Наследники Романа, Витень и Гедимин: оригинал
Статьи 14-21: латгальские мужи в Жмуди, пять сыновей Романа, Тройден и Довмонт, Витень, Гедимин - победы над немцами, Волынь и Киев, зимовка в Бресте, Троки и Вильно, сон о железном волке, раздел земель между семью сыновьями. С. 10-17. Оригинал издания.
14. O mężach Latiholskich iako prziszly w Źmodz.
I panuiąci vielkiemu xiędzy Skirmuntu zebrali się muże Latihola. ktorzi siedzieli nat brzegiem morskim occeanem morzem i szli w ziemią Zmodską i szkodi vielkie poczimli i krwie rozlianie i Ivdzi Zmodskich od nich viele sginąlo. i xiądz Skirmunt zebrawssi się s silami swemi i poydzie na nich w ziemią ich samich i ich poscinal i inssich w polon 129 viviodl i ziemią ich pustą vczinil i w ten czasz po vigechaniv xiędza vielkiego Skirmunta z ziemi Latiholskiey. prziszłi Niemci : Z za morza do tei ziemi Latiholskiey i tą ziemią osiedli i pany Lathiholskiemi zostali i nazvali się Ifflanti. a potim vielki xiądz Skirmunt zostavi duu sinow Trabussa a Kolikina i Trabvsz pocznie panovacz w ziemi Zmodskiey13o.Litewskiei i Ruskiey i panoval viele lat i vmrze.i pocznie panoyać po nim sin iego Romąn: po malim czasie vmrze xiądz vielki Zmodski Trabus stry xiądza Romanow i131 130 pocznie panovać xiądz vielki Romąn na ziemi. Zmodskiey. Litewskiei i Ruskiey. i Romąn vrodzil pięć sinow. starssi Narimonth. drugi Domonth. trzeci Olsza. czwarti Giedrus. piąti Troidzien,
15. O piacy sinieh Romanovih.
Po smierci yielkiego xiądza Romana pocznie panovać sin iego starssi Narimont i vczinil zamek Kiernouo i zniosł z Nouogrodka stoleć do Kiernova i począl panovać. i nazovie się vielkim xiędzem
Litewskim Nouogrodskim i Zmodskim. i brat iego Domonth siądzie na oycziznie swoiey na Vcianie i nazovie się xiądzem Vcianskim a trzeci brat iego Giedrus 132 zarąbil zamek. i nazovie go imieniem swim Giedrocie. i przezovie się xiędzem Giedroczkim. a czwarti brat iego Olssa przeszedwssi rzeką Velyą i naszedl gorą krasną miedzi gorami nath rzeką Vilną w mili od vscya rzeki Vielycy gdzie wpadiva w rzeką Vielyą przeciw Rakunciszek vczinil żamek i nazovie go imieniem swoym Olszany. i nieviele żiwssi 133 tam ieżdzącz od tey134 w Jovi w pusczą za dziesiącz mil od tego zamku swego i naydzie gorą krasna i rowninami vielkiemi obleglą i okwitosciami napelnioną i spodobalo się iemv tam i on tam posiedlil się i na tey gorze Yczinil zamek nad rzeką Korablem i przeniesie się od tey134 i tam pocznie panovacz i nazovie się xiędzem Olszanskim a piąti brat Trokien abo Troidzien miąszkal przi bracie swim vielkim xiądzu Narimoncie i doviedzial się vielki xiądz Narimonth isz xiążąta Iathwinskie 135 zmarli a lvdzie bes
pana miąszkayą. i xiądz Narimonth poydzie na nich i ony nie przeciviaiącz się podali i poklonili się iemv i on zostawssi iem panem wziąwssi ich dal bratu swemvy Troydzieniv zaviedać 136 i xiądz vielki Troydzien naydzie gorą krasną nad rzeką Biebrzeyą i spodobalo się iemy tam barzo i zarąbil zamek i nazovie go Rayhrod i przezowie się xiądzem Tathvinskim i Donovskim i będąc mu tam na panstwie vielkie valki czinil Iz Lachi. z Rusią i z Mazowszani i zawzdy ziskival i nad ziemiani (sic!) ich silne okrucienstwa czinil czo vissei 137 opisvie w Ruskiei kronice isz gorszi bil tim ziemiąm i okruthnieyssi na nich. niszli Antyoch Sirski. Herod Terosolimski. i Neron Rzimski isz tak bil okrutni i valeczni i xiądz vielki Narimont vezmie żoną v Ifflantskiego rzeczonego Flandri doczką iego. brat lego Domonth v togosz Phlandra drugą doczką iego wziąl i niemali czasz Ziviąć rozniemoże się żona xiędza Domontova Vtenskiego i vmrze. i xiądz vielki Narimont vsliszawssi smiercz nieviestki swei żaloval barzo. i będać sąm niemoczni poslal żoną swą do brata swego Domonta żaluiącz żalosci iego. i kiedi przyechala żona Narimontova do Vciani szalviąć dzievierza swego xiądza Domonta. i xiądz Domont vvidziawssi nieviestką swą vradoval się barzo i rzekl. mnie bilo żony szukać. ale mnie otho Bog żoną dal. i poyąl ią sobie. i w tim stala się vielka brań y rostirk miedzi bracią vielkim xiądzem Narimontem i Domontem. i138 vidzącz żalosć swą isz brat iego żoną iego za się gwaltem wziąl. i obeslal bracią swą. xiędza Giedrocia. xiędza Olszą. Troydzienia i czcia139 swego Flandra Ifflantskiego. i zebrawssi się z bracią swą i ze wszitkiemi lvdzmy pociągnąl na brata swego xiędza Domonta i ostąpil go w zamku iego Vcianye i porozumial xiądz Domonth isz nie mogl się iemv obronicz i prosil Ivdzi abi iemy nie podali zamku pokibi on przeszedl voisko Il Narimontovo i sąm spuscil się z zamkv i przeszedwssi voysko Narimontove i pobieżal i prziszedl do zamku Pskova i mużi. Pskowskie vyrzawssi iego musza rozumnego i wzięli go sobie panem i nazvali go vielkim xiądzem Pskowskim. a Narimonth wziąwssi zamek Vciana i żoną swą i panoval na Kiernovie. Nouogrodku i na Żmodzi a Domont na Pskovie obadwa niemali czasz panovali. potim Troidzien poimie żoną xiążącia Mazovećkiego doczką i mial s nią sina rzeczonego Rimonihaa kiedy sin iego dorastal lat swich. i ocieć iego Troidzien dal go dla nayki ięzika Ruskiego do Lwa Mseislavicza ktori zalozil zamek na imię swe Lvow. i miąskaiąć Rimonthv v xiędza Lwa navczil się ięziku Ruskiemv i spodobala się iemv viara krzescianska i ochkrcil się i zrozumial isz ten swiat nić nie iest. i opusciwssi swiat
postrzikl się w czernce i nazyąno imię iemv Lawrisz. i będącz w czernczach prziszedl do strya swego Narimonta i prosil go abi my dal w Nouogrodskim poviecie miesce na pusczi podle rzeki Niemna gdziebi sobie monaster zbudoval, i on iemv dopuscil. i on sobie tam monaster zbudoval i postawil napiervey cerkiew Swiętego Vkrziżoyania 140 i stąt przezyąno Lawrissow monaster. i będąć mu w monastirze stry iego vmrze. i panovie Litewsci i Zmodsczi wzięli viel. kim xiądzem Troidzienia. panuiącz vielkiemv xiędzu Troydzieniv. xiądz vielki Domont prziszedwssi ze Pskova vezmie zamek Poloczk. i pocznie panovacz na Pskovie i na Poloczku. i żal mv bilo tego barzo isz brat iego mnieyssi osiadl panstwo w Litwie i począl o tim mislić iakbi go kv smierci przipravić. i w tich czasiech Troidzieniv panuiąci zmarli my obadwa brati xiądz Olsza i xiądz Giedrus. a z oney visszei pisaney vasni. xiądz vielki Domonth napravil szesć mużikow na brata swego Troydzienia zabić. i on szedl przespiecznie z lazni i czi mużiki zradnie go Zabili. a sąm Domonth zebrawssi się z lvdzmi swoiemi Pskowskimi i pociągnąl do Lithwi i s Poloczani. chcząć bić xiądzem Litewskim i Zmodskim i rzeczoni czerznieć Lawrisz po Litewskiemv zoviemi Rimont a po Rusku Vasiley, żalviącz oycza swego smierci vielkiego xiędza Troydzienia. i ostavywssi obras czerznieczki szedl do panow sebrawssi się ze wszitkiemi silami Litewskiemi i prziciągnal przeciwko Domontu chczącz pomscicz krwie oycza swego. i oblicziwssi 141 się vphi swemi Potkali się z Domontem nad ieziorem i ższedwssi się 142 im hvphi śwemi bil miedzy iemi boy zrana asz do vieczora. i pomoże Bog Lawrissy isz wszitko voysko strya swego porazil i samego zabil i zamek Poloczk wzyąl i wrocil się do domu k stolczy oycza swego do Kiernova i rzekl panom. gdi mnie dal pąn Bog pomscie się krwie oycza swego a swiata tego odrzeklem się wziąlem na się czarną riżą panstwa nie chczą vesmicie sobie pana kogo vola vassa będzie a ia vąm radzą aczkolvie są bracia moya Olszin sin Okimonth. a Giedrow sin Kinvil iedno są iescze mali nie godzą się na panstwo. bo stry moy Narimonthkiedi siadl na vielkim xiąstwie Litewskim. herb swoi Gitaurus (sic!) zostavil braciey swei. a sobie vdzielal 143 herb swoy człovieka na koniv z mieczem. a tho znamionuiącz pana przes ten herb. dobrego 144 czobi mogl bronicz mieczem oycziżni Swey. a przeto vesmicie sobie pana dobrego ktoribi vmial bronicz tego panstwa vielkiego xiąstwą Litewskiego. i tak mi się vidzi iszbi k temu godni Vithyen. ktori bil marszałkiem v oycza moyego. i panovie niechcząć przestąpić radi
a voley pana swego przirodzonego sina vielkiego xiędza Troydzienia vczinili tak vidząć męża możnego a godnego Vithyena. ktori bil z rodzaiy as pokolenia Kolymnow z imienia dzierżącego Zmodz 145 wzieli sobie vielkim xiądzem Litewskim i Zmodskim bo xiądz vielki Troydzien będącz w Zmodzi iechal przes imienie iego Raygolą 146 i vyrzal onego Vithyenna. iescze malem mlodziencem wvbaczil ono dziecię obliczem piąkne wrostu podobnego 147 wziąl go k sobie i bil v niego komornikiem. będacz w komorze. kożdą rzecz czudnie i rządnie panską choval i spravoval. obiczaiv 148 cznot i dobrego zachovania bil vczinil go v siebie marszalkiem i bil v niego milosnikiem i wszelkim 149 spravąm godni sprawcza bil a zatim po smierci iego wziąth 150 iest na vielkie xiąstwo Litewskie. i lu się skonczil rod s Kitaurusow. i począlo się vielkie panstwo Vityennouo rod vielkich xiążath Litewskych s pokolenia a z rodu Kolumnow.
16. O vielkym xiażacyv Litewskym Vityennye.
I będącz vielkiemu xiędzy Vithyennie na vielkim xiąstwie Litewskim. Zmodskim. i Ruskim. panoval viele lat asz do starosci swei s pokoiem 151 i mial siną Iedimonta. a potim vmrze xiądz vielky Vityenna. a potim siadl na vielkim xiąstwie. Litewskim. Zmodskim i Ruskim. przerzeczoni xiądz Iedimin.
17. O vielkim xiedzv Litewskim Zmodskym i Ruskim Tediminie ” Vitenovim sinie.
Bedącz vielkiemu xiędzy Iedimontu po smierci oycza swego Vitena na vielkim xiąstwie Litew. Zmods. i Ruskym bedąc na stoleu oycza svego w Kiernovie i panuiąci iemv na 152 viele lath po smierci oycza swego powstali przeciwko iemv Niemci. Rusz 153 Iflanti. i prziciągnąli z yielkim mnostwem lydv swego w ziemią Zmodską chcząc go sobie osiesdz i xiądz Iedimonth wrichle nie mogać sebrać voyska swoiego przeciwko Niemczom. i poslal nastarszego hetmana swego z malemi ludzmi na zamek Kunassew broniącz go od Niemczow. a ten bil hetmąn iego na imię Gastolt z rodzaiy Kolumnow. i Niemci tego hetmana icgo obegnawssi i ten zamek Kunassew oblegli i z vielkich dzial wszitek zbili i tego hetmana s tego zamku zvieuli i w polon poviedli, żiemią Zmodską osiedli. i vczini vmovą z Niemci i 154 tegosz hetmana
swego vikupil dal ząn trzidziesci tisiącz zlotich. a na drugi rok sebrawssi wszitki voyska swe Litewskie i Ruskie. pociągnal 155 na Niemci i Ifflanti. i Prussovie Zmodz s sobą wziąwssi. i potkali vielkiego xiędza Iedimonta na rzecze Oszmianie na ovey stronie Żeimow dwe mili. i pomoże pąn Bog vielkiemu xiędzu Iedimontu isz Niemczow wszitkich na glovę porazil i Zmodz od Niemczow odstąpili i przistąpili do pana swego przirodzonego Iedimina isz Niemczow wszitkich na glovą porazili i pobili 156 wszitko voysko Niemieczkie i tusz zyiciąstwo odzierżawssi. Zmodz k sobie wziął i szedl 's temi silami i Zmodzią w ziemią Niemieczką i wziąl zamek Tilżą a drugi Raksmętą 157 i inssich zamkow viele pobral ziemią spustosziwssi 158 i w polon lvdz i poviodl i nievimowne krwie rozlenia mnostwo w Niemczach vczinil swiciąstwo odzierżawssi z vielkim się veselim do domu wrocil.
18. O vielkim xiążaciv ledimoncie i o bithwie z xialdzem Volodimyrem Volodimyrskym.
I vpokoiwssi ziemią Zmodską i Niemczow szedl na xiążąta Ruskie i przidze napiervey ku zamku Wlodimiru i xiądz Volodimir Volodimirski zebrawszi się z lvdzmi swoiemi i vczini bithwą vielką z xiądzem vielkim Iedimonthem i pomoże Bog vielkiemu xiądzu Iediminu isz xiądza Volodimira Volodimirskiego samego vbil i rotą 159 iego wszitką pobil i zamek Wlodimir wzial (sic!) i potim szedl na xiędza Lwa Luczkiego. l xiądz Lew vslissal isz xiędza Volodimira Litwa vbili i zamek wzięli Volodimir i on nie smial przeciwko iemy stać. i poslie do xiędza Romana do zięcia swego160. a xiądz i boiare Volinskie bili czolem xiądzy Iedimontu abi v nich panoval i panem bil v nich a ziemie ich nie kazil. i xiądz vielki Iedimont vkrociwssi 161 ich przisiągą i ostaviwssi namiestnikow swich v nich i tam pocznie panovacz. i potim 162 szedl do Brzescia. a z Brzescia wszitki voyska swoie rospuscil i sąm w Brzesciv zimoval. skoro vielka noć minąla i on sebrawssi wszitki sili Litewskie. Zmodskie i Ruskie na drugiey niedzieli po vielkim dniy szedl na xiędza Stanislava Kyewskiego i prziszedl i wziął zamek Vręczei 163 i zamek Zitomir. i xiądz Stanislaw Kyewski obeslawszi się s xiądzem Olhem Pereiaslowskim i z xiądzem Romanem Branskim. i z xiądzem Volinskim ktorego xiądz vielki Iedimont vignał z Luczka i zebrawssi się wszitci vielkim mnostwem lvdu swego Ruskiego i powstali wszitci naprzeciwko xiędzy vielkiemvy Tedimontu na rzece na Rpieni pot Bialem zamkiem w
szesci milach od Kyeva vczinili boi i sieczenie vielkie i pomoże Bog vielkiemv xiędzy Iedimontu pobić wszitkich xiążath Ruskich na glovą i voysko wszitko ich pobite na miesczy 164 zostalo. xiędza Lwa Luczkiego xiędza Olhą Pereiaslowskiego vbil. w maley drużinie Stanislaw Kyewski. z Romanem Branskim vcieką do Brańska, a xiądz vielki Iedimont ostąpi zamek Biali. i vidzać 165 ludzie zamku tego isz pąn ich z voiska vcziekl i voysko wszitko na glovę porażono ony niechcząć przecivić się voysku tak vielkiemu Litewskiemu i przedali 166 się z zamkiem xiędzy Tedimontu przisiągą vczinili sluszić vielkiemv xiąstuu Litewskiemu. a zatim xiądz vielki Iedimont szedl ze wszitkiemi silami swemi do Kyeva i oblegl zamek Kyow i Kyovianie poczali się iemu bronić. i leża] xiądz vielki Iedimin pot Kyevem miesiąć. a zatim zdumali się miedzi sobą Kyovianie zo hrodu 167 isz moczi vielkiego xiędza nie mogly sczierzpieć tego vięcey. bes pana swego vielkiego xiędza Stanislava Kyewskiego vsliszeli to isz pąn ich Stanislaw vciekl od Iedimina i voysko ich pana pobytho a v nich zastavi xiądz ich niktorei nie stavil i ony zmoviwssi się iednego mislenia168 podali się vielkiemv xiądzy Iedimontv169 z zamku. s krziżami. hvmieni. popi. dyakovie wtora zamkove othworzili i potkali wielkiego xiędza Iedimina s poczlivoscza i vderzi i iemv czołem i pot przisiągą swą vielką dali krzesti 170 xiędzu Tediminv i bili czolem vielkiemu xiędzu Iediminu żebi od nich oyczizni ich wlasney nie odeimoval. i xiądz Iedimin przi tem ich zostavil i sąm poczlivie w zamek Kyew wiechal i vsliszeli to prziho. rożanie Kyewstzi i z zamki 171 Cerkassi. Kaniew. Putewle. Slepowrod isz Kyanie przedali się z zamkiem. a pana swego slisseli isz vciek! do Branska a zastęp iego wszitek pobito i prziszli wszitei do vielkiego xiędza Iedimina i s temy vissey mienionemi ktorzi przi zamku miąszkali Kyewskim podali się slużić i przisiągą na tim dali vielkiemu xiędv (sic!) Tedimonty a Przyaslowlanie szlisząć isz Kyew i przihorodki Kyewskie podali się vielkiemu xiędzy Iedimontu. a pąn ich xiądz Olha (sic!) od vielkiego xiędza Iedimina vbith i oni przyechawssi podali się z zamki slużić vielkiemv xiędzu Iediminu i przisiągli na tim. i xiądz vielki Iedimin wziawssi (sic!) Kyow 172 i wziąl wszitki vissei rzeczone zamki i posadzil na nich xiędza Mindolhova sina Olkimonta vielkiego xiędza Olszanskiego i sąm z vielkim veselim w Litwą wrocil się.
19. O xiedzv. Stanislavie Kyewskim ktorego vignal s Kyeva xiadz ledimonth.
W ten czasz będąci xiędzu Stanislanu Kyewskiemu w Bransku vignanemu od xiędza vielkiego Iedimina i przislal k niemu xiądz Rzezanski Ivąn będącz w starosci swoiey proszącz go abi do niego iechal i doczką v niego poyąl 173 po smierci iego bil vielkim xiądzem Rzezanskim i xiądz Stanislaw do niego iechal i doczką v niego pojąl. i po smierci iego bil vielkim xiądzem Rzezanskim. a xiądz vielki ledimin pożegnawssi 174 kniaziey Ruskich i od Niemieć ziemią swą vpokoiwssi i miąszkal niemalo lath w pokoży.
20. O vielkim xiażaciv Litewskim lediminie iako zarabil Troki i Wilno.
I niektorego czassu iechal xiądz vielki Iedimont 175 stolcza swego
s Kiernova w lovi za piącz mil za rzeką Velyą i nalasl w puszci gorą krasną dąbrovami i rowninami oblegla (sic!) i spodobalo się iemu barzo i on tam posiedlil się i zalożil zamek i nazovie go Troki. gdzie teras Starsze Troki są. a s Kiernova przeniesię stoleć swoy do Troki w malich czasiech iechal potim xiądz wielki JIedimin w loyi od Trokow za, czteri mile i naydzie gorą krasną nad rzeką Vilną nat ktorą nalasl zwierzą tura i vbil go na tey gorze gdzie teras zovią Turova gora i barzo bilo pozno do Trokow iechać i stanąl na lące na Swintorozie gdzie pierwszich vielkich xiążąth żegali i obnoczoval. i spiącz iemu tamo. isz iakobi na gorze ktorą zovą Turova. a teras Lisą. snilo mv się tak. stoi vilk żelażny vielki a w nim riczi iakobi vilkow vilo. i oczkną] się od sny swego i rzekl wrozbitu swemu imieniem Lizdzieiku ktory bil naydzion v orlovim gniazdzie i bil ten Lizdzieyko vy xiędza Iedimina wrożbitem navissem: potim 176 poganski. vydzialeć povieda sen dziwni. i powiedzial iemv czo się iemv przes sen vidzialo wszitko. i ten Lizdzieyko rzecze. spodarv (sic!) xiąże vielki vilk żelazni znamionuie się zamek y stoleć tu będzie. a czo w nim wnatrz (sic!) riczi to slava iego będzie slinąla na wszitek swiat. i xiądz vielki Tedimin nie odieżdzającz i poslal po lvdzie i żalożil zamek ieden na Swintorozie niżni a drugi na Krzivei gorze ktorą teras zova Lisą i nazovie temu zamku Vilno i zbudovawssi zamek przeniosl stoleć swoy s Trokow do Vilna i yczini napiervey voievodą vilenskiego hetmana swego Gastolta s Kolumnow ktori 177 się narodzil s Kumpia ktori bil poymąn od Niemczow na Kunasovie. i panoval xiądz vielki Iedimin na xiąstwie
vielkim Litew: Zmods: i Ruskim: i bil spraviedlivem: i viele valk czinił i zawszdi ziskivali fortuznie: panoval asz do vielkiey staroscy.
21. O' vielkim xiedzu Litewskim Iediminie i o iego siedmy synyech.
Będąć vielkiemu xiędzu Iedimontu przi starosei swei i mial siedm sinow osmą doczką imieniem Anną ktorą dal do Lachow malżonką sinovi Kazimirovemu Wladisłauu Lubiertu 178 gdi pisąno od Bożego narodzenia. 1320. tisiąć trzista lath i dwadziescia. i będącz wielki xiądz Iedimin w vielkiey starosci swego Zivota' rozdzielil wszitkich sinow swoich siedmi i posadzil ich na dziale. to iest stanssego sina Montividu na Koraczevie i na Slonimie. Narimonta na Pinsku Olgilrda (sic!) na Krevie a xiądz Vitepski sina ni mial tilko doczką 179 i'przyąl go w ziemią Vitepską. Koryatu dal Nouogrodek. Lubiortu. Wlodimir. Luczk i k Volinską, ziemią 180 Iewnucia181 181 osadzil na Vilnie. a Kiestucia na Trocech i na Źmodzi 182 i potim Kiestuciey iechąl do Poloczka i vszlissala tho dziewka imieniem Biruta isz idzie na Poloczk Kiestuci ktora dziewka, bogom swim czistosć posłubila chovać isama bila chwalona od lvdzi za boga. i przyechal tam' xiądz Kiestuciey i spodobala się iemu barzo i bila vielmi krasna ta dziewka i rozumna i prosil iey abi mu bila malżonką i ona nie chciala przizvolić i rzekla iemu iżem poslubila bogom swim chovać czistosć do żi!vota swego. i xiądz Kiestuci wziąl ią . moczno Ss tego miescza i provadzil' ią do stoleza swego w vielkiey poczesznosci do Trok i obeslawssi bracią swą czinil vielkie vesele z bracią swą i poyąl tą Birutą sobie za żoną i iadącz xiędzy Kiestuciv za milą od Trok spodobalo się iemv miesće barzo piąkne miedzi ieziori i on tam posiedlil się i zamek zalożilinazval imię iemu Nove Troki. i przeniosl stoleć swoi na Nove Troki z Starih Trokow a siniego Vitolt rodzil się w Starich Trocech i na tim miesczu gdzie się Vitolt rodzil sąm po smierci oycza swego kosciol zalożil Ziastovanie Matki Bożei 183 i mnichi vstavil zakonu tegosz ktori w Kracovie iest swiętego Augustina 184 na ostatky wrocil się nazad.