, kilkakrotnie klątwą upominał; zdarzyło się nawet, Że krewni biskupa wszcząwszy ze Zbąskim kłótnią, o mało go na sądach w Poznaniu nie zabili i ledwo obecni tę zwadę rozwiedli. Gdy atoli Zbąski codzień rosł w zuchwalstwie, biskup Andrzéj zebrawszy dziewięćset zbrojnej jazdy, miaslo Zbąszyn dopóty ciężkiém oblężeniem trapił, aż dopóki mieszkańcy pięciu księży odszczepieńców, inni bowiem do Czech umknęli, nie oddali w jego ręce, których on w kajdanach do Poznania przywiozłszy, na środku rynku, ogromny stos urządzić i żywcem na nim spalić ich rozkazał. Abraham Zbąski dręczony wyrzulami sumienia i znękany smutkiem, w rychłym zgonie zasłużoną karę bezbożności odniósł. "Tym sposohem zbrodnia bezecnego odszczepieństwa, upadkiem dwóch znakomitych mężów, została zupełnie w koronie polskiéj wytępiona.206

Roku Pańskiego 4439 połowa miasta Krakowa leżąca ku północy, w podwójnym pożarze spłonęła; kometa też przez cały miesiąc między południem a zachodem jaśniał, długą za sobą ciągnąc pochodnią, co śmierć króla Alberta zapowiadało. Pamiętny był także rok niniejszy, zjednoczeniem kościołów łacińskiego i greckiego, na soborze tym końcem przez papieża Eugienjusza naprzód do Ferrary, a później do Florencji zwołanym. Znajdowali się na nim Paleolog cesarz grecki s patriarchą carogrodzkim i wielu hiskupami wschodnimi. Główna trudność toczyła się o pochodzenie Ducha św. od Syna, tudzież o czyściec, lecz w obu tych przedmiotach Grcey dali się przekouać. Co gdy nastąpiło, Józef patriarcha carogrodzki nazajutrz życie zakończył; Eugienjusz papież rzymski dwóch duchownych kościoła greckiego mianował kardynałami, a mianowicie Bessariona biskupa niceńskiego, który odtąd w Rzymie zamieszkał i Izydora KRusina arcybiskupa kijowskiego, miasta leżącego nad brzegiem Dniepru. Późniéj wszakże Grecy i IRusini wzgardzili tą zgodą i dotąd trwają przy swojém przekonaniu.207

Rok ten niemniéj był pamiętny załargami Eugienjusza papicża i soboru bazylejskiego. Zgromadzenie to z nienawiści ku Ojcu św. wybrało nieprawnie na stolicę apostolską Amadeusza książęcia sabaudzkiego, który Życie pustelnicze prowadził. Amadeusz imie Feliksa V. przyjął, późniéj atoli ten wybór nowego papieża, dający powód do rozszczepienia kościoła upadł i Engienjusz utrzymał się na stolicy Piotrowej. Zbigniew biskup krakowski do najwyższego w duchowieństwie grona przezeń powołany i czerwonym kapcluszem kardynalskim zaszczycony został.208.

W tym równicż czasie Amurat sułtan Serbją, gdzie niegdyś była Mezja wyższa, zagarnął, z zamkiem Semendrją, z miejscowości swojéj i uzbrojenia najwarowniejszym; dostał go zdradą, przekupiwszy wielkiémi pićniądzmi załogę; Stefan despota serbski, ogromnym nakładem zbudował był niedawno tę twierdzę nad brzegiem Dunaju, otoczywszy ją w około dwódziestu pięciu wieżami; Amurat zamku dobywszy, synowi Stefana, którego w nim znalazł, i którego siostrę za szczęśliwszych czasów sam w małżeństwo był pojął, oczy wyłupić i jeńcem do Azji odprowadzić kazał. Albert król rzymski, węgierski i czeski, w samym początku oblężenia, zniewolony usilnémi prośbami despoty serbskiego, a raczej, że sąsiednim Węgrom groziło jawne niebezpieczeństwo, skoroby Turcy zamek Semendrją opanowali, całe Węgry i Austrją powołał do broni i z wielką gotowością na nieprzyjaciela pociągnął, gdy aloli ujrzał, że najbliżsi jego osoby trwożliwie sobie poczynali, przerażony ich niemężtwem, wahał się z daniem bitwy Amuralowi, a tymczasem zamek Semendrja zdradą ubieżony. Nieprzyjaciel rzeczy pomyślnie sprawiwszy, do kraju swego wrócił, Albert zaś, który nie pamiętnego w téj wyprawie nie uczynił, wojsko rozwiązał.209

W téj drodze z nieumiarkowanego użycia kawonów, zapadł na biegunkę, która go do grobu wtrąciła. Martwe zwłoki odwieziono do Białogrodu stolicznego i w grobach królewskich złożono. (ł)210 Gdy Amurat jeszcze Semendrją oblegał, król zaś Albert wyprawę wojenną przeciw niemu gotował, sułtan wyprawił do Władysława króla polskiego w poselstwie jednego z najznakomitszych swoich paszów s prośbą o pokój, przyjaźń i przymierze, a że Władysław s królem Alberlem wojnę o koronę czeską toczy, Amurat przyrzeka dostarczyć mu na popieranie téj wojny pomoc pićniężną i 100,000 jazdy. Król Władysław posła tnreckiego łaskawie przyzwawszy, zatrzymał go u siebie w Krakowie, dopokądby nie wyjaśniło się, co Węgrzy o następcy króla Alberta postanowia, właśnie bowiem wieść o jego zgonie w tym czasie nadeszła. Węgrzy w ciężkim frasunku przemyślali, kogo wśród tylu niebezpieczeństw korony, królem obrać. Zostawił Albert królową Elbićtę ciężarną. Wielu pićrwszych urzędników sądziło: że należy czekać połogu, wszakże nierównie znaczniejsza liczba utrzymywała: że w niemowlęciu, nawet płei męzkiéj, wątła nadzieja, że nim pacholę dorośnie, tymczasem korona węgierska zginąć może, że kraj dzielnego króla, Klóryby się zetrzeć z nieprzyjacielem nie uląkł, potrzebuje, że Władysława polskiego najzdolniejszym być sądzą, a więc licznémi głosami wśród radośnych okrzyków, mianują go królem węgierskim w obecności i za przyzwoleniem królowej Elżbićty, pod tym warunkiem, aby ją Władysław poślubił. O pogrobowym potomku, jeśliby był płci męzkiéj, uchwalono, że na królestwie czeskiém i Austrji poprzestać był powinien. Natychmiast wiel. kich posłów, mężów dostojnych, dla oddania królowi Władysławowi korony węgierskiéj i dla skłonienia go do jój przyjęcia wyznaczają. Jań biskup segnijski211 był głową poselstwa; wjechał w miesiącu lutym s towarzyszami do Krakowa w orszaku najozdobniejszéj jazdy. Wszystkich wdzięcznie i gościnnie podejmowano. Nazajutrz posłowie do Władysława wprowadzeni, wezwali go na królestwo węgierskie, błagając, aby je przyjąć raczył. Władysław przedmiot ich prośby zdał na rozstrzygnienie wielkich urzędników korony polskiéj, którzy tym końcem gromadnie zebrali się w stolicy. Znaczna część była tego zdania: „aby korony węgierskiéj wśród obecnych wsitrząśnień i gdy o nią s potężnym nieprzyjacielem sułtanem tureckim ciągłe boje staczać przyjdzie, nie przyjmować; wprawdzie dostatki węgierskie są wielkie, ziemia w złolo, srćbro i wszelkiego rodzaju kruszce obfita, lecz ta zamożność nie waży tyle, aby króla swojego prawie na wygnanie skazywać i na wszelkie niebezpieczeństwa narażać mieli; wszak Polska wystarczy największemu nawet mocarzowi na świetne i szczęśliwe życie, kraj też bez króla, przy wątpliwéj wierze pruskich krzyżaków i corocznych niemal najazdach tatarskich, Podole wschodnią część królestwa pustoszących, dogodnie pozoslać nic może.. Nieznośne i nienawistne wszystkim jest imie wielkorządzców, naród nie zwykł im tak powolnie jak królom ulegać, stąd niczgody i zawiści z wielkim rzeczypospolitéj uszczerbkiem rodzić się zwykły; król Władysław, skoro raz stopę na ziemi węgierski; postawi, już go nigdy więcój w Polsce nie ujrzymy, ' sami Węgrzy wrócić mu nie dozwolą, a chociażhy mógł odjechać, walki s Turkami tak go uwikłają, iż zaledwo nadzieję mićć podobna, aby nas kicdykołwiek odwiedził; tymczasem korona polska, jak okręt bez stórnika, wszelkiémi burzami losu miotaną będzię. Zatrzymać więc własnego i rodowilego króla w Polsce należy, a Węgrzy niech dla siebie książęcia, coby ' chciał im panować, gdzicindziéj szukają. Aloli inni urzędnicy Koronni, nierównie liczniejsi, przemogli, i większością głosów Władysława do przyjęcia korony węgierskiéj upoważnili przekonywając tą mianowicie uwagą: „że broniąc Węgier, zasłoni się Polska od tureckich najazdów, że łatwiej jest walczyć w obcym niż we własnym kraju, tudzież obcém niebczpieczeństwem i nakładem, Że lila króla Władysława będzie to snadnóm, mając w państwach swoich bilne narody, których walecznością wsparty, sprostać srożącemu się Turhowi zdoła nie dozwoli królestwa węgierskiego na uszczerbek narazić, za jego zaś całością Polska od wszelkiéj naaści tureckiej bezpieczną zostanie; jeśliby zaś, broń Boże! Węgry ujarzmione i podbite przez Turków yły, wówczas Polacy, albo wiecznie w zbroi, wśród vąlpliwych wypadków wojny, strzedz granic, albo dzikiemu nieprzyjacielowi uledzby musieli. A więc, za błogosławieństwem nicha, zgodźmy się, aby król nasz w możnym kraje węgierskim, ze sławą narodu i imienia chrześcijańskiego panował I Już to zdanie niewątpliwie przemagało, gdy listy do posłów węgierskich nadeszły, iż królowa Elżbićta w Romarnie sypa powiła i dała mu na chrzcie imie Władysława,212 Ta niespodziana wiadomość, przyniesiona przez gońca prawie wówczas, gdy już narady zamknięto, tak daleec zmieniła umysł króla i urzędników koronnych, iż poslanowiono uie przeszkadzać Władysławowi Pogrobkowi w objęciu ojcowskiéj puścizny. Zasmuceni tą uchwałą posłowie węgierscy, znowu rady brólewskie obchodzić, błagać, poruczenia urzędników Koronnych węgierskich i królowej Elżbicty okazywać poczęli, że o Pogrobku już dawno postanowiono, aby na koronie czeskiéj ina Ausleji poprzestał; że królowa na ło przyzwoliła i nic zgoła na wsiręcie nie sloi, aby Władysław król polski tak zamożne i polężne królestwo odrzucał. Posłowie węgierscy témi uwagami króla i rady koronne skłonili; jednak Władysław niechęlnie i z oporem oddaną sobie koronę przyjał, jawnie oświadczając, Że to czyni nie z żaduéj dumy, lecz aby z okrutnymi Turkami za sławę imienia Chrystusowego mógł walczyć i królestwo węgierskie, będące w widoczném niebezpieczeństwie, odu: padku ocalić. Udano się wnet potém do głównego kościoła i wśród niewymownéj wszystkich radości i pociechy, Bogu nieśmiertelnemu dziękczynne modły odśpićwano.. B Co posłowie wyjednawszy, szczęśliwi z osiągnie nia skutku swych żądań, dwóch z grena swojego przy boku królewskim zostawują, aby wyjazd jego do Węgier naglili, trzéj inni udają się na powról do kraju. Ż liczby wracających. Jan s Peren zalrzymał się nieco «w Zamku swoim Szaris, aby tak w tém, jak i po innych miejscach, dla przybyć mającego króla, właściwe wygody opatrzyć, dwaj dalsi pośpieszyli do królowéj; wszakże skoro przed nią stanęli, wnet ze wszystkicgo odartych, zakuć i do więzienia wtrącić rozkazała; Elżbieta bowiem rządząc się płochością i niestatecznością niewieścią, twierdząc, iż posłowie najmniejszego od niéj poruczenia nie mieli, pałała najgorętszą żądzą zapewnić państwo węgierskie dla nowonarodzonego Władysława. Król polski wyprawił do niéj dwóch własnych posłów Sędziwoja z Ostroroga wojewodę poznańskiego i Jana s Koniecpola kanclerza koronnego, lecz ci usłyszawszy, że królowa zmienna w postanowieniu, opór stawi i posłów wiezł, nie śmieli ukazać się przed nią i nazad wrócili, lubo ich wzywała, ubezpieczając rękojmią wiary powszechnéj. Wielu mniemało, że gdyby dokonali podróży i rozmówili się z Elżbićtą, mógłby dogodny pokój dla obiedwóch koron slanąć; wszakże Władysław by...., h W tn -.. najmniéj tóm, co z Węgier donoszono nie zrażony, wszystkie przygotowania do odjazdu czynił. (")213 Tymczasem wieść nadeszla, że Lilwa po zabójstwie Zygmunla wielkiego książęcia lilewsliego, zaburzeniem płonie. Jan Czartoryski książe obrządku grcekiego, sprzysiągłszy się z innymi, pod pozorem uszanowania, przybył do Trok w kwietną niedzielę, i gdy dworzanie książęcy rozeszli się, lub nabożeństwem zajęci byli, okrutnie go zamordował; zamck opanowawSZy, wszystkie skarby gwałtownie zagarnął, a zwłoki zabitego na wóz dwóma nędznómi końmi zaprzężony włożywszy, z zamku na otwarte pole, bez woźnicy wypędził; które znalezione, znakomitsi Litwini, w Wilnie, w grobie Aleksandra Witolda, ze wspaniałémi obrzędami uczciwie pochowali. Usprawiedliwiano zabójstwo twierdzeniem: że Żygmuni samowoinie i okrutnie rządzić począł, Że wielu z błahéj przyczyny życia pozbawił, innych znakomitych mężów, w znacznéj liczbie, natychmiast po uroczyslości wie!- konocuéj, na śmierć miał skazać, co sprawiło, iż «: p zydni p » za?: I] własny jego zgon przyspieszono. Po śmierci wielkie"cią H 1: > Ą są. go książęcia Zygmunta, biskup wileński, tudzież Ostyk, Gaszlołd, Moniwid i mnodzy inni najzuamienitsi rodem, poczęli obstawać za Władysławem królem polskim, tudzież pamiętni przymierza i złączenia Litwy s koroną, zamki i niektóre miejsca warowne w imieniu królewskiém zajmują i załogami wojennémi nzbrab jają, niektórzy wzorem Zmudzi niegdyś kraju Messagełów, trzymali się Michała syna zabilego książęcia Zygmunta, jako dziedzica; Bolesław Swidrygielio wsparty przez Rusinów, zamek Łucbi z ziemią wołyńską znowu opanował. Bolesław też książe mazowiecki wśród tych zaburzeń litewskich nie próżnował; zebrawszy bowiem wojsko, zamek Miclnik, Biclsk i ziemię drohicką podbił, właśnie tę część kra- ' ju, którą Władysław Jagiełło król polski, nicgdyś Januszowi książęciu mazowieckiemu prawem wieczystóm dzierżćć dozwolił, co Zygmunt wielki książe litewski zgodzeniem się swojém potwierdził. Tómi irudnościami król Władysław obarczony, niepewnym był co miał przedsięwziąść. Z jednej strony niepokoje w Litwie, z drugiéj dane słowo Węgrom, umysł jego zajmowały, zwłaszcza, iż częstémi listami i poselsLwami przybycie jego naglono, a prócz lego dwaj obecni posłowie węgierscy odelehnąć mu nie dając, codzień blagali o przyśpieszenie wyjazdu. Zewsząd atoli gromadziły się potężne trudności wyjazd jego lamujące, każdy inny odstręczyłby się niewątpliwie od téj drogi, ostra bowiem, przy wielkich i ciągłych mrozach zima, od któréj mnóstwo leśnych i domowych źwierząt wyginęło i drzew owocowych wymarzło, głębokie śniegi od początku listopada, aż do końca kwietnia, przez sześć miesięcy ziemię pokrywające, w początkach zaś maja, gdy Władysław s Polshi do Węgier jechał, wody tak straszliwie z roztopionych lodów wezbrane, iż zdawało się, że prócz innych zawad, prócz uprzednich lub późniéj zdarzonych zjawisk, Bóg i same żywioły, widocznie Władysława w Polsce zatrzymać chciały; wszakże pogardziwszy wszystkiémi przestrogami, pędzony przeznaczeniem, wyjechawszy ze stolicy państwa, s Iirakowa przybył do Sandecza w towarzystwie królowej Zofii matki, Kazimićrza brata, Bolesława książęcia mazowieckiego i innych dostojnych osób. W tém mieście wiele urządzeń, zmierzających do utrzymania spokojności w królestwie, wydał; starostwa główniejszych zamków korony polskiéj porozdzielał, Jana Pileckiego złożywszy z urzędu, Janowi s Czyżowa kaszielanją krakowską, oraz rząd miasta i zamku poruczył; tegoż Jana s Czyżowa w Małopolsce, Wojciecha zaś z Mała wojewodę łęczyckiego, w Wielkopolsce namiestnikami swoimi i wielkorządzeami królestwa ustanowił, starostwo wielkopolskie, oddaliwszy Stanisława z Ostroroga, Krzesławowi s Kurozwęk oddał, ziemię podolską i twierdzę kamienicchą, po oddaleniu Piotra Polaka, Teodorykowi Buczackiemu powierzył; Janowi s Czyżowa kaszlelanowi i staroście krakowskiemu, tudzież Dobicsławowi z Oleśnicy wojewodzie sandomićrskiemu, brala swego Kazimicrza w opiekę polecił, i opalrzywszy ich dostatecznemi pićniądzini rozkazał, wspólnie ze starostami ziem sandomićrskiéj i lubelskiéj, tudzież przy pomocy znakomitych rodowilością i dostaltkami mężów do Litwy odprowadziwszy, osadzić na wielkiém Księstwie, ale tylko z władzą wielkorządzcy i namiestnika królewskiego. Bratu zaś Kazimićrzowi usilnie wrażał: „aby przedewszystkiém, Boga się obawiał, sprawiedliwość miłował, jedność między wielkiém księstwem litewskiém i królestwem polskiém zachował, dobrodziejstw od korony otrzymanych wdzięcznym i jak słuszność uakazywała o jój wzrost i sławę czułym być nie przestawał; wojen bez jego zezwolenia nie przedsiębierał. Zwróciwszy się polém do Bolesława książęcia mazowieckiego ściśle mu zalecił, ziemi drohickiéj hez jego osobliwego i wyraźnego rozkazu nikomu nie usiępować.214 Co wszystko należycie urządziwszy, z Sandecza wyruszył i do Kesmarku miasta węgierskiego przybył, gdzie.Symon biskup jagerski i wielu innych nrzędników korony węgierskiéj przyjechało. Obawiano się, aby królowa Elżbicta stolicy. państwa Budy nie zajęła, postanowiono więc natychmiast część wojoba vzereonsnić! s» sorslomanra seb" Gnees myiacla 3 r. na_i Andrzej Tęczyński z największym pośpiechen do Budy przybyli, i z niewymówną radością lud wprowadzeni zostali do stolicy. Nazajutrz Ulryk hra bia Cillji, w tymże zamiarze opanowania miasta w 50€ koni podstąpił, lecz dowiedziawszy się, że Budę ju: zajęła załoga króla Władysława, zawiedziony w na. dzieci, nie nie sprawiwszy, do królowej wrócił.

Król Władysław przyjechał już byl do Jagry, gdy mu doniesiono, Że królowa Elżbićta koronę z Wysze hradu tajemnie uniosłszy,trzymiesięcznego syna swojegt Władysława na Białogrodzie stolicznym, w obecnośc szczupłéj garstki stronników swoich, Dionyzemu ar cybiskupowi ostryhomskiemu koronować dała, co spra wiwszy schroniła się do Jawrynu. "To zdarzenie by najmniéj nie zatrwożyło Władysława, i owszem pro sto do Budy zmierzał, i gdy o siedm mil był jeszcz: oddalonym od tego miasta, Wawrzynice z Heder war palalin węgierski, którego najwyższym banen zowią, a razem słarosla budzyński z dwóma synam i wielkim orszakiem szlachty węgierskiéj, drogę m: zabiegł, i zwyczajem narodowym, szczęśliwego przy jazdu życząc, jak króla swojego przyjął i z głębokićn uszanowaniem pozdrowił. Nazajutrz215 zbliżono się na« brzeg Dunaju, który na statkach przebyto; cała lud ność stolicy na znak przywiązania, wyszła przeciwk królowi. Gdy do Budy wjeżdżał, kapłani, zakonnicy ze świętościami go przyjęli, załoga królewska naprzód na zajęcie miasta przysłana, podzielona na trzy hufce, ozdobna świelnością zbroi, wyciągnąwszy przeciwko królowi naprzód wprowadziła go do miasla, a następnie do zamku wspaniale wzniesionego przez cesarza Zygmunta, którego budowa wielce się Władysławowi podobała.216

Примечания

199 Ob. Długosza ks. 12, str. 709.

200 Podług Długosza dnia 8 grudnia 1438 r. str. 710.

201 Według Długosza ks. 12, str. 713, król cały post (od 15 lutego do 5 kwietnia) w Krakowie spędził, zjazd w Korczynie 'na dzień 19 kwietnia 1439 r, zwołał.

202 Władysław] z Oporowa.

203 Ob. wiadomość o tym znakomitym mężu u Wiszniewskie. 50 w historji literat, polsk. t, 3 od str. 388397,

204 Zgon Melsztyńskiego przypadł na dzień 4 maja 1439 r. 'or. Dług. ks. 12, str. 713, który obszernie cały ten wypadek opisał,

205 Dnia 8 listopada 1438 r, Długosz uważa, że liczba ośm kilkakrotnie powtórzyła się w życiu Stanisława Ciołka, bo i biskupem poznańskim został 1428 r. kwietnia ósmego.

206 Tenże w Żżywotach biskupów poznańskich, wydanych przez Tretera, ze zwykłą sobie otwartością podał następną wiadomość o Andrzeju z Bnina. Pochodził z rodu szlachetnego, herbu £odzia, z ojca Mikołaja i matki Małgorzaty, urodził się w mieście dziedzicznóm Bninie, był sekretarzem królewskim, kantorem łęczyckim i kanonikiem poznańskim. Po śmierci Stanisława Ciołka, administrator diecezji Jan Pella de Niewiesz, zwołał kapitułę na obiór biskupa, w dniu 6 stycznia 1439 r. Wyszota z Gorki proboszcz, Maciéj Dryja dziekan i kilku innych, głosowali za sławnym Mikołajem Lasockim, przeciwnie administrator z większością kapituły, byki za Bnińskim. Król Władysław listownie przyczyniał się do Eugienjusza IV. za Lasockim, ale papież za staraniem Jana Latka i Jana Twardowskiego kanoników poznańskich, wyprawionych do stolicy apostolskiéj przez Bnińskiego, wybór Lasockiego uchylił, obrażony przeciw niemu za czynny udział w Soborze bazylejskim, i Bnińskiego d. 21 lipca tegoż roku na biskupstwo poznańskie potwierdził, jakoż dnia 6 Jutego 1440 w Kaliszu arcybiskup gnieźnieński Wincenty Kot z Dębna dopełnił nad nim obrzędu poświęcenia. Bniński był wzrostu małego, włosów czarnych, Życia niewinnego, ale dla duchowicństwa nader pobłażliwy, któremu Ilękając się narazić, zamykał oczy na jego wady i zgorszenia. Braci i synowców nieumiarkowaną miłością kochał; znaczne dobra z dochodów kościelnych ku uświetnieniu rodu swojego, poskupywał, wszakże zawiódł się w nadziejach, bo gdy za jego życia jeszcze synowcowie pomarli, też majętności synowice w inne domy powynosiły. Miał upodobanie w budownictwie, zmurował zamek i kościół w Krobi, kollegjatę św. Marji i dwór biskupi w Poznaniu, tudzież kościołyiw Dolsku, Kozłowie i Bninie. W zatargach ze Zbąskim, używał pomocy synowców swoich Piotra i Wojciecha, którzy wpadłszy raz na sądy, największe obelgi na Zbąskiego siedzącego za stołem, w gronie wielu urzędników wielkopolskich, miotać poczęli, który gdy najskromniej milczał, rzucili się na niego z dobytémi szablami, i pewno byłby zabity, jeśliby prędko głowy pod stół nie schował, W oblężeniu Zbąszyna wspierał go brat stryjeczny Piotr z Bnina kasztelan gnieźnieński. Okrucieństwo którego się dopuścił nad odszczepieńcami przypisać należy nieszczęśliwemu duchowi czasu, gdyż biskup Bniński był łagodnego i dobroczynnego serca, ubo« gich szczodrobliwie wspierał, sieroty wyposażał, dotkniętym klęskami tajemne jałmużny rozsyłał, kościoły zapomagał, w tem tylko godzien nagany, że uniesiony zbytecznem przywiązaniem do krewnych dobra biskupie w rząd im oddawał, i że w ostateczny przez nich ucisk ludu wiejskiego nie wglądał. Trzydzieści ośm lat i sześć miesięcy diecezją rządził, Umarł 5 stycznia 1479 r.

207 Opisanie tego soboru wytłumaczył na język: polski z greckiego i wydał w Krakowie 1609 r. Jeziita Kasper Pętkowski. (Ob. Juszyńsk. dykcjon. poetów polskich t. 2, str, 53). Przyczyny jego zwołania, cały przewód narad i skutek, jaki z ich wyniknął, dokładnie wyłożone zostały przez Klaudjusza Fleury. (Ob. Histoire ścelesiastique t. 22, od str. 83 do 265) Prócz innych Źźrzódeł trzymał się głównie Fleury pisarza spółczesnego, Augustyna Patrizzi, zmarłego w późnej starości r. 1496. Jeszcze Marcin V. począł wzywać Greków do jedności, po jego śmierci Eugienjusz IV. rokowania z nimi odnowił i w r. 1437 d. 24 listopada cesarz Jan Paleolog zm. 4448) s patriarchą carogrodzkim Józefem, w towarzystwie wielu biskupów, między którymi najgłośniéj wsławili się Jan Bessarion stronnik i Marek Efezki przeciwnik pojednania, wsiadł na galery nakładem papiezkim do Konstantynopola przysłane i dnia 8 lutego 1438 r. zawinął do Wenecji. Podczas jego żeglugi Eugienjusz przybył dnia 27 stycznia 1438 r. do Ferrary i rozpoczął narady s karłynałami w tym właśnie dniu, w którym Grecy na ląd wysiedli. Dnia 4 marca cesarz powitał papieża; sobór rozpoczęto w d. 9 kwietnia, ale pićrwsze spólne posiedzenie biskupów rzymskich i 7reckich nastąpiło dopićro 8 października. Między wielu przyczyami tój zwłoki, było spóźnione przybycie Izydora metropolity kiowskiego i całej Rusi, który dopiero 18 sierpnia stanął w Ferraze. O tym znakomitym mężn ob, Niesieckiego t. 1, str, 13 i Stevelskiego Chronologia t. 2, str. 38. Spółczesny opis podróży jego, Moskwy do Ferrary, znajduje się w Nowikowa dawnej Bibliotece ossijskiéj w t. 6, str. 27 dd. Po dziesięciu posiedzeniach, dla grożąego powietrza, postanowiono d. 10 stycznia 1439 r. przenieść so'ór do Florencji, gdzie podobnież na dziesiątóm posiedzeniu dnia 6 ipca 1439 r. podpisano uchwałę jedności ohojga kościołów. Enrienjusz 17 sierpnia mianował Izydora legatem apostolskim w Liwie, Inflantach i na Rusi, bnila papiezka w tym przedmiocie znajluje się u Odorika Raynalda Annales ecelesiast. w t. 27, str. 294 rzedrukówaua w zbiorze Historica Rnssiae Monimenta w t 1, str. 120; wyniósł go do godności kardynalskiej d. 28 grudnia tegoż 1439 r, Ib. Rajnald tamże str. 332, Izydor opuścił Florencją d. 6 wrzeDizese,, T. IL. 40 śnia, udał się naprzód do Kijowa, gdzie ze czcią i posłuszeństwem przyjety» ogłosił postanowienia ostatniego soboru, oraz zajmował się rządem swojéj owczarni. Cyprian Zochowski metropolita kijowski w dziele Colloguium lubelskie, Lwów 1680 in fol, na str. 21 zachował list ochronny wydany przez Izydora w Chełmie dla miejscowego parocha r. 1440 dnia 27 lipca. Pod konice tegoż roku, nie zaś na wiosnę, jak Karamzyn (t. 2, str. 171, wyd. Eimerlinga) mówi, przybył do Moskwy, wszakże w. książe Wasili Wasilewicz ze wstrętem odrzucił czynności soboru, zwołani biskupi rostowski, suzdalski, riazański, kołomeński, sarajski i permski, potępili przyniesioną naukę i car skazał metropolitę na więzienie w monastórze czudowskin. Udało mu się atoli wkrótce tajemnie unknąć i według wszelkiego podobieństwa do prawdy, wrócić do Kijowa, chociaż Karamzyn na miejscu przytoczonóm str. 172 pisze, że natychmiast udał się do Rzymu, gdyż w Aktach Kommissji archeograficznéj wychodzących w St Peterzburgu od r. 1841, w t. 1, str. 433, znajduje się list wnuka Olgierdowego Aleksandra Włodzimierzowi cza książęcia kijowskiego wydany w Kijowie d. 5 Intego 1441 r. metropolicie Izydorowi, na swobody dóbr duchownych i na wyłączenie od sądów książęcych, poddanych cerkwi św. Zofji. Car Wasili Wasilewicz odrzucił powagę lzydora, że zaś cerkiew bez pastórza pozostać nie mogła, udał się do Metrofana patrjarehy carogrodzkiego s przełożeniem całego stanu rzeczy i s prosbą o wyniesicnie na stolicę metropolitalną Jonasza biskupa riazańskiego. W tem obszćrnóm piśmie, prócz zarzutów czysto teologicznych, wspomina car, że Izydor i tem obraził wszystkich, iż listy swoje pieczętował zicłonym woskiem, i że przed sobą kazał nosić wizerunek ukrzyżowanego, w którym obie nogi jednym gwoździem były przybite. Ob. Akta komm. archeogr. t. 1, str. TI. Zdaje się, że Izydor otrzymawszy wiadomość o wyniesieniu swojém na kardynalstwo, opuścił Litwę i udał się do Rzymu, nigdzie bowiem już nie znajdnjemy śladu jego działań w kraju, nawet król Władysław, Jagiellończyk, nadając swobody wyznawcom zjednoczonego kościoła ruskiecgo w Budzie stolicy węgierskiéj d. 15 marca 1443 r. (Ob. Żochowskiego jak wyżej sir 57) nie wspomina, aby to czynił na przełożenie [zydora; znajdujemy dopiero wziniankę o nim w Długoszu (ks. 13, tr. 98), że 1452 d. 19 marca przy koronacji Fryderyka III. na cearza, razem z Franciszkiem kardynałem albańskim prowadził go do oftarza. Mikołaj V. papież wysłał go wkrótce potém do Carogrolu, dla utrzymania zagrożonych przez Marka "biskupa efezkiego uchwał synodu florenckiego, w czasie pobytu Izydora w stolicy cesarstwa greckiego, Konstantynopol został zdobyiy 1453 d. 90 maja kardynał znajdował się w największem niebezpieczeństwie. pojmany od Turków, lecz nie poznany, wykupił się na wolność błanym datkiem i szczęśliwie wrócił do Rzymu. List jego o zburzeniu Carogrodu czytać można w Raynalda Annales ecclesiast. t. 27, tr. 613. Odtąd w godności patrjarehy carogrodzkiego, pozostałe dni zycia przepędził; umarł r. 1463 dnia 27 kwietnia, pogrzebiony la Watykanie.

208 Podług Raynalda Annales eccles, t. 27, str. 332, dnia 18 tycznia 1439 roku.

209 Panował wówczas w Serbji Jerzy Brankowicz. W r. 1433 wysłany przez Murada II. Sinan-Pasza, wpadł zbrojnie do Serbji, już zamek Kruszowac, we środku niemal kraju położony, opanował. Despora błagał o pokój, oświadczając, że dla większej jego trwałości córkę swoję Marę w małzeństwo sułtanowi gotów jest oddać; te warunki zostały przyjęte, przymierze zawarto i pozwolono Jerzemu Brankowiczowi zbudować twierdzę Semendrją nad brzegiem Dunaju dla obrony od Węgier. Ale despota serbski uległ tvlko chwilowej konieczności, porozumiewał się ciągłe s cesarzem Zygmuntem, s którym razem potrafili tajemnie skłonić Ibrahimbega, władzcę Karamanji do podniesienia rokoszu przeciw Muradowi. Nie długo ta nieprzewidziana wojua zatrudniła sułtana, Karmanją zniewolił do dawnego posłnszeństwa, zakończywszy zaś tę wyprawę umyślił pomścić się nad Serbją i Węgrami. Brankowicz jeszcze raz odwrócił, burzę od swojego państwa, córka jego Mara zaręczona Muradowi, dla lat dziecionyeh zostawiona byla przy ojcu i matce Irenie Kantakuzen. Despota okazał gotowość oddania jej sułtanowi, który natychmiast wyprawił wspaniałe poselstwo dla wzięcia z Semendrji. z domu rodziców młodej oblubienicy, ale zaledwo obchód wesela skończono i wiosna 1438 r. nadeszła, Turcy nową wojnę despocie wypowiedzieli. Jerzy Brankowicz uzbroiwszy Semendrją, poruczył jej straż synom Grzegorzowi i Stefanowi, z młodszym 'Eazarzem i skarbami schronik się do Węgier, żona jego została przy starszych synach w twierdzy. "Trzy miesiące trwało obleżenie, chciwa Greczynka Irena Kantakuzen, zapasy żywności Turkom sprzedała, ogłodzona więc załoga wpadła w ręce Murada, który Grzegorza i Stefana Brankowiczów naprzód odwieźć do Adrjanopola a później oślepić rozkazał. Ob, Raitscha u Engela Gesch. des Ungr, Reichs t.3, str. 384.

210 Semendrja zdobyta została w sierpniu 1439, lecz Albert nie rozparzał, gotów był przeprawić się przez Dunaj, i nimby jesze cze zniszczone przy dobywaniu warownie tej twierdzy, przywrócone być mogły przez Turków do obronnego stanu, chciał wydrzćć je zwycięzcom; ale Węgrzy upadli na sercu; na hasło królewskie do wyruszenia, rozbiegli się wszyscy ze zwykłym okrzykiem popłochu wilk! wslk! i odjęli mu wszelką możność dźwignienia sprawy chrześcijaństwa. Musiał więc rozpocząć odwrót. Wśród znojnych upałów ciągnąc do kraju, z nieostrożnego użycia kawonów, wpadł w chorobę. 'To drogę jego tak opóźniało, że ledwo około 17 października stanął w Strigonjum, mieście, które Niemcy Gran, Sławianie Ostryhom, zowią. Wyprawil stąd poselstwo do Polski, stosownie zawartej umowy w Namysłowie. (Ob. wyżej str. 301) Umocowanie dane posłom brzmi następnie:,, Albert z Boźéj łaski król rzymski, stateczny pomnożyciel państwa, król węgierski, czeski it. d. Oznajmujemy brzmieniem niniejszego wszem w obec do kogo to należy: że w wierze i prawości wiclmożnych i urodzonych Władysława sPDalocz marszałka naszego nadwornego y oraz Stefana Poh rnoka z Berzewicz, posłów naszych wiernie nam miłych, paokładając najzupełniejszą ufność, nadajemy im spólnie i każdenii z osobna, brzmieniem niniejszego, pełną i nieograniczoną władzę, z najjaśniejszym panem Władysławem królem polskim, najwyższym książęciem litewskim i t. d. umawiać się, potrzebne rokowania odbywać, rozejm, zawieszenie broni, odkład do dalszego czasu wojny zawrzeć, listami umocnić i ustalić oraz zjazd do układów, o majacy się skojarzyć i dokonać pokój wieczysty, między nami obudwóma postanowić; przyrzekając słowem naszém królewskiem y wszystko w ogóle i po szczególe, co wymienieni posłowie nasi umówią, zaręczą lub postanowią, za pewne, wdzięczne i niewzruszone przyjąć i zachować, tak jakbyśmy sani przy tych układach obecnymi byli, jakbyśmy je sami zawierali, stanowili y. dokonali i w sposób najskuteczniejszy utwierdzili, mocą niniejszego listu, do którego tajemna pieczęć nasza jest przywieszona. Dan w Ostryhomiu, w sóbotę po św. Gallu (17 października) roku Pańskiego 1439 państw naszych drugiego. Dogicl t. 1, str. 154. W dziesięć dni po wyprawieniu posłów, mimo choroby, którą spółczesny Bartoszek czerwona-nuiemocą zowie, w drodze z Budy do Wiednia, we wst hrabstwa komornskiego zwanéj Neszmel dnia 27 paździermka 1459 rozstał się 2e światem. Wspomniany Bartoszek, wiadomość o jego zgonie kończy następnómi wyrazami: „Dusza jego niech spoczywa w św. pokoju, bo był dobrym, choć Niemiec; śmiały i iniłosierny,

211 Ten sam, Jan de Dominis, którego widzieliśmy wyżéj we Wrocławiu nuncjuszem papiczkim, który już raz był w Krakowie i namysłowskie zawieszenie broni wyjednał. Ob. wyżéj str. 304.

212 Urodził się Władysław w Komarnie, dziś jednej z najwarowniejszych twierdz w Europie nad zbiegiem rzek Waagi i DunaJU p dnia 22 lutego 1110 r, Ob, Katona t, 13, su. 3.

213 Ówcześni mężowie stanu, radząc przyjęcie Władysławowi korony węgierskiej, dopuścili się ciężkiej zbrodni. Jeźcli Węgry zagrożone potegą turecką potrzebowały zbrojaéj pomocy, jeżeli lękały się wewnętrznych zaburzeń pod rządem niewieścim, toć naród wielki i szlachetny, jakim byli wówczas Polacy, znalazłby środki i odwrócenia najazdu pogan i utrzymania w sąsiedzkim kraju domowej spokojności. Elżbietę znano za dziedziczkę korony, praw Zygmunta jój ojca, nikt nie podawał w wątpliwość; małżonkowi jój Albertowi i jego potomstwu Wegrzy dobrowolnie wierność zaprzysięgli, wdowa królewska była brzemienną; wkrótce kraj cały miał się dowiedzieć, czy go dziedzicem nie obdarzy; a jednak zebrane stany królestwa na sejm budzyński w dniu 1 stycznia 1440 roku, uchwalają wezwać Władysława na tron, pod warunkiem zaślubienia królowej. Niezdolna oprzeć się gwałtowi, pozornie przyzwala na ten nierówny związek z dwa razy młodszym od siebie książęciem, wszakże, skoro powiła na dniu 29 lutego syna, natychmiast wyprawia gońca do Krakowa, cofając przemocą otrzymane słowo i ostrzegając króla polskiego, że praw dzićcięcia swego nigdy nieodstąpi. Młode, zacne serce Władysława oburzało się na myśl przywłaszczenia, ale rada koronna polska, obłąkana samolubnemi widokami, zmusiła piętaastoletniego króla swojego do tego nieszczęsnego kroku. We dwa tvgodnie po urodzeniu Władysława Pogrobka, król polski przyjmując rządy nad Węgrami, wydał nowym poddanym swoim następny zapis: sWładysław trzeci 7 Bożej łaski krol polski, ziem krakowskiéj, sandomićrskiej, sieradzkiej, łęczyckiéj, kujawskiej; Jtewski pajwyższy książę, Pomorza i Rusi pan i dziedzie i t. l. Na wieczna rzeczy pamięć. Dowaga prawa Bozkiego 1 ludzkiego jawnie dowodzi i przekonywa: że dla rządu i obrony ludów, dla zbawienia dusz, a nadewszystko dla obrony i pomuożenia wiary świętej, len, przez którego królowie królują i panują książęta, na całym okręgu ziemskim ustanowił dostojność królów i panujących. Zaiste ród ludzki nie ulegałby jarzmu władzy, ludzie nie wyrzekliby się wolności, którą ich przyrodzenie obdarzyło, gdyby bezkarnie swawola zbrodni, nie wylała się na widoczną rodzaju ludzkiego klęskę, i gdyby niezbędna konieczność nie zmusiła przyrodzenia służyć sprawiedliwości i swobody ulegać słuszności. Jakoż wyrokiem najwyższym, panujący przełożeni zostali nad poddanymi, nie dla tego tylko, aby im rozkazywać, lecz aby kwitnęła całość dobra rzeczypospolitéj, aby utrzymując pokój i domierzając sprawiedliwości, zapewnili jej byt błogi. Gdy zaś owemu najwyższemu wszystkich królowi, Bogu i zbawcy naszemu, który całym światem rządzi, nic milszego nad zbawienie dusz być nie może, a to lak dalece, 12 s przybytku Ojca, dla sprawy powszechnego zbawienia zstępując, widziany był na ziemi i poniósł śmierć doczesną, ktokolwiek zatem waha się dopomagać zbawieniu ludzkiemu i trudu około niego na siebie przyjąć odmawia, ten dowodzi, iż nie czuje miłości ku najwyższemu skrólów. S tych nwag, kiedy po zgonie świętéj pamięci nojjaśniejszego książęcia AlDerta rzymskiego i węgierskiego króla y korona węgierska pozbawiona została swojego włudzcy, hiskupi, książęta, hrabiowie, baronowie, urzednicy i miasta tego królestwa, dla skutecznego zaradzenia tak własnym, jako też krajowym potrzebom, postanowili wielkich posłów i pełnomocników, tego? królestwa biskupów i przedniejszych baronów, a mianowicie, wielebnego w Clirystusie ojca księdza Jana biskupa segnijskiego, rządzcę opactwa s. Gotarda, Masieja s Thallocz, królestw Dalmacji, Kroacji i całej Slawonji bana, Janusza s Póren, wielkiego podskarbiego koronnego, Władysława s Palocz, marszałka nadwornego, Emeryka z Marczaly wielkiego stolnika i hrabię siimeghskiego, opatrzonych poruczeniem i powagą ałego rzeczonego królestwa, przed oblicze nasze, na stolicę kracowską wyprawić. Którzy tu przybywszy, po dojrzałéj i odpowieInéj ważności przedmiotu rozwadze, jednomyślnem żądaniem i zgodnemi głosami mianowali nas i wybrali za pana swojego i króla korony węgierskiej. Następnie z wielkiém naleganiem i niewymownóm pragnieniem błagali, abyśmy rządy i zwierzchność nad tem królestwem, jego ludami i państwami przyjęli, w tóm przekonaniu, że błogiemu bytowi obiedwóch tych koron, węgierskiej i polskiej, że ich własnej i wiary katolickiéj, obronie i pomnożeniu najwiecej na tórn zależało. My przeto Władysław król rzeczony, wysłuchawszy ich żądań, i roztrząsnąwszy je z uwagą, na radzie naszych biskupów i baronów; lubo z daru Najwyższego, państwa korony naszéj polskiéj, aż nadto są dostateczne do utrzymania naszej dostojności, abyśmy jednak nie zdawali się i woli Bozkiéj opierać i całość ludu chrześcijańskiego lekce ważyć, za radą biskupów, książąt i baronów naszych, oraz zważając, że te graniczące z sobą królestwa, ościenne narodom pogańskim, są murem i tarczą wiernych; na cześć więc imienia Bozkiego, ku obronie wiary katolickiej, pełni nadziei, że Bóg wszechmogący, za połączeniem tych koron, na wzrost iéjże wiary pracować skutecznie, dozwolić nam raczy, i ufając jego miłosierdziu, przychyliliśmy się do żądań rzeczonych panów, tudzież na dokonane przez nich mianowanie i wybór osoby naszej, daliśmy nasze przyzwolenie, na co też brzmieniem niniejszego, zgadzamy się i przyzwalamy. Aby zaś wszem w obec wiadomem było, że do tego kroku skłoniły nas, nie żaden zapęd chciwości, lub miłość dumy, lecz wyłącznie wyżéj wyrażone szczóre pragnienie pożądanego stanu tejże korony, następne warunki i zastrzeżenia, których przyjęcia i dochowania, wymienieni posłowie królestwa węgierskiego gorąco po nas żądali, z naszej jedynie szczodrobliwości, wdzięcznóm sercem przyjęliśmy i brzmieniem uiniejszego trwale i niewzruszenie zachować i utrzymać obiecujemy i przyrzekamy. A naprzód: Przyrzekamy i ślubujemy. że gdy przy pomocy Bozkiej koronę rzeczonego królestwa wegierskiego szczęśliwie na skronie nasze włożymy, wszystkie prawa, swobody i dawne zwyczaje tego królestwa aż do dnia dzisiejszego wykonywane i zachowane, przysięgą i listarni naszemi królewskiémi, podczas samego obrzędu koronacji, potwierdzimy. Powtóre: Uchwały świętej pamięci królów tegoż królestwa, poprzedników naszych, tudzież wszelkie swobody i prawa kościołów i klasztorów rzeczonego królestwa, trwale, niewzruszenie zachować, oraz rzeczone kościoły i ich dobra od wszelkich krzywd bronić i zasłaniać przyrzekamy. Polrzecie: Wszystkie nadania osobom tak świeckim jak duchownym, rzeczywiście i prawnie, mianowicie zaś przez najjaśniejszą księżnę a panią Elżbietę, tegoż królestwa teraźniejszą królowę poczynione, utrzymamy, oraz utrzymać i zachować rozkażemy. Poczwarie: Przyrzekamy 1 ślubujemy: iż rzeczone królestwo węgierskie i jego poddanych, od wszystkich nieprzyjaciół, tak Turków, jako też wszelkich innych, gdziekolwiekby się ukazali, siłam; królestwa polskiego i państw naszych, wiernie, według przemożenia bronić, wspierać i wspomagać będziemy 5 a podobnież królestwu polskiemu przyrzekamy, toż królestwo polskie i jego poddanych, potęgą korony węgierskiej, od Tatarów i wszelkich jego nieprzyjaciół, równymże sposobem i s tąż wzajemnością wiernie zasłaniać i wspierać. Popiąte: Przyrzekamy też i ślubujemy, iż z najwyższą pilnością, troskliwością i staraniem, ile z nas będzie, usiłować i pracować chcemy w odzyskaniu wszystkieh praw i przynależności królestwa węgierskiego, przez kogokolwiek nadwerężonych, to zaś mianowicie objaśniamy: że ziemie ruska i podolska, w spokojnem jak dotąd” posiadaniu korony polskiéj trwać mająy bez żadnego wszakże uszczerbku praw rzeczonych królestw węgierskiego i polskiego; w czasie atoli przez nas króla a pana upatrzooym, będzie mógł odbyć się zjazd między biskupami i baronami obojga narodów, dla roztrząśnienia praw i zapisów na wspomniane ziemie, do którego państwa należćcby miały; nadto dodaje się jeszcze osobno, że co się ściąga do ziemi multańskiéj, ta pozostać powinna w stanie, w jakim się obe. enie znajduje, w danym zaś a upatrzonym czasie przez króla a pana, za radą biskupów i baronów obojga królestw, uczynione będzie postanowienie zgodne s tem, co dawne zapisy w téj mierze obejmują. Poszósłe: Aby okazać szczćre nasze chęci, i aby to, cośmy słównie względem odzyskania praw zapowiedzieli i przyrzekli, skutkiem rzeczywistym stwierdzić, tudzież przekonać, że istotnie pomnożenia tego królestwa pragniemy, zamek ziemi spiskiej Lubowla, ze wszystkiemi miastami, nnasteczkami i wsiami aż do dziś dnia, na rzecz królestwa naszego polskiego spokojnie przez nas posiadany i dzierżany, tak jak go dzierżymy, przyrzekamy i ślubujemy, jedy, nie ze szczodrobliwości naszéj, natychmiast po szczęśliwie dokonanym i spełnionym obrzędzie koronacji oddać i swobodvym wrócić królestwu węgierskiemu, nie żądając najmniejszego zwrotu pićniędzy, w których był zastawą zawiedziony, wszystkie też zapisy tym końcem sporządzone, wnet po rzeczonej koronacji wręczyć roze każemy, Posiódme: Przyrzekamy nadto i ślubujemy, wszystkim w ogóle i żadnemu po szczególe rokoszanom i wiarołomcom rzeczonego królestwa węgierskiego, za zbrodnie wygnanym i wyświćconym, nie udzielać łaski powrotu i przyjęcia ich do kraju bez rady biskupów i baronów rzeczonego królestwa, tak jak to mićć chce dawny obyczaj miejscowy. Poósme: Dla zachowania pokoju i zgody w rzeczonem królestwie węgierskiem i między jego poddunymi, przyrzekamy i ślubujemy, uajjaśniejszej księżny a pani, Barbary cesarzowej rzymskiej do królestwa wegierskiego, tudzież w granice państw do niego należących nie wpuszczać, ani wstępu do nich nie dawać, gdyby zaś jakimkolwiek sposobem do tego kraju przybyła, bez zgody i zezwolenia wszystkich biskupów i baronów węgierskich, pobytu w nim dla niej nie dozwalać. W zdarzeniu, gdyby jaką sprawę przeciw którejkolwiek osobie tego królestwa miała, lub ua przyszłożć mićć mogła, i w niej porządkiem sądowym czynić i dochodzić swego zamierzała, wolno jój będzie pełnomocnika na ten koniec ustmiowić, my żaś z biskupami i baronami krółestwa, zupełną i rychłą sprawiedliwość domierzymy i domierzyć rozkażemy; wszakże nie będzie nam bronném, według królewskiéj szczodrobliwości naszej, rzeczonej najjaśniejszej cesarzowej a pani, za granicami królestwa węgierskiego obmyślić stosowne do stanu, podług woli i chęci naszej opatrzenie. Podzirwiąte: Nadto, gdy Małgorzata niegdy Janusza z Gara pozostała wdowa, dla pewnych jawnych zbrodni swoich, wyrokami najjaśniejszych panów Zygmunta cesarza reymskiego, tudzież Alberta króla węgierskiego, za radą biskupów i baronów tej korony, skazana została na utratę życia i majątku, i s téj przyczyny dotąd trzymana jest w więzieniu, przyrzekamy też wyroki potwierdzić i w mocy rachować, nikogo „goła s tego powodu nie nękając, ani też innym ścigać i prześladować nie dozwalając $ służyć nam wszakże ma prawo darować ją oso-. bistą wolnością i dopuścić, aby wyniosła się za granice królestwa. Ku większej wadze i świadeciwu, niniejszy zapis majestatyczną pieczęcią naszą opatrzyć rozkazaliśmy. Działo się i dan w mieście na76m krakowskiém dnia 8 marca roku 1440. Za sprawą wielmożnych ana s Koniecpola i Piotra Wody ze Szczekocina podkanclerzego ko'ony polskiej, wiernie nam miłych. My zaś biskupi, baronowie i arzędnicy korony polskiej, za wyż podpisanego najjaśniejszego ksiąęcia a pana króla naszego, przyrzekamy i ślubujemy, że wsponniany pan a król nasz, wszystko co się w górze wyraziło zachowa, dotrzyma, spełni i wykona, nic zgoła nie wyłączając, co ponieniony zapis obejmuje, na świadectwo i większą trwałość, pieczęci nasze do tego listu daliśmy zawiesić. Dan jak wyżej. Ob. Katona t. 13, tr.23. Wzajemnie zaś posłowie węgierscy, na mocy służącego sobie nzędowego poruczenia, (Ob. Łuk. Gołębiowskiego Panowanie Władyława IILt. 2, str. 73, nota 115) wydali następny zapis: „My Jan z Bożej aski biskup segmijski, rządzca opactwa św. Gotarda, Maciej Tillocz van królestw Dalmacji, Kroacji i całej Slawonii, Jan s Peren wielśl podskarbi koronny, Władysław s Palocz marszałek nadworny i śmeryk z Marczaly stolnik nadworny, hrabia slimeghski, pełnomo' Dizesz,, 'T. IT. 42 enicy biskupów, książąt, hrabiów, baronów i urzędników korony węgierskiej, jednomyślnie i z najzupełniejszą władzą działający, za przyzwoleniem najjaśniejszej księżny a pani, Klzbiety, teraźniejszej królowej wegierskiéj, pani naszej najmiłościwszej, wysłani do najjaśniejszego książęcia a pana, Władysława króla polskiego, oznajmujemy brzmieniem niniejszego wszem w obec do kogo to należy: gdy niedawno do rzeczonego królestwa węgierskiego, a zalóin do wyż wymienianych królowej pani naszéj, prałatów i książąt, hrabiów, baronów i urzędników rzeczonego królestwa, przybyli wielmożm Jan s Koniecpola kanclerz koronny polski i Piotr s Kurowa kasztelan sandecki imieniem rzeczonego króla polskiego, oraz biskupów i baronów tejże korony, w pewnem arcy ważnóm poselstwie, wówczas przyrzeczono, iż dla dania dostatecznej odpowiedzi na to ich poselstwo, niektóro osoby z biskupów i baronów rzeczonego królestwa węgierskiego wyprawione być miały. Owoż księża biskupi, książęta, hrabiowie, baronowie, urzędnicy tego królestwa węgierskiego, świćżo na zjeździe walnym w Budzie odbytym obeeni, po dojrzałej naradzie, pragnąc obietnicę swoję ziścić, za przyzwoleniem, jak się rzekło, wspomnianej królowej a pani naszéj, jednomyślme, za wspólną zgodą, dla odbycia tego poselstwa, tak do króla polskiego, Jako też da jego biskupów i baronów, nas wyżéj wyrażonych, udzieliwszy nam najdostateczniejszą naukę, wybrali. My zaś podjąwszy się obowiązku tego poselstwa i przybywszy tu na miejsce do pana a króla polskiego, tudzież do jego biskupów i baronów, oraz wcdług rzeczonej danej nam nauki, to co do spełnienia była, z nimi przy pomocy Bozkiéj, na dniu wczorajszym, mocą udzielonego nam poruczenia zawarliśmy; niemniéj naszém, jak wspomnianych wszystkich biskupów, książąt, hrabiów, baronów i urzędników korony wegierskiéj, imieniem, s przyzwolema wyżéj wy” mieniouéj królowej a pani naszéj, tegoż pana, Władysława króla polskiego, na króla i pana korony węgierskiéj, tudzież wszystkich jej królestw, dzierżaw i przynależności prawnie obraliśmy, w głównym kościele zamku krakowskiego, przy obecności wielkiéj liczby wiernych, za obranego króla węgierskiego jawnie obwołaliśmy i rzeczywiście ogłosili; dostojność, zupełne panowanie i rząd korony tegoż królestwa węgierskiego jemu, jego władzy i kiernakowi poddając, oraz” za zgodą i imieniem tychże co wyżéj ślubując, tecoż króla a pana Władysława, w doroczne święto błogosławionych Filippa i Jakóba apostołów, to jest na dniu blizko przyszłym pićrwszego maja, koroną tegoż królestwa węgierskiego, w miejscu na to od wieków przeznaczonem, uroczyście ukoronować. Również otrzymaliśmy zapewnienie przy uiniejszém załączone, że wiet po spełnicniu wyźéj opisanej koronacji, tenże król a pan, wyda listy swoje, pod pieczęcią korony węgierskiéj na toś iż jako w swoim czasie przyrzekł, wojskiem tego królestwa swego polskiego, nas i całe kró. lestwo węgierskie od wszelkich nieprzyjacioł bronić i zasłaniać, tak podobnież i niniejszemu królestwu swojemu polskiemu, wojskiem królestwa węgierskiego pczeciw jego uieprzyjaciołom, kiedy wypadnie i potrzeba zajdzie, z równąż wzajemnością obowiązany będzie pomagać i zastępować, na co zapis rzeczonym księżom biskupom i baronom tego królestwa polskiego sporządzić i wydać rozkaże, Na większe świadectwo wszystkiego co poprzedziło, niniejszy list nasz, opatrzony zwykłemi pieczęciami naszemi wydaliśmy. Dan i działo się w Krakowie, dnia dziewiątego marca, roku Pańskiego 1440. Na własne rozkazanie panów posłów: Jan ze Zrodna, kustosz zagrzebski, pisarz wielki koronny węgierski. (Z Dogiela Kodexu dypl. t 1, str. 53.) Ten Jan, o którego osobie Maciej Bell nic dowiedzićć się nie mógł, (ob. przedmowę do zbioru dziejopisów węgierskich) wyjąwszy domysłu, Że musiał być Słowianinem i od miéjsca urodzenia, wsi zwanéj Zredna, (średnia) wziąść nazwisko, zostawił w rękopiśmie 78 listów, które imieniem Jana z Ilnnyad wielkorządzcy, tudzież urzędników korony węgierskiej do papieżów, do panujących i innych dostojnych osób w sprawach: ogólnych krajowych od'r. 4445 do 1451. pisał. Znajduje się między niemi jeden Jist do Kazimierza Jagiellończyka i ośm listów do; Mikołaja Lasockiego, dziekana krakowskiego,! będącego wówczas posłem węgierskim przy stolicy apostolskiej. Jan Jerzy Schwandtner wydał te ważne dla dziejów listy w zbiorze: Scriptores rerum Hungaricarum; trzy tomy in folio; (Wiedeń od 1746 do 48.) w t. 2. od str 4 da 106. Znano dobrze w Krakowie jakie wrażenie na dworach obcych, przyjęcie korony węgierskiéj sprawić musiało Blizki krewny Władysława Pogrobka, Ferdynand książe Austrjacki obrany 2, lutego 1440 królem rzymskim, mógł ująć się za krzywdę sieroty, aby go więc przejednać, król polski na czwarty dzień po wyborze swoim na tron węgierski niżej załączonym listem starał się opacznym wykładom zapobiedz:,„Najjaśniejszemu książęciu a panu, z Bożej łaski! obranemu królowi rzymskiemu książęcin austrjackiemu i t. d. bratu naszemu najmilszeniu, Władysław Il] s tójże łaski król polski, obrany na królestwo węgierskie, najwyższy książe litewski i dziedzie Rusi i t. d. pozdrowienie, miłość braterską i szczęśliwe ziszczenie zamiarów. MNajjaśniéjszy książe, bracie nasz najmilszy, Usłyszeli- i śmy z niewymówną radością co o pomyślnym obrócie waszych powodzeń, naprzód wieść lotna, a następnie godne wiary domesienia, w tych bieżących dniach do uszu naszych przyniosły; dowiedziawszy się bowiem że najprzewielebniejsi w Chrystusie ojcowie i oświeceni książeta, ś. państwa rzymskiego clektorowie, was najjaśniejszy książe zgodnemi głosami i zdaniem na króla rzymskiego obrali, uczuliśmy niezrównaną radość, że tak wysokiego rodu książe, na szczyt takiéj dostojności szczęśliwie został wyniesiony i słusznie ze świętych rąk. najwyższego biskupa. namiestnika Jezusa Chrystusa, ś, cesarstwa i jedvynowładztwa nad światem ma przyjąć koronę. Winszujemy więc wam najjaśniejszy książe téj dostojności, cieszymy się Z najszćvsze go uczncia serca, już to z wrodzonych pobudek zachodzącego między nami pokrewieństwa, () już s przekonania Że to wasze wynuiesienie będzie rękojmią niewyczerpanych pociech dla świętego kościoła Bozkiego. Wzajemnie niewątpliwą w głębi serca żywimy ufność, że podobnież najjaśniejszy książe, pragniecie słyszeć o szczęśliwem naszem powodzeniu, donosimy przeto brzmieniem niniejszego: że na osierocone królestwo węgierskie, przez zgon nieśmiertelnej pamięci książęcia a pana, Alberta, niegdyś rzymskiego i węgierskiego króla, przez biskupów, książąt, baronow, hrabiów, stan rycerski, miasta i zgromadzenia jednomyślnemi głosami zostaliśmy obrani. Dla oznajmienia nam tego wyboru, uroczystych posłów swoich przewielebnego w Chrystusie ojca, księdza Jana biskupa segnijskiego, tudzież wielmożnych Macieja s Tallocz królestw Dalmacji, Krocji i całej Slawonji bana, Janusza s Póren podskarbiego wielkiego, Władysława s Pialocz marszałka nadwornego i hrabię simegskiego 1 t. d. dostateczną powagą i poruczeniem iunocowanych, przed oblicznośc naszę niedawno do Krakowa wyprawili, gdzie lubo z daru Najwyższego, rozległość państw korony polskiéj, dostatecznie nam do utrzymania najwyższej potęgi wystarcza; abyśmy wszakże nie zdawali się woli Bozkiéj opićrać i troskliwości o wiarę chrześcijańską zaniedbywać, za radą biskupów i baronów naszych, na cześć wiek uistego króla, dawcy koron świata, dla wzrostu wiary świętéj, dla całości tego królestwa, najazdami tylu pogan i bluźnierstwem krzyża Chrystusowego znękanego, oświadczyliśmy przyzwolenie nasze na ten wybór, pokładając całą nadzieję tej sprawy, jedynie w łaskawości miłosiernego Boga, dla którego w tym przedmiocie wyłącznie pracować pragniemy. Pełni jesteśmy najgłębszego przekonania, że w tem wszystkim, co nam dla obrony wiary katolickiej przedsięwziąść i działać, stosownie do okoliczności, wypadnie, równie wy naj-
() Cymbarka, matka Fryderyka Il. cesarze, była rodzoną siestrzenicą Wladysława Jagiełly, a więc ciuteczną siostrą jego syna Wind ysława lll.
jaśniejszy książe, jako też inni królowie i książęta katoliccy, wła< ściwéj pomocy odmówić nam me zechcecie. Nadto sądziny, że i to do wspólnych powodzeń naszych wielce przyczymć się powinno, iż los zdarzył nam was, najjaśniejszy książe za sąsiada, bo izwiązek > 5 krwi i blizkość państw uaszych, obustronne siły większą potęgą uzbraić, a nieprzyjaciół postrachem przerazić są zdolne, Doszło s pewnych doniesień do wiedzy naszej, że na"pagraniczu księstwa waszego austrjackiego i naszego królestwa węgierskiego, obnstronm poddam nasi dopuszczają się orężnych najazdów, skąd wzajemne wyludnienie obudwóch krajów wyniknąć musi, ponieważ zaś najjaśnieje szy książe, zawsze największą, jak w przyjacielu i bracie naszym pokładaliśmy i pokładamy w was ufność, zdało się nam być przyzwoitóm oświadczyć: żejak ku poskromicniu tych najazdów już wydane przez nos zostały stosowne do poddanych naszych rozkazy, tak ż4- b dalibyśmy, abyście podobnież i waszych poddanych, a mianowicie Lichtensteina powściągnąć cheiell. Raczycie też najjaśniejszy książe, potęgą swoją zabamawać najazdy brabi cillijskiego + i jak przez wzgląd na nas, tak równie w widoku pokoju, wszystko zawiesić do krótkiego czasu, w którym przy pomocy Bozkiéj do królestwa naszego przybędziemy. Dołożymy zaiste wszelkiego starania, aby, te wszystkie zatargi i niesnaski, z jakiejkolwiek pobudki wymkłe, za radą biskupów i baronów naszych w sposób najwłaściwszw tak nspokoić, iżbv z żadnej strony najmniejszy powód do zażaleń nie pozostał. Wszakże i wiara skłania i wrodzone uczucie nagh i przywiązanie radzi, abyśmy własne wojsko i siły hamowali, abyśmy je na nieprzyjaciół naszych, a mianowinie na przeciwników wiary świętéj i blnźmierców imienia Chrystusowego obrócili, którym, tym ' straszniejszymi, tym poteźniejszymi przewagą naszą będziemy. im rychlej usunąwszy wszelkie zajścia, gorętszą skłonność do pojednania, przymierza i wzajemuéj miłości okażemy. A lubo najjaśniejszy książe o przychylności waszéj nie wątpiny i szczćrze Życzymy
przyjaźni waszej, wszakże, jeśli na to, cośmy wyżej wyrazili, odpisać nam zechcecie, poczytamy to za rzęcz miłą i wdzięczną. Dan w Krakowie dnia 12 marca roku Pańskiego 1440. (Adam Franc. Kollar wydał ten list po raz pierwszy z ręko pismu, w zbiorze: Analecta Bibliaihecae Aug. Vindebon. str, 830, powtórzyli go Pray Annales t. 2, str 340. Katona t. 13, str. 42.) Wkrótce po śmierci Alberta, królowa Elżbieta starała się zabczpieczyć św. koronę węgierską, do któréj naród tak przesądnie był przywiązany, że ją za rękojmię trwałości państwa, za istotny symbol panowania poczytywał. Na czyich skroniach spoczęłoby to św. godło, ten jedynie w oczach ludu uchodził za prawego króla i za pomazańca Bozkiego. (Ob. Piotra z Rewa de sacra Corona Regni Hungariae Commentarius y u Schwandtnera SŚcrópiores rerum Hungar. t. 2, str. 433 do 488), Umyśliła więc Elżbićta przekonać się naprzód, czy święta korona znajdowała się rzeczywiście na zamku wyszehradzkim, i już 9 listopada 1439 r. Jerzemu hrabi na Bozynie (Póssing), urzędowemu jej sważnikowi wydała świadcctwo, iż wszystko znalazła w całości, (Ob. list królowej u Pray'a Specimen hierarchiae Hungaricae t.V, str. 321, powtórzony w dziełku, o któróm wnet wspomnimy, na str. 57.) Później skoro doszła do niéj wiadomość, Że Władysław III. tron węgierski, s krzywdą nowo-narodzonego jej syna przyjął, postanowiła natychmiast tajemnie św. koronę uwieźć, a tśm samem przeszkodzić, aby na głowę przywłaszczyciela włożoną nie była. Szczegóły dotąd nicznane, znajdują się w szczątkach ważnych i ciekawych pamiętników, które Helena Kottanner, jedna z najzaufańszych przybocznych niewiast królowej Elżbicty zostawiła. Niewiadoniny z nazwiska, ale w dziejach węgierskich biegły wydawca, ogłosił je w bicżącym roku pod następnym napisem: Aus den Denkuwiirdigkeilten der Helene Kottannerin 1439, 1440. Lipsk 1846, 8-vo str. 102. Granice tego przypisu nie dozwalają nam dać wyciągu s tych pamięt-
ników, skorzystamy z nich w innéj pracy historycznej, którą wydać zae mierzamy, dosyć, że sama Helena Kottanner użytą była przez królowę do tej kradziczy i pomimo niesłychanych przeszkód, z dziwną przebiegłością uskutecznić ją potrafiła. Wiadomość o tóm zdawała się nam być koniecznie potrzebną do zrozumienia dyplomatów obcjmujących szczegóły koronacji króla Władysława ll., które Dogiel w swoim kodeksie umieścił, a które brzmią następnie: „W imie Pańskie stań się. Ku wiecznej rzeczy pamięci. Gdy sprawy ludzkie, wtym bystrym życia zawodzie, ciągle ku śmierci i zapomnieniu dążące, dla wiadomości i pamiątki następnych pokoleń zwykły się pomocą pisma utrwalać, przeto my biskupi, książęta baronowie, hrabiowie, rycerze, urzędnicy, dworzanie, obywatele, zgoła cały naród królestwa węgierskiego, wszyscy wspólnie i każdy pojedyńczo, brzmieniem mniejszego oświadczamy, oznajmujemy i zapowiadamy, wszem w obec 1 każdemu z osobna teraźniejszego i przyszłego wieku ludziom: że gdy najjaśniejszy sławnéj pamięci książe a pan, Albert rzymski i rzeczonego królestwa węgierskiego król, pan nasz najmiłościwszy, w czasie świeżo upłynionym według wyroków Najwyższego, świat ten pożegnał, zważywszy, iż przez zgon jego, królestwo nasze zostało osierocone i pozbawione niezbędnego dla siebie rządzcy i obrońcy, pragnąc wczesnie tej niedogodności zaradzić, należyty i szczęśliwy stan tego królestwa zapewnić, oraz niebezpieczeństwom z długiego bezkrólewia wyniknąć mogącym zapobiedz, na walnym zjeździe całéj korony, w mieście Budzie odbytym, poczęliśmy z największą pilnością, za wzajemnem poroznmieniem się i radą, nad tym przedmiotem pracować i s całóm nalężemem umysłu, wszelkich dróg i środków wynajdować, aby nieraz wspomniane królestwo, opatrzyć królem tak zdolnym, iżby pańtwo w stanie pomyślnym utrzymać, pomnożyć i od pogańskich a najzawziętszych na siebie narodów zasłonić potrafił, i aby wierni Chrystusowi od ich częstych najazdów odetchnąć mogli. Po długiéj nakomec uaradzie, po roztrząśmeniu zaszłych w tój
mierze rokowań, gdy w dawnych czasach obiedwie korony węgierska i polska, pograniczne i ościenne, pokojem, zgodą i szczególną umysłów życzliwością złączone, skojarzone i zjednoczone były, już to węzłami pokrewieństwa swoich królów, jak to według świadectwa dziejów miało miejsce za czasów św. króla Władysława, jużto spólnością rządów, co dotąd jeszcze niektórzy pamiętają, za dni sławnej pamięci króla Ludwika, który rządy obojga narodów szczęśliwie sprawował i mnogie, niewymówne pożytki, korzyści i wzrost tym państwom zapewnił. Ze wzajemnych bowiem między mieszkańcami związków i nieustannych między nimi stosunków, mnożyły się korzyści osób szczególnych, a ze wzajemnego między królestwami skojarzenia ich potęgi przeciw nieprzyjaciołom, krzewiły się poważenie, wpływ i chwała, oraz wspólna rzeczpospolita bujnie kwitnęła, 'Témi uwagami powodowani, w skutek wyż rzeczonych narad "naszych, a mianowicie inając ndzielone na ten koniec wyraźne zezwolenie najjaśniejszéj księżny a pani, królowej naszej Elżbiety, wyżej wspomnianego króla Alberta prawej małżonki, zwróciliśmy umysły nasze na osobę najjaśniejszego książęcia a pana, Władysława z Bożej łaski panującego króla polskiego, pana naszego miłościwego. Zjednoczyły się za nim głosy wszystkich zgromadzonych na sejm budzyński i na ten walny zjazd koronny, wszyscy żądali mićć go panem i królem swoim tudzież rzeczonego królestwa węgierskiego. Aby więc te życzenia nasze ziścić i zamiary do skutku doprowadzić, wysłaliśmy przed oblicze wspomnionego króla a pana, uroczystych posłów i pełnomocników naszych, szczególną i dostateczną władzą i poruczeniem, tak wspomnianej królowej a pani Elżbidty, jako też naszej i całego królestwa, opatrzonych, oraz jej i naszej wyraźnej woli i chęci zupełnie świadomych, o niéj upewnionych nauczonych, mianowicie: wielebnego w Chrystusie ojca księdza Jana biskupa segnijskiego, wielmożnych Macieja s Thśllocz królestw Dalmacji, Kroacji i całej $lawonji bana, Jana s Pórcn podskarbiego
wielkiego, Władysława s Palocz marszałka nadwornego i Emeryka z Marczały stolnika nadwornego, tudzież hrabię siameghskiego, którzy to poruczenie, tak z gorliwości o dobro pospolite nieraz wspomniane go królestwa, jako też na prosby rzeczonej królowej i nasze, przyjąawe szy, udali się do wyż rzeczonego króla w mieście krakowskiém podtenczas bawiącego. Dokąd przybywszy, naprzód przed jego majestatem poruczone sobie poselstwo opowiedzieli, a następnie po wieludziennych tak z samym królem, jak niemniéj z biskupami, baronami, urzędnikami ij rycerstwem królestwa polskiego, układach, ściągających się do tego przedniotu, zleconą sobie sprawę równie mądrze jak szczęśliwie zakończyłi i przerzeczonego najjaśniejszego książęcia a pana Władysława na pana i króla korony węgierskiéj i naszego, podług służącej sobie władzy i umocowania, imiemem tegoz królestwa mianowali i obrali, wyraziwszy i zastrzegłszy przy tym wyborze, wszystkie ogólne i szczególne warunki i określenia, jakie według danego sobie przepisu wyrażone być były powimy, nadewszystko zas te, które według woli wyżej wspomnianéj królowój, stosownie do uchwały i zgody naszéj, szczególnie na rzecz samej królowej i jej dziecięcia, jeszcze wówczas w żywocie macie- - rzyńskim noszonego, podług tego jakby się w płci męzżkiéj lub żeńskiéj narodzić miało, dostatecznie były zaręczone. Cała sprawa tego wyboru, po oznajmieniu przez wspomnianą królowę a panią rzeczonym posłom naszym o powieciu przez nią syna, za rozkazem rzeczonej królowej a pani została zawarta i dokonana. A przeto my biskupi, baronowie, książęta, hrabiowie, urzędnicy korony węgierskiéj wyżej wspomnieni, zważywszy, iż rzeczem panowie pełnomocnicy i posłowie nasi, wyrażony wybór, stosownie do udziełonéj sobie mocy i trybu, oraz zgodnie z życzeniem naszém spełml i dokonali, tenże wybór jednomyślnie przyjęliśmy, jako wdzięczny i chwalebny potwierdziliśmy, oraz brzmieniem niniejszego przyjmujemy i jako wdzięczny i chwalebny potwierdzamy; często wspo-
mnianego najjaśniejszego, dostojnego książęcia a pana, Władysława króla polskiego, za-pana a króla korony węgierskiej i naszego przyjmujemy, bierzemy, ogłaszamy, uznajemy; jako panu naszemu i królowi przyrodzonemu winną cześć, posłuszeństwo, nszanowanie i wierność do końca życia naszego okazywać i oświadczać, przeciw wszystkim współzawodnikom jego, a mianowicie tym, którzyby najjaśniejszemu pana w dostąpieniu królestwa węgierskiego i panowania nad niém w jakikolwiek sposób przeszkadzać i trudności czynić chcieli, całómi siłami, potęgą, radą i pomocą wiernie służyć będziemy, w żadnóm zdarzeniu, pod żadnym wyszukanym pozorem, w żadnym czasie, nigdy go nie odstąpimy; mniemaną koronacją syna niegdy króla Alberta w upłynionym miesiącu maju, nad i wbrew woli naszéj dokonaną, za żadną i nieważną brzmieniem niniejszego ogłaszamy, tudzież bez względu na nią, wszystko co się wyżéj wypisało, szczćrą wiarą, meodzownie zachować i niczłomnie dotrzymać pod obowiązkiem spełnionéj przysiegi, którąśmy na drzewo ożywiającego krzyża wszyscy w ogóle i każdy po szeze- ” góle wykonali, chcemy i ślubujemy, bez najmnicjszego podstępu i zdrady, jakoż w żadnym nigdy czasie, słowem lub uczynkiem działać przeciwnie nie będziemy. Ku większéj tego wszystkiego trwałości, nocy i świadectwu. pieczęci nasze do niniejszego listu są przywieszone. Dan w Budzie w sam dzień św. Apostołów Piotra i Pawła (29 czerwca) roku Pańskiego 1440. (Dogiel Kodex dyplom. t. T, str. 54, 55.)
„W imie świętej i nierozdzielnej Trójcy, stań się. My biskupi » baronowie, hrahiowie, rycerze urzędnicy i ziemianie całego królestwa węgierskiego, z najzupełnicjszą mocą ogół narodu przedstawiający, na wieczną rzeczy pamiątkę. Jawném to i widocznóm jest przed oczami naszémi, że przedkowie nasi, w upłynionych ać, do obecnej chwili wiekach, pilność około rzeczypospołiiéj i pracowite przestrzeganie jej pożytków wiem królestwie, ze szczęśliwa
troskliwością zachowali, że z równie przezornego jak pożytecznego ich kierunku, nie małe, owszem największe korzyści na wiarę chrześcijańską spłynęły; że lubo, jak to zmienność czasu za sobą niesie, jużto wielorakiémi prześladowaniami, już wznieceniem niezgód rzeczpospolita ucierpiała od cierniów przeciwności i burzą niestatecznéj doli rozmaicie była miotaną; wszakże zgodność inysłów nie straciła swojego wpływu, a wskrzeszona nanowo jedność woli, dozwoliła nie tylko rozwinąć to wszystko, co dobro pospolite wzmagać, co je dokładniéj opatrzyć i urządzić zdoła, ale nawet to, co uznano zą nasienie wspólnych klęsk i niezgód, z najtroskliwszem staraniem, rydlem przezorności wykorzenić i wytępić. 'Tymie trybem 1 my, który w obecnych czasach bieg życia prowadzimy, poczytaliśmy być obowiązkiem naszym, dołożyć wszelkiego usiłowania, aby dobro niniejszego królestwa i nasze własne, stosownie do istoty obecnych okoliczności i czasów, równie przezornie, jak zbawiennie obmyślić i ku lepszemu za błogosławieństwem Bozkiém skie: rować. Jakoż po zmarłym i niedawno zgasłym, niegdy najjaśniejszym sławnéj pamięci książęciu a panu Albercie rzymskim i tego królestwa węgierskiego bezpośrednim królu, gdy na odbytym w mieście budzyńskiém walnym sejmie, uznoliśmy, że to królestwo trapione najazdami mnogich nieprzyjaciół, a szczególniéj pogan, nie może obejść się bez zdolnego i dzielnego rządzecy, wyprawiwszy za wspólną zgodą, tudzież za przyzwoleniem najjaśniejszcj księżny a pam Elżbicty królowej węgierskiéj, wdowy niegdy króla Alberta, jak to jej listy dowodnie poświadczają, i w imieniu nas wszystkich, do najjaśniejszego książęcia a pana króla polskiego uroczystych pełnomocników i posłów naszych, na króla opiekuna i rządzcę tegoż królestwa, wspólną wolą wybranego, naprzód na cześć Boga i wzrost wiary św. katolickiéj, następnie na nasz pożytek, wezwaliśmy i usilnóimni naleganiami skłoniliśmy do przyjęcia téj korony. Gdy atoli w tymże czasie, rzeczona królowa a pani Elżbicta, idąc za radą
ludzi niespokojnych, czyli właściwiéj mówiąc krajowi naszemu oba cych, pragnących raczej otworzyć, niż zamknąć drogę do wojny domowej, zmieniwszy raz oświadczone postanowienie, a Chcąc i pragnąc nas, i to królestwo nasze poddać rządowi niemowlęcia, wspomnianego króła Alberta pógrobowego syna, to jest już po jego zgonie na świat wydanego, niezdolnego zaradzić ani naszym ani królestwa tego potrzebom, niemniej z największóm natężeniem usiłnjąc zniweczyć pożyteczną sprawę wspomnianego wyboru i koronacji, uniosłszy tajemnie z Wyszebradu tę koronę, którą dotąd królowie węgierscy koronować się zwykli, niedawno wymienione, zaledwie trzymiesięczne niemowlę, wbrew powszechnój woli naszéj, których dobrowolny udział w tym obrzędzie był niezbędny, wbrew zachowanemu dotąd w podobnych zdarzeniach zwyczajowi, bez użycia świętych sprzętów, których w posiadaniu swojćem nie miała, jako to: miecza, berła i krzyża legacji apostolskiej św. Stefana pierwszego króla, działając więcej ku zgubie niż ku pożytkowi naszemn, tąż pochwyconą koroną postanowiła i kazała je ukoronować, jeśli tak mówić bez zbrodm wolno, i niestety! natychmiast tęż koronę ukrywszy w miejscu dotąd niewiadoniém, ku najdotkliwszéj powszechnej krzywdzie przesłała ją i uwiozła. A przeto my z naszéj strony, w liczbie tak ogromnéj, jakiej pamięć koronacji przeszłych królów nigdy nie widziała, zgromadzeni, po dojrzałych wielodziennych naradach, gdy uwiezion a wspomnionym wyżéj sposobem korona, jakby to pożądanóm było, tak łatwo odzyskaną być nie mogła; pragnąc i żądając potrzebom naszym i tego królestwa, którego granice zuchwali nieprzyjaciele, a szczególniéj poganie, oraz inni, najazdami swojemi ciągle szarpią, najskuteczniéj i wcześnie zapobiedz, zważając nadewszystko, że koronacja królów od woli narodów zawisła, że znaczenie i moc korony od jego potwierdzenia zależy, upatrując niemniej, iż to królestwo bez rychłej opieki zdolnego króla obejść się nie może, tegoż najjaśniejszego pana Włady-
sława króla, jednomyślnym głosem i wspólną wolą, postanowiliśmy, rozkazali 1 uchwalili, aby inną koroną złotą, starodawnej rohoty, błogosławionego Stefana króla, apostoła 1 patrona naszego, dotąd z wielką czcią w skrzyni, w któréj spoczywają szczęty jego głowy zachowaną, ukoronowanym ostał. Jakoż tę koronacją. na dniu dzisiejszym, wezwawszy pokornie łaski Ducha św. i za jego, jak pobożnie wierzymy, natebnieniem, przy jawnem i dla wszystkich widzialnóm spełnieniu tych obrzędów, które jéj skuteczność i uroczystość stanowią, odziawszy rzeczonego króla a pana wszystkiémi ozdobami i szatami pierwszego króla naszego, złożywszy i oddawszy w jego ręce miecz, berło, jabłko i krzyż legacji tegoż świętego króla oraz wszelkie inne potrzebne sprzęty, nic zgoła nie opuszczając, wyjąwszy jedynie uwiezioną koronę, szcześliwie dokonaliśmy, a cośmy umyślili, to za błogosławieństwem Bozkiém doprowadziliśmy do skutku; obecnóm zaś pismem sianowimy, uchwalamy i oświadczamy, Że i użyta korona i mniejsza koronacja całą tę moc i skuteczność, całe to znaczenie we wszystkiém ma i mićć będzie, jak gdyby wspomniana pićrwsza korona na skronie rzecznnegn króla a pana naszego włożoną została, i jak gdyby nią, zamiast teraźniejszej, koronacja dokonaną była; tak dalece, że mimo niedostatek téj pićrwszéj korony i choćby nawet odzyskanie jej było niepodobnóem, cała ozdoba i skuteczność, wszelkie znaczenie, moc i tajemnica w téj dzisiejszéj koronie spoczywają. Że zaś wiele od uznania lub' zaprzeczenia mocy téj korony zależy, wszyscy przeto jednomyślnie oznajmujemy, że cała jej siła na tę obecną koronę jest przelana. A więc zgodną wolą i postanowieniem naszem udzielany rzeczonemu panu naszemn, już teraz ukoronowamu królowi, najznpełniejszą moc i pełność władzy, w świadczeniu łask i wieczystóm potwierdzaniu ich nadał, w nadawaniu doczesném, w puszezaniu dóbi, urzędów, swobód urzędnikom i baronom królestwa, w szalunku biskupstwami i dostojeństwami kościelnémi,
tak większemi jak mniejszémi, w nagradzaniu zasług wiernych, w karaniu wiarołomców i winowajców wedłng przestępstwa każde- > go, w ogłaszaniu, poprawianiu i wykonywaniu wyroków sądowych, w czynieniu, dokonywaniu, kierowaniu i zawieraniu tego wszyslkiego, co do poprzedników jego, królów węgierskich i do ich władzy w jakikolwiek sposób, czy to na mocy dawnych przykładów, czy s prawa należało, jak gdyby tenże król ową pierwszą, teraz uwiezioną koroną był wedłag zwyczaju ukoronowany, W tym stanie rzeczy, postanawiamy wspólnie. s królem a panem naszym, według sił i największej pilności, starać się zhadać miejsce, gdzie ta pićrwsza korona jest teraz ukrytą, oraz odzyskać ją przy pomocy Bozkiéj, dodając wszakże za powszechną wołą, że jeśliby, broń Boże, mimo wszelkie usiłowania nasze, ta pićrwsza korona odebrać się nie dała, wówczas na przyszłość, wszyscy następni po nim idący królowie węgierscy, koronowan będą tą drugą, czystą, teraźniejszą koroną świętego króla, s tąż jak zwykle uroczystością, bez najmniejszej odmiany. Następnie stanowimy i uchwslamy: aby ta sama teraźnicjsza korona, sławny klejnot królów naszych, odtąd pod najbaczniejszą strażą była utrzymywana i z największą czcią chowana, tudzież aby poczytywaną była na miejscu owej uwiezionej, której jeśliby odzyskać nie można, ta będzie dostateczną i wystarczającą, razem z ozdobami i dalszómi sprzętami wyżéj wyrażonómi, do spełnienia obrzędu koronacji, wszystkich następnych krółów. Wszakże to wyraźnie zastrzegamy: Że jeśliby przy pomocy Bozkiej, owa pierwsza korona odzyskaną została, w tym razie nic na ozdobie swojej, na mocy isknteczności nie straci, owszem uchwalamy, że do dawnej czci powróci i na dawnem miejscu złożoną będzie, s tą zaś obecną koroną tak postąpić należy, jak król pan nasz, za radą naszą najpożyteczniéj obmyślić raczy. Aby zaś s powodu i rozgłoszenia téj drngiéj koronacji, jeśli ją tak nazwać wolno, przez rzeczoną królowę a panią na wspomnianóm niemowlęciu dokonanej, zgoła jak oświadczyliśmy nam niepożytecznej, nie urosły pobudki
do zawichrzeń w królestwie, jednomyślnym wyrokiem tęż koronacją, jako wbrew dobrowolnemu żądaniu naszemu dokonaną niweczymy i unieważniamy, oraz chcemy, by rzeczywiście była i aby ją poczytywano za wyzutą ze wszelkiéj mocy i znaczenia. Nakoniec, aby to wszystko co poprzedziło, jako wspólnemu dobru naszemu wśród obecnych potrzeb, we wszystkiém odpowiedne, otrzymało moc wiecznej trwałości, aby niczyje zamachy colnąć lub zmienić tego nie zdołały, postanowiliśmy, oraz jednomyślnym wyrokiem uchwaliliśmy i ogłosili, jakoż brzmieniem niniejszego objawiamy i stanowimy: iż jeśliby na przyszłość ktokolwiek, lub którzykolwiek s poddanych albo koronie królestwa węgierskiego uległych, znaleźli się bądź z biskupów, bądź z baronów, rycerzy lub ziemian, coby wspomnianéj, a obecnie z wielu dowodnych przyczyn potwierdzonej koronie i koronacji chcieli ubliżać, tudzież dalszym roz porządzeniom, uchwałom i postanowieniom wyżej wyszczególnionym, lub któremukolwiek z nich, słowem, uczynkiem, namową, podżeganiem, lub sknikiem, szkodliwie, prosto, lub ubocznie sprzeciwiać się, opierać, odmienić, colnąć, zniweczyć zamyślali lub ośmielili się, tacy lub taki, skoro o nich lub o nim, przeciw niemu lub nim, pewność winy dowiedzioną będzie, na utratę wszystkich zaszczytów, życia, dostojeńsiw i szlachectwa, uchylając wszelką nadzieję ułaskawienia, skazani być mają i za potępionych lub potępionego, tóm samem poczylani być powinni, a nadto pod kary i sąd o przestępstwo wiecznego i niezmazanego wiarołomsiwa, o zbrodnią obrażonego majestatu i zdrady rzeczypospolitej podpadną, wszystkie ich posiadłości i dobra bez najmniejszego pofolgowania, na koronę i majestat królewski spadną i za spadłe poczytane będą, mocą niniejszego listu, do którego pieczęci nasze są przywieszonee Dan w Białogrodzie stolicznym, dnia 17 lipca, to jest w pierwszą niedzielę, po uroczystości śś. Rozesłańców, roku Pańskiego 1440. (Długosz umieścił w zupełności ten dyplomat w ks. 12, na str. 744; Dogiel powtórzył go z oryginału nierównie poprawniej w kodeksie
ś dypl. w t. f. na str. 56, za jego czasów znajdowało się jeszcze przy nim 65 pieczęci z Katona podobnież wcielił go w tekst swojej historji królów węgierskich t. 13, str.94, a prócz tego na str, 101 dołączył z oryginału w skróceniu, wzajemny, równo-brzmiący, dyplomat s powodu tejże koronacji wydany sianom węgierskim przez Władysława III. w Białogrodzie stolicznym, w dniu św. Eljasza praroka (20 lipca) 1440 r, "Temi listami tak ze strony węgierskiej jak i polskiéj starano się uprawnić przywłaszczenie cudzej korony, wszakże żadne najuroczystsze piśma zasad prostej sprawiedliwości obalić nie zdołają, a potomność zgodzić się musi ze zdaniem spółczesnego tym wypadkom Eneasza Sylviusa Piccolomini, później papieża, znanego pod imieniem Piusa Il., wyrażonóm w liście do Zbigniewa Oleśnickiego, który zapewne bronił zdrożności, jakidj dopuszczono się w Krakowie. Ponieważ listy tego papieża wydawane w rozmaitych miejscach od r. 1481 do 1497, najzupełniejsze edycje obejmują 433 listy) są wielką rzadkością bibliograficzną, załączamy tu w tłumaczeniu wyjątek odnoszący się do objęcia tronu węgierskiego przez Władysława Jagiellończyka:,, Posłuchaj jednak, co mi przeszkadza podzielić twoje zdanie. W dawniejszych listach moich wyrzekłem,. że pełen szlachetności młodzieniec Władysław król polski, zmuszony przez rady swoje, przywłaszczył koronę węgierską. Utrzymajesz, że wyraziłem się zbyt ostro, że rozminąłem się s prawdą i przytaczasz powody mogące dowieść, Że jest prawym królem węgierskim. Za najgłówniejszy kładziesz ten, iż po zgonie Alberta, królowa wspólnie ze wszystkimi mieszkańcami kraju, Władysława do rządów wezwała; że pod jego opieką i przewodnictwem wiara katolicka i naród węgierski od najazdów Turków, którzy je ciężkiemi klęskami trapili, mogły być zasłonione; dodajesz: że posłom w tym przedmiocie do Krakowa wyprawioym, wyraźnie ijawnie oświadczono: iż gdy królowa po Albercie brzemienną została, nie godziło się królowi obejmować cudzego państwa, lecz że ciż posłowie wszystkie czynione sobie uwagi zwycięzko zbiliz odwo-
łujesz się nakoniec do uchwały, w której biskupi i urzędnicy koronni wszelkie zarzuty przeciw koronacji Władysława ogłosili za bezzasadne. Przyznaję, że tak jak piszesz wszystko się odbyło, me ze słów twoich nie pomijam, lecz wysłuchaj i moich dowodów. Sam mówisz: że Albert był królem węgierskim, że uinarł zostawiwszy żonę; że Władysław (Pogrobek) jest jego synem, ja zaś jeszcze dodam, że i pićrwój był ukoronowanym na króla, niż Władysław (Jagiellończyk) na zieni wegierskiej stanął. Cóż na to wszystko powiemy? Czy synowie królewscy powinni dziedziczyć trony ojcowskie? czy ten, co usunąwszy syna królewskiego państwo jego obejmie, nie ma być nazwany przywłaszczycielem? czy u Węgrów następstwo tronu, czy wybór jest prawem wówczas, gdy zmarły król syna po sobie zostawuje? Jeżeli syn po ojcu dziedziczy? nie rozumiém, jak wybór narodu mógł zlać na Władysława (Jagiellończyka) jakie prawa! jeżeli tron jest wyborowy, przyznaję zwycięztwo twojej stronie, lubo mniemam, że w wielkim są błędzie ci, co twierdzą, iż dotąd synowie ze zwyczaju tylko, nie zaś z woli narodu następowali w Węgrzech po ojcach, przynajmniej inaczej to rozstrzygają listy apostolskie papieża rzymskiego, Nie więcej mię przekonywa to, co o 'Turkach przytaczasz; bo czyż dla całości królestwa, dla obrony imienia Chrystusowego, potrzebny koniecznie król panujący? Mógł Władysław (Jagiellończyk), jeśli go gorliwość wiary zapalała, jeśli pragnął sąsiadów ocalić i niemowlęciu królestwo zachować, rządzić jak opiekun państwem sąsiedniego króła.śś (List 402. Ob, Pray Ann. t. 2, str, 355. Katona t. 13, str. 131).

214 W archiwum głównem krajowem znajduje się osobny dział zwany sekrelnym, o którym uczoną wiadomość podał Feliks Bemkowski w księdze, jako rękopisim we 20 exemplarzach odbitej: Spie akt dawnych w głównem archiwum królestwa polskiego w Warszawie znajdujących się. 840, W tym dziale zachowane są pierwotne dvplomata pargaminowe od roku 1215. Naczelnik archiwam sporządził najdokładniejszą skazówkę obejmującą treść każdego aktn w szczególności. Najmniej ich ocalało s panowania Władysława II., wszakże i wtéj acz szczupłej liczbie, znalazły się zapisy tego króla, dowodzące z jakiémi trudnościami pićniężneni walczyć musiał przed wyjazdem do Węgier; wymienimy je tu s koei podlug rękopiśmiennego katalogu, który archiwum krajowe winno umiejętuéj gorliwości czcigodnego swojego zawiadowey: 1. Roku 1440 inarca 11. Władysław Ill. król polski, obrany król . e: < ' s. trzymania go do przybycia królewskiego. Symon przeto biskup jagerski, Wincenty z Szamotuł, Jan z Sienwęgierski Krzesławowi s Kurozwęk kasztelanowi wiślickiemu, 200 grzywien, które biskupowi krakowskiemu Zbigniewowi za króla zaręczył i rzeczy swoje w zastaw oddał, na mieście Piotrkowie zabezpiecza i puszcza mu w posiadanie toż miasto aż do zapłacenia długu. Dan w Krakowie. 2 Tegoż 1440 r. marca 17. "Tenże król Jakobowi z Lobina opiera dług 300 grzywien na wsi 3Luboli w ziemi sieradzkiej. Dan w Krakowie.
3. R. 1440 kwietnia I. Władysław III. zapisuje Hinczowi z Rogowa staroście radomskiemu i dzierżawcy brzeźnickiemu 200 grzywien należne mu za dostarczone konie. Dług ten opiera na mieście Brzeźnicy, którą trzymać będzie aż do wypłaty pieniędzy. Dan w Krakowie. 4. R. 1440 kwietnia 9. Władysław III wziąwszy od Krzesława $ Kurozwęk kaszt. wiśl. płąszcz aksamitny sobolami podbity, 100 grzywien oceniony i oddawszy go Piotrowi ze Szczekocina podkanclerzemu koronnemu za wzięte od niego szuby na upominki dla posłów węgierskich przeznaczone, zapisuje temuż Krzesławowi s Kurozwęk pomienione 100 grzywien na mieście Radomsku w ziemi sieradzkiej i toż miasto w posiadanie jego do uiszczenia się z długu oddaje. Dan w Krakowie, 5. R. 1440 kwietnia 21. Władysław. III. zapisuje 50 grzywien A. brahamowi ze Zbąszyna i opiera ten dług na wsi Rogoziniec zwandj. Dan w Sądeczn.
Wymienimy niżej podobneż zapisy w Węgrzech wydawane,

215 Podług Długosza ks. 12, str. 748. Władysław wjechał d Budy ad. 23 lipca Katona przylacza wydane przezeń małej wag przywileje w dniach 27 lipca i pićrwszego sierpnia. Ob, Katon t. 13, str. 102.

216 Katona w t. 12, nastr. 720 przywodzi list Ambrożego (Traversari, (ur. wr. 1378, zm. w 1439) zwanego pospolicie Kamedułą, pisany do Zygmunta cesarza. Ambroży po obejrzeniu zamku budzyńskiego utrzymuje, że w żadnym kraju nic wspanialszego wie dzieć się mu nie zdarzyło. Biograf Zygmunta, Eberhard Windeck w rozdziale 70, podobnież unosi się nad okazałością tego zamku twierdzi, że nikt z ludzi nie piękniejszego nie oglądał. Zdanie Windecka zasługuje na tém większą wiarę, iż razem s cesarzem zwiedzał Niemcy, Niderlandy, Anglją, Francją, Hiszpanią, Włochy, Czechy, i Polskę. Ob. Pray'a t. 2, str. 207.