Хроника Великого княжества Литовского и Жмудского. Скан 12, с. 10-11: «Наследники Романа, Витень и Гедимин»
Ольшевский список «Хроники Великого княжества Литовского и Жмудского» в первом научном издании Станислава Пташицкого (Вильно, 1907): римлянин Палемон и легендарные князья, Гедимин, Ольгерд и Кейстут, Витовт и усобицы после него, краткая хроничка до 1535 года, примечания с разночтениями русских списков и приложения.
С. 10-11: «Наследники Романа, Витень и Гедимин»
Оригинал
14. O mężach Latiholskich iako prziszly w Źmodz.
I panuiąci vielkiemu xiędzy Skirmuntu zebrali się muże Latihola. ktorzi siedzieli nat brzegiem morskim occeanem morzem i szli w ziemią Zmodską i szkodi vielkie poczimli i krwie rozlianie i Ivdzi Zmodskich od nich viele sginąlo. i xiądz Skirmunt zebrawssi się s silami swemi i poydzie na nich w ziemią ich samich i ich poscinal i inssich w polon 129 viviodl i ziemią ich pustą vczinil i w ten czasz po vigechaniv xiędza vielkiego Skirmunta z ziemi Latiholskiey. prziszłi Niemci : Z za morza do tei ziemi Latiholskiey i tą ziemią osiedli i pany Lathiholskiemi zostali i nazvali się Ifflanti. a potim vielki xiądz Skirmunt zostavi duu sinow Trabussa a Kolikina i Trabvsz pocznie panovacz w ziemi Zmodskiey13o.Litewskiei i Ruskiey i panoval viele lat i vmrze.i pocznie panoyać po nim sin iego Romąn: po malim czasie vmrze xiądz vielki Zmodski Trabus stry xiądza Romanow i131 130 pocznie panovać xiądz vielki Romąn na ziemi. Zmodskiey. Litewskiei i Ruskiey. i Romąn vrodzil pięć sinow. starssi Narimonth. drugi Domonth. trzeci Olsza. czwarti Giedrus. piąti Troidzien,
15. O piacy sinieh Romanovih.
Po smierci yielkiego xiądza Romana pocznie panovać sin iego starssi Narimont i vczinil zamek Kiernouo i zniosł z Nouogrodka stoleć do Kiernova i począl panovać. i nazovie się vielkim xiędzem
Litewskim Nouogrodskim i Zmodskim. i brat iego Domonth siądzie na oycziznie swoiey na Vcianie i nazovie się xiądzem Vcianskim a trzeci brat iego Giedrus 132 zarąbil zamek. i nazovie go imieniem swim Giedrocie. i przezovie się xiędzem Giedroczkim. a czwarti brat iego Olssa przeszedwssi rzeką Velyą i naszedl gorą krasną miedzi gorami nath rzeką Vilną w mili od vscya rzeki Vielycy gdzie wpadiva w rzeką Vielyą przeciw Rakunciszek vczinil żamek i nazovie go imieniem swoym Olszany. i nieviele żiwssi 133 tam ieżdzącz od tey134 w Jovi w pusczą za dziesiącz mil od tego zamku swego i naydzie gorą krasna i rowninami vielkiemi obleglą i okwitosciami napelnioną i spodobalo się iemv tam i on tam posiedlil się i na tey gorze Yczinil zamek nad rzeką Korablem i przeniesie się od tey134 i tam pocznie panovacz i nazovie się xiędzem Olszanskim a piąti brat Trokien abo Troidzien miąszkal przi bracie swim vielkim xiądzu Narimoncie i doviedzial się vielki xiądz Narimonth isz xiążąta Iathwinskie 135 zmarli a lvdzie bes
pana miąszkayą. i xiądz Narimonth poydzie na nich i ony nie przeciviaiącz się podali i poklonili się iemv i on zostawssi iem panem wziąwssi ich dal bratu swemvy Troydzieniv zaviedać 136 i xiądz vielki Troydzien naydzie gorą krasną nad rzeką Biebrzeyą i spodobalo się iemy tam barzo i zarąbil zamek i nazovie go Rayhrod i przezowie się xiądzem Tathvinskim i Donovskim i będąc mu tam na panstwie vielkie valki czinil Iz Lachi. z Rusią i z Mazowszani i zawzdy ziskival i nad ziemiani (sic!) ich silne okrucienstwa czinil czo vissei 137 opisvie w Ruskiei kronice isz gorszi bil tim ziemiąm i okruthnieyssi na nich. niszli Antyoch Sirski. Herod Terosolimski. i Neron Rzimski isz tak bil okrutni i valeczni i xiądz vielki Narimont vezmie żoną v Ifflantskiego rzeczonego Flandri doczką iego. brat lego Domonth v togosz Phlandra drugą doczką iego wziąl i niemali czasz Ziviąć rozniemoże się żona xiędza Domontova Vtenskiego i vmrze. i xiądz vielki Narimont vsliszawssi smiercz nieviestki swei żaloval barzo. i będać sąm niemoczni poslal żoną swą do brata swego Domonta żaluiącz żalosci iego. i kiedi przyechala żona Narimontova do Vciani szalviąć dzievierza swego xiądza Domonta. i xiądz Domont vvidziawssi nieviestką swą vradoval się barzo i rzekl. mnie bilo żony szukać. ale mnie otho Bog żoną dal. i poyąl ią sobie. i w tim stala się vielka brań y rostirk miedzi bracią vielkim xiądzem Narimontem i Domontem. i138 vidzącz żalosć swą isz brat iego żoną iego za się gwaltem wziąl. i obeslal bracią swą. xiędza Giedrocia. xiędza Olszą. Troydzienia i czcia139 swego Flandra Ifflantskiego. i zebrawssi się z bracią swą i ze wszitkiemi lvdzmy pociągnąl na brata swego xiędza Domonta i ostąpil go w zamku iego Vcianye i porozumial xiądz Domonth isz nie mogl się iemv obronicz i prosil Ivdzi abi iemy nie podali zamku pokibi on przeszedl voisko Il Narimontovo i sąm spuscil się z zamkv i przeszedwssi voysko Narimontove i pobieżal i prziszedl do zamku Pskova i mużi. Pskowskie vyrzawssi iego musza rozumnego i wzięli go sobie panem i nazvali go vielkim xiądzem Pskowskim. a Narimonth wziąwssi zamek Vciana i żoną swą i panoval na Kiernovie. Nouogrodku i na Żmodzi a Domont na Pskovie obadwa niemali czasz panovali. potim Troidzien poimie żoną xiążącia Mazovećkiego doczką i mial s nią sina rzeczonego Rimonihaa kiedy sin iego dorastal lat swich. i ocieć iego Troidzien dal go dla nayki ięzika Ruskiego do Lwa Mseislavicza ktori zalozil zamek na imię swe Lvow. i miąskaiąć Rimonthv v xiędza Lwa navczil się ięziku Ruskiemv i spodobala się iemv viara krzescianska i ochkrcil się i zrozumial isz ten swiat nić nie iest. i opusciwssi swiat
Перевод на русский
14. О латгальских мужах, пришедших в Жемайтию.
Когда великий князь Скирмунт правил, собрались латгальские мужи, жившие на берегу моря Океана, и пошли в Жмудскую землю. Учинили великие разорения и кровопролитие, и много жмудских людей погибло от их рук. Князь Скирмунт собрал свои силы, пошёл в их собственную землю, перебил их, иных увёл в плен129, а землю опустошил. После того как великий князь Скирмунт вышел из Латгальской земли, туда пришли из-за моря немцы. Они заселили землю, сделались её господами и назвались Лифляндией (Ifflanti). Затем великий князь Скирмунт оставил двух сыновей, Трабуса и Коликина. Трабус стал править в земле Жмудской130, Литовской и Русской, правил много лет и умер; после него стал править его сын Роман. Спустя немного времени умер великий князь жмудский Трабус, дядя Романа, и131 великий князь Роман стал править Жмудской, Литовской и Русской землёй. У Романа было пять сыновей: старший Наримонт, второй Домонт, третий Ольша, четвёртый Гедрус и пятый Тройден.
15. О пяти сыновьях Романа.
После смерти великого князя Романа стал править старший сын его Наримонт. Он возвёл замок Керново, перенёс престол из Новогрудка в Керново и стал править, назвавшись великим князем литовским, новогрудским и жмудским. Брат его Домонт сел в своей отчине Утяне (Vciana; ныне Утена) и назвался князем утянским. Третий брат Гедрус132 срубил замок, назвал его своим именем Гедройцами (Giedrocie; ныне Гедрайчяй) и прозвался князем гедройцким. Четвёртый брат Ольша перешёл Вилию и нашёл красивую гору среди гор, над рекой Вильней, в миле от её устья, где она впадает в Вилию, напротив Рокантишек (Rakunciszki). Там возвёл замок и назвал его своим именем Ольшанами (Olszany). Немного пожив133 там, он выезжал оттуда134 на охоту в пущу за десять миль от замка и нашёл красивую гору, окружённую обширными равнинами и исполненную изобилия. Место понравилось ему, и он поселился там, возвёл на горе замок над рекой Кораблем (Korabel), переселился туда134 и стал править, назвавшись князем ольшанским. Пятый брат, Трокен, или Тройден, жил при своём брате, великом князе Наримонте. Великий князь Наримонт узнал, что ятвяжские135 князья умерли, а люди остались без
государя. Наримонт пошёл на них, и они, не сопротивляясь, покорились и склонились перед ним. Став их государем, он отдал их под управление136 своему брату Тройдену. Великий князь Тройден нашёл красивую гору над рекой Бебжей (Biebrza); место весьма ему понравилось. Он срубил замок, назвал его Райгородом (Rayhrod; ныне Райгруд) и прозвался князем ятвяжским и дайновским. Правя там, много воевал с поляками, русью и мазовшанами, всегда одерживал верх и чинил жестокие разорения в их землях, о чём выше137 говорится в Русской хронике: он был для этих земель хуже и жесточе, нежели Антиох сирийский, Ирод иерусалимский и Нерон римский, — столь жесток и воинствен был он. Великий князь Наримонт взял женой дочь ливонца, называемого Фландром; брат его Домонт взял у того же Фландра другую дочь. Спустя немного времени жена князя Домонта утянского заболела и умерла. Великий князь Наримонт, услышав о смерти невестки, весьма опечалился. Сам будучи болен, он послал жену к брату Домонту разделить его скорбь. Когда жена Наримонта приехала в Утяну утешать деверя своего, князя Домонта, Домонт, увидев невестку, весьма обрадовался и сказал: «Мне бы искать жену, а вот Бог дал мне жену», — и взял её себе. От этого между братьями, великим князем Наримонтом и Домонтом, произошли великая брань и раздор. Видя138 свою обиду, что брат силой отнял его жену, Наримонт известил братьев: князя Гедруса, князя Ольшу, Тройдена — и своего тестя139, ливонца Фландра. Собравшись с братьями и всеми людьми, пошёл на брата, князя Домонта, и осадил его в Утянском замке. Домонт понял, что не сможет оборониться, и просил людей не сдавать замок, пока он не пройдёт через войско Наримонта. Сам спустился из замка, прошёл через войско Наримонта и бежал, придя в Псков. Псковские мужи увидели, что он разумный человек, взяли его себе государем и назвали великим князем псковским. Наримонт взял Утянский замок и свою жену и правил в Кернове, Новогрудке и Жемайтии, а Домонт — в Пскове. Оба правили долго. Затем Тройден женился на дочери мазовецкого князя и имел от неё сына по имени Римонт. Когда сын подрос, отец Тройден отдал его для изучения русского языка ко Льву Мстиславичу, основавшему замок Львов (Lwow) в своё имя. Живя у князя Льва, Римонт научился русскому языку, полюбил христианскую веру, крестился и понял, что мир сей — ничто. Отрёкшись от мира,