Древняя Польша. Том III. Великое княжество Литовское. Лист 422, с. 424
Михал Балинский о Великом княжестве Литовском: история Литвы от племён до Люблинской унии и описание одиннадцати воеводств - городов, замков, монастырей и местечек, с Брестом, Пинском, Кобрином и Беловежской пущей. Варшава, 1846.
С. 424
Оригинал (по-польски)
gusta (ob. wyż str. 110), rozkazał RKommissyi Skarbowej Litewskiej zachęcony od sławnego ministra, Tyzenhauza podskarbiego, około r. 1775 dokonać zupełnego oczyszczenia tej rzeki. Roboty poruczono biegłemu matematykowi Jezuicie, Franciszkowi Narwojszewi, późniejszemu professorowi Akademii wileńskiej, który w ciągu trzech lat istotnie wiele takich zapor czyli raf na Niemnie uprzątnął. Król postanowił na pamiątkę tego dzieła wznieść na brzegu Niemna właśnie blisko Rumszyszek, pomnik w kształcie piramidy, z głazów wydobytych z rzeki, na którym stosowny miał być napis łaciński 258. Uskutecznienie jednak tego postanowienia, nigdy się nie ziściło. Co większa! znaczna część wielkiej rafy pod samemi Ruszyszkami pozostała, bo jej nawet sprowadzeni z Anglii nurkowie skruszyć zupełnie nie zdołali. I sławny nasz poeta wspomniał o tej skale w jednym ze swoich prześlicznych wierszy:
„„Tak ojciec Niemen, mnogich piastun łodzi, Gdy Rumszyskiego napotka olbrzyma, W koło go mokróm ramieniem obchodzi,. Dnem podkopuje, pierś górą wydyma;
Сноски
258 Krasicki (Zbiór potrzebniejszych Wiadomości, Warszawa 1781, str. 235) przytacza go.
»llla ego tot saeclis latitans sub flumine rupes, Explosa artificis cerno labore diem.
Quaeque modo ingenti lacerabam strage carinas, ' Illudor, sieco nil nocitura solo.
Perge triumphali tranquillus navita remo, Divilias genti ferque, referque tuae;
Sieque memar semper: duram nihil esse, quod męcac Non veras patriae vinoere possit emor.
Перевод на русский (машинный)
Густа (см. стр. 110), приказал Литовской казначейской комиссии, побуждаемой знаменитым министром Тизенгаузом, казначеем, около 1775 г. полностью очистить эту реку. Работа была поручена опытному математику-иезуиту Францишку Нарвошеву, впоследствии профессору Вильнюсской академии, который за три года очистил множество таких плотин и рифов на реке Неман. В память об этой работе король решил поставить на берегу реки Неман близ Румшишек памятник в форме пирамиды, сложенный из взятых из реки валунов, с латинской надписью258 на нем. Однако эта резолюция так и не была реализована. Что еще больше! значительная часть большого рифа под Рушишками сохранилась, потому что даже привезенные из Англии дайверы не смогли его полностью разрушить. А наш знаменитый поэт упомянул об этой скале в одном из своих прекрасных стихотворений:
«Так отец Неман, многие лодочники, встретив великана Румшиского, обходит его мокрой рукой, дном копает его, верхом выпячивает грудь;
Сноски
258 Красицкий (Сборник необходимых известий, Варшава 1781, стр. 235) цитирует его.
»llla ego tot saeclis latitans sub flumine rupes, Explosa artificis cerno Labore diem.
Quaeque modo ingenti Lacerabam Strage Carinas, 'Illudor, siecio nil nocitura Solo.
Перге триумфальный спокойный навита ремо, Divilias genti Ferque, Referque Tuae;
Sieque memar semper: duram nihil esse, quod mêcac Non veras patriae vinoere possit emor.