Хроника Великого княжества Литовского и Жмудского. Скан 13, с. 12-13
Ольшевский список «Хроники Великого княжества Литовского и Жмудского» в первом научном издании Станислава Пташицкого (Вильно, 1907): римлянин Палемон и легендарные князья, Гедимин, Ольгерд и Кейстут, Витовт и усобицы после него, краткая хроничка до 1535 года, примечания с разночтениями русских списков и приложения.
С. 12-13
Оригинал
postrzikl się w czernce i nazyąno imię iemv Lawrisz. i będącz w czernczach prziszedl do strya swego Narimonta i prosil go abi my dal w Nouogrodskim poviecie miesce na pusczi podle rzeki Niemna gdziebi sobie monaster zbudoval, i on iemv dopuscil. i on sobie tam monaster zbudoval i postawil napiervey cerkiew Swiętego Vkrziżoyania 140 i stąt przezyąno Lawrissow monaster. i będąć mu w monastirze stry iego vmrze. i panovie Litewsci i Zmodsczi wzięli viel. kim xiądzem Troidzienia. panuiącz vielkiemv xiędzu Troydzieniv. xiądz vielki Domont prziszedwssi ze Pskova vezmie zamek Poloczk. i pocznie panovacz na Pskovie i na Poloczku. i żal mv bilo tego barzo isz brat iego mnieyssi osiadl panstwo w Litwie i począl o tim mislić iakbi go kv smierci przipravić. i w tich czasiech Troidzieniv panuiąci zmarli my obadwa brati xiądz Olsza i xiądz Giedrus. a z oney visszei pisaney vasni. xiądz vielki Domonth napravil szesć mużikow na brata swego Troydzienia zabić. i on szedl przespiecznie z lazni i czi mużiki zradnie go Zabili. a sąm Domonth zebrawssi się z lvdzmi swoiemi Pskowskimi i pociągnąl do Lithwi i s Poloczani. chcząć bić xiądzem Litewskim i Zmodskim i rzeczoni czerznieć Lawrisz po Litewskiemv zoviemi Rimont a po Rusku Vasiley, żalviącz oycza swego smierci vielkiego xiędza Troydzienia. i ostavywssi obras czerznieczki szedl do panow sebrawssi się ze wszitkiemi silami Litewskiemi i prziciągnal przeciwko Domontu chczącz pomscicz krwie oycza swego. i oblicziwssi 141 się vphi swemi Potkali się z Domontem nad ieziorem i ższedwssi się 142 im hvphi śwemi bil miedzy iemi boy zrana asz do vieczora. i pomoże Bog Lawrissy isz wszitko voysko strya swego porazil i samego zabil i zamek Poloczk wzyąl i wrocil się do domu k stolczy oycza swego do Kiernova i rzekl panom. gdi mnie dal pąn Bog pomscie się krwie oycza swego a swiata tego odrzeklem się wziąlem na się czarną riżą panstwa nie chczą vesmicie sobie pana kogo vola vassa będzie a ia vąm radzą aczkolvie są bracia moya Olszin sin Okimonth. a Giedrow sin Kinvil iedno są iescze mali nie godzą się na panstwo. bo stry moy Narimonthkiedi siadl na vielkim xiąstwie Litewskim. herb swoi Gitaurus (sic!) zostavil braciey swei. a sobie vdzielal 143 herb swoy człovieka na koniv z mieczem. a tho znamionuiącz pana przes ten herb. dobrego 144 czobi mogl bronicz mieczem oycziżni Swey. a przeto vesmicie sobie pana dobrego ktoribi vmial bronicz tego panstwa vielkiego xiąstwą Litewskiego. i tak mi się vidzi iszbi k temu godni Vithyen. ktori bil marszałkiem v oycza moyego. i panovie niechcząć przestąpić radi
a voley pana swego przirodzonego sina vielkiego xiędza Troydzienia vczinili tak vidząć męża możnego a godnego Vithyena. ktori bil z rodzaiy as pokolenia Kolymnow z imienia dzierżącego Zmodz 145 wzieli sobie vielkim xiądzem Litewskim i Zmodskim bo xiądz vielki Troydzien będącz w Zmodzi iechal przes imienie iego Raygolą 146 i vyrzal onego Vithyenna. iescze malem mlodziencem wvbaczil ono dziecię obliczem piąkne wrostu podobnego 147 wziąl go k sobie i bil v niego komornikiem. będacz w komorze. kożdą rzecz czudnie i rządnie panską choval i spravoval. obiczaiv 148 cznot i dobrego zachovania bil vczinil go v siebie marszalkiem i bil v niego milosnikiem i wszelkim 149 spravąm godni sprawcza bil a zatim po smierci iego wziąth 150 iest na vielkie xiąstwo Litewskie. i lu się skonczil rod s Kitaurusow. i począlo się vielkie panstwo Vityennouo rod vielkich xiążath Litewskych s pokolenia a z rodu Kolumnow.
16. O vielkym xiażacyv Litewskym Vityennye.
I będącz vielkiemu xiędzy Vithyennie na vielkim xiąstwie Litewskim. Zmodskim. i Ruskim. panoval viele lat asz do starosci swei s pokoiem 151 i mial siną Iedimonta. a potim vmrze xiądz vielky Vityenna. a potim siadl na vielkim xiąstwie. Litewskim. Zmodskim i Ruskim. przerzeczoni xiądz Iedimin.
17. O vielkim xiedzv Litewskim Zmodskym i Ruskim Tediminie ” Vitenovim sinie.
Bedącz vielkiemu xiędzy Iedimontu po smierci oycza swego Vitena na vielkim xiąstwie Litew. Zmods. i Ruskym bedąc na stoleu oycza svego w Kiernovie i panuiąci iemv na 152 viele lath po smierci oycza swego powstali przeciwko iemv Niemci. Rusz 153 Iflanti. i prziciągnąli z yielkim mnostwem lydv swego w ziemią Zmodską chcząc go sobie osiesdz i xiądz Iedimonth wrichle nie mogać sebrać voyska swoiego przeciwko Niemczom. i poslal nastarszego hetmana swego z malemi ludzmi na zamek Kunassew broniącz go od Niemczow. a ten bil hetmąn iego na imię Gastolt z rodzaiy Kolumnow. i Niemci tego hetmana icgo obegnawssi i ten zamek Kunassew oblegli i z vielkich dzial wszitek zbili i tego hetmana s tego zamku zvieuli i w polon poviedli, żiemią Zmodską osiedli. i vczini vmovą z Niemci i 154 tegosz hetmana
Перевод на русский
постригся в монахи и получил имя Лавриш. Будучи монахом, пришёл к дяде Наримонту и просил дать ему место в пуще Новогрудского повета, у Немана, где мог бы построить монастырь. Дядя позволил, и он построил монастырь, поставив сперва церковь Святого Распятия140; отсюда монастырь прозвали Лавришевым. Пока он жил в монастыре, дядя его умер, и литовские и жмудские паны взяли великим князем Тройдена. При великом князе Тройдене великий князь Домонт пришёл из Пскова, взял Полоцк и стал править в Пскове и Полоцке. Ему было весьма досадно, что младший брат занял власть в Литве, и он стал помышлять, как бы предать его смерти. В то время, при Тройдене, умерли оба брата, князь Ольша и князь Гедрус. Из-за названной распри Домонт подослал шестерых мужиков убить брата Тройдена. Тот беспечно шёл из бани, и мужики предательски убили его. Сам Домонт, собрав своих псковских людей и полочан, двинулся в Литву, желая стать князем литовским и жмудским. Монах Лавриш, по-литовски называвшийся Римонтом, а по-русски Василием, скорбя о смерти отца, великого князя Тройдена, оставил монашеский образ и пошёл к панам. Собрал все литовские силы и выступил против Домонта, желая отомстить за кровь отца. Выстроившись141 своими полками, встретились с Домонтом у озера. Когда полки сошлись142, бились с утра до вечера. Бог помог Лавришу разбить всё войско дяди, самого его убить и взять Полоцк. Он вернулся домой, к отцовскому престолу в Кернове, и сказал панам: «Бог дал мне отомстить за отцовскую кровь, но я отрёкся от мира и надел чёрную ризу; власти не желаю. Возьмите себе государем кого хотите. Советую вам: хотя есть мои братья, Ольшин сын Окимонт и Гедрусов сын Кинвил, они ещё малы и для власти не годятся. Дядя мой Наримонт, когда сел на великом княжении Литовском, оставил братьям свой герб Китаурус, а себе создал143 герб — всадника с мечом. Гербом этим он обозначил государя зрелого144, способного мечом защищать свою отчизну. Поэтому возьмите себе доброго государя, умеющего оборонять это государство, великое княжество Литовское. Мне кажется, что достоин этого Витень, бывший маршалком у моего отца». Паны, не желая преступить совет
и волю своего природного государя, сына великого князя Тройдена, так и сделали. Видя достойного и могучего мужа Витеня из рода и племени Колюмнов, из имения в Жемайтии145, взяли его великим князем литовским и жмудским. Великий князь Тройден, бывая в Жемайтии, проезжал через его имение Эйраголу (Raygola)146 и увидел Витеня ещё малым юношей. Заметив красивое лицом дитя, статное ростом147, взял его к себе, и тот стал у него коморником. Служа в покоях, прекрасно и порядливо хранил и устраивал каждую господскую вещь. За его добрые нравы, добродетель и благопристойность148 князь сделал его своим маршалком и любимцем: он был достойным распорядителем всяких149 дел. Потому после смерти князя был взят150 на великое княжение Литовское. Здесь кончился род Китаурусов и началось великое государство Витенева рода литовских великих князей из племени и рода Колюмнов.
16. О великом князе литовском Витене.
Великий князь Витень, став великим князем литовским, жмудским и русским, много лет до старости правил мирно151. Был у него сын Гедимин. Потом великий князь Витень умер, и на великом княжении Литовском, Жмудском и Русском сел названный князь Гедимин.
17. О великом князе литовском, жмудском и русском Гедимине, сыне Витеня.
После смерти отца Витеня Гедимин стал великим князем литовским, жмудским и русским на отцовском престоле в Кернове. Немного152 лет спустя поднялись против него немцы, русь153 и ливонцы. Великим множеством людей пришли они в Жмудскую землю, желая овладеть ею. Князь Гедимин, не успевая быстро собрать войско против немцев, послал старшего своего гетмана с малыми силами в Кунашев замок защищать его от немцев. Гетман этот был по имени Гаштольд из рода Колюмнов. Немцы окружили гетмана, осадили Кунашев, из великих пушек разбили весь замок, вывели гетмана из него и увели в плен, а Жемайтию заняли. Князь заключил соглашение с немцами и154 того гетмана