Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 280, с. 532-533
Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.
С. 532-533
Оригинал (по-польски)
do Polski należały król postanowił ponownie przyłączyć do Korony Polskiej. Działo się to już po wyjeździe posłów litewskich. Okazało się, że poseł ziemi bielskiej, Irzykowicz odjechał już w przeddzień, w piątek 3 III, oświadczając, że nie jest już posłem, bo po wyjeździe Litwinów mandat jego ustał i nie chce być poczytywany przez panów litewskich za zdrajcę. Litwini pragnęli go przekupić, napominali, że jest z rodu Olechnowiczów.
Kosiński i Bujno dziękując królowi za obiecane łaski, urzędy prosili, aby dla swego bezpieczeństwa i honoru, słysząc pogróżki na się od Litwy, bośmy byli u nich zawsze w niemiłości, w fukaniu, a nie dufali nam panowie litewscy, jako jednych psów wystrzegając się musieliśmy się czuć. A też nie p. wojewodzie wileńskiemu, ani staroście źmudzkiemu służamy, jedno królowi polskiemu i samemu wlk. ks. litewskiemu i teraz nie czyje inne rozkazanie pełniemy i nie odjechaliśmy jako drudzy wiatrem, wszakoż prosiemy, aby to poszło autenticae, aby WKM złożył nam sejmik razem wszystkim powiatom trzem, na którym abyśmy już tę wolę WKM opowiedzieli braci i znowu wskok za dwie niedziele przyjechali. Odpowiedziano im, że jest to niemożliwe, bo gdyby Litwini przybyli na sejmik podlaski doszłoby do rozlewu krwi. Król nakazał już pisać mandaty w kancelarii koronnej do wszystkich starostów i urzędników ziem podlaskich, aby za dwa tygodnie, jeszcze na ten sejm lubelski przybyli i przysięgli wierność królowi i Koronie Polskiej. Kto nie przybędzie albo nie zechce przysięgać, temu odebrane zostaną urzędy, majętności, a w ostateczności będą karani gardłem. Posłowie podlascy usłyszawszy to oświadczyli, że muszą otrzymać poważną obronę, bo nie będzie po co do domu wracać z popiołem zmieszają nas.
5 Ш 1569 r. kazano posłom podlaskim zasiąść między posłami koronnymi. Nieobecny był Kasper Irzykowicz, który wyjechał, a drugi poseł ziemi bielskiej Teofil Brzozowski, (który był nieobecny w dniu 4 IIT) tłumaczył się, że inni posłowie podlascy także zamierzali być wówczas nieobecni. Posłano więc dwóch komorników, aby dogonili Irzykowicza — dwiema drogami wiodącymi na Podlasie — jednego na Lewartów, drugiego na Parczew1649.
5 Ш 1569 r. sejm lubelski podjął postanowienie o inkorporacji Podlasia do Korony Polskiej1650. Postanowienia te stały się podstawą do przeprowadzenia korekt w zakresie granicy Podlasia. 21 IV 1569 r. na tymże sejmie król Zygmunt August zatwierdził fundację miasteczka Wasilków, jak to określono położonego w ziemi podlaskiej, dokonując jednocześnie tłuma-
czenia dokumentu lokacyjnego z języka ruskiego na język polski. Sam dokument lokacyjny wystawiony przez tegoż króla Zygmunta Augusta w Grodnie 8 XII 1566 r. zaznaczał, że Wasilków położony był w puszczy grodzieńskiej1651. Może pretekstem do tej zmiany był fakt, że część gruntów miejskich wasilkowskich położona była za graniczną z Podlasiem rzeczką Sokołdką, gdzie też znajdowało się przedmieście wasilkowskieŚ.
Przeniesienie głównej siedziby władcy w miejsce ustronne, gdzie na decyzje monarsze wpływ mieli tylko najbliżsi politycy, w czasach, gdy kształtowały się nowożytne państwa nie było rozwiązaniem, które zastosował jedynie Zygmunt August. Znacznie powszechniej znany jest dużo późniejszy przykład Wersalu, gdzie król Ludwik XIII kazał wznieść w 1624 r. pawilon myśliwski, a ten przebudowano w 1634 r. W 1661 r. Ludwik XIV zlecił budowę w Wersalu nowego zespołu pałacowo-ogrodowego, który stał się główną jego siedzibą i najważniejszą rezydencją monarszą. Wersal od 1682 r. był nieoficjalną stolicą Francji. Pomysł budowy w Knyszynie i na północnym Podlasiu własnego dziedzictwa jagiellońskiego jest fragmentem wielkiego planu królewskiego wzmocnienia pozycji monarchy w państwie, ale też tendencji centralistycznych Zygmunta Augusta.
Na sejmie koronacyjnym król Henryk Walezy wbrew skargom i protestom nadał dobra knyszyńskie Janowi Zamoyskiemu. Był to akt godzący i burzący całą koncepcję poprzedniego władcy, który wraz ze swa matką, w oparciu o prywatną własność Knyszyna zbudował niezależne od królewszczyzn rozległe, prywatne, świetnie zagospodarowane i intratne dziedzictwo Jagiellonów. Zamoyski stał na stanowisku, że Knyszyn w niczym nie różni się od innych królewszczyzn i nie miał zamiaru respektować testamentu Zygmunta Augusta z 1571 r. Oddanie Knyszyna Zamoyskiemu w jaskrawy sposób1652 było sprzeczne z prawami spadkobierczyń dóbr własnych Zygmunta Augusta. 6 IV 1574 r. kazał dotychczasowemu zarządcy Stefanowi Bielawskiemu odstąpić Zamoyskiemu starostwo knyszyńskie wraz z zamkiem w Goniądzu. Ten objął włość knyszyńską 8 V 1574 r.” Doszło wówczas do walk1653
Сноски
1649 Nowiny Lubelskie [Anonim] - Zob. MN Kraków, Bibl. Czart., TN, nr 77, s. 89-103.
1650 Akta unji Polski z Litwą 1385-1791, s. 196-207. Por. też O. Halecki, Przyłączenie Podlasia, Wołynia i Kijowszyzny, Kraków 1915.
1651 AGAD Warszawa, MK, nr 101, k. 418; MRPS, t. V, cz. 1, nr 3541 i 3916, s. 202 i 223; CGIAB Mińsk, Е. 1706, op. 1, nr 2, К. 230v-232 (1566 r.).
1652 MN Kraków, Bibl. Czart., nr IV.1777, s. 541-542,
1653 Por. Inwentarz imienia knyszyńskiego i gonięckiego jako budowanie we dworcech, tak też zboża, bydła, statków, zasiania, jak też pożytków i dochodów wszelakich z rozkazania JKM przy podawaniu w starostwo JMP Janowi Zamoyskiemu sekretarzowi JKM... przez nas na to za listem i rozkazaniem JKM wysłanych Hieronima Makowieckiego, sekretarza JKM, Jozefa Hołownię podsędka ziemskiego nowogrodzkiego, rewizorów JKM, wedle dania sprawy wójtów miejskich i sielskich z każdego folwarku, spisany i sprawiony w roku 1574 miesiąca maja 8 dnia — A. Jabłonowski, Podlasie, cz. 3, s. 127-128.
Перевод на русский (машинный)
к Польше принадлежали короли решили снова присоединиться к польской короне. Это произошло уже после отъезда литовских депутатов. Оказалось, что депутат земли Белой, Иржикович уехал уже накануне, в пятницу 3 III, заявив, что он уже не является депутатом, потому что после отъезда литовцев мандат его прекратился и не хочет, чтобы его считали предателем. Литвини я хочу
Косинский и Буйко, благодаря короля за обещанные милости, литовские власти просили, чтобы мы ради своей безопасности и чести, слыша угрозы от Литвы, у них мы не всегда были в обиде, в дупло, а нам не дрожали литовские паны, как одним собакам мы должны были себя чувствовать. И не царю воеводе или вильнюсском Им ответили, что это невозможно, потому что если литовцы прибудут на сейм подляшского ополчения, произойдет кровопролитие. Король уже приказал писать мандаты в коронной канцелярии всем старостам и чиновникам подляских земель, чтобы через две недели еще на этот люблинский сейм пришли и присягнули на верность королю и польской короне. Кто не придет или не захочет принести присягу, тому должно быть отдано.
5 Ш 1569 г. подляским депутатам было поручено сесть между коронными депутатами. Отсутствовал Каспер Иржикович, который уехал, а другой депутат Бельской земли Теофил Бжозовский (который был отсутствующим на день 4 IIT) объяснял, что другие подляские депутаты также намеревались быть отсутствующими. Таким образом, были посланы два камердинера, чтобы догнать подманику.1649.
5 Ш 1569 г. Люблинский сейм принял решение об инкорпорации Подляшья в Польскую Корону1650. Эти положения стали основой для проведения корректировок в границах Подляшья. 21 апреля 1569 г. на том же сейме король Сигизмунд Август утвердил фонд города Васильков, как это было указано в подляской земле, совершая одновременно толпу-
Локационный документ с русского языка на польский. Сам документ, выданный тем же королем Сигизмундом Августом в Гродно 8 декабря 1566 г., отмечал, что Васильков был расположен в гродненской пустыне.1651. Может быть, предлогом для этого изменения был тот факт, что часть городских васильковских земель была расположена за границей с Подляском рекой Соколдкой, где также находился Васильковский пригород.
Перенос главного здания правителя в уединенное место, где на решения монархического правления повлияли только ближайшие политики, но в то время, когда формировались современные государства, это не было решением, которое применял только В Сигизмунде Августе. Гораздо более известный более поздний пример Версаля, где король Людовик XIII построил в 1624 году охотничий павильон, а этот стал перестроен в 1634 году.
На коронационном сейме король Генрих Валенсы вопреки жалобам и протестам дал Кнышинское завещание Яну Замойскому. Это был акт, который смирил и разрушал всю концепцию предыдущего правителя, который вместе со своей матерью, на основе частной собственности Кнышина построил независимую от царей обширную, частную, хорошо обустроенную и прибыльную собственность Ягеллонов. Замойский стоял на позиции, что он не отличался от других.1652 было противоречило правам наследников собственных владений Сигизмунда Августа. 6 апреля 1574 г. он приказал бывшему управляющему Стефану Белавскому отдать Замойскому Кнышинское староство вместе с замком в Гонидзе. Он занял всю Кнышинскую землю 8 В 1574 г.1653
Сноски
1649 Люблинские новости [Аноним] - См. М.Н. Краков, Bibl. Чарт., TN, No 77, с. 89-103.
1650 Акты унии Польши с Литвой 1385-1791, с. 196-207. Ср. также О. Галецки, Присоединение Подляшья, Волыни и Киево-Вестника, Краков 1915.
1651 AGAD Варшава, МК, No 101, к. 418; MRPS, том V, ч. 1, No 3541 и 3916, стр. 202 и 223; CGIAB Минск, Е. 1706, op. 1, No 2, К. 230v-232 (1566 г.).
1652 М.Н. Краков, Библ. Чарт., No IV.1777, стр. 541-542,
1653 Ср. Инвентарь имени Кнышинского и погоняцкого, как строительство на вокзалах, так и хлеба, скота, судов, посева, а также доходов и всех благ от приказа JKM при передаче в JMP Я. Замойскому секретарю JKM... через нас за письмом и приказом JKM послал Иеронима Makowiego