Dlaczego Kościuszko popłynął?

Kościuszko płynął przez Atlantyk — czy jako najemnik? Nie, bo lepszy i pewniejszy żołd był do osiągnienia w armii angielskiej, albo u książąt niemieckich, np. u landgrafa heskiego, który upamiętnił się na wieki jako najbezwstydniejszy handlarz mięsa ludzkiego. Jeśli się zaciągał pod chorągiew buntowników (rebels), to wiodło go snadź duchowe powołanie.

Pobyt w Ojczyźnie w latach 1774 i 1775 był dla niego pasmem bolesnych wrażeń. Żołnierz rosyjski w kraju, armaty pruskie nad Wisłą i urzędnicy Fryderyka II byli widomymi tłumaczami upadku, hańby i niewoli. Gdy koloniści amerykańscy chwycili za oręż dla wyzwolenia się z pod niesprawiedliwości i „tyranii": czyliż mógł Kościuszko słuchać o tem obojętnie?

Nie zrażała go odległość Ameryki. Tworząca się Unia Amerykańska składała się ze Stanów, rządzących się i sejmikujących prawie tak samo, jak województwa Korony i Litwy od czasów Unii Lubelskiej; izba poselska w sejmie polskim była w gruncie kongresem przedstawicieli województw, a hasło wolności było doskonale znane szlachcicowi litewskiemu od lat dziecinnych. Zdeptane w Polsce, może zatryumfować w Ameryce 1.

Nie dziw tedy, że zapragnął być Kolumbem polskim. Był pierwszym Polakiem, przybyłym do Stanów Zjednoczonych.

Авторские примечания

1. Wniosek autora o motywach Kościuszki.