Пограничье Литвы и Короны в планах короля Сигизмунда Августа. Разворот 273, с. 518-519: глава IX
Юзеф Марошек о подляских владениях Сигизмунда Августа между Неманом и Наревом: Кнышинская резиденция, тыкоцинская крепость с арсеналом и сокровищницей, хозяйство староств, люди королевской службы и судьба королевского замысла после 1572 года. Белосток, 2000.
С. 518-519: глава IX
Оригинал (по-польски)
cił zaufanie, którym darzył go Zygmunt August i opowiedział się przeciw przekazaniu spadkobierstwa podlaskiego w ręce sióstr królewskich. Paprocki stwierdził, że zabezpieczał skarbiec królewski w okresie interregnum na zlecenie senatorów496.
W 1 1572-1573 w rejestrach poborowych dóbr podlaskich odnotowano go Jako łożniczego JKM, starostę tucholskiego, żyżmorskiego i jasieńskiego9". 30 I 1573 r. z Warszawy w Odpowiedzi JMP rad koronnych па wskazanie rad WKL... na konwokację warszawską przyniesionych czytamy: To też raczą JM przełożyć. Co się stało bratu naszemu, szlachcicowi podciwemu, p. Żalińskiemu, słudze i urzędnikowi КЛМ naszego zmarłego, że mu odjęto bez prawa i wszelkiej przyczyny wysługę jego Żyżmory dzierżawę, której był od niejakiego czasu w spokojnym używaniu. Co wżdy nie miało się mu dziać, ile teraz sub interegno, gdzie wszystcy najpilniej pospolitego pokoju, dla zachowania w całości Rzeczpospolitej przestrzegamy. Przeto prosić JM i napominać, aby zaś ta dzierżawa Żyżmora p. Żalińskiemu przywrócona była, a to krzywda i zelżywość narodowi naszemu się nie działa, boby to nie mogło dobrej przyjaźni między temi narody, której zobopólnie winniśmy między sobą przestrzegać98. Z innych źródeł dowiadujemy się, że był ponadto starostą przedborskim i mścibowskim.
W Knyszynie miał on swój dwór zwolniony z opłat przy ul. Dworskiej. Wzmiankuje o tym inwentarz 1569 r1611. Był jego posiadaczem jeszcze
ŻUKOW GRZEGORZ, leśniczy grodzieński
Akta Metryki Litewskiej odnotowują nadania na jego rzecz — 1 wł. ziemi we włości knyszyńskiej we wsi Jatwieży, a także na plac i 1 wł. ziemi w Nowym Dworześ1613,
ŻYDEK MARCIN, lokaj królewski 20 I 1572 r. Zygmunt August uwolnił dom przy ul. Dworskiej Marcina Zydka w Knyszynie od opłat miejskich 1614,1608160916101612
Rozdział IX
Knyszyński sarkofag szczątków króla Zygmunta Augusta
Do 24 VIII 1572 r. zwłoki króla pozostały w Knyszynie. Po śmierci króla zjazd był niektórych rad koronnych w Knyszynie na dzień 24 sierpnia. Tamże też i posłowie od panów rad WKL przyjechali... A iż w Knyszynie jako wszędzie na ten czas maro, przeto z ciałem królewskim do Tykocina ruszyć się rozkazali — zapisał w kronice Bielski!. W Postanowieniu zjazdu knyszyńskiego z 24 VIII 1572 r. czytamy: A iż powietrze, Pan Bóg, jako wiele inszych miesc w Koronie, tak i to miejsce Knischin pokarać raczeł, dla którego dworowi wszystkiemu mieszkać tu beło niebezpieczno. Przeto aby zaraz rozjachaniu dworu, ciało KJM bez powinnej utczciwości tu nie zostało, za zgodnem zdaniem naszem, ciało KJM do Tykocina, już stąd zaraz wyprowadzić mamy. I aby tam z utcziwością przystojną do dalszego czasu i namów spólnych leżało, pilnośmy to opatrzyli1616.
Dopiero 10 IX 1573 r. kondukt pogrzebowy ruszył z Tykocina do Krakowa. Opracowano nawet specjalny program uroczystości przewiezienia zwłok z Tykocina do Krakowa: Ceremonie przy prowadzeniu ciała JKM z Tykocina do pogrzebu tym sposobem są odprawowane1617.
W księdze rachunkowej wydatków królewskich pod datą 12 VII 1572 r. ks. Stanisław Fogelweder zapisał: Cnissini. Dałem za rozkazaniem JMP Czarnkowskiego referendarza KJM Franczowi Wolskiemu wójtowi tykoczkiemu za pracę około zaprawienia ciała KJM. Wpierw ciało owinięto płótnem woskowym i włożono na nie koszulę z płótna flamandzkiego, na ko-1615
Сноски
1608 Paprocki, Herby rycerstwa polskiego, s. 873-874.
1609 Piekosiński, Wypisy heraldyczne z ksiąg poborowych, s. 39.
1610 MN Kraków, Bibl. Czart., TN nr IV, 81, dok. 36, s. 155-160.
1611 AGAD Warszawa, ASK, dz. ТУТ, nr K-11, К. 3.
1612 Akta albo sprawy, nr 473.
1613 CAADR Moskwa, F. 389, op. 1, nr 76, k. 151; AGAD Warszawa, APP, nr 18, s. 580.
1614 Ад. Wolff, Zniszczone dokumenty..., s. 231, nr 369.
1615 1! M. Bielski, Kronika, [w:] Zbiór dziejopisów polskich w czterech tomach zawarty, t. 1, Warszawa 1764, s. 596.
1616 BU Warszawa, nr 44, k. 8.
1617 BAN Wrocław, Zbiory Pawlikowskich, nr 194; BAN Kórnik, nr 51.
Перевод на русский (машинный)
Сигизмунд Август доверял ему и выступил против передачи подляского наследства королевским сестрам. Папроцки заявил, что охранял королевскую казну в межрегиональный период по поручению сенаторов496.
В 1 1572-1573 гг. в реестре призывного подляского имущества он был записан как постельный JKM, староста Тухольского, Жижского и Ясенского[9]. 30 И 1573 г. в ответе JMP коронным советам... на варшавскую конвоировку принесенных читаем: Это тоже было бы для нашего JM переводом. Жалинскому была возвращена, а это обида и безрассудство нашему народу не работают, потому что это не могло бы быть хорошей дружбы между этими народами, которую мы должны всегда соблюдать друг с другом98. Из других источников мы узнаем, что он также был предборским и мстибовским старостой.
В Кнышине он имел свой королевский двор, освобожденный от платы на ул. Дворской. Об этом упоминает инвентарь 1569 г.1611. Он был его владельцем еще
ЖУКОВ ГРЕГОРЗ, гродненский лесничий
Акты Литовской Метрики фиксируют передачу в его пользу 1 итальянского земельного участка в Кнышинском воеводстве в деревне Ятвжи, а также площади и 1 итальянского земли в Новом Дворе.1613,
Жидек Марсин, королевский лакей 20 и 1572 г. Сигизмунд Август освободил дом на ул. Дворской Марцина Зыдка в Кнышине от городских сборов1614,1608160916101612
Глава IX
Кнышинский саркофаг останков короля Сигизмунда Августа
До 24 августа 1572 г. останки короля остались в Кнышине. После смерти короля съезд был некоторый королевский совет в Кнышине на 24 августа. Там же и послы от господ советов ВКЛ сразу приехали... А что в Кнышине как везде на это время маро, поэтому с царским телом в Тыкоцин двинуться записался в летописи Бельские! И чтобы там с упрямством и благоговением лежали мы,1616.
Только 10 сентября 1573 г. похоронная процессия отправилась из Тыкоцина в Краков. Была даже разработана специальная программа церемонии переноса тел из Тыкоцина к Кракову: Церемонии при ведении тела ЕКВ из Тыкоцина на похороны таким образом проходят1617.
В бухгалтерской книге королевских расходов под датой 12 июля 1572 г. о. Станислав Фогельведер записал: Cnissini. Я отдал по приказу JMP Черновского референдаря KJM Францу Вольскому тычкочком за работу по заправке тела KJM. Сначала тело было завернуто восковым полотном и надето на нее.1615
Сноски
1608 «Гербы польского рыцарства», с. 873-874.
1609 С. 39, геральдические выписки из призывных книг.
1610 М.Н. Краков, Bibl. Czart., TN No IV, 81, док. 36, стр. 155-160.
1611 АГАД Варшава, АСК, д., No К-11, К. 3.
1612 Дело или дело. No 473.
1613 CAADR Москва, F. 389, op. 1, No 76, k. 151; AGAD Варшава, APP, No 18, с. 580.
1614 Вольф, Разрушенные документы..., с. 231, No 369.
1615 1! М. Бельский, Хроника, [в:] Сборник польских историй в четырех томах, т. 1, Варшава 1764, стр. 596.
1616 Варшавская, No 44, к. 8.
1617 БАН Вроцлав, Коллекции Павликовских, No 194; БАН Карник, No 51.