Br
Брестчина
Производит · Предлагает · Приглашает

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 275, с. 522-523

Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.

Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа, 2000: разворот 275 из 338

С. 522-523

Оригинал (по-польски)

przewożono do Tykocina wnętrzności w Knyszynie złożono. Fundacji sarkofagu dokonał bezsprzecznie Jan Zamoyski, od 1574 r. władający starostwem knyszyńskim.

Kościół knyszyński pw. św. Jana Ewangelisty, w którym ustawiono królewski sarkofag został zbudowany w 1520 г., jeszcze w czasie erygowania parafii knyszyńskiej!!. Był usytuowany w środku rynku miejskiego. Świątynia przetrwała, do ok. 1623 r., kiedy ją rozebrano i przystąpiono do wznoszenia w jej miejscu nowej, także drewnianej (póki co nabożeństwa parafialne odprawiano w nowo zbudowanym kościele szpitalnym pw. Wszystkich Świętych). Wizytacja biskupia w 1633 r. stwierdziła, że budowę rozpoczęto przed ok. 10 laty. Budynek nie był dokończony — ściany doprowadzono jedynie do wysokości okien, a wobec działań atmosfery zagrażała mu ruina. Wizytator stwierdził dalej, że w tym kościele na środku rynku knyszyńskiego znajdują się wnętrzności zmarłego króla Zygmunta Augusta, złożone na miejscu ołtarza. Wizytator zdawał sobie sprawę, że tu wcześniej stał najstarszy kościół knyszyński i powoływał się na dawne wizytacje tego kościoła 1 tradycję miejscową — in dicta ecclesia in circulo fori ezistens relatum visitatorum её a curibus referat serenisssimi olim regis Poloniae Sigismundi Augusti!?,

Dramatyczne było przerwanie prac budowlanych tego drewnianego kościoła. 3 VI 1617 r. pleban Jan Grabowski doszedł do ugody z miastem o dziesięcinę. 3 XII 1628 r. ks. Szczyt, kolejny pleban knyszyński sprzedał dom z placem, w połowie stanowiący własność parafialną, a w połowie szpitalną. Najwidoczniej potrzebne były środki na budowę nowej świątyni. W 1629 r. w urzędzie radziecko-wójtowskim pleban upominał się o należne kościołowi meszne za 1628 r. Mieszczanie odpowiedzieli, że je dadzą, jak tylko otrzymają kwit za 3 lata, w których wzbierał meszne niejaki p. Rosochacki. 7 VII 1630 r. ks. Szczyt pleban knyszyński i kanonik wileński w niedzielę rozkazał publikować na kazaniu, prosząc, aby miał rezolucję od wszytkiego miasta i urzędu knyszyńskiego o dziesięcinę coroczną kościoła knyszyńskiego, którą mu miasto oddawać nie chce, tedy, iż żadnej rezolucji o tę dziesięcinę mieć nie mógł i kapłana nie mając skąd wychować, ат sług kościelnych. Na co pan burmistrz powiedział, iż wszytko pospólstwo nie16251626

chcą nic dać więcej, tylko mesznego zł 21 i gr 20, które są oddane za rok 1629. Nie kontentując się tedy tym, admodum reverendum dominus canonicus Vilnensis kościół zamknąwszy sług wszytkie kościelne rosprawiwszy, sam precz musiał odjachać. W 1630 r. pleban wystarał się o dekret królewskich sądów zadwornych. Ale nie tylko mieszczanie buntowali się przeciwko płaceniu dziesięciny. 20 III 1642 r. doszło do ugody plebana Pawła Siuchnickiego z właścicielem dóbr Pęskie. Okazuje się, że z Pęskich nie wpływała dziesięcina od 15 lat, czyli od 1627 r. i zebrała się suma zł 42, gr 1627. W świetle powyższych faktów jasne stają się powody, dla których przerwano prace budowlane przy kościele.

Drewniany kościół na Rynku jednak mimo trudności został ukończony. Świadczy o tym fakt pobierania przy nim od Żydów kozubalca. W 1731 r. pisano: Proventus huius ecclesiae unicus et solus ezpensione Judaica Kozubalec dicta, quia Judei transeuntes circa ecclesia hanc so- Гоитё unum grossum, circa aliam knyszynensem ecclesiam transeuntes alium grossum [Dochód tego kościoła jeden i jedyny pochodzi z podatków żydowskich zwanych kozubalec, ponieważ Żydzi przejeżdżający koło tego kościoła uiszczają 1 gr, a koło drugiego gr drugi]. Opłata ta była pobierana do 31 Ш 1719 r., kiedy zastąpiono ją dorocznymi, zryczałtowanymi podatkami wnoszonymi przez Żydów do kościoła na Boże Narodzenie, Wielkanoc i Zielone Świątki 1628.

Drugim świadectwem dokończenia budowy drewnianego kościoła na rynku jest istnienie tam dzwonnicy. 31 V 1664 r. lustratorzy odnotowali: Na kościół stary plac No 1, na którym teraz dzwonnica stoi i krucyfiks'1629. Domyślać się jedynie możemy, że drewniany kościół przestał istnieć w latach potopu. Dzwonnica wzniesiona po 1633 r. znikła po stu latach i w 1731 r. nic o niej nie napisano. Budowa kolejnej w tym miejscu odbywała się w 2 dziesięcioleciu XIX w. W wizytacji 1820 r. zapisano: Dzwonnica za cmentarzem na rynku teraz jest wybudowana z drzewa, obita gontami, dobrze podmuro-

Сноски

1625 5 VII 1520 r. w Wilnie Mikołaj Radziwiłł uposażył plebana knyszyńskiego w 6 wł. w Knyszynie i 6 wł. w Długołęce, nadał mu dziesięcinę z dóbr własnych, bojarskich i wójtowskich, wolną karczmę i prawo mlewa w swoich młynach. Kościół par. nosił wezwania: Narodzenia NMP, św. Jana Ewangelisty, św. Andrzeja i św. Apolonii. Zob. AGAD Warszawa, Kapicjana, nr 54, s. 608-619; MN Kraków, Bibl. Czart., nr 1775, s. 1021-1026.

1626 BU Wilno, F. 57- В 53, nr 40, К. 186.

1627 MN Kraków, Bibl. Czart., nr IV. 1775, s. 1029-1051.

1628 АРВ: Knyszyn, Descriptio status ecclesiae Knyszynensis... 1731, k. 11; Tamże, Wizyta generalna... 1829; K. Cyganek, Kronika parafialna..., s. 17. W 1719 r. tłumaczono przy tej okazji dlaczego Żydów obowiązywał kozubalec: Należność takowa 20 tynfów i honoraria tem dokumentem przeznaczone kościołowi knyszyńskiemu stąd wynikły, na mocy przywilejów miastu służących: Żydom nie шото było znajdować się w mieście Knyszynie. Trudno im się było odwrócić dla traktu przechodzącego przez Knyszyn do Tykocina. Przeto każdy Żyd obowiązany był dla usług kościelnych dawać tu przechodzący, jako t przejeźdżający daninę tzw. Kozubalec.

1629 АР Białystok, Kamera, nr 2676 B.

Перевод на русский (машинный)

Внутренности Тыкоцина перевозили в Кнышине. Фонд саркофага, несомненно, сделал Ян Замойский, с 1574 года владеющий Кнышинским староством.

Кнышинский костел святого Иоанна Евангелиста, в котором была установлена королевская стена, был построен в 1520 г., еще во время эрификации кнышинского прихода!. Он был расположен в центре городского рынка. Храм сохранился до приблизительно 1623 г., когда его разобрали и приступили к возведению на его месте новой, также деревянной церкви (до тех пор, пока в приходской церкви не было совершено богослужение). Визитёр далее заявил, что в этой церкви в центре Кнышинского рынка находятся внутренности покойного короля Сигизмунда Августа, положенные на место алтаря. Визитёр понимал, что здесь ранее стояла старейшая книшинская церковь и сослался на давние посещения этой церкви 1 местную традицию in dicta ecclesia in circulo fori reistensum rebitum

Драматическим было прекращение строительных работ этого деревянного костела. 3 июня 1617 года росписи Ян Грабовский пришли к согласию с городом на десятину. 3 декабря 1628 года князь Шид, еще один меконий усыновил дом за площадь, которая составляла половину приходской собственности, а половину больничной. Видимо, были нужны средства для строительства нового храма. В 1629 году в усадьбе Саммит Кнышинского плебана и Вильнюсский каноник в воскресенье приказал публиковать на проповеди, прося, чтобы у него была резолюция от всего города и Кнышинского управления о десятине ежегодной Кнышинской церкви, которую ему город не хочет отдавать, то есть, что никакой резолюции об этой десятине не мог иметь и священник, не имея из чего воспитывать, сказал вам мэр в церковных слугах.16251626

хотят дать ничего больше, кроме месячного zł 21 и gr 20, которые отданы за 1629 год. Таким образом, не сосредоточившись на этом, przeczany przevendu dominus canonicus Vilnensis церковь закрыла слуги все церковные вырос, сам должен был вычесть. В 1630 году. plabana позаботился о декрете королевских судов только против меня.1627. В свете вышеизложенных фактов становится ясно, почему строительство при церкви было прекращено.

Деревянная церковь на Рыночной площади, однако, несмотря на трудности, была завершена. Об этом свидетельствует факт сбора при нем от еврея козёл. В 1731 году было написано: Proventus huius ecclesiae unicus et solus ezpensione Judaica Kozubalec dicta, quia Judei transeunt circa ecles so- Goich gruns alcus.1628.

Вторым свидетельством завершения строительства деревянной церкви на рынке является наличие там колокольни. 31 V 1664 г. люстры записали: На церковь старая площадь No 1, на которой сейчас стоит колокольня и распятие'1629. Мы можем только догадываться, что деревянная церковь перестала существовать в годы Потопа. Колокольня, построенная после 1633 года, исчезла через сто лет и в 1731 году о ней ничего не было написано. Строительство еще одной на этом месте происходило в 2-м десятилетии XIX века. В визите 1820 года было записано: Колокольня за кладбищем на рынке теперь построена из дерева, обитает гоуронтами, хорошо

Сноски

1625 5 июля 1521 г. в Вильнюсе Николай Радзивилл приютил плебана Кнышинского в 6 ил. в Кнышине и 6 ил. в Долголенке, дал ему десятину из собственных, боярских и войтовских благ, свободную таверну и право мелькает на своих мельницах. Церковь пар. носила призывы: Рождество NMP, св.

1626 БУ Вильнюс, Ф. 57- В 53, No 40, К. 186.

1627 М.Н. Краков, Библ. Чарт., No IV. 1775, с. 1029-1051.

1628 : Кнышин, Descriptio служивший здесь жидовский трактат. 1731, к. 11; Там же, генеральный визит... 1829; К. Цыганок, Приходская хроника..., с. 17. В 1719 г. по этому поводу евреям был нужен казак: Причитание 20 тин и гонорары тем документом предназначались для церкви.

1629 Ул. Белостокская, 2676б.